Tractatus (libri II) 2.44.1
Ad Neophytos post baptisma VII. Die dominico de comparatione tritici. I. Exultemus, fratres, in Christo, tantique proventus redditu ditati, Deo patri omnipotenti laudes et gratias referamus; qui zizania, lolium, lappas, tribulos in laeta frumenta mutavit, quae diligenti cultu purgata, molarisque lapidis pio pondere feliciter fracta; ordinabiliter creta, omni furfure abjecto, mirifico splendore in farinam candidam micuerunt; quae nullo adulterata fermento est, conspersa ac subacta diligenter.
PL 11, 496A新受洗者たちへ、洗礼の後に(7)。主日、小麦の比較について。――I. 兄弟たちよ、キリストにあって喜ぼう。これほどの収穫の実りによって富まされた我々は、全能の父なる神に賛美と感謝をささげよう。神は、毒麦、ドクムギ、ゴボウ、蒺藜を、豊かな麦に変えた。その麦は、念入りな手入れで清められ、臼石の敬虔な重みで幸いに砕かれ、秩序正しくふるい分けられ、すべての麩が捨てられて、驚くべき輝きの白い粉となって光った。その粉は、いかなるパン種にも混ぜ物をされず、念入りに水で捏ね上げられた。
Tractatus (libri II) 2.44.2
Sal inditum est illi; levigata est oleo cremiali, officiis competentibus temperata, in panes azymos reddita.
PL 11, 496Bそれに塩が加えられた。油〔oleo cremiali の cremiali は意が定かでない。chrismali(香油の)の誤りとも読める〕で滑らかにされ、ふさわしい務め〔competentibus は洗礼志願者(competentes)にかけているらしい〕によって調えられて、種なしパンに仕上げられた。
Tractatus (libri II) 2.44.3
Hi, quos videtis, egregia coctura suave redolentes, qui excocti sunt non furno, sed fonte; non humano, sed igne divino: non illos aura corrupit: non fumus amarus infecit: non frigus elisit: (quod plus est) sine fermento levati sunt.
PL 11, 497A諸君が見ているこれらのパンは、見事な焼き具合で芳しく香り、かまどではなく泉によって、人間の火ではなく神の火によって焼き上げられた。風がこれを損なわず、苦い煙がこれを汚さず、寒さがこれを潰さなかった。さらに言えば(これはいっそうすぐれたことだが)、パン種なしに膨らまされた。
Tractatus (libri II) 2.44.4
Certe cacabacii non sunt, non vetusti, non usti, non crudi, non mucidi. Lacteus illis color est: lacteus sapor est. II.
PL 11, 497A確かに、これらは鍋焼きのもの〔cacabacii は cacabus(鍋)から来た語と取った〕ではなく、古くなく、焦げておらず、生焼けでなく、黴びてもいない。色は乳のようであり、味も乳のようである。II.
Tractatus (libri II) 2.44.5
Sed fortassis, quod nonnulli forma videntur minores, si secus aliquid de pistore sentiatur, mea nihil interest, fratres: quia etsi pauper sum, tamen frontem meam tueor, et fidem meam novi. Certe si quid sciunt, dicant operarii, qui mecum sunt.
PL 11, 498Aさて、いくつかのものが、見たところ形がやや小さいために、パン屋について何か違うことが思われるとしても、兄弟たちよ、私にはまったく関わりがない。私は貧しくとも、顔を上げていられるし、自分の誠実さを知っているからだ。確かに、何か知っているなら、私とともにいる働き人たちが言うがよい。
Tractatus (libri II) 2.44.6
Lucro gaudeo, sed sine furti conscientia, sane confiteor. Denique et vos retinetis pondus antiquum: habetis aginam: exagium facite, quemadmodum vultis: singulos ponderate: invenietis nullum habere minus. Tripondes sunt omnes, numismatis sacri una libra signati, qui mensae deserviunt.
PL 11, 498A私は利益を喜ぶ。ただし、盗みの自覚はない。これは確かに告白する。さらに、諸君自身も昔からの重さを保っている。秤の針をもっているのだ。好きなように検量せよ。一つ一つ量れ。足りないものは一つも見つからないだろう。すべて三リブラの重さがあり〔tripondes は三リブラ分の重さの意と取った。「三」と続く「一リブラ」は、三位一体と一つの神性をほのめかすらしい〕、聖なる貨幣の一リブラの刻印を押された、食卓に仕えるものである。