ヴェローナのゼノbishop c. 362–371/372

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 11 › Tractatus (libri II)

Liber I, Caput IX 第I巻 第IX章

Zeno of Verona · Tractatus (libri II) · PL 11, 278A · 278 sectiones

Tractatus (libri II) 1.9.1

1

Nunc ergo videamus, unde vera charitas veniat, ubinam consistat, cui vel maxime debeatur. Utique illi, qui hominem fecit; qui ei munus perpetuae charitatis similitudinem suam tradidit; qui orbem terrae donavit: qui omnia elementa mundi cum animantibus suis ejus potestati subjecit; qui ei annos, tempora menses, noctes, dies, clarissimosque duos regalium orbium currus munerifero semper vicissitudinis delectamento servire praecepit; qui eum supradicti amoris male dulcibus venenis occisum, infernaeque sedi submersum, majestatis suae sacramento vivificatum, insuper regni coelestis participatione ditavit.

PL 11, 278A

さて、それでは、まことの愛はどこから来るのか、どこに留まるのか、とりわけ誰に負うべきものなのかを見ることにしよう。それはほかでもなく、人を造った者に対してである。すなわち、永続する愛の賜物として、自らの似姿を人に授けた者、地の円を人に与えた者、世界のあらゆる元素を、そこに生きる者たちとともに人の権能に服させた者、年、季節、月、夜、昼、そして王者の輪をなす二つの輝かしい戦車〔日と月〕を、移ろいの喜びという贈り物を絶えず携えて人に仕えるよう命じた者に対してである。さらに、先に述べた愛の悪しき甘い毒によって殺され、冥界の座に沈められた人を、自らの威厳の秘義〔sacramentum は儀礼(秘跡)とも取れるが、死と冥府に沈んだ人を生かす救いの業の全体を言うと取った〕によって生かし、そのうえ天の国にあずかることで富ませた者に対してである。

Tractatus (libri II) 1.9.2

2

O charitas, quam pia et quam opulenta! o quam potens! nihil habet, qui te non habet. Tu Deum in hominem demutare valuisti. Tu eum breviatum, paulisper ab majestatis suae immensitate peregrinari fecisti. Tu virginali carceri novem mensibus religasti.

PL 11, 278B

おお愛よ、なんと敬虔で、なんと豊かで、なんと力あることか。汝を持たぬ者は何も持たない。汝は神を人へと変じさせることができた。汝は神を縮め、しばらくのあいだ、その威厳の広大さから遠く旅をさせた。汝は神を、乙女という牢に九か月のあいだ繋いだ。

Tractatus (libri II) 1.9.3

3

Tu Evam in Mariam redintegrasti. Tu Adam in Christo renovasti. Tu sacram crucem in salutem perdito jam mundo providisti. Tu mortem Deum mori docendo vacuasti. Tuum est, quod cum occiditur ab hominibus Deus omnipotentis Dei filius, nullus irascitur de duobus.

PL 11, 278B

汝はエバをマリアにおいて回復させた。汝はアダムをキリストにおいて新たにした。汝はすでに滅びた世を救うために、聖なる十字架を備えた。汝は神に死ぬことを教えて、死を空しくした。全能の神の子である神が人々に殺されても、二者〔父と子〕のどちらも怒らないのは、汝のゆえである。

Tractatus (libri II) 1.9.4

4

Tu populi coelestis animam tenes, cum ornas pacem, fidem custodis, amplecteris innocentiam, veritatem colis, patientiam diligis, spem repraesentas. Tu diversos homines moribus, aetatibus, ditione, ex una natura unum spiritum, unum efficis corpus.

PL 11, 278B

汝は天の民の魂を保つ。それは汝が平和を飾り、信仰を守り、無垢を抱き、真理を崇め、忍耐を愛し、希望を現前させるときである。汝は、習俗も年齢も身分も異なる人々を、一つの本性から、一つの霊、一つの体にする。

Tractatus (libri II) 1.9.5

5

Tu martyres gloriosos a confessione Christiani nominis nullis tormentis, nulla novitate mortis, nullis praemiis, nullis amicitiis, nullis affectibus, omni sane tortore pietatis mordacitate pejoribus, separari permittis. Tu, ut nudum vestias, nuda esse contenta es.

PL 11, 278C

汝は、栄光ある殉教者たちが、キリスト教徒の名の告白から引き離されることを、どんな責め苦によっても、死の目新しさによっても、報酬によっても、友情によっても、情愛によっても――情愛は、敬虔を噛み砕くことにおいて、どんな拷問吏よりも確かに悪質である――許さない。汝は、裸の者に着せるために、自ら裸でいることに甘んじる。

Tractatus (libri II) 1.9.6

6

Tibi fames saginatio est. Si panem tuum inops esuriens manducaverit, tuus census est, totum in misericordiam habere, quod habes. Tu sola rogari non nosti. Tu oppressos vel cum dispendio tui incunctanter eripis in qualibet angustia constitutos Tu caecorum oculus.

PL 11, 279A

汝にとって飢えは飽食である。貧しい者が飢えて汝のパンを食べるなら、汝の財産とは、持つものをすべて慈しみのために持つことである。汝だけは、乞われることを知らない〔乞われるのを待たずに与える、の意と取った〕。汝は、自らの損失があろうとも、どんな窮地にある虐げられた者をも、ためらわずに救い出す。汝は盲人の目である。

Tractatus (libri II) 1.9.7

7

Tu pes claudorum. Tu scutum fidelissimum viduarum. Tu melior pupillorum, plus quam uterque, parens. Tibi oculos nunquam siccos esse aut misericordia permittit, aut gaudium. Tu tuos ita diligis inimicos, ut inter eos charosque tibi quid distet, nemodiscernat.

PL 11, 279A

汝は足なえの足である。汝はやもめたちのいと忠実な盾である。汝は孤児たちにとって、より善い、両親以上の親である。汝の目が決して乾くことを、慈しみも喜びも許さない。汝は自分の敵をも愛するので、敵と汝の愛する者とのあいだにどんな違いがあるのか、誰も見分けられない〔底本は nemodiscernat と続けて刷る。nemo discernat と読む〕。

Tractatus (libri II) 1.9.8

8

Tu, inquam, coelestia humanis, humana coelestibus jungis arcana. Tu divina custodis. Tu in Patre imperas. Tu tibi in Filio obtemperas. Tu in Spiritu sancto exsultas. Tu cum in tribus una sis, nullo pacto divideris; nulla humanae curiositatis calumnia commoveris.

PL 11, 279A

汝は、天のものを人のものに、人のものを天のものに、秘められたしかたで結ぶ〔arcana の係りは定かでない。副詞的に「秘められたしかたで」と取った〕。汝は神のものを守る。汝は父において命じ、子において汝自身に従い、聖なる霊において喜び躍る。汝は三者において一つであるから、決して分かたれず、人間の好奇心の中傷によっても揺るがされない。

Tractatus (libri II) 1.9.9

9

A Paterno fonte in Filio tota refunderis; et tamen tota ubi refunderis, nec recedis. Recte Deus diceris: quia Trinitatis potentiam sola convertis. III. De Justitia.

PL 11, 280A

汝は父なる泉から、子において、全体として注ぎ出される。しかも全体として注ぎ出されながら、注ぎ出されたもと〔父〕から退くことがない〔tota ubi refunderis, nec recedis は意が取りにくい。ubi を unde の意に取り、父を離れないと解した〕。汝が神と呼ばれるのは当然である〔一ヨハネ4:8「神は愛である」を踏まえる〕。三位一体の力を、ひとり汝のみが〔自らへと〕向けるからだ〔convertis の目的語と意味は定かでない。「向ける」と取った〕。III. 正義について。

Tractatus (libri II) 1.9.10

10

I. Fortassis de circumstantibus doctis quispiam in cachinnos erumpat, quod homo imperitissimus et elinguis, aliquid audeam de justitia disputare, de cujus proprietate excellentes ingenio et doctrina viri nihil certi libris ingentibus prodiderunt.

PL 11, 280A

I. 聞いている学者たちの中に、もしかすると、どっと笑い出す者がいるだろう。きわめて無知で口もきけぬ私が、正義について論じようとするからである。その固有の性質について、才知と学識にすぐれた人々が、膨大な書物の中でも何一つ確かなことを伝えていないというのに。

Tractatus (libri II) 1.9.11

11

Sed ego non curem, de me quemadmodum quis jocetur: non enim in Ecclesia Dei fucatus quaeritur sermo, et non veritas pura; a qua longe omnes illi non immerito aberraverunt, qui justitiam Dei manere in eloquentiae viribus aestimabant.

PL 11, 280A

だが私は、誰かが私をどう嘲ろうと気にしない。神の教会において求められるのは、飾り立てた言葉ではなく、純粋な真理だからである。神の正義が雄弁の力に宿ると考えた者たちは、この真理から遠く離れたが、それも無理からぬことであった。

Tractatus (libri II) 1.9.12

12

Denique cum eam comprehendere non possent (neque enim poterant sine magisterio divinae sapientiae, cujus notitiam non habebant,) duas asseruere justitias, unam civilem, alteram naturalem: quarum fecit apertissime, cum ad Romanos loqueretur Apostolus, mentionem dicens: Nam justitiam Dei ignorantes, et suam volentes constituere, justitiae Dei non obedierunt. (Rom. X, 3.) Sed cum de futuro nihil opinantes, praesentis tantum vitae commoda inspiciunt, falsamque adversus veram pro vera defendunt; sic utramque mediis e manibus, oculis patentibus, perdiderunt: Dei, cum stultam putant, quod elaboret dispendio suae, non dicam facultatis, sed etiam, si opus sit, et salutis, alii magis prodesse, quam sibi: suam, quia quamvis sit sapientiae nomine falso vestita, tamen suis commodis consulendo, quod sine alienis incommodis omnino non potest procurari, a quovis vere stultissimo negari non possit injusta.

