De schismate Donatistarum libri VII 5.7.1
Baptismi gratiam, Dei donum, esse non hominis, qui operarius tantum esse probatur. --Jam illud quam ridiculum est, quod quasi ad gloriam vestram a vobis semper auditur: « hoc munus baptismatis esse dantis, non accipientis: » et utinam hoc de Deo diceretis, qui hujus rei dator est.
PL 11, 1057A洗礼の恵みは神の賜物であって、人のものではない。人は働き手にすぎないことが証明される。――次のことはなんと滑稽なことか。諸君の栄光のためとでもいうように、諸君からはいつもこう聞かされる。「洗礼というこの賜物は、与える者のものであって、受ける者のものではない」。せめてこれを、この事の与え主である神について言うのであれば。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.2
Sed quod stultum est, vos dicitis esse datores. Si ita est, et nos et vos teneamus singulos gentiles: vos qui vos sanctos dicitis, interrogate eum quem tenetis, an renuntiet diabolo et credat Domino; et ille dicat, nolo.
PL 11, 1057Bしかし愚かなことに、諸君は自分たちが与え主だと言う。もしそうなら、我々も諸君も、異教徒を一人ずつ捕まえておこう。自らを聖なる者と呼ぶ諸君は、捕まえた者に、悪魔を棄て、主を信じるかと尋ねよ。そして彼が「欲しない」と言うとしよう。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.3
Contra, nos peccatores (ut vultis) interrogemus alterum gentilem, an renuntiet diabolo et credat Deo, etc., et dicat, renuntio et credo, etc., tum vos tingatis nolentem, nos volentem: dicatur, quis eorum possit ad Dei gratiam pertinere.
PL 11, 1057Bこれに対して、諸君の望むとおり罪人である我々は、もう一人の異教徒に、悪魔を棄て、神を信じるかと尋ねる、など。そして彼が「棄てる、信じる」などと言うとしよう。そのとき諸君は欲しない者を浸し、我々は欲する者を浸す。その二人のうち、どちらが神の恵みにあずかりうるか、言ってみるがよい。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.4
Utique sine dubio ille qui credit, non ille, pro cujus voluntate (ut dicitis) sanctitas vestra succedit.
PL 11, 1057B疑いなく、信じる者である。諸君の言うところでは、その意志の代わりに諸君の聖性が立つというあの者ではない。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.5
Operarios vos esse, vel sero cognoscite: aut si in operario est res ipsa, et non in se; hoc sibi vindicent aliqui homines in artibus suis, ut quia sic provocatis, ad res divinas, etiam artes comparemus humanas: cum pretiosus inficitur color, natura saepe convertitur, dum confectione vellus candidum purpurascit: sic alba lana regalem transit in purpuram, quomodo catechumenus in fidelem: utique dum incipit esse quod non erat, desinit esse quod fuerat.
PL 11, 1057B諸君が働き手であることを、遅ればせながらでも知れ。あるいは、事柄そのものが、それ自体にではなく働き手にあるのなら、ある人々は自分たちの技術においてこのことを自分のものと主張してもよかろう。諸君がそのように挑むのだから、神的な事柄に人間の技術をも比べてみよう。高価な色が染みこむとき、性質はしばしば変わる。調合によって白い羊毛が紫になるときがそうである。白い毛が王者の紫に移るのは、洗礼志願者が信徒に移るのと同じである。それは、なかったものになり始めるとき、あったものであることをやめるからにほかならない。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.6
Lana et colorem mutat et nomen: et homo et vocabulum mutat et mentem, consideranda sunt effecta, retractanda sunt efficientia.
PL 11, 1058A羊毛は色も呼び名も変え、人は呼び名も心も変える。結果が考察されねばならず、それをもたらすものが再検討されねばならない。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.7
Dicis a te datum esse, quod homo fidelis effectus est: si hoc totum tuum est, dicat et operarius artifex purpurae, quod pretiosum colorem in suis manibus habeat, et non procuret pretiosa pigmenta ex Oceano multis ignota, quibus tincta vellera, per colorem promoveantur in admirabilem dignitatem: non admixto sanguine piscis, purpuram solo tactu conficiat.
PL 11, 1058A汝は、人が信徒とされたことは自分によって与えられたと言う。もしこれがすべて汝のものであるなら、紫を作る職人の働き手も、高価な色は自分の手の内にあると言うがよい。そして、多くの者に知られていない大洋からの高価な染料を調達しなくてもよい。その染料で染められた羊毛が、色によって驚くべき品位へと高められるというのに。魚の血を混ぜることなく、ただ触れるだけで紫を作るがよい。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.8
Si igitur operarius iste per tactum solum dare colorem non potest, sic nec operarius baptismatis, ex se sine Trinitate dare aliquid potest. Tale est et hoc, unde modo certamen est.
