ミレウィスのオプタトゥスfl. c. 365–385

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 11 › De schismate Donatistarum libri VII

Liber III, Caput IV 第III巻 第IV章

Optatus of Milevis · De schismate Donatistarum libri VII · PL 11, 1006C · 23 sectiones

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.1

1

Narratio eorum quae per vim gesta sunt a Donatistis et contra Donatistas. --Quidquid itaque in unitate facienda aspere potuit geri, vides, frater Parmeniane, cui debeat imputari.

PL 11, 1006C

ドナトゥス派が暴力で行ったこと、およびドナトゥス派に対して行われたことの叙述。――こうして、一致をもたらす過程で苛烈に行われえたことが何であれ、それがだれに帰せられるべきかを、パルメニアヌス兄弟よ、汝は見ている。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.2

2

An nobis Catholicis petitum militem esse dicitis: si ita est, in provincia proconsulari tunc nullus armatum militem vidit?

PL 11, 1006C

それとも、兵士は我々公同の者によって求められたのだと諸君は言うのか。もしそうなら、そのとき総督属州で武装した兵士を見た者は一人もいなかったというのか〔我々が求めたのなら総督属州にも兵士が現れたはずだ、という含みと取った〕。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.3

3

Veniebant Paulus et Macarius, qui pauperes ubique dispungerent, et ad unitatem singulos hortarentur: et cum ad Bagaiensem civitatem proximarent, tunc alter Donatus (sicut prima diximus) ejusdem civitatis episcopus, impedimentum unitati et obicem venientibus supra memoratis opponere cupiens, praecones per vicina loca et per omnes nundinas misit, Circumcelliones Agonisticos nuncupans; ad praedictum locum ut concurrerent, invitavit: et eorum illo tempore concursus est flagitatus, quorum dementia paulo ante ab ipsis episcopis impie videbatur esse succensa.

PL 11, 1006C

パウルスとマカリウスが来つつあった。彼らは貧しい者たちにあまねく施しを分け与え、一人ひとりを一致へと励ますためであった。彼らがバガイの町に近づくと、そのとき、もう一人のドナトゥス——先に〔底本は prima。primo と読む〕述べたとおり、同じ町の司教——が、来る前述の者たちに一致の妨げと障害を立てようとして、近隣の土地と市のすべてに布告者を遣わし、キルクムケリオネスを闘士たちと呼んで、前述の場所に集まるよう招いた。こうして、少し前にその司教たち自身によって不敬にも燃え立たされたかに見えた狂気の者たちの集結が、そのとき求められたのである。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.4

4

Nam cum hujusmodi hominum genus ante unitatem per loca singula vagarentur: cum Axido et Fasir, ab ipsis insanientibus sanctorum duces appellarentur: nulli licuit securum esse in possessionibus suis: debitorum chirographa amiserant vires: nullus creditor illo tempore exigendi habuit libertatem.

PL 11, 1007A

というのも、この類の人間は、一致の前には各地を放浪しており、アクシドとファシルが、狂った彼ら自身から「聖徒たちの指導者」と呼ばれていたとき、だれ一人、自分の所有地で安全でいることが許されなかった。債務者の証文は力を失い、どの債権者もそのころは取り立てる自由を持たなかった。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.5

5

Terrebantur omnes litteris eorum, qui se sanctorum duces fuisse jactabant: et si in obtemperando eorum jussionibus tardaretur, advolabat subito multitudo insana, et praecedente terrore creditores periculis vallabantur: ut qui pro praestitis suis rogari debuerant, metu mortis humiles impellerentur in preces.

PL 11, 1007B

聖徒たちの指導者であったと自慢する者たちの手紙によって、すべての者が脅かされた。その命令に従うのが遅れれば、狂った群衆がたちまち飛んで来て、恐怖が先立ち、債権者たちは危険に囲まれた。こうして、自分の貸した物について〔債務者から〕願い出られるべきであった者が、死の恐れから、へりくだって嘆願に追いやられたのである。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.6

6

Festinabat unusquisque debita etiam maxima perdere, et lucrum computabatur evasisse ab eorum injuriis. Etiam itinera non poterant esse tutissima, quod domini de vehiculis suis excussi ante municipia sua, dominorum locis sedentia, serviliter cucurrerunt.

PL 11, 1008A

だれもが、きわめて大きな債務さえ失うことを急いだ。彼らの暴虐を逃れたことが、利得に数えられた。道さえも、まったく安全ではありえなかった。主人たちが自分の車から放り出され、主人たちの座に座った自分の奴隷たち〔底本は municipia(自治都市)。sedentia と合わず意味も通らないので、mancipia(奴隷たち)の崩れと見て読む〕の前を、奴隷のように走ったからである。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.7

7

Illorum judicio et imperio inter dominos et servos conditio mutabatur. Unde cum vestrae partis episcopis tunc invidia fieret: Taurino tunc comiti scripsisse dicuntur, hujusmodi homines corrigi in Ecclesia non posse: mandaverunt, ut a supra dicto comite acciperent disciplinam.

