Liber de synodis seu de fide Orientalium 83.1
Quod pie a Nicaena synodo susceptum, non debeat improbari. --Dicturo autem me tandem de tertia quaestione, oro vos, ne ubi pax conscientiae est, ibi sit pugna suspicionum: neque quidquam me nisi ad unitatis profectum proferre existimetis.
PL 10, 535Aニカイア会議が敬虔に受け入れたものは、退けられるべきでない。――さて、第三の問題についてついに語ろうとする私に、諸君に願う。良心の平安のあるところに、疑いの争いがあることのないように。また、私が一致の前進のためでなければ何も持ち出さない、と思ってほしい。
Liber de synodis seu de fide Orientalium 83.2
Inane enim est, calumniam verbi pertimescere, ubi res ipsa, cujus verbum est, non habeat difficultatem. Displicet cuiquam in synodo Nicaena homousion esse susceptum? Hoc si cui displicet, placeat necesse est quod ab Ariis sit negatum.
PL 10, 535B語への非難を恐れるのは無益である。その語が指す事柄そのものに、困難がないのなら。ニカイアの会議でホモウシオスが受け入れられたことが、誰かの気に入らないのか。もしこれが誰かの気に入らないなら、アレイオス派によって否定されたことのほうが気に入るに違いない。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Liber de synodis seu de fide Orientalium 83.3
Negatum enim idcirco est homousion, ne ex substantia Dei patris Deus filius natus, sed secundum creaturas ex nihilo conditus praedicaretur. Nihil novum loquimur, pluribus edita litteris ipsa Ariorum perfidia sibi testis est.
PL 10, 535Bホモウシオスが否定されたのは、神なる子が、父なる神の実体から生まれたのではなく、被造物と同じく無から造られたと宣べられるためであった。我々は何も新しいことを語っていない。多くの書簡で公にされた、アレイオス派自身の背信が、自分に対する証人となっている。
Liber de synodis seu de fide Orientalium 83.4
Si propter negantium impietatem pia tum fuit intelligentia confitentum; quaero cur hodie convellatur, quod tum pie susceptum est, quia impie negabatur?
PL 10, 535Bもし否定する者たちの不敬虔のゆえに、告白する者たちの理解がそのとき敬虔であったのなら、私は問う。不敬虔に否定されたゆえにそのとき敬虔に受け入れられたものが、なぜ今日覆されるのか。
Liber de synodis seu de fide Orientalium 83.5
Si pie susceptum est: cur venit constitutio pietatis in crimen, quae impietatem pie per ea ipsa quibus impiabatur exstinxit?
PL 10, 535B敬虔に受け入れられたのなら、なぜ敬虔の制定が、非難の対象となるのか。それは、不敬虔がそれによって不敬虔とされたまさにその事柄によって、不敬虔を敬虔に消し去ったものであるのに。