PL 11, 1058Aそれゆえ、この働き手が触れるだけでは色を与えることができないのなら、洗礼の働き手も、三位一体なしに自分から何かを与えることはできない。今争いになっているこの件も、これと同じである。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.9
Nam in quo baptizarentur gentes, a Salvatore mandatum est: per quem baptizarentur, nulla exceptione, discretum est. Non dixit Apostolus: vos facite, alii non faciant: quisquis in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizaverit, Apostolorum opus implevit.
PL 11, 1058B異邦人が何において洗礼を受けるべきかは、救い主によって命じられた。誰によって洗礼を受けるべきかは、何の例外もなく定められている。〔救い主は〕使徒たちに〔底本は Apostolus。前文の a Salvatore mandatum est を受けて Apostolis と読む〕「汝らはせよ、他の者はするな」とは言わなかった。父と子と聖なる霊の名によって洗礼を授ける者は、だれであれ、使徒たちの働きを果たしたのである。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.10
Denique lectum est in Evangelio, Joanne dicente: Magister, vidimus quemdam in nomine tuo expellentem daemonia, et prohibuimus eum, quia non sequitur nobiscum: sic Christus ait: nolite prohibere: qui enim non est contra vos, pro vobis est (Lucae IX, 37).
PL 11, 1058Bさらに福音書には、ヨハネがこう言ったと読まれる。「師よ、我々は汝の名によって悪霊を追い出している者を見た。彼が我々と共に従わないので、我々は彼を止めた」。するとキリストはこう言った。「止めてはならない。汝らに逆らわない者は、汝らの味方である」(ルカ9:37)〔底本の数字は37。9:49–50 の句である〕。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.11
Nam et ipsis sic mandatum est, ut opus esset illorum, sanctificatio Trinitatis; nec in nomine suo tingerent; sed in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: ergo nomen est quod sanctificat, non opus.
PL 11, 1058B使徒たち自身にも、働きは彼らのもの、聖化は三位一体のもの〔後半の sanctificatio Trinitatis は動詞を欠く。前半の esset を補って読んだ〕となるように、そう命じられたのである。彼らは自分の名によってではなく、父と子と聖なる霊の名によって浸した。それゆえ、聖化するのは名であって、働きではない。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.12
Intelligite vos, vel sero, operarios esse, non dominos: et si Ecclesia vinea est, vites sunt homines et ordinati cultores, quid in dominium patrisfamilias irruitis? quid vobis, quod Dei est, vindicatis? quid vultis vestrum esse totum, ubi nec partem habere potestis? nam propter tumorem vestrum, quo in nos intumescitis, increpat Corinthios beatissimus Paulus: in se et Apollo actus temporis nostri conformat: ne alter in alterum, inquit, intumescat (I Cor. IV, 6) .
PL 11, 1058B諸君は、遅ればせながらでも悟れ。自分は働き手であって、主人ではないことを。もし教会が葡萄畑であるなら、葡萄の木は人々であり、叙階された者たちは耕作者であるのに、なぜ家長の支配に突入するのか。なぜ神のものを自分のものと主張するのか。部分すら持ちえない所で、なぜ全体を自分のものにしようとするのか。我々に対して膨れ上がる諸君の思い上がりのゆえに、いとも祝福されたパウロは、コリントの人々を叱責している。彼は我々の時代の行いを自分とアポロに当てはめて〔in se et Apollo actus temporis nostri conformat の読みは定かでない。一コリント4:6「これらのことを私自身とアポロに当てはめた」を踏まえると取った〕、「一方が他方に対して思い上がることのないように」と言う(一コリント4:6)。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.13
Ut ostenderet, quia hoc totum sacramentum baptismatis Dei est, ut illic sibi nihil vindicet operarius, sic ait: ego quidem plantavi (I Cor. III, 6) : hoc est de pagano catechumenum feci: Apollo rigavit: hoc est, ille catechumenum baptizavit.
PL 11, 1059Aこの洗礼の秘跡の全体が神のものであって、そこで働き手は自分に何も帰してはならないことを示すために、彼はこう言った。「私は確かに植えた」(一コリント3:6)。すなわち、異教徒から洗礼志願者を作った、ということである。「アポロは水を注いだ」。すなわち、彼は洗礼志願者に洗礼を授けた、ということである。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.14
Sed ut cresceret quod plautatum et irrigatum est, Deus fecit. Nam et quivis hodie volens vineam suam pastinare, operarium placita mercede conducit; qui curvato dorso et desudatis lateribus, sinus terrae faciat, ubi deponat electa plantaria, et aquam calcatis scrobibus superducat: scrobem fodere et plantaria ponere potest; aquam inducere potest; imperare, ut teneat non potest: est enim hoc solius Dei, de medullis palmitum producere radices coalescentes in terram, et gemmantes oculos, incrementa frondium provocare.