PL 11, 280B

つまり彼らは、正義を把握することができなかったので――神の知恵の教えを受けずには把握できなかったし、その知恵の知識を彼らはもたなかったのだ――二つの正義を主張した。一つは市民の正義、もう一つは自然の正義である。使徒はローマの人々に語ったとき、このことをきわめて明らかに述べている。「神の正義を知らず、自分の正義を立てようとして、神の正義に従わなかった」(ローマ10:3)。しかし彼らは、来るべきことについては何も思わず、現在の生の利益だけを見て、偽りの正義を、真の正義に対抗して、真のものとして擁護するので、両方を、まさに手の中から、目を開いたまま失ってしまった。すなわち神の正義を失ったのは、それを愚かだと思うからである。他人のほうを自分より益するために、財産と言わずとも、必要ならば自らの安全さえ損なうほど骨折るのだから、と。そして自分の正義を失ったのは、それが知恵という偽りの名をまとっているとはいえ、自分の利益を図ることで――他人の不利益なしには決して成し遂げられないことであるから――まことに愚かきわまる誰であっても、それが不正であることを否定できないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.13

13

II. Caeterum si scire potuissent veram justitiam, cujus est immortalitas merces, propterea simulatae stultitiae velamine adopertam, ut res magna magnis virtutibus magnisque laboribus quaereretur; incunctanter optarent stulti judicare se justi, quam sapientes injusti: maxime cum jam sit eorum fraus omnis in medio, non enim rem valuerunt transferre, sed nomina, justitiam stultitiae, injustitiam sapientiae vocabulis infamantes: quae si ad sua corrigas propriisque sedibus reddas, invenies injustitiae magis stultitiam, justitiae sapientiam convenire; quod etiam sacrae legis testimoniis probare non desinam, cujus ista sunt verba: Nam quia sapientiam Dei non cognovit saeculum per sapientiam, Deus optimum existimavit per stultitiam praedicationis salvos facere credentes (I Cor. I, 21) .

PL 11, 282A

II. そもそも彼らが、不滅を報いとするまことの正義を知りえたなら――その正義は、大いなるものが大いなる徳と大いなる労苦によって求められるように、見せかけの愚かさという覆いで包まれているのだが――ためらいもなく、愚かでも正しいと自ら判ずるほうを、賢くても不正だと判ずるほうより望んだであろう。とくに、彼らの欺きがいまや白日のもとにあるのだからなおさらである。彼らは事物を移しえず、名を移しただけだった。正義を愚かさという語で、不正を知恵という語で貶めたのである。これらを本来の持ち主に正して、固有の座に戻すなら、愚かさは不正に、知恵は正義にこそふさわしいと分かるだろう。私は聖なる律法の証言によっても、これを証明することをやめない。その言葉はこうである。「世は知恵によって神の知恵を知らなかったので、神は、宣教の愚かさによって、信じる者たちを救うことを最善と考えた」(一コリント1:21)。

Tractatus (libri II) 1.9.14

14

Et iterum manifestius: Si quis inter vos videtur sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit prudens: nam hujus mundi sapientia stultitia est apud Deum (I Cor. III, 18, 19) .

PL 11, 283A

そして、さらに明らかに言う。「汝らの中で、この世で自分は賢いと思う者がいるなら、賢くなるために愚かになれ。この世の知恵は、神のもとでは愚かだからである」(一コリント3:18,19)。

Tractatus (libri II) 1.9.15

15

Ob quam causam idem Deus per prophetam hactenus protestatur: Non glorietur sapiens in sua sapientia, neque glorietur fortis in fortitudine sua, neque dives in divitiis suis, sed in hoc glorietur, qui gloriatur, intelligere et scire, quia ego sum Dominus, qui facio misericordiam et judicium et justitiam super terram (Jerem. IX, 23, 24) .

PL 11, 283A

この理由から、同じ神は預言者を通してこう言明している。「賢い者はその知恵を誇るな。強い者はその強さを誇るな。富む者はその富を誇るな。誇る者は、次のことを悟り、知ることを誇れ。我は主であり、地の上に慈しみと裁きと正義を行う者であると」(エレミヤ9:23,24)。

Tractatus (libri II) 1.9.16

16

O quam paucissimis verbis omne hoc mundi enixe quod geritur negotium, peroravit! his enim tribus rebus, quae fundamenta sunt omnium vitiorum, violentis quasi quibusdam tempestatibus naufragatum momentis universis in interitionem cogitur omne genus humanum.

PL 11, 283B

おお、世で熱心に営まれているこの営みのすべてを、なんとわずかな言葉で言い尽くしたことか。あらゆる悪徳の土台であるこの三つのものによって、まるで荒れ狂う嵐に遭うかのように、あらゆる瞬間に難破して、人類全体が滅びへと追いやられるのである。

Tractatus (libri II) 1.9.17

17

Namque sapientia densis exaestuans argumentis, suasorio ac delectabili luculentae orationis compta mendacio, armata vocis tuba et gladio linguae, omnes actus ad se trahit, congregat turbas, concionatur; lites sic discernit, ut seminet, pravos ac lubricos colligit mores; legibus suis suas leges impugnat: jus jure distringit.

PL 11, 283B

すなわち知恵は、濃密な論証で沸き立ち、輝かしい弁論の説得力ある快い偽りで飾り立て、声のラッパと舌の剣で武装して、あらゆる行いを自らに引き寄せ、群衆を集め、民会で演説する。訴訟を裁くにも、争いを蒔くようにして裁き〔ut seminet の目的語は示されない。lites を受けて「争いを」と補った〕、曲がった滑りやすい習俗をかき集める。自らの法で自らの法を攻撃し、法を法で引き裂く。

Tractatus (libri II) 1.9.18

18

Quis non videat numquam recti aliquid illam facere vel fecisse, quod fecerit? Vultis scire, quam justa sit? miseram se putat, nisi everterit veritatem.

PL 11, 283C

知恵が何かを正しく行うこと、あるいは行ったためしが、何を行おうとも一度もないことを、誰が見ずにいられようか〔底本は「quod fecerit」。quodcumque fecerit の意に取った〕。諸君は、それがどれほど正しいかを知りたいか。真理を覆さないかぎり、自分は惨めだと思っているのである。

Tractatus (libri II) 1.9.19

19

Caeterum fortitudo, quae hominibus est cum feritate communis, omne jus in viribus habet; quod facere praevaluerit, aestimat rectum: ideoque sine ulla reverentia divinae atque humanae religionis delet abrupte igni ferroque cum sua sibi tota substantia incolas, civitates, et rura, nihil omnino metuens amicae mortis fiducia; denique quod sapientia legibus per industriam colligit, uno impetu aliquotiens clusis oculis illa dispergit.

PL 11, 284A

次に強さは、人間が獣と共有するものであり、あらゆる法を力に置く。自分がなしえたことを正しいと見なす。それゆえ、神の宗教にも人間の宗教にも少しも敬意を払わず、住民も、都市も、田園も、その全財産もろとも、火と剣で唐突に滅ぼし、死を友とする確信ゆえに、まったく何ひとつ恐れない。さらに、知恵が勤勉によって法に集めたものを、強さは目を閉じて、ひと突きでときに散らしてしまう。

Tractatus (libri II) 1.9.20

20

Tertio dives est avaritia, utraeque cujus exaggerare opulentiam velocitate mira contendunt; cui totus militat mundus; aetas cui universa deservit. Proh nefas! quae istae sunt tenebrae? inest omnibus, et ab omnibus, quasi non sit, arguitur.

PL 11, 284A

第三に、富んでいるのは貪欲である。〔知恵と強さの〕二者は、貪欲の富を増すことに驚くべき速さで励む〔底本は utraeque。ミーニュの脚注 (13) は、utraeque を、それまで論じてきた雄弁(知恵)と強さ、すなわち貪欲に加担する二者を指すとする〕。全世界が貪欲のために戦い、あらゆる世代がそれに仕える。ああ、なんという罪か。この闇は何なのか。貪欲はすべての人の中にいるのに、すべての人から、いないかのように責められる。

Tractatus (libri II) 1.9.21

21

Accusatur, et tamen colitur: jugulat, et amatur. Invincibile profecto calamitatis est genus, cui, subjugata sapientia, serviet virtus. III.

PL 11, 284B

責められながら崇められ、喉を切りながら愛される。まことにこれは、打ち勝ちえない災いの類である。知恵が屈服させられたのちには、力もこれに仕えるだろう〔virtus はここでは徳ではなく、先の「強さ」を言うと取った〕。III.

Tractatus (libri II) 1.9.22

22

Videtisne jam manifeste sapientiam hujus mundi non esse justitiam? et quidem nec veram sapientiam: quia fieri non potest, ut verus sapiens non sit et justus: justus adaeque verus non sit et sapiens: quia justus esse non potest stultus, neque sapiens injustus, ipsa ratione docente: qui enim stultus est, quid sit bonum ac malum, nescit; nec potest scire, quid reprobet, quid teneat; et ideo semper peccat, quod est justitiae contrarium: justus autem ab omni peccato se abstinet: quod propterea facit, quia pravi bonique notitiam gerit, quod est utique sapientis.

PL 11, 284B

諸君はもう、この世の知恵が正義ではないことをはっきり見ているか。しかも、それはまことの知恵でさえない。まことに賢い者が正しくない、ということはありえず、まことに正しい者が賢くない、ということもありえないからである。正しい者が愚かであることはなく、賢い者が不正であることもない。理そのものが教えるとおりである。愚かな者は、善と悪が何であるかを知らず、何を退け、何を保つべきかも知りえない。それゆえ、つねに罪を犯すが、これは正義に反することである。ところが正しい者はあらゆる罪を慎む。それは邪悪なものと善いものの知識を持っているためで、これはまさに賢者のものである。

Tractatus (libri II) 1.9.23

23

Unde fit, ut numquam justus possit esse, qui stultus est: neque sapiens, qui fuerit injustus. Caeterum sive justo, sive sapienti si alterum defuerit ex duobus, quod illi putaverunt, nec sapiens profecto erit ille, nec justus. IV.

