ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De officiis ministrorum libri tres

Liber III, Caput VII 第III巻 第VII章

Ambrose of Milan · De officiis ministrorum libri tres · PL 16, 158C · 16 sectiones

De officiis ministrorum libri tres 3.7.1

1

Peregrinos tempore famis ex urbe neutiquam expellendos. Egregium hac in re christiani senis consilium refertur: cui opponitur indignum facinus Romae admissum; nec non utroque inter se comparato, primum cum honestate atque utilitate conjunctum fuisse ostenditur, secus vero secundum.

PL 16, 158C

旅人は飢饉のときに都から決して追い出してはならない。この件について、キリスト教徒の老人の優れた判断が伝えられ、これに対して、ローマで行われた許しがたい所業が対置される。両者を比べて、前者は徳にかなうことと有益なこととを兼ね備え、後者はそうでなかったことが示される。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.2

2

45. Sed et illi qui peregrinos urbe prohibent, nequaquam probandi: expellere eo tempore quo debent juvare, separare a commerciis communis parentis, fusos omnibus partus negare, inita jam consortia vivendi averruncare: cum quibus fuerint communia jura, cum his nolle in tempore necessitatis subsidia partiri.

PL 16, 158C

45. だが、旅人を都から遠ざける者たちも、断じて是認できない。助けるべき時に追い出し、共通の親〔大地〕のもたらす交易から切り離し、万人に広く注がれた産物を拒み、すでに結ばれた生活の結びつきを遠ざけるのである。法を共にしてきた者たちと、必要の時に救いを分かち合おうとしないのである。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.3

3

Ferae non expellunt feras, et homo excludit hominem. Fere ac bestiae communem putant omnibus victum, quem terra ministrat. Illae etiam conformem sui generis adjuvant, homo impugnat, qui nihil a se alienum debet credere quidquid humani est.

PL 16, 158D

野獣は野獣を追い出さないのに、人間は人間を締め出す。野獣〔底本は Fere。Ferae と読む〕も獣も、大地が供する食物は万人に共通のものと考える。彼らは同じ種の仲間をさえ助けるのに、人間は攻撃する。人間とは、人に関わることなら何一つ自分と無縁と思ってはならない者であるのに。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.4

4

46. Quanto ille rectius, qui cum jam provecta processisset aetate, et famen toleraret civitas, atque (ut in talibus solet) peterent vulgo ut peregrini urbe prohiberentur, praefecturae urbanae curam caeteris majorem sustinens, convocavit honoratos et locupletiores viros, poposcit ut in medium consulerent, dicens quam immane esse peregrinos ejici, quam hominem ab homine exui, qui cibum morienti negaret.

PL 16, 159A

46. はるかに正しかったのは、あの人である。すでに高齢に達していたころ、都が飢饉に苦しみ、こうした折の常として、民衆がこぞって旅人を都から遠ざけるよう求めたとき、都長官の職を他の誰よりも重く担っていた彼は、名士や富裕な者たちを召集し、一同の前で協議するよう求めて、こう言った。旅人が追い出されることが、また、死にゆく者に食物を拒む者は、人でありながら人であることを脱ぎ捨てることになるのが、いかに非人間的か、と。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.5

5

Canes ante mensam impastos esse non patimur, et homines excludimus: quam inutile quoque tot populos mundo perire, quos dira conficiebat tabes: quantos urbi suae perire, qui solerent adjumento esse, vel in conferendis subsidiis, vel in celebrandis commerciis: neminem famem alienam juvare: protrahere ut plurimum diem posse, non inopiam repellere; immo tot cultoribus exstinctis, tot agricolis occidentibus, occasura in perpetuum subsidia frumentaria.

PL 16, 159A

食卓の前で犬が餌を与えられずにいるのさえ我々は許さないのに、人間を締め出している。また、恐ろしい疫病に蝕まれたこれほど多くの民が世から滅びるのも、いかに無益なことか。供出の際にも、交易を盛んにする際にも常に助けとなってきた者たちが、どれほど多く自分の都から滅びることか。他人が飢えても、それは誰の助けにもならない。せいぜい一日を引き延ばせても、欠乏を追い払えはしない。それどころか、これほど多くの耕作者が死に絶え、これほど多くの農夫が倒れれば、穀物の供給は永久に絶えるであろう。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.6

6

Hos igitur excludimus, qui victum nobis inferre consuerunt: hos nolumus in tempore necessitatis pascere, qui nos omni aetate paverunt? Quanta sunt quae ab ipsis nobis hoc ipso tempore ministrantur! Non in solo pane vivit homo (Deut. VIII, 3) .

PL 16, 159B

それなのに我々は、我々に食物を運んでくるのを常としてきた者たちを締め出すのか。いつの時代にも我々を養ってきた者たちを、必要の時に養おうとしないのか。まさにこの時にも、彼ら自身から我々にもたらされているものは、どれほど多いことか。「人はパンだけで生きるのではない」(申命記8:3)。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.7

7

Nostra illic familia, plerique etiam nostri parentes sunt. Reddamus quod accepimus. 47. Sed veremur ne cumulemus inopiam. Primum omnium misericordia numquam destituitur, sed adjuvatur.

PL 16, 159B

そこにいるのは我々の家の者たちであり、多くは我々の親でもある。受けたものを返そう。47. だが、欠乏を積み上げることになるのではないかと我々は恐れる。何よりもまず、慈しみは決して尽きることなく、かえって助けを得るのである。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.8

8

Deinde subsidia annonae, quae his impartienda sunt, collatione redimamus, reparemus auro. Numquid his deficientibus, non alii nobis redimendi cultores videntur? Quanto vilius est pascere, quam emere cultorem! Ubi etiam repares, ubi invenias quem reformes?

PL 16, 159B

次に、これらの者に分け与えるべき食糧の備えは、拠出によって買い入れよう。金で調達しよう。これらの者が尽きたなら、買い入れるべき別の耕作者が我々に見つかるのではないか、と言うのか。だが、養うほうが耕作者を買うよりも、どれほど安いことか。補充するにしても、どこで、立て直すべき者をどこで見つけるのか。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.9

9

Adde si invenias, quod ignarum, et alieni usus, numero possis substituere, non cultui. 48. Quid plura? Collato auro, coacta frumenta sunt. Ita nec abundantiam urbis minuit, et peregrinis alimoniam subministravit.

PL 16, 159C

さらに考えよ。たとえ見つけたとしても、その者は不慣れで、他所の習慣を身につけた者であり、数は補えても、耕作を補えはしない。48. 何を多く言う必要があろうか。金が拠出され、穀物が集められた。こうして彼は、都の豊かさを減らすことなく、旅人にも糧を供したのである。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.10

10

Quantae hoc commendationis apud Deum fuit sanctissimo seni, quantae apud homines gloriae! Hic magnus vere probatus, qui vere potuit imperatori dicere, demonstrans provinciae totius populos: Hos tibi omnes reservavi, hi vivunt beneficio tui senatus, hos tua curia morti abstulit.

PL 16, 160A

この最も聖なる老人にとって、神のもとでこれはどれほどの推奨となり、人々のもとでどれほどの栄誉となったことか。この人こそ真に偉大と認められた者であり、属州全体の民を示しながら、皇帝にこう言うことができた。「私はこれらの人々をすべてあなたのために取っておいた。彼らはあなたの元老院の恩によって生きている。あなたの議場が彼らを死から奪い取った」。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.11

11

49. Quanto hoc utilius quam illud quod proxime Romae factum est, ejectos esse urbe amplissima, qui jam plurimam illic aetatem transegerant, flentes cum filiis abiisse, quibus velut civibus amoliendum exsilium deplorarent, interruptas complurium necessitudines, diremptas affinitates!

PL 16, 160A

49. これは、つい最近ローマで行われたことよりも、どれほど有益であったことか。すなわち、この上なく大きな都から、すでにそこで長い年月を過ごした人々が追い出され、涙ながらに子らとともに去り、市民同然の自分たちが避けられるはずの追放〔底本は quibus velut civibus amoliendum exsilium。係りは定かでない。このように取った〕を嘆き、多くの人々の絆が断たれ、姻戚が引き裂かれたことである。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.12

12

Et certe arriserat anni fecunditas, invectitio urbs sola egebat frumento: potuisset juvari, si peteretur ab Italis frumentum, quorum filii expellebantur. Nihil hoc turpius, excludere quasi alienum, et exigere quasi suum. Quid illum ejicis, qui de suo pascitur?

PL 16, 160A

しかも、その年は豊作に恵まれていた。輸入の穀物に限って、都だけが不足していたのである。子らが追い出されていたイタリアの人々に穀物を求めたなら、助けられたはずである。他人のように締め出しておきながら、自分のもののように取り立てることほど恥ずべきことはない。自分のもので養われている者を、なぜ追い出すのか。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.13

13

Quid illum ejicis, qui te pascit? Servum retines, trudis parentem? Frumentum suscipis, nec affectum impertis? Victum extorques, nec rependis gratiam? 50. Quam deforme hoc, quam inutile! Quomodo? enim potest utile esse quod non decet?

PL 16, 160B

あなたを養っている者を、なぜ追い出すのか。僕を引き留めながら、親を突き出すのか。穀物は受け取りながら、情は分け与えないのか。食物は取り立てながら、感謝は返さないのか。50. 何と見苦しく、何と無益なことか。実際、ふさわしくないものが、どうして有益でありえようか〔底本は Quomodo のあとに疑問符を置いて enim を続ける。Quomodo enim potest と続けて読む〕。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.14

14

Quantis corporatorum subsidiis dudum Roma fraudata est? Potuit et illos non amittere, et evadere famem, exspectatis ventorum opportunis flatibus, et speratarum commeatu navium. 51. Quam vero illud superius honestum atque utile!

PL 16, 160B

かつてローマは、同業組合員たちの助けをどれほど失ったことか。順風を待ち、期待された船団の到着を待てば、彼らを失わずに飢えも免れえたはずである。51. これに対して、先の例〔老人の処置〕は、いかに徳にかなうとともに有益であったことか。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.15

15

Quid enim tam decorum atque honestum, quam collatione locupletum juvari egentes, ministrari victum es urientibus; nulli cibum defore? Quid tam utile, quam cultores agro reservari, non interire plebem rusticanorum?

PL 16, 160B

実に、富める者たちの拠出によって貧しい者が助けられ、飢えている者に食物が供され〔底本は es urientibus。esurientibus と読む〕、誰にも食物が欠けないことほど、ふさわしく徳にかなうことがあろうか。耕作者が畑のために保たれ、農民の民が滅びないことほど有益なことがあろうか。

De officiis ministrorum libri tres 3.7.16

16

52. Quod honestum igitur, et utile est: et quod utile, honestum. Et contra quod inutile, indecorum; quod autem indecorum, id etiam inutile.

PL 16, 160C

52. したがって、徳にかなうことは有益でもあり、有益なことは徳にかなってもいる。逆に、無益なことはふさわしくなく、ふさわしくないことは無益でもある。