PL 11, 1059Aしかし、植えられ、水を注がれたもの〔底本は plautatum。plantatum と読む〕を成長させたのは、神である。今日でも、自分の葡萄畑を耕し直そうとする者はだれでも、合意した賃金で働き手を雇う。その者は背を曲げ、脇腹から汗を流して、地に窪みを作り、選ばれた苗を置き、踏み固めた溝に水を注ぎ入れる。溝を掘ることも、苗を置くことも、水を引くこともできる。しかし根づくよう命じることはできない。若枝の髄から地へと根を伸ばして結び合わせ、芽を出し、葉の成長を促すのは、神だけに属することだからである。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.15
Denique beatus Apostolus Paulus, ut vestram praesumptionem tumoremque compesceret, ne se aestimet operarius baptismatis, aut habere dominium, aut de tanto isto munere particulam sibi aliquam vindicare; indicans, quia totum Dei est, sic ait: neque qui plantat, neque qui rigat, est aliquid; sed solus Deus, qui ad incrementa perducit (I Cor. III, 7) .
PL 11, 1059Bさらに、祝福された使徒パウロは、諸君の僭越と思い上がりを抑えるために、すなわち洗礼の働き手が、自分に支配権があるとも、これほど大きな賜物のどんな小部分でも自分のものにできるとも思わないように、全体が神のものであることを示して、こう言う。「植える者も、水を注ぐ者も、何ものでもない。成長へと導く神だけがそうである」(一コリント3:7)。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.16
Operarii inter alios estis intrante sole: hoc est, finito saeculo potestis in die retributionis nobiscum de mercede contendere: nolite vobis majestatis dominium vindicare.
PL 11, 1059B諸君は、日が入るころに加わった者として、他の者たちと並ぶ働き手である〔intrante sole の意は定かでない。日の入りに雇われる意と取った〕。すなわち、世が終わったとき、報いの日に、諸君は我々とともに賃金について争うことができる。威厳の支配権を自分のものと主張してはならない。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.17
Nam si ita est, vindicent sibi et ministri, qui mensae dominicae famulantur, ut pro humanitate exhibita ab invitatis gratulatio eis referatur.
PL 11, 1059Bもしそうであるなら、主の食卓に仕える給仕たちも、客人たちから、示された心遣いのゆえに感謝を自分に返されるよう、主張するがよい。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.18
Christi vox est invitantis: Venite, benedicti patris mei (Matth. XXV, 34) : veniunt gentes ad gratiam; exhibet ille qui invitare dignatus est; ministerium exercet turba famulorum: non famulantibus, sed pascenti referendae sunt gratiae.
PL 11, 1059B招くキリストの声である。「来なさい、私の父に祝福された者たちよ」(マタイ25:34)。異邦人たちが恵みへと来る。招くことをよしとした者が、供する。召使いの群れが奉仕の務めを行う。感謝は、仕える者たちにではなく、養う者に返されるべきである。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.19
Vos cum ministri sitis, inverecunde totum vobis convivii dominium vindicatis; cum se et caeteros beatissimus Paulus famulos cum humilitate fateatur: ne quis putaret, in solis Apostolis aut Episcopis, spem suam esse ponendam, sic ait: quid est enim Paulus, vel quid Apollo? utique ministri ejus, in quem credidistis (I Cor. III, 4) : est ergo in universis servientibus non dominium, sed ministerium.
PL 11, 1059C諸君は、給仕でありながら、恥知らずにも宴の支配のすべてを自分のものと主張している。いとも祝福されたパウロは、自分と他の人々を謙遜して僕と告白しているのに。だれも、使徒たちや司教たちだけに自分の望みを置くべきだと考えないように、彼はこう言っている。「パウロとは何者か、アポロとは何者か。汝らが信じた者の奉仕者にほかならない」(一コリント3:4)〔引照は底本のまま。この句は一コリント3:5 にあたる〕。それゆえ、仕えるすべての者のうちにあるのは、支配ではなく、奉仕である。
De schismate Donatistarum libri VII 5.7.20
Vides ergo jam, frater Parmeniane, ex tribus speciebus supra memoratis, illam primo tripartitam esse immotam, invictam et immutabilem: operantis vero temporariam esse personam.
PL 11, 1060Aそれゆえ、パルメニアヌス兄弟よ、汝はもう見て取るであろう。先に述べた三つの種のうち、第一の、三つに分かれたもの〔三位一体を指すと取った〕は、動かされず、打ち負かされず、変わることがなく、働く者の人格は一時的なものであることを。