PL 11, 284C

したがって、愚かな者が正しいことは決してありえず、不正であった者が賢いこともありえない。さらに、正しい者にせよ賢い者にせよ、二つのうち一方が欠けているならば、――彼らはこう考えたのだが――その者は賢くもなく、正しくもないだろう。IV.

Tractatus (libri II) 1.9.24

24

Satis, ut opinor, praestigiae mundanae patuerunt: in quibus cum peritius agant universi homines, quam dici potest, superfluum est demorari.

PL 11, 285A

この世の幻惑は、私の思うところ、十分に明らかになった。そこでは、すべての人が言い表せないほど巧みにふるまうので、とどまって論じるのは余計である。

Tractatus (libri II) 1.9.25

25

Unde nunc ad veram justitiam veniamus, omnium fontem matremque virtutum: quae praeter caeteras tota se ad alienas utilitates colligit atque explicat, sciens, quid Deo principaliter debeatur, nihil sibi ipsa concilians, nihil proprium derelinquens, nisi quod fideliter sine ulla jactantia ejus fungitur voluntate.

PL 11, 285A

そこで、今度はまことの正義に進もう。正義はあらゆる徳の泉であり母である。ほかの徳にもまして、全体を挙げて他人の益のために集まり、広がっていく。神に第一に何を負うかを知り、自分のためには何も得ようとせず、固有のものを何も残さず、ただ忠実に、何の誇りもなく、神の意志を果たすのみである。

Tractatus (libri II) 1.9.26

26

Est autem in publicum tota prominens atque diffusa: sic tamen, ut sentiri se magis cupiat, quam videri: plane cauta, ne quam declinet in partem, ne in aliquo quo se ipsa reprehendat, ne opere coepto umquam deficiat.

PL 11, 285A

正義は全体として公共のために進み出て、広がっている。ただし、見られることよりも感じられることを望む。とりわけ、どちらかの側に逸れないよう、自らを咎めるようなことを何ひとつしないよう〔ne in aliquo quo se ipsa reprehendat は動詞を欠き、本文が崩れているらしい。「自らを咎めることになる何事においても過たないよう」の意に解した〕、始めた働きを決して投げ出さないよう、注意深い。

Tractatus (libri II) 1.9.27

27

Haec captivorum juga redemptionibus frangit: incarceratis medendo plus carcerem novit blanda pervigil cura: aegritudinem cum aegro partitur: abjecta cadavera intecta inhumataque esse non patitur: in pauperos miserosque sua necessitate neglecta pietatis largiter et furtim semina spargit: nec rogari se permittit, nec vicaria laudis remunerari mercede: hoc damnum grave: hoc aestimat crimen: nam nihil relinquendo sibi, beata cupiditate antecedit avaritiam: homines enim illa possidet; ista Deum.

PL 11, 285B

正義は身代金によって捕虜たちの軛を砕く。獄中の者を癒すとき、優しく寝ずに見守るその配慮は、牢獄をいっそうよく知っている〔「牢獄をいっそうよく知る」の意は、獄中に通いつめることと取った〕。病を病人と分かち合う。見捨てられた屍が、覆われず葬られないままでいることを許さない。貧しい者〔底本は pauperos。pauperes と読む〕、惨めな者に、自らの必要を顧みず、敬虔の種を惜しみなく、またひそかにまく。乞われることも、賞賛という代わりの報酬で報われることも許さない。これを重い損失、これを罪と見なす。自分には何も残さないことで、祝福された欲望によって貪欲に先んじるのである。前者〔貪欲〕は人間を所有するが、後者〔正義〕は神を所有するのだから〔illa と ista の指すものは、貪欲と正義と取った〕。

Tractatus (libri II) 1.9.28

28

Adhuc accipite, ad propriam sedem palmamque propositam quanto amore, qua devotione festinet.

PL 11, 285B

さらに聞け。正義が、自分にふさわしい座と、前に置かれた勝利の棕櫚へ、どれほどの愛と献身をもって急ぐかを。

Tractatus (libri II) 1.9.29

29

Si quis eam provocat in judicium, ut ejus auferat tunicam, libens illi pallium quoque concedit; maledicitur, et benedicit: caeditur et gratias agit: jugulatur, et non repugnat: pro percussoribus suis Deum insuper exorat.

PL 11, 285B

もし誰かが正義を裁判に引き出して、その下着を奪おうとするなら、喜んで上着までも与える。呪われても祝福し、打たれても感謝し、喉を切られても逆らわず、そのうえ自分を打つ者たちのために神に願う。

Tractatus (libri II) 1.9.30

30

Una illi sola principalis sollicitudo ac maxima est cautio, ne quid mundo debeat, ne quid horum digne patiatur.

PL 11, 285C

正義にとって、ただ一つの第一の気遣いと最大の用心は、この世に何も負わないこと、これらのいずれをも当然のこととして被らないことである。

Tractatus (libri II) 1.9.31

31

Hanc, qui divinas litteras aut non legerunt, aut lectas irritas putaverunt, beneficio abjecti impolitique sermonis, tamen dicentis: Nisi credideritis, neque intelligetis (Is. VII, 9, ex LXX interp.) , stultam putant irridentque quasi vanam, quod cum possit bonis frui mundi, ac negligat, sponte se faciat infelicem; non credentes, quia Dei praecepta custodiens, hujusmodi officiis saeculares obterens voluptates, cum fuerit victor carnisque nexibus liber, repromissae immortalitatis inaestimabili beatitudine perfruetur.

PL 11, 285C

神の文書を読まなかった者、あるいは読んでも無効だと見なした者は、卑しく洗練されない言葉のせいで――しかしその文書は「汝らが信じないなら、理解もしないであろう」(イザヤ7:9、七十人訳による)と言っているのだが――この正義を愚かだと思い、むなしいものとして嘲笑する。世の善を享受できるのに、それをなおざりにして、自ら進んで不幸になるからだと。彼らは信じないのだ。正義が神の掟を守り、こうした務めによって世俗の快楽を踏みにじるなら、勝利者となり、肉の絆から解き放たれたとき、約束された不滅の、計り知れない至福を享受するということを。

Tractatus (libri II) 1.9.32

32

V. Sed quid ad nos, quid illi dicant? insignis vir sicut ait noster: Novit Deus cogitationes sapientium, quia sunt stultae (Ps. XCIII, 11) .

PL 11, 286A

V. しかし、彼らが何と言おうと、我々に何の関わりがあるか。我々のあのすぐれた人物〔使徒パウロを指すと取った。引用の文言は詩篇よりも、パウロが一コリント3:20 で引く形に近い〕が言うとおりである。「神は賢者たちの思いを知っている。それが愚かなものだからである」(詩篇93:11)。

Tractatus (libri II) 1.9.33

33

Nostram nobis stultitiam derelinquant: habeant secum sapientiam suam; cujus quidem sectatores pene omnes conspicor Christianos, qui perfectam putant esse justitiam, propria tueri, aliena non quaerere, sapientiae verae negligentes imperium, quod verbis hujusmodi continetur: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia tua: et da pauperibus, et tolle crucem tuam, et veni, sequere me (Matth. XIX, 21) .

PL 11, 286A

彼らには、我々の愚かさを我々に残させておけ。自分の知恵は自分で持っておけ。しかし私は、その知恵に従う者が、ほとんどすべてキリスト教徒であると見ている。彼らは、自分のものを守り、他人のものを求めないことが完全な正義だと考え、真の知恵の命令をなおざりにしている。その命令は次の言葉に含まれている。「汝が完全になろうと望むなら、行って、汝のすべてを売り、貧しい者たちに与え、汝の十字架を取り、来て、我に従え」(マタイ19:21)。

Tractatus (libri II) 1.9.34

34

De hoc nescio, quid possit quispiam promovere; unum tamen scio, quia nullus est nostrum, qui non momentis omnibus elaboret, ut plus habeat, quam habebat; quod cum nititur, avaritiae utique partes agit, quae est inimica justitiae.

PL 11, 286B

これについて、誰が何を申し立てうるのか、私は知らない。ただ一つ私が知っているのは、我々の中に、あらゆる瞬間に、持っていた以上を持とうと骨折らない者はいない、ということである。それを目指すとき、その者はまさに正義の敵である貪欲の役を演じているのである。

Tractatus (libri II) 1.9.35

35

Adeo inde est, quod frumento paucorum horrea plena sunt, inanis plurimorum venter. Inde populis deteriora mensuris pretia, quam inopia.

PL 11, 286B

だからこそ、少数の者の穀倉は穀物で満ち、大多数の者の腹は空である。ここから、民にとって、値は欠乏そのものよりも、量りのゆえに悪くなる〔mensuris の係りは定かでない。「量りのゆえに」と取った〕。

Tractatus (libri II) 1.9.36

36

Inde fraus, perjurium, rapinae, lites ac bella: quotidie mugitibus alienis quaeritur lucrum; et proscriptio industria vocitatur: et appetitio rei alienae sub praetextu propriae defensionis ac diligentiae callidissimis argumentis urgetur, ut quis indefensus, aut innocens, quod habet, legibus perdat; quod est omni violentia deterius: quia illud, quod vi eripitur, non numquam repeti potest: quod legum circumscriptionibus, non potest.

PL 11, 286B

ここから、欺き、偽りの誓い、略奪、訴訟、戦争が生まれる。日々、他人の呻きによって利益が求められ〔底本は mugitibus(牛の鳴き声)。他人の呻きの比喩と取った〕、財産没収が勤勉と呼ばれ、他人の物への欲求が、自己防衛と配慮の口実のもとに、きわめて巧妙な論法で推し進められる。その結果、守りのない者、あるいは無実の者が、持っているものを法によって失う。これはあらゆる暴力より悪い。力ずくで奪われたものは、ときに取り戻せるが、法の策略によるものは取り戻せないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.37

37

Glorietur, qui volet, ista justitia: verumtamen sciat, quia misero est miserior, qui miseriis ditatur alienis.

PL 11, 286C

この正義を誇りたい者は誇れ。だが知れ。他人の不幸で富む者は、惨めな者より惨めであると。

Tractatus (libri II) 1.9.38

38

Quisquamne justum putet, qui utilitatem rei familiaris pietati praeponit? qui, hominibus fame laborantibus ac nuditate, pascit tineas, curculiones, ac vermes? qui quod habet, infelici tenacitate non aliis tantum, sed etiam sibi ipsi subducit? VI.

PL 11, 287A

家産の利益を敬虔に優先する者を、誰が正しい者と考えるだろうか。人々が飢えと裸に苦しむのに、衣蛾と穀象虫と虫を養っている者を。持っているものを、不幸な固執によって、他人からだけでなく、自分自身からさえ取り上げている者を。VI.

Tractatus (libri II) 1.9.39

39

Sed, inquies, justum est, ut mea servem, aliena non quaeram. Hoc etiam Gentes dicere consueverunt. Caeterum apud Deum quam sit injustum, mox videbimus.

PL 11, 287A

しかし、「自分のものを守り、他人のものを求めないことは正しい」と汝は言うだろう。これは諸国民もよく言うことである。だが神のもとでそれがどれほど不正であるかは、すぐに見よう。

Tractatus (libri II) 1.9.40

40

Nunc primo omnium, optime Christiane, scire cupio, quae sint tua, cum sint timentibus Deum universa communia, sicut scriptum est: Turba autem eorum, qui crediderant, animo ac mente una agebant (Act. IV, 32) : nec fuit inter illos discrimen ullum, nec quidquam suum ex bonis putabant, quae eis erant: sed erant illis omnia communia, sicut dies sol, nox, pluvia, nascendi atque moriendi conditio: quae humano generi, sine personarum aliqua exceptione, aequabiliter justitia est divina largita.

PL 11, 287A

まず何よりも、いとも善きキリスト教徒よ、私は知りたい。神を畏れる者たちにはすべてが共有であるのに、何が汝のものなのかを。こう書かれているとおりである。「信じた者たちの群れは、心も思いも一つにして行動した」(使徒言行録4:32)。彼らのあいだにはいかなる区別もなく、自分たちのものとなった財産のうち、何一つ自分のものとは考えなかった。すべてが彼らには共有であった。昼、太陽、夜、雨、生まれ、そして死ぬという条件がそうであるように。神の正義はこれらを、人を分け隔てすることなく、人類に等しく与えたのである。

Tractatus (libri II) 1.9.41

41

Cum haec ita sint, procul dubio non est a Tyranno dissimilis, qui solus habet, quod potest prodesse commodis plurimorum.

PL 11, 287B

このとおりである以上、多くの人々の益になりうるものをひとり抱えている者は、疑いもなく僭主と異ならない。

Tractatus (libri II) 1.9.42

42

Quid? quod paupere quotidie moriente oppressione, fame, frigore, injuria, amicum tibi excolis aurum: custodis argentum: vestem pretiosam ornamentaque superba et supervacanea pro sacrosancto habes, sicut idolum: te per momenta componis, dives in publico, ditior in secreto: nec intelligis, quia homini inopia morienti, tantis opibus qui cum possit subvenire, non subvenit, ipse eum videtur occidere?

PL 11, 287B

どうだ。貧しい者が日ごとに、虐げ、飢え、寒さ、不正によって死んでゆくというのに、汝は金を友として大事にし、銀を守り、高価な衣と、豪奢で無用な飾りを、偶像のように聖なるものとして持ち、刻々と身づくろいをして、人前では富み、人目につかぬところではさらに富んでいる。だが気づいていないのか。困窮のうちに死にゆく人を、これほどの富があって助けられるのに助けない者は、自らその人を殺しているように見えるということに。

Tractatus (libri II) 1.9.43

43

O quantarum neces animarum in phaleris pendent ornatae matronae! ornamentum cujus unum si solvas in pretium, distribuasque necessitatibus singulorum, ex eorum respiratione cognosces, quantorum malo ille constat ornatus. VII.

PL 11, 287C

ああ、飾り立てた貴婦人たちの胸の飾りには、いかに多くの魂の死が懸かっていることか。その飾りを一つでも金に換え、一人ひとりの必要に分け与えてみよ。彼らが息をつくさまから、その装いがどれほど多くの者の災いによって成り立っているかを知るであろう。VII.

Tractatus (libri II) 1.9.44

44

Filios, inquit, habeo, quos nudare non debeo. Ista est infidelitatis excusatio, quam Spiritus sanctus per prophetam retundit hactenus dicens: Adolescentior fui, et senui: et numquam vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem (Ps. XXXVI, 25) : Et iterum, Divites eguerunt et esurierunt, requirentes autem Dominum non minuentur omnibus bonis (Ps. XXXIII, 11) : quod probare exemplo perfacile est.

PL 11, 287C

「私には子らがいる。裸にしてはならない」と言う。これは不信仰の言い訳であり、聖なる霊は預言者を通して次のように言ってこれを退ける。「私は若かったが、年老いた。義人が見捨てられたのも、その子孫がパンを求めるのも、私は見たことがない」(詩篇36:25)。また、「富む者は乏しくなり、飢えた。しかし主を求める者は、あらゆる良きものに事欠くことはない」(詩篇33:11)。このことは例によって示すのがまことに容易である。

Tractatus (libri II) 1.9.45

45

Meminimus in Regnorum proditum libris (III Reg. XVII) , famis tempore, quo totus passim populus moriebatur, Eliae alimenta poscenti memorabilem viduam ultimam victus sui filiorumque substantiam non partitam, sed totam dedisse, maluisseque se cum liberis suis emori, quam justitiam praeterire: pro quo tam illustri facinore cibos a Deo immortales accepit, quos edacitas delibare nequiret: sua enim deminutione crescebant.

PL 11, 288A

我々は、列王記に伝えられていることを覚えている(列王記三17)。全民がそこかしこで死んでいった飢饉のとき、エリヤに食べ物を求められた、かの記憶すべきやもめは、自分と子らの最後の糧を、分けるのではなく、すべて差し出した。そして、正義を踏み越えるよりは子らとともに死ぬほうを選んだ。この輝かしい行いのゆえに、彼女は神から尽きることのない食べ物を受けた。大食いでも減らせないものであった。減ることによってこそ増えたからである。

Tractatus (libri II) 1.9.46

46

Integer horum denique vasis semper in plenis manebat status, quantumque eis impensae diuturnae necessitas dempserat, tantum rediviva fecunditas reponebat.

PL 11, 288B

こうしてこれらの器の中身は、つねに満ちた状態のまま損なわれず、日々の消費の必要がそこから取り去っただけのものを、よみがえる豊かさが戻したのである。

Tractatus (libri II) 1.9.47

47

Quapropter si pater bonus, si providus, si utilis esse desideras, sicut ille Abraham, Deum plus debes amare, quam filios, ut habere merearis integros, incolumes, ac beatos.

PL 11, 288B

それゆえ、汝がよい父、先を見る父、役に立つ父でありたいと望むなら、かのアブラハムのように、子らよりも神を深く愛さなければならない。そうしてこそ、子らが損なわれず、無事で、幸いであるよう授かるにふさわしくなる。

Tractatus (libri II) 1.9.48

48

Stulta autem res est, illis te velle vitae substantiam providere, quibus nec nativitatem dederis, nec animas inspiraveris, nec salutem praestare possis.

PL 11, 288B

また、命の糧を備えてやろうとするのは愚かなことである。汝は彼らに誕生を与えたのでも、魂を吹き込んだのでもなく、救いを与えることもできないのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.49

49

Unde vel sero sacrilegam vocem comprime, humanae fragilitatis memor, qui in hoc ipso, quod loquimur, quid possit contingere, ignoras: excusationisque vanae depone fallaciam. Ingratis avaritiam peccato condis. Solius Dei potestas est futurorum commodis providere.

PL 11, 288B

だから、遅まきながらでも、その冒瀆の言葉を抑えよ。人の脆さを思い起こせ。汝は、今こうして我々が語っているこの間にさえ何が起こりうるかを知らないのだ。そして虚しい言い訳の偽りを捨てよ。汝は恩知らずな者たちのために、罪によって貪欲〔の富〕を蓄えている〔Ingratis avaritiam peccato condis は取り方が定かでない。ingratis を恩知らずな者たち(子ら)と取り、condis を condo「蓄える」と解した。ingratis を副詞「いたずらに」、condis を condio「味付けする」とも読める〕。将来の益に備えることは、神のみの力である。

Tractatus (libri II) 1.9.50

50

IV. De Pudicitia. I. Pudicitiam qui colit, quantae nobilitatis sit, facillime agnoscit: est etenim tantae virtutis, ut sit honorabilis etiam hostibus suis.

PL 11, 288B

IV. 貞潔について。――I. 貞潔を尊ぶ者は、それがいかに高貴なものであるかをたやすく見て取る。それは、自らの敵からさえ敬われるほどの徳だからである。

Tractatus (libri II) 1.9.51

51

Haec totius humani generis fundamenta confirmat: haec nominum proprietates universis affectibus praestat: haec parentum, conjugum, liberorumque sacra jura custodit: haec in utroque sexu conspicua, in omni aetate miranda, in quavis conditione non dubia, soli sibi devota, semper bene conscia, prorsus nulli rei subjecta, unum tantummodo metuens, ne sit amplius quae vocatur.

PL 11, 288C

貞潔は、全人類の土台を堅固にする。貞潔は、あらゆる情愛にそれぞれの名の固有の意味を与える。貞潔は、親、夫婦、子らの聖なる権利を守る。貞潔は、どちらの性においても際立ち、どの年齢においても驚嘆すべきものであり、どんな境遇にあっても疑いなく、ただ自らにのみ身を捧げ、つねによき良心をもち、いかなるものにも全く屈せず、ただひとつのことだけを恐れる。すなわち、自らがもはやそう呼ばれるものでなくなることを。

Tractatus (libri II) 1.9.52

52

Denique in solitudine, quae a metuentibus vocatur occasio, se tamquam arbitrum timet: omneque secretum plus, quam publicum reveretur.

PL 11, 289A

実のところ、恐れる者たちから機会と呼ばれる孤独の中でも、貞潔は自分自身を審判者であるかのように恐れ、あらゆる秘めごとを、人前以上に畏れる。

Tractatus (libri II) 1.9.53

53

Pestiferas odit blanditias carnis inimicae: et quidquid ingesserit mundus voluptatis, aut muneris, totum respuit, praesumens totum se habere, si pura sit. Neminem foede desiderat: nec ulli similiter se desiderabilem praestat.

PL 11, 289A

貞潔は、敵なる肉の甘言を忌み嫌い、世が差し出す快楽や贈り物のすべてをはねつけて、清らかでありさえすればすべてを持つことになると見込んでいる。誰をも汚らわしく欲することなく、同様に、誰に対しても自らを欲せられる者として差し出すこともない。

Tractatus (libri II) 1.9.54

54

In suo statu omni loco, omni tempore manet, plus honestati consulens, quam utilitati. Vultis scire, quantae felicitatis sit? Si te amet; qui habet, diligit: et qui non habet, diligit.

PL 11, 290A

貞潔は、どんな場所でも、どんな時でも、自らの立場にとどまり、利益よりも誉れを重んじる。それがどれほどの幸いか、諸君は知りたいか。もしそれが汝を愛するなら〔Si te amet の係りは定かでない。貞潔が人を愛する、の意に取った〕、持つ者は愛し、持たない者もまた愛する。

Tractatus (libri II) 1.9.55

55

Si ergo exsultat gloria ejus saepe in Gentibus (quamvis illic fructuosa, vel vera esse non possit, quia sub impudico praedone versatur), quanto magis debet esse gloriosior in populo Christiano, qui ejus sanctificatori inviolabili deservit Deo?

PL 11, 290A

したがって、貞潔の栄誉が諸国民のあいだでしばしば誇らしく響くとすれば(ただし、そこでは実りあるものでも真実なものでもありえない。恥知らずの略奪者のもとにあるからである)、貞潔を聖化する不可侵の神に仕えるキリスト教徒の民のうちでは、どれほど栄光に満ちていなければならないことか。

Tractatus (libri II) 1.9.56

56

Nam si Ecclesia ideo Christi sponsa est, quia pudica; ideo jugo thalami coelestis honorata, quia etiam post nuptias manet postmodum virgo perpetua: nos, qui nascimur de tanto conjugio, omnifarie conniti debemus, quemadmodum prosapiae nostrae nobilitatem non relatione tantum, sed etiam fide similitudinis adprobemus.

PL 11, 290A

というのは、教会がキリストの花嫁であるのは貞潔だからであり、天の婚姻の軛を授けられて栄誉を受けているのは、婚礼のあとにもなお永遠に処女であり続けるからである。ならば、これほどの結びつきから生まれる我々は、あらゆる手を尽くして努めなければならない。我々の家系の高貴さを、血筋の言い伝えによってだけでなく、似姿を保つ信実によっても証明するために。

Tractatus (libri II) 1.9.57

57

Unde tamen prae me fero, fratres dilectissimi, quod ista, et non ambigua in vobis renitet adsertio: Deum enim patrem vos et habere et possidere monstratis, cum pudicitiam, in qua Deus habitat, non dicam, diligitis, sed luculentis moribus adornatis.

PL 11, 291A

それゆえ、いとも愛する兄弟たちよ、私はこう公言する。この証しは曖昧でなく、諸君のうちに輝いている。諸君は、神を父として持ち、所有していることを示している。神の宿る貞潔を、愛していると言うにとどまらず、輝かしい行いで飾っているからである。

Tractatus (libri II) 1.9.58

58

Magna igitur gloria est ornare, per quod orneris: servare, per quod et ipse serveris Postremo aequiparatur laus vestra laudi pudicitiae: illa enim vobis exhibet sanctitatem, vos ei amorem.

PL 11, 291A

したがって、それによって自らが飾られるものを飾り、それによって自らも守られるものを守ることは、大いなる栄光である。ついに諸君の誉れは貞潔の誉れに等しくなる。貞潔は諸君に聖性を示し、諸君は貞潔に愛を示すからである。

Tractatus (libri II) 1.9.59

59

Per hanc attingitis Christum: imo illa per vos vobiscum complectitur Christum. Per hanc a Deo patre, quod petitis, impetratis: immo illa per vos impetrat, pro qua sollicite laboratis, ne, dum aliquid postulat, erubescat.

PL 11, 291A

貞潔によって諸君はキリストに触れる。いや、貞潔のほうが、諸君を通して諸君とともにキリストを抱く。貞潔によって諸君は、神なる父に求めるものを得る。いや、貞潔のほうが諸君を通して願いを得るのである。諸君はこの貞潔のために、それが何かを願うときに顔を赤らめることのないよう、心を砕いて労している。

Tractatus (libri II) 1.9.60

60

Beata, cum adludit in pueris: beatior, cum adolescentibus lapsus feliciter timet: beatissima, cum in juvenibus carnalia exstinguere laborat incendia.

PL 11, 291A

貞潔は、子どもたちのあいだで戯れるとき幸いである。若者たちのあいだで、つまずきを幸いにも恐れるとき、さらに幸いである。青年たちのあいだで、肉の火を消そうと努めるとき、最も幸いである。

Tractatus (libri II) 1.9.61

61

Sane in senibus ut est honoranda, ita miranda non est: quia licet sit victrix, tamen triumphi sui palmam senectutis cum rigore partitur: cessat enim concupiscentiae pugna, ubi subcrebrescentibus morbis ipsa necessitate etiam impudicorum pudica fiunt membra. II.

PL 11, 291B

もっとも、老人たちにおいては、尊ばれるべきではあっても、驚嘆すべきものではない。勝利者であるとはいえ、凱旋の栄冠を老いの硬さと分け合っているからである。病がしきりに重なり、まさにその必要のゆえに、不貞な者の肢体さえも貞潔になるとき、欲望の闘いは止むのである。II.

Tractatus (libri II) 1.9.62

62

Age nunc ejus aemulae rabiem breviter, etiam ex comparatione nominum publicemus, ut quid adpetendum, quidve fugiendum sit, facillime possit agnosci.

PL 11, 292A

さあ今度は、その競争相手〔不貞〕の狂暴さを、名を比べることによっても手短に明らかにしよう。何を求め、何を避けるべきかが、いっそうたやすく見て取れるように。

Tractatus (libri II) 1.9.63

63

Sub velamine Christi nominis, fratres, se adserere conatur Antichristus similiter pudicum, uti fallat: pudicitiae nominis sonum post se trahit; sed quos fructus habeat ejus auctor ostendit.

PL 11, 292A

兄弟たちよ、反キリストがキリストの名の覆いのもとに自らを主張しようとするように、それ〔不貞〕も同じく、欺くために自らを貞潔と称する〔この文の係りは定かでない。反キリストを不貞の譬えと取った〕。貞潔という名の響きを後ろに引きずっているが、それがどんな実りをもつかは、その創り手が示している。

Tractatus (libri II) 1.9.64

64

Discurrit quippe vesana per populos: hominumque lubricas mentes libidinum flagrantibus stimulis praecipitat in furorem, non sexui parcens, non aetati, non pietati, non sibi, quia pudorem alienum qui adpetit, primo suum perdit.

PL 11, 292A

それは、狂ったように諸国民のあいだを駆けめぐり、人々の滑りやすい心を、燃える情欲の刺激によって狂乱へと突き落とす。性を容赦せず、年齢を容赦せず、肉親の情を容赦せず、自分自身をも容赦しない。他人の恥を求める者は、まず自分の恥を失うからである。

Tractatus (libri II) 1.9.65

65

Pure non nox illi diesque succedit, semper enim caenosi gurgitis sui procella submergitur, dum semper exaestuans libidinis turpitudo aut veritate aut imagine perpetratur.

PL 11, 292A

それには、清らかな夜も昼も続くことはない〔底本は副詞 Pure。「清らかな」と取った〕。つねに自らの泥の渦の嵐に呑み込まれているからである。煮えたぎるその情欲の醜さは、つねに、事実によってか、あるいは像によって、遂げられている。

Tractatus (libri II) 1.9.66

66

Praemia aut tradit, aut accipit, corrumpit, aut corrumpitur; injicit amorem, paulo post odium de amore factura. Seminat illicitos haeredes, crimenque noscens nominibus pietatis excusat. Proprios aut necat, aut denudat affectu.

PL 11, 292B

報酬を与えたり受け取ったりし、堕落させたり堕落させられたりする。愛を吹き込み、それからほどなく、その愛から憎しみをつくり出す。許されぬ相続人をまき散らし、罪と知りつつ、肉親の名でそれを言い繕う。自分の子らを殺すか、さもなくば情愛を奪って裸にする。

Tractatus (libri II) 1.9.67

67

Nihil prorsus existimat turpe nec pati, nec facere, dummodo in effectu conata succedant. Verumtamen in ipso fructu suo, quo expugnati pudoris alieni labe gaudere consuevit, semper infelix est.

PL 11, 292B

遂げようとしたことが成就さえすれば、受けることも為すことも、何一つ恥ずべきこととは考えない。それでも、他人の恥を攻め落としたことの汚れを喜ぶのを常とするその実りそのものにおいて、つねに不幸である。

Tractatus (libri II) 1.9.68

68

Denique post negotium perpetratum odit et seipsam cum illo, quem vicerit. Haec saepe indixit quietis gentibus bellum; haec aliquotiens robusta regna subvertit; haec aut sub turpibus, aut sub crudelibus factis subjugatos thalamos triumphavit alienos; haec viros ardore vesana femineo stipendio ipsis feminis sic incognito inopinate dispungens, suam docuit expugnare naturam; haec libidinis mercedem vel maxime parentum, filiorum, maritorum, uxorumque in mortibus posuit; haec nomina pietatis non numquam concubitu prodigioso delevit, pudicos quidem persequens, sed impudicos tantum congruenter occidens; haec, inquam, per momenta et parit omne, quod malum est, et peperit omne, quod pejus; nam in idolis dea est, in cultoribus vero eorum ministra.

PL 11, 293A

こうして、事を遂げたあとには、自分自身と、自分が打ち負かした相手とを、ともに憎む。これはしばしば、平穏な諸国民に戦いを宣告した。これは幾度か、堅固な王国を覆した。これは、恥ずべき行いか残忍な行いのもとに屈服させられた他人の寝所に対して、凱旋式を挙げた。これは、狂った熱情によって、男たちを、女の報酬で――女たち自身にさえそのようには知られていなかった報酬で――思いもよらず清算し〔ミーニュの脚注 (19) は、娼婦に払われるのが常の報酬を受けて男たちに身を売った男たちのことだとする〕、自らの本性を攻め落とすことを教えた。これは、情欲の報いを、とりわけ親、子、夫、妻の死に置いた。これは、肉親の名を、ときに異様な交わりによって消し去った。貞潔な者を迫害しながら、不貞な者を、ふさわしく殺すだけである。これは、まことに、刻々とあらゆる悪を生み、あらゆるより悪いものをすでに生んだ。偶像にあっては女神であり、その崇拝者たちにあっては侍女だからである。

Tractatus (libri II) 1.9.69

69

Venerandam se procurat in templis, hilarem in theatris, importunam in publicis, opportunam in quibuscumque secretis.

PL 11, 293B

それは、神殿では崇められる者として、劇場では陽気な者として、公の場では厚かましい者として、あらゆる秘めごとの場では都合のよい者として、自らを仕立てる。

Tractatus (libri II) 1.9.70

70

Lasciva, non linguis, non oculis, non auribus parcens, jocatur, sperat, ambit, obsequitur, zelatur, insanit, armatur precibus, armatur et ira, similiter non numquam vi extorquens, quod blandimentis impetrare non potuit.

PL 11, 294A

奔放で、舌も目も耳も容赦せず、冗談を言い、望み、取り入り、へつらい、嫉妬し、狂い、懇願で武装し、怒りでも武装し、甘言によって得られなかったものを、ときには力ずくでもぎ取る。

Tractatus (libri II) 1.9.71

71

Libidinum commutatione varia gaudet semper; et poenitet, ad satietatem numquam lubrica utilitate perveniens. Desiderat facere, quod timeat publicari; totum prorsus tentat, ut sibi vindicet totum. Novum prodigii genus est.

PL 11, 294A

情欲の多様な取り替えをつねに喜び、そして悔いる。滑りやすい利得によって、飽くことには決して至らない。公になることを恐れることをしたがり、すべてを試みて、すべてを我がものにしようとする。これは新しい種類の怪物である。

Tractatus (libri II) 1.9.72

72

Odit pudicitiam; et tamen hoc cupit videri, quod illa est. III. Interea miris excolit artibus se se, faciemque suam in se, quam non habet, quaerit.

PL 11, 294A

それは貞潔を憎む。それでいて、貞潔であるかのように見られることを望む。III. その間、不思議な技で自らを装い、自分にない顔を、自らの中に求める。

Tractatus (libri II) 1.9.73

73

Pingit se in seipsam, et lenocinante vario magistri medicaminis fuco, vultum suum vultibus vestit alienis, hoc futura, non quod natura praestitit, sed quod ei ad examen speculi arbitrium temporale dictaverit.

PL 11, 294A

自分の上に自分を描き、師匠の薬剤の色が媚びを売るままに、自分の顔を他人の顔で包み、本性が与えたものにではなく、鏡の吟味によって一時の気まぐれが指示したものになろうとする。

Tractatus (libri II) 1.9.74

74

Nunc emendat, nunc delet, quas amaverat species, nunc subjicit alias, nunc parturit novas.

PL 11, 294B

あるときは直し、あるときは消し、愛していた姿を、あるときは差し替え、あるときは新たな姿を産み出す。

Tractatus (libri II) 1.9.75

75

Manibus suis facta hydra formarum procax semper incedit, quia erubescere alienis sub coloribus nescit, non domesticis, non affinibus, non maritis nota, non sibi quia non potest esse notum, nec verum, quod est semper certum.

PL 11, 294B

自らの手で作り上げた姿の化け物ヒュドラとなって、つねに厚かましく歩く。他人の色のもとでは赤面することを知らないからである。家の者にも、親類にも、夫にも知られず、自分自身にも知られえない。つねに確かなものこそ、真実だからである〔non sibi 以下の係りは定かでない。変わり続ける顔は自分にも知られず真実でもない、の意に取った〕。

Tractatus (libri II) 1.9.76

76

Praeterea numquam diligit Deum, quem scit operibus suis esse contrarium. Diaboli est sane mancipium, ejus enim possidet regnum; nam deos ipsa genuit, ipsa intulit mundo, per quos, aut in quibus diabolus colitur, quorum in actibus origo monstratur.

PL 11, 295A

さらに、それは神を愛することがない。自らの行いと相反すると知っているからである。実に悪魔の奴隷であり、悪魔の国を所有している。自ら神々を生み出し、世にもたらしたのであって、その神々によって、あるいはその神々において悪魔は崇められ、その神々の行状に、その出自が示されている。

Tractatus (libri II) 1.9.77

77

Ipsa Jovem innumerabilibus, variis magnisque criminibus maximum fecit. Ipsa Herculem, noverca deterior, in Omphalis libidine turpiter vicit, quem terribilis turba monstrorum superare non potuit.

PL 11, 295A

それは、ユピテルを、数えきれず、さまざまで大きな罪によって最大の者とした。それは、継母〔ユノ〕よりも質が悪く、ヘラクレスをオンパレの情欲によって恥ずかしく打ち負かした。恐るべき怪物の群れも、彼を打ち負かせなかったのに。

Tractatus (libri II) 1.9.78

78

Ipsa Venerem membris omnibus denudatam convexis manibus se tegere conantem, imo animi sui vitium et corporis demonstrantem, post multa adulteria spectaculo totius mundi quoque prostituit.

PL 11, 295A

それは、ウェヌスをも、全身を裸にされ、丸めた両手で身を隠そうとし、いやむしろ心と体の悪徳を示しているその姿のまま、数多くの姦淫ののち、全世界の見世物として身を売らせた。

Tractatus (libri II) 1.9.79

79

Non opus est ire per singula; quamvis et haec non fuerint dictu digna, tamen ad exprimendam vim impudicitiae visa sunt necessaria, ut sciat unusquisque ad idololatriam pertinere luxuriam.

PL 11, 296A

一つひとつ見てゆく必要はない。これらも語るに値しなかったが、それでも不貞の力を言い表すには必要と思われた。放縦が偶像崇拝に属することを、誰もが知るためである。

Tractatus (libri II) 1.9.80

80

Ipsa, inquam, mortuorum sepulcra convertit in templa, tumulos in altaria, cadavera in simulacra, parentalia in sacrificia, mores in sacra.

PL 11, 296A

それは、実に、死者の墓を神殿に変え、塚を祭壇に、屍を像に、先祖の祭りを生贄に、習俗を祭儀に変えたのである。

Tractatus (libri II) 1.9.81

81

Sic sic genus humanum a Dei cultura rapuit, dum blanda festivitate facinorosa facinorosorum et colenda crimina et imitanda persuadet. IV.

PL 11, 296A

かくして、かくして、人類を神への崇敬から奪い去った。甘言のような祝祭をもって、凶行を犯す者たちの凶行を、崇めるべき、また倣うべき犯罪として説き伏せながら。IV.

Tractatus (libri II) 1.9.82

82

Adeo viris contra Dei legem Deique justitiam evagandi extra legitimum thorum peregrinae luxuriae inspirat infeliciter quasi liberam facultatem, ac sic eorum quoque feminas a pudore divellit, quae desertae, ardore, seu dolore compulsae, si talia gerunt, putant se aut imitari, aut vindicari.

PL 11, 296A

それほどまでに、神の律法と神の義に反して、男たちには、正当な床の外へさまよい出て他所の放縦に走る、いわば自由な権能を不幸にも吹き込み、そうして彼らの女たちをも恥から引き裂く。棄てられた女たちは、激情か苦痛に駆られてそのようなことをするなら、自分は夫に倣っているか、あるいは仕返ししているのだと思う。

Tractatus (libri II) 1.9.83

83

Propter quod in praeceptis Dominus ait, Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa adulterii, facit eam maechari.

PL 11, 297A

そのゆえに、主は戒めの中でこう言う、「妻を離縁する者は、姦淫の理由のある場合を除き、彼女に姦淫を犯させる」と。

Tractatus (libri II) 1.9.84

84

Quid hic respondere possint lubrici mariti, non video; qui humanarum legum iniqua impunitate decepti, justitiam veram nec ex sua ipsa voluntate noscentes, quod pati nolunt, libenter efficiunt: qui profanae libidinis detestabili furto distracti, turpibus jam non contenti latibulis, aliquoties (proh nefas!) sub ipsis obtutibus matronarum vesana congressione desudant, non advertentes miseri, quoniam in tali negotio, judice Deo, quod non licet uxoribus, non licet nec maritis; sicut praescribens talibus Paulus Apostolus dicit: Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir: similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed uxor (Cor. VII, 4) .

PL 11, 297A

ここで何と答えうるのか、私には分からない、移り気な夫たちが。彼らは人間の法の不正な不処罰に惑わされ、真の義を自分自身の意志からさえ悟らず、自分が受けたくないことを喜んで行う。冒瀆的な情欲の忌まわしい盗みに引き裂かれ、もはや恥ずべき隠れ場に満足せず、時には(ああ、なんたる不義!)既婚婦人たちの目の前で、狂った交わりに汗を流す。みじめな者たちは気づかない、そのような営みにおいては、神が裁き手である以上、妻に許されないことは夫にも許されないということを。使徒パウロが、そうした者たちに定めて言うとおりである。「妻は自分の体について権能を持たない、夫が持つ。同じく夫も自分の体について権能を持たない、妻が持つ」(一コリント7:4)。

Tractatus (libri II) 1.9.85

85

Sic igitur, quoniam una sunt caro, unum divini operis sacramentum, quoniam femina de viro suo facta est, alterque alteri tenetur obnoxius, ac per hoc jure legis quoque linea una tanguntur, dubium non est horrendi supplicii perennibus absumptum iri tormentis eum, qui praevaricatus fuerit e duobus.

PL 11, 298A

かくして、二人は一つの肉であり、神の業の一つの秘跡であり、女は自らの男から造られ、一方は他方に対して責めを負い、またそれゆえ法の権利によっても同じ一つの線に触れている〔linea una は、夫と妻が律法上も同じ一つの基準に服していることを言うと取った〕以上、二人のうち背いた者は、恐るべき刑罰の絶え間ない責め苦によって滅ぼされることになるのは疑いない。

Tractatus (libri II) 1.9.86

86

Sed nec illis impune succedit, qui sine uxoribus, amore peccandi liberius, incertas atque inhonestas sibimet redimunt libidinum merces, non advertentes esse infelix et impudicum quidquid legitimum fuerit extra conjugium: christiano enim, fratres, ultra licere non puto, quam ut sit aut continens, aut maritus.

PL 11, 298A

だが、妻を持たずに、罪を犯すことを愛してより気ままに、不確かで不名誉な情欲の品を自ら買い取る者たちにも、罰を免れることは起こらない。彼らは、結婚の外にあるものは、たとえ合法であっても、すべて不幸で不貞であることに気づかない。兄弟たちよ、私は、キリスト教徒には、節制する者であるか夫であるかのほかは許されないと考える。

Tractatus (libri II) 1.9.87

87

V. Venio nunc ad exempla, quae sunt negotio vel maxime necessaria; quia plus est quod geritur quam quod dicitur, ut et impudicitiae malum et bonum pudicitiae uno eodemque suggestu facillime possit agnosci.

PL 11, 299A

V. さて、事柄にとってとりわけ必要な例に移る。行われることは言われることより大きいからである。そうすれば、不貞の悪と貞潔の善とを、同じ一つの壇から最も容易に認識できる。

Tractatus (libri II) 1.9.88

88

Joseph Hebraeus adolescens (Gen., XXXIX) , clarus genere, clarior pulchritudine, morum quoque clarissimus probitate, fuit inter filios Jacob aetate minor, sed spiritu major.

PL 11, 299A

ヘブライ人の若者ヨセフは(創世記39章)、生まれは名高く、美しさはさらに名高く、品行の廉直さにおいても極めて名高かった。ヤコブの子らのうち、年は下であったが、霊においては上であった。

Tractatus (libri II) 1.9.89

89

Hic invidae germanitatis impulsu in Aegyptum est delatus atque distractus a fratribus, quem domini sui uxor pejus amare coeperat, quem oderant fratres: nam cum medullitus mulier ardoris insani conflagraret incendio, in suadelam sacrilegam argumentis vehementer armata captat solitudinem, secretum captat et locum, in quali etiam non irritata adolescentia invitis feminis saepe violenta esse consuevit.

PL 11, 299A

彼は妬む兄弟たちの衝動によってエジプトへ運ばれ、兄弟たちによって売り渡された。主人の妻は、彼をより悪い仕方で愛しはじめたが、兄弟たちは憎んでいた。というのも、この女は髄まで狂った情熱の火に燃え上がり、冒瀆的な誘惑のために論拠で激しく武装して、孤独を狙い、人目のない場所を狙った。そこは、刺激されぬ若者でさえ、女が望まぬとしてもしばしば暴力に走りがちな場である。

Tractatus (libri II) 1.9.90

90

At ubi in destinata prorumpens, neque blandimenta, neque promissa sibimet prodesse cognoscit; conserta manu, inversa vice, adorta est in suum fomitem adolescentis ignem totis viribus derivare.

PL 11, 299B

だが、目論みへ突き進んでも、甘言も約束も自分の役に立たぬと悟ると、手を組み合い、立場を逆にして、若者の火を、自分の火種へ全力で引き込もうと襲いかかった。

Tractatus (libri II) 1.9.91

91

At ille in repugnatione vestem sibi violenter extortam relinquens, ex impudicitiae fovea nudus aufugit: sed pudicitiae splendore vestitus post calumniosam damnationem et liberatus a Deo est et honoratus.

PL 11, 299B

しかし彼は、抵抗のなかで力ずくで奪われた衣を残し、不貞の穴から裸で逃げ去った。だが貞潔の輝きをまとって、誣告による有罪判決ののち、神によって解き放たれ、栄誉を与えられた。

Tractatus (libri II) 1.9.92

92

Denique rex jure secundus factus est regni, qui insignis rex erat jam ante pudoris. VI. Susannam quoque columen matronatus inaffectatae formae pulchrius suae pulchritudinis ornamentum, insigne pudicitiae testimonium, e senioribus duo, sed uno incensi prodigio, secus quam decuerat, deperire coeperant: quam cum adverterent muro castitatis, quae certe vera est et aeterna formositas, in paradisi solitudine circumseptam, ubi Evam ab auctore operis sui meminerant esse deceptam; hac re ipsa nacto consilio, capere dolo aggrediuntur ac nisi culpa succumbat, veluti adulterae deprehensae magnum minitantur exitium.

PL 11, 299B

ついに、すでに前から恥じらいの輝かしい王であった彼は、正当にも国の第二の王となった。VI. スザンナにもまた——既婚婦人の柱、飾らぬ姿の、自らの美のいっそう美しい飾り、貞潔の際立つ証であった彼女に——長老のうち二人が、だが一つの怪異に燃やされ〔uno incensi prodigio の意味は定かでない。同じ怪異(情欲)に燃やされて、と取った〕、あるべきでない仕方で、恋い焦がれはじめた。彼らは彼女が、貞潔の城壁——それこそ真にして永遠の美である——に囲まれて、楽園のような孤独のうちにいるのに気づいた。そこは、エバが、彼ら自身の企ての張本人によって欺かれたと彼らが思い起こしていた場所である〔paradisus は庭園と楽園の両義にかけてある。auctor operis sui の sui は主語の長老たちを指し、彼らの企ての張本人、すなわちエバを欺いた悪魔(蛇)を言うと解した〕。まさにこのことから計略を得て、彼らは策略で捕らえようと企て、もし罪に屈しないなら、姦通の現場を押さえられた女として、大きな破滅で脅す。

Tractatus (libri II) 1.9.93

93

At illa non Eva ancipitis quidem metus contemplatione praeclusa, cujus aut pudor esset jugulandus, aut anima, conscientiae suae conscium solum contestans Deum, honestam potius elegit mortem quam vitam turpem, melius credens hominibus se ream praebere quam Deo.

PL 11, 300A

だが彼女はエバではなかった。二重の恐れを見つめて道を塞がれていたが——そこでは彼女の恥か魂かが絞め殺されねばならなかった——、自らの良心の唯一の証人である神だけを証人に呼び、恥ずべき生よりも名誉ある死を選んだ。神に対して罪ある者となるより、人々に対して自らを罪ある者として差し出すほうがよいと考えたのである。

Tractatus (libri II) 1.9.94

94

Interea instant illi ex amatoribus accusatores effecti, crimenque suum in simplicitatem circumventae transfusum artificiose dum exaggerant, exinde jam priores seipsi condemnant.

PL 11, 300A

そのあいだ、恋人から告発者となった者たちは彼女に迫る。自らの罪を、陥れられた女の純真へ移し替えて巧みに誇張しているうちに、まさにそれによって、すでに自分たちが先に自らを断罪している。

Tractatus (libri II) 1.9.95

95

Verum (proh nefas!) creditur aetati, creditur auctoritati: exsultant adulteri: damnatur integritas.

PL 11, 300B

しかし(ああ、なんたる不義!)年齢が信じられ、権威が信じられる。姦淫者たちは歓び躍り、潔白は断罪される。

Tractatus (libri II) 1.9.96

96

Jam jamque Susanna ad supplicium immerens trahebatur: jam totus populus in ejus sanguine tumescebat: jam sui quoque familiares novae rei atrocitate perculsi, miserabiliter ingemiscentes, dimissis capitibus omne studium defensionis abjecerant.

PL 11, 300B

今にも、今にも、スザンナは罪なくして刑罰へ引かれていった。今や民のすべてが彼女の血を求めて膨れ上がり、今や彼女の身内の者たちさえ、前例なき事の残虐さに打ちのめされ、哀れに嘆息して、うなだれ、弁護へのあらゆる熱意を捨てていた。

Tractatus (libri II) 1.9.97

97

Jam etiam ipsa pudoris compendio mortis oderat moras, omnibus displicens, sed soli suae conscientiae placens. Cum subito, quavis versutia qui fallitur numquam, confestim adest in Daniele puero Deus.

PL 11, 300B

今や彼女自身も、恥を守る近道である死の遅れを憎んでいた。すべての者に嫌われ、ただ自らの良心にのみ喜ばれていた。そのとき突然、いかなる策略によっても決して欺かれぬ神が、ただちに少年ダニエルにおいて現れる。

Tractatus (libri II) 1.9.98

98

Omnem repente malitiae scenam diripuit: profectitium crimen propere recluditur: scelus suos reddit in auctores: purgaturque per innocentiam pudor.

PL 11, 300B

彼は、悪意の舞台のすべてを一挙に剥ぎ取った。彼らの側から出た罪状〔profectitium は、彼らが捏造した、の意に取った〕はたちまち暴かれ、悪行はそれを生んだ者たちに返り、恥は無垢によって潔められる。

Tractatus (libri II) 1.9.99

99

Sicque Susannam, quam, impudicitia mentiente, in publicum traxerant, probatam et vindicatam ad mariti thalamum cum ingenti triumpho victrix pudicitia reportavit. VII.

PL 11, 300B

かくして、不貞の偽りによって公衆の前へ引き出されていたスザンナを、貞潔は勝利者として、その正しさを証され、潔白を回復した者として、夫の寝室へ、大いなる凱旋とともに連れ戻した。VII.

Tractatus (libri II) 1.9.100

100

Sed o quantum est miranda, pudicitia, quae aliter laudari te non vis, quam ut custodiaris, solo bonae conscientiae ornamento contenta!

PL 11, 300C

だが、おお貞潔よ、いかに驚嘆すべきことか、汝は、守られる以外の仕方で讃えられることを望まず、良心の善という飾りのみに満足している!

Tractatus (libri II) 1.9.101

101

Tu in virginibus felix, in viduis fortis, in conjugiis fidelis, in sacerdotibus pura, in martyribus gloriosa, in Angelis clara, in omnibus vero regina. Tu nunquam carni, nunquam ulli subjaces legi.

PL 11, 300C

汝は童貞の女たちにおいては幸いであり、やもめにおいては強く、夫婦においては忠実であり、司教たちにおいては清く、殉教者においては栄光に満ち、天使たちにおいては輝き、すべてにおいて真に女王である。汝は決して肉に、決していかなる法にも服さない。

Tractatus (libri II) 1.9.102

102

De voluntate nasceris, sed bono puritatis voluntatem ipsam paris: quia voluntas fit voluptas postmodum tua, cum per eam quotidie tricenos, sexagenos, centenosque colligis fructus. Tu in pauperibus dives, in divitibus ditior, aequalis in omnibus consummaris.

PL 11, 301A

汝は意志から生まれるが、清らかさという善によって、その意志そのものを生む。意志はのちに汝の悦びとなるからである。汝はその意志によって、日ごとに三十倍、六十倍、百倍の実を集める。汝は貧しい者のうちでは富み、富める者のうちではさらに富み、すべてにおいて等しく完成される。

Tractatus (libri II) 1.9.103

103

Tu es honor corporum. Tu thesaurus animarum. Tu fundamentum, culmen, ac fructus omnium coaequarum. Tu tui propositi insolubilis nodus aeternus. Per te legitima jejunia celebrantur. Per te allegatae, priusquam fundantur, acceptantur preces.

PL 11, 301A

汝は体の名誉である。魂の宝である。汝は、同等のすべての〔徳の〕基、頂、実である〔coaequarum は女性複数で、貞潔と並ぶ諸徳を指すと取った〕。汝は、汝の志の解けぬ永遠の結び目である。汝によって、定めにかなった断食が行われる。汝によって、申し立てられた祈りは、注ぎ出される前に受け入れられる。

Tractatus (libri II) 1.9.104

104

Tu es sacrificium Deo carum: tu legitimum Dei templum: sacrarium pudoris. In te corruptio intrare non novit.

PL 11, 301A

汝は神に愛される犠牲である。汝は神の正当な神殿、恥じらいの聖所である。汝のうちには、腐敗は入ることを知らない。

Tractatus (libri II) 1.9.105

105

Per te saeculum vincitur, concupiscentia omnis eliditur, diabolus subjugatur, Antichristus non timetur, Spiritus sanctus inducitur, glorificatur Christus, Deus pater omnipotens propitiatur. Postremo ille felix in futurum regnabit, qui tecum illo pervenerit.

PL 11, 301B

汝によって、世は克服され、あらゆる欲望は砕かれ、悪魔は服従させられ、反キリストは恐れられず、聖なる霊は導き入れられ、キリストは栄光を受け、父なる神、全能者はなだめられる。ついには、汝とともにそこへ至った者は、幸いにして来たるべき世に支配するであろう。

Tractatus (libri II) 1.9.106

106

V. De Continentia. I. Si cui forte asperum videtur ac durum, quod fiducialiter loquimur, fratres, rem pene contra naturam; jam jamque desinat permoveri, intelligens christianae virtutis hanc esse maximam gloriam ipsam calcare naturam.

PL 11, 301B

V. 節制について。――I. もし誰かにとって、兄弟たちよ、我々が確信をもって語ることが、ほとんど自然に反することとして、厳しく苛酷に思えるなら、今すぐ心を乱されるのをやめよ。自然そのものを踏みつけることこそ、キリスト教徒の徳の最大の栄光であると悟って。

Tractatus (libri II) 1.9.107

107

Sed quia virtus voluptates semper offuscat, nihilque unicuique, nisi quod amaverit, rectum est, maxime quod uno desiderio omnes excolunt populi; dubium non est, quia aut hostis publicus, aut certe judicatur insanus, quisquis nuptias dissuaserit.

PL 11, 302A

だが徳は常に快楽を曇らせ、各人にとって、愛したものでなければ何も正しくなく、とりわけすべての民が一つの欲求で養っているもの〔結婚〕についてはそうであるから、結婚を思いとどまらせる者は、公の敵とされるか、少なくとも狂人と判断されることは疑いない。

Tractatus (libri II) 1.9.108

108

At ego non pertimescam sermonis publici quae de me fabuletur invidia: non enim nuptias condemno, sed nuptiis meliora praepono: et quidem etiam apostolo hortante sic Paulo: Dico autem innuptis et viduis, bonum est illis si sic perseveraverint sicut ego.

PL 11, 302A

だが私は、世間の語る噂の妬みを恐れはしない。私は結婚を断罪せず、結婚よりよいものを上に置くのだ。しかも使徒パウロの勧めさえある。「だが私は、未婚の者とやもめに言う、私のように留まるなら、それは彼らにとってよい」。

Tractatus (libri II) 1.9.109

109

Si autem non fuerint continentes, nubant: melius est enim nubere, quam uri. Alio autem loco ait: Hoc dico secundum veniam, non secundum jussum: volo autem omnes vos esse, sicut et me (I Cor. VII, 6, 7, 8, 9) : ac per hoc ideo nubere melius, quia uri deterius.

PL 11, 302A

「だがもし節制できないなら、結婚せよ。燃えるよりは結婚するほうがよいからである」。また別の箇所で言う、「私はこれを、許しに従って言うのであり、命令に従ってではない。だが私は、汝らすべてが私のようであることを望む」(一コリント7:6, 7, 8, 9)。それゆえ、結婚がよりよいのは、燃えるほうがより悪いからにほかならない。

Tractatus (libri II) 1.9.110

110

Omnia quidem licent, sed non omnia expediunt. Jam hic, christiane, cognosce; elige quid velis, remedium an sanitatem. II. Denique si videtur, conferamus, quae sit inter virginem nuptamque discretio. Nupta cogitat quemadmodum placeat marito: virgo, quemadmodum Deo.

PL 11, 302B

「すべては許されているが、すべてが益になるわけではない」。キリスト教徒よ、すでにここで悟れ。望むところを選べ、治療か、健康かを。II. では、もしよいと思うなら、童貞の女と結婚した女との違いを比べてみよう。結婚した女は夫にいかに気に入られるかを思い、童貞の女は神にいかに気に入られるかを思う。

Tractatus (libri II) 1.9.111

111

Haec extrariis ornamentis ornatur: longe illa ornatior, aliunde quia nescit ornari. Haec variis unguentis et odoribus fragrat: illa unici floris sui quovis prato jucundior in coelum ipsum honore laeto respirat.

PL 11, 302B

前者は外から借りた飾りで飾られる。後者ははるかに飾り立てられている、よそから飾られるすべを知らぬがゆえに。前者はさまざまな香油と香りを放つ。後者は、自らの唯一の花によって、どの野よりも楽しく、喜ばしい誉れをもって、天そのものへ息を返す。

Tractatus (libri II) 1.9.112

112

Haec liberis gaudet: at illa liberorum non timet orbitatem. Haec eorumdem blanditiis vernantibus pascitur et incrementis adolescentibus quotidie delectatur: at illa aegra fastidio novem mensium non bajulat pondus: sub incerto partu, parientis nascentisque de salute non gemit, nulliusque momentis omnibus variae sollicitudinis cura torquetur.

PL 11, 303A

前者は子らを喜ぶが、後者は子らを失うことを恐れない。前者は子らの春めく愛らしさに養われ、成長してゆく姿に日々喜ぶが、後者は、九か月の嫌悪に病んで重荷を負うことがなく、不確かな出産のもとで、産む者と生まれる者の無事を嘆くこともなく、いかなる者の、いかなる瞬間についても、多様な心労に責められない。

Tractatus (libri II) 1.9.113

113

III. Sed dicet aliquis: Etiam Maria virgo et nupsit et peperit. Sit aliqua talis et cedo. Caeterum illa fuit virgo post connubium, virgo post conceptum, virgo post filium.

PL 11, 303A

III. だが、ある者は言うだろう、「おとめマリア〔Virgo(マリア)を本サイトでは「おとめ」と訳す〕も嫁ぎ、また産んだ」と。そのような女が一人いたとしよう、認めよう。だがあの女は、結婚ののちもおとめであり、懐胎ののちもおとめであり、子を産んだのちもおとめであった。

Tractatus (libri II) 1.9.114

114

Denique si esset aliquid virginitate melius, Dei filius hoc magis potuerat suae matri praestare, cui praestiterit, ut divinae virginitatis honore polleret.

PL 11, 303A

そもそも、もし童貞よりも優れたものがあるなら、神の子はそれをこそ自らの母に与えることができたはずである。ところが現に彼は母に、神的な童貞の栄誉によって力を得させたのである。

Tractatus (libri II) 1.9.115

115

Itaque in statu quo nata es, permanens virgo gloriare, sanctique pudoris florem nulli legi subjecta fidei thesaurum custodi: esto sancta et corpore et spiