テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2Adversus Marcionem

Caput XVIII 第XVIII章

Tertullian · Adversus Marcionem · PL 2, 401B · 20 sectiones

Adversus Marcionem 4.18.1

1

Proinde extollenda fide Centurionis (Luc. VII), incredibile si is professus est talem se fidem nec in Israele invenisse, ad quem non pertinebat fides Israelis. Sed nec exinde pertinere poterat adhuc cruda ut probaretur vel compararetur, ne dixerim adhuc nulla.

PL 2, 401B

同じく、百人隊長の信仰が称揚される場面についてであるが(ルカ7章)、イスラエルの信仰が関わりを持たぬような方が、これほどの信仰はイスラエルの中にすら見出さなかったと明言したのだとすれば、それは信じがたいことである。しかもまた、その信仰はその時点ではなお生硬であって、認められるにも比べられるにも足りなかった以上、そちらの側から関わりを持ちうるはずもなかった——いまだ全く存在していなかったとまでは言うまい。

Adversus Marcionem 4.18.2

2

Sed cur non licuerit illi alienae fidei exemplo uti? Quoniam si ita esset, dixisset talem fidem nec in Israele umquam fuisse; caeterum, dicens talem fidem debuisse inveniri in Israele; quique ad hoc venisset, ut eam inveniret, Deus scilicet et Christus Israelis, quam non sugillasset, nisi exactor et sectator ejus.

PL 2, 401C

だが、彼にとって他所のものである信仰を実例として用いることが、なぜ許されないというのか。もしそうであったなら、彼は「このような信仰はイスラエルには決してなかった」と言ったはずである。ところが実際に彼が言ったのは、このような信仰はイスラエルにこそ見出されるべきであった、ということである。そして、まさにそれを見出すために来た方——すなわちイスラエルの神であり、イスラエルのキリストである方——は、その信仰を求め立て、追い求める者でなければ、これを辱めることなどしなかったはずである。

Adversus Marcionem 4.18.3

3

Aemulus vero etiam maluisset eam talem inventam, ad quam infirmandam et destruendam magis venerat, non ad comprobandam. Resuscitavit et mortuum filium viduae, non novum documentum. Hoc et prophetae Creatoris ediderant, quanto magis Filius?

PL 2, 401C

しかし、もし彼が対抗者であったなら、まさにその信仰がそのように(欠けたものとして)見出されることをこそ望んだであろう。対抗者は、その信仰を確証するためにではなく、むしろそれを弱め滅ぼすために来たはずだからである。彼はまた、やもめの死んだ息子を甦らせたが、これは新しい証しではない。これは創造主の預言者たちもすでに行ったことであり、まして子であればなおさらではないか。

Adversus Marcionem 4.18.4

4

Adeo autem in illud usque momenti, nullum alium Dominus Christus intulerat, ut omnes illic Creatori gloriam retulerint dicentes: Magnus prophetes prodiit in nobis, et respexit Deus populum suum. Quis Deus? Utique cujus populus, et a quo prophetae.

PL 2, 401C

しかも、その瞬間に至るまで、主キリストは他のいかなる神をも持ち込んではいなかった。それゆえ、その場にいた者は皆、創造主に栄光を帰してこう言ったのである。「大いなる預言者が我々のうちに現れた。そして神はその民を顧みられた」と。いかなる神か。もちろん、その民の神であり、預言者たちがそこから出た神である。

Adversus Marcionem 4.18.5

5

Quod si illi quidem Creatorem glorificabant, Christus vero et audiens et sciens non corrigebat, et quidem in tanto documento mortui resuscitati Creatorem adhuc orantes, sine dubio aut non alium circumferebat Deum, quam quem in suis beneficiis atque virtutibus honorari sustinebat: aut quale est ut illos tam diu errantes sustineret, ad hoc veniens, ut errori eorum mederetur!

PL 2, 402A

もし人々が創造主に栄光を帰していたのに、キリストがそれを聞き知りながら訂正しなかったとすれば――しかも死者が甦らされるというこれほどの証しにあたってなお創造主を崇めていた彼らを訂正しなかったとすれば――疑いなく、彼は自らの恵みと力の業において崇められることを許していたその神以外の、別の神を担ってなどいなかったのである。さもなければ、彼らがそのように長く誤りのうちにあるのを黙認し続けたことになろう。彼らの誤りを癒すためにこそ来た者でありながら、それは一体どういうことか。

Adversus Marcionem 4.18.6

6

Sed scandalizatur Joannes auditis virtutibus Christi, ut alterius. At ego rationem scandali prius expediam, quo facilius haeretici scandalum explodam.

PL 2, 402A

しかし、ヨハネはキリストの力の業を聞いて、それが別の者のものであるかのように躓く。だが私は、まず躓きの理由を解き明かし、その上で異端者たちの躓きをより容易に退けよう。

Adversus Marcionem 4.18.7

7

Ipso jam Domino virtutum Sermone et Spiritu Patris operante in terris, et praedicante, necesse erat portionem Spiritus Sancti, quae ex forma prophetici moduli in Joanne egerat praeparaturam viarum Dominicarum, abscedere jam ab Joanne redactam scilicet in Dominum, ut in massalem suam summam.

PL 2, 402A

もろもろの力の主ご自身、すなわち父の言葉であり霊である方が、すでに地上で働き、宣べ伝えていたのであるから、預言者的な限られた形をとってヨハネのうちにあって主の道を備える働きをなしていた聖なる霊の一部分が、いまや主へと——いわばおのれの全体の総量へと——立ち返るべく、ヨハネから離れ去ることは必然であった。

Adversus Marcionem 4.18.8

8

Itaque Joannes communis jam homo, et unus jam de turba, scandalizabatur quidem qua homo, sed non qua alium Christum sperans vel intelligens, qui neque eumdem speraret, ut nihil novi docentem vel operantem.

PL 2, 402B

こうしてヨハネはいまや一人の凡俗な人間、群衆の一人となっており、人間としてこそ躓いたのであって、別のキリストを期待し理解していたがゆえに躓いたのではない。もしそのような別のキリストを期待していたのであれば、彼は何ら新しいことを教えも行いもしないこの方をすら、そもそも期待してはいなかったはずだからである。

Adversus Marcionem 4.18.9

9

Nemo haesitabit de aliquo, quem dum scit non esse, nec sperat, nec intelligit. Joannes autem certus erat neminem Deum praeter Creatorem, vel qua judaeus, etiam prophetes plane facilius quasi haesitavit de eo quem quum sciat esse, an ipse sit, nesciat.

PL 2, 402B

誰も、存在しないと知っている何かについて疑うことはない。それを期待することも理解することもないからである。ところがヨハネは、創造主のほかに神はいないと確信していた。ユダヤ人としてはもちろん、預言者としてはなおさらである。それゆえ彼が疑ったのは、むしろ容易に理解できることだが、存在すると知っている方について、その方が果たして来たるべき者であるかどうかを知らなかった、ということなのである。

Adversus Marcionem 4.18.10

10

Hoc igitur metu et Joannes: Tu es, inquit, qui venis, an alium expectamus ? simpliciter inquirens, an ipse venisset quem exspectabat.

PL 2, 402B

それゆえヨハネもまた、この懸念のもとに「来たるべき方はあなたですか、それとも私たちは別の方を待つべきですか」と言った。これは単純に、自分が待ち望んでいた方が、まさにこの方として来たのかどうかを問うているのである。

Adversus Marcionem 4.18.11

11

Tu es qui venis; id est, qui venturus es, an alium expectamus? id est, an alius est quem exspectamus, si non tu es quem venturum exspectamus?

PL 2, 402C

「来たるべき方はあなたですか」とは、すなわち「来たるべきとされていた方はあなたですか」ということであり、「それとも私たちは別の方を待つべきですか」とは、すなわち「もしあなたが、私たちの待ち望んでいた、来たるべき方でないなら、私たちが待つべきは別の方なのですか」ということである。

Adversus Marcionem 4.18.12

12

Sperabat enim, sicut omnes opinabantur ex similitudine documentorum, potuisse et prophetam interim missum esse, a quo alius esset, id est major, ipse scilicet Dominus, qui venturus exspectabatur.

PL 2, 402C

というのも、他の人々が皆、証しの類似性から考えていたのと同じように、ヨハネもまた、さしあたり一人の預言者が遣わされたにすぎず、その預言者とは別の——すなわちより偉大な——方、来たるべき方として待ち望まれていた主ご自身が、なお別にあり得ると期待していたからである。

Adversus Marcionem 4.18.13

13

Atque adeo hoc erat Joannis scandalum, quod dubitabat ipsum venisse quem exspectabant, quem et praedicatis operationibus agnovisse debuerant, ut Dominus, per easdem operationes agnoscendum se nuntiaverit Joanni.

PL 2, 402C

そしてまさにこれこそがヨハネの躓きであった。すなわち、彼らが待ち望んでいたその方が、すでに来られたのかどうかを疑ったことである。彼らは、告げ知らされたその働きによって、その方を知るべきであった。それゆえ主は、まさにその同じ働きを通して、御自らが認識されるべき者であることをヨハネに告げ知らせたのである。

Adversus Marcionem 4.18.14

14

Quae cum constet praedicata in Christum Creatoris, sicut ad singula ostendimus, satis perversum, ut Christus non Creatoris per ea se renuntiarit intelligendum, per quae magis Christum Creatoris agnosci compellebat.

PL 2, 402C

これらのことが、我々が一つ一つ示してきたとおり、創造主のキリストについて予告されたものであることが明らかである以上、創造主に属さないキリストが、まさにそれによって創造主のキリストとして認識されるべく人を促すその同じ業によって、御自らを認識されるべき者と告げ知らせたとするのは、まったく理に反することである。

Adversus Marcionem 4.18.15

15

Multo perversius, si et testimonium Joanni perhibet non Joannis Christus, propheten eum confirmans, imo et supra, ut angelum, ingerens etiam scriptum super illo: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam; eleganter ad superiorem sensum scandalizati Joannis commemorans prophetiam, ut, confirmans praecursorem Joannem jam advenisse, extingueret scrupulum interrogationis illius, Tu es qui venis, an alium exspectamus?

PL 2, 403A

さらにいっそう理に反するのは、ヨハネのものではないキリストが、ヨハネについて証しを立て、彼を預言者として、いやそれ以上に天使として確証し、さらに彼について記された聖句——「見よ、私はあなたの顔に先立って私の天使を遣わす。彼はあなたの道を備えるであろう」——までも持ち出すとすれば、である。これは、先に述べた、躓いたヨハネについてのあの意味に対して、巧みにこの預言を思い起こさせ、先駆者ヨハネがすでに到来していたことを確証することによって、「来たるべき方はあなたですか、それとも私たちは別の方を待つべきですか」というあの問いの疑念を消し去るためであった。

Adversus Marcionem 4.18.16

16

Praecursore enim jam functo officio, praeparata via Domini, ipse erat intelligendus, cui praecursor ministraverat, Major quidem omnibus natis mulierum, sed non ideo subjecto ei, qui minor fuerit in regno Dei; quasi alterius sit Dei regnum, in quo modicus quis major erit Joanne; alterius Joannes, qui omnibus natis mulierum major sit.

PL 2, 403A

というのも、先駆者がすでにその務めを果たし、主の道が備えられた以上、先駆者が仕えたその当の方こそが認識されるべきであったからである。「女から生まれた者のうちで最も偉大な者」ではあっても、それゆえに「神の国において最も小さい者」に劣る立場に置かれているわけではない。あたかも、その国の中で取るに足りない者がヨハネよりも偉大であるような国が、別の神のものであるかのように――また、女から生まれた者のうちで最も偉大な者であるヨハネが、別の神に属するかのように――考えてはならない。

Adversus Marcionem 4.18.17

17

Sive enim de quocumque dicit modico per humilitatem, sive de semetipso, quia minor Joanne habebatur, omnibus scilicet in solitudinem concurrentibus ad Joannem potius quam ad Christum, Quid existis videre in solitudinem? tantumdem et Creatori competit, et Joannem ipsius esse majorem natis mulierum, et Christum vel quemque modicum, qui major Joanne futurus sit in regno aeque Creatoris, et qui sit major tanto propheta, qui non fuerit scandalizatus in Christum, quod tunc Joannem minuit.

PL 2, 403B

というのも、彼が謙遜のゆえに誰か小さき者について語っているのであれ、あるいは、当時はキリストよりもむしろヨハネのもとへと荒れ野に群がり集まっていた人々のゆえに——「汝らは何を見に荒れ野へ出て行ったのか」——ヨハネより小さい者と見なされていた自分自身について語っているのであれ、そのいずれであっても、それは同じく創造主にこそふさわしいことである。すなわち、女から生まれた者のうちで最も偉大な者であるヨハネが創造主に属することも、キリストや、あるいはヨハネより将来偉大な者となるであろう小さき者が、等しく創造主の国に属することも、そして、あれほどの預言者よりも偉大な者とは、キリストにあって躓かなかった者——その躓きこそが、当時ヨハネを小さくしたのだが——であることも。

Adversus Marcionem 4.18.18

18

Diximus de remissa peccatorum. Illius autem peccatricis foeminae argumentum eo pertinebit, ut cum pedes Domini osculis figeret, lacrymis inundaret, crinibus detergeret, unguento perduceret, solidi corporis veritatem, non phantasma inane tractaverit.

PL 2, 403B

罪の赦しについてはすでに述べた。さて、あの罪深い女の件については、こう論じよう。すなわち彼女が、主の御足に口づけを重ね、涙で濡らし、髪でぬぐい、香油を塗ったとき、彼女が扱っていたのは実体ある肉体の真実性であって、空虚な幻ではなかった、ということである。

Adversus Marcionem 4.18.19

19

Et ut peccatricis poenitentia, secundum Creatorem meruerit, veniam praeponere solitum sacrificio.

PL 2, 403C

また、罪深い女の悔い改めが、犠牲よりも赦しを先に置くのを常とする創造主にかなって、赦しを受けるに値したということでもある。

Adversus Marcionem 4.18.20

20

Sed et si poenitentiae stimulus ex fide acciderat, per poenitentiam ex fide justificatam, ab eo audiit: Fides tua te salvam fecit: qui per Habacuc (Habac., II, 4) pronuntiarat: Justus ex fide sua vivet .

PL 2, 403C

また、たとえ悔い改めへの促しが信仰から生じたのだとしても、信仰によって義とされたその悔い改めのゆえに、彼女は彼から「あなたの信仰があなたを救った」と聞いたのである。この方こそ、ハバククを通して(ハバクク2:4)「義人はその信仰によって生きる」と告げていた方である。