PL 11, 1008A

彼らの判定と命令によって、主人と奴隷の身分が入れ替えられた。そのため、そのとき諸君の派の司教たちに対して憎悪が向けられると、彼らは当時の伯タウリヌスに、この種の人間は教会の中では矯正できないと書き送ったと言われる。そして、前述の伯から〔その者たちが〕懲戒を受けるようにと依頼した。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.8

8

Tunc Taurinus ad eorum litteras, ire militem jussit armatum per nundinas, ubi Circumcellionum furor vagari consueverat.

PL 11, 1008A

そこでタウリヌスは、彼らの書簡を受けて、武装した兵士に、キルクムケリオネスの怒り狂いがうろつくのが常であった市場を巡れと命じた。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.9

9

In loco Octavensi occisi sunt plurimi, detruncati sunt multi, quorum corpora usque in hodiernum, per dealbatas aras aut mensas potuerunt numerari.

PL 11, 1008B

オクタウム〔底本は loco Octavensi。ミーニュの注 (76) は、キュプリアヌスのもとのカルタゴ会議の「オクタウムのウィクトル」(Victor ab Octavo)に見えるヌミディアの町とする〕の地で、非常に多くの者が殺され、多くの者が斬り刻まれた。その遺体〔の数〕は、今日に至るまで、白く塗られた祭壇あるいは卓によって数えることができた〔殉教者として祀られた墓の上に設けられた祭壇・卓を指すと取った〕。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.10

10

Ex quorum numero cum aliqui in Basilicis sepeliri coepissent, Clarus presbyter in loco Subbulensi, ab episcopo suo coactus est, ut insepultam faceret sepulturam.

PL 11, 1009A

その人数のうち何人かが聖堂で葬られ始めたとき、スッブラ〔底本は loco Subbulensi。地名を Subbula と取った〕の地で、司祭クラルスは、自分の司教によって、なされた埋葬を埋葬されぬものにする〔葬った遺体を掘り出す〕よう強いられた。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.11

11

Unde proditum est, mandatum fuisse fieri, quod factum est: quando nec sepultura in domo Dei exhiberi concessa est. Eorum postea convaluit multitudo. Sic invenit Donatus Bagaiensis, unde contra Macarium furiosam conduceret turbam.

PL 11, 1009A

このことから、行われたことは命じられていたことだと知れた。神の家での埋葬さえ許されなかったのだから。その後、彼らの群れは力を盛り返した。こうしてバガイのドナトゥスは、マカリウスに対して狂乱した群衆を集める手がかりを得た。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.12

12

Ex ipso genere fuerant qui sibi percussores sub cupiditate falsi martyrii in suam perniciem conducebant. Inde etiam illi, qui ex altorum montium cacuminibus viles animas projicientes, se praecipites dabant.

PL 11, 1010A

まさにこの種の者たちから、偽りの殉教への欲望から、自分の滅びのために自分に殺し屋を雇う者たちが出た。そこからまた、高い山の頂から卑しい命を投げ捨て、真っ逆さまに身を投じる者たちも出た。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.13

13

Ecce ex quali numero sibi episcopus alter Donatus cohortes effecerat. Hoc metu deterriti illi, qui therausos ferebant, quos pauperibus erogarent, invenerunt in tanta necessitate consilium, ut a Sylvestro Comite armatum militem postularent: non per quem alicui vim facerent, sed ut vim a Donato supra memorato episcopo dispositam, prohiberent.

PL 11, 1010A

見よ、もう一人のドナトゥスなる司教が、どのような人数から自分のために軍勢を作り上げていたかを。この恐れに脅かされて、貧しい者たちに分け与えるための財貨〔底本は therausos。thesauros(財宝)と読む。ミーニュの異読注 c の写本 S. T. の読みも thesauros〕を携えていた者たちは、これほどの窮境の中で一つの策を見いだし、伯シルウェステルに武装した兵士を要請した。それは、だれかに暴力をふるわせるためではなく、前述の司教ドナトゥスが企てた暴力を阻むためであった。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.14

14

Hac ratione factum est, ut miles videretur armatus. Jam quidquid subsecutum est, videte, cui debeat aut possit adscribi.

PL 11, 1011A

こうした事情から、武装した兵士が見られることになった。さて、その後に続いたことは何であれ、だれに帰せられるべきか、また帰せられうるか、諸君は見よ。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.15

15

Habebant illic vocatorum infinitam turbam, et annonam competentem constat fuisse praeparatam: de Basilica quasi publica horrea; exspectantes ut venirent, in quos furorem suam exercere potuissent; et facerent quidquid illis dementia sua dictasset, nisi praesentia armati militis obstitisset.

PL 11, 1011A

そこには、呼び集められた無数の群衆がいた。また、それに見合った糧食が整えられていたことも知られている。聖堂を、いわば公の穀倉としてである。彼らは、自分たちの怒り狂い〔底本は furorem suam。furorem suum と読む〕をふるえる相手が来るのを待ち構えていた。武装した兵士の臨席が妨げなかったなら、自分たちの狂気が命じるままのことを何でも行ったであろう。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.16

16

Nam cum, ante venturos milites, metatores (ut fieri solet) mitterentur; contra Apostoli praecepta competenter suscepti non sunt, qui ait: cui honorem, honorem: cui vectigal, vectigal: cui tributum, tributum: nemini quidquam debueritis (Rom. XII, 7) .

PL 11, 1011A

というのも、兵士たちが来る前に、宿営係が(慣例どおり)先に遣わされたが、彼らはしかるべく受け入れられず、それは使徒の教えに反していた。使徒は言う、「敬うべき人には敬意を、貢納を課すべき人には貢納を、税を課すべき人には税を。だれにも何も負うな」(ローマ12:7)〔刷られたままの引照〕。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.17

17

Contusi sunt qui missi fuerant cum equis suis, ab iis, quorum nomina flabello invidiae ventilasti . Ipsi magistri fuerunt injuriae suae; et quid pati possent, ipsi praerogatis injuriis docuerunt.

PL 11, 1011B

遣わされていた者たちは、馬もろとも打ちのめされた。その名を汝が憎悪の扇であおぎ立てた者たちによってである。彼ら自身が自分たちへの害の師となった。自分たちが何を受けうるかを、先立って加えた害によって、彼ら自身が教えたのである。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.18

18

Reverterunt vexati milites ad numeros suos, et quod duo vel tres passi fuerant, universi doluerunt. Commoti sunt omnes: iratos milites retinere nec eorum praepositi valuerunt.

PL 11, 1011B

傷つけられた兵士たちは自分の部隊に戻り、二人か三人が被ったことを、全員が痛んだ。全員が憤激した。怒った兵士たちを、その指揮官たちさえ押しとどめることができなかった。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.19

19

Sic admissum est, per quod invidiam unitati factam esse memorasti: haec et caetera vestra et suas causas habent, et quas ostendi personas obnoxias. Hoc nos nec vidimus quidem, sed vobiscum audivimus.

PL 11, 1012A

こうして、汝が一致に向けられた憎悪の原因だと述べたことが起こされた。これらのことと諸君のほかの行いには、それぞれ固有の原因があり、私が示した責めを負うべき者たちがいる。このことを、我々は見たわけではなく、諸君とともに聞いたのである。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.20

20

Si auditus facit reos, tenemus vos socios, quia similiter audistis. Si a facto auditus immunis est; quod ab aliis, vobis provocantibus, factum est, nobis non debet imputari.

PL 11, 1012A

もし聞くことが人を罪ある者とするなら、我々は諸君を共犯者と見なす。諸君も同じく聞いたからである。もし聞くことが行為から免れているのなら、ほかの者たちが、諸君に挑発されて行ったことは、我々に帰せられるべきではない。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.21

21

Querelam per ordinem deponitis, sub Leontio, sub Ursacio, injuriatos esse quam plurimos: sub Paulo et Macario aliquos necatos: a sequentibus eorum nescio quos ad tempus esse scripturos. Quid hoc ad nos? quid ad Ecclesiam catholicam pertinet?

PL 11, 1012A

諸君は順を追って訴えを述べる。レオンティウスの下で、ウルサキウスの下で、非常に多くの者が害された、パウルスとマカリウスの下で何人かが殺された、彼らの後に続く者たちのうちの誰とも知れぬ者たちが、いずれ〔そのことを〕書くであろう、と〔a sequentibus eorum nescio quos ad tempus esse scripturos の係りは定かでない。scripturos を能動の「書くであろう」と取った〕。これが我々に何の関わりがあるか。公同の教会に何が関わりがあるか。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.22

22

Quidquid objecistis, vos fecistis. Qui pacem a Deo commendatam noluistis libenter excipere, cariorem aestimantes haereditatem schismatis, quam praecepta proposita Salvatoris. Arguistis operarios unitatis: ipsam unitatem improbate, si potestis.

PL 11, 1012A

諸君が責めたことは、諸君自身が行ったことである。諸君は、神によって託された平和を進んで受け入れようとせず、救い主の示した教えよりも分派の遺産を貴いと見なした。諸君は一致の働き手たちを非難した。できるものなら、一致そのものを非難してみよ。

De schismate Donatistarum libri VII 3.4.23

23

Nam aestimo vos non negare, unitatem summum bonum esse. Quid nostra, quales fuerint operarii, dummodo quod operatum est, bonum esse constet? nam et vinum a peccatoribus operariis et calcatur et premitur; et sic inde Deo sacrificium offertur: oleum quoque a sordidis et nonnullis male viventibus et immunda loquentibus conficitur; et tamen in sapore, in lumine, etiam in sancto chrismate simpliciter erogatur.

PL 11, 1012B

というのも、諸君は、一致が最高の善であることを否定しないと私は思うからである。働き手たちがどのような者であったかは、我々に何の関わりがあろう。なされた事柄が善であることが明らかでありさえすれば。実際、ぶどう酒も罪人の働き手たちによって踏まれ、搾られるが、それでもそこから神への生贄が捧げられる。油もまた、汚れた者や、品行の悪い者、不潔なことを語る者たちによって作られるが、それでも味において、灯火において、さらには聖なるクリスマ〔聖香油〕においても、ひとしく用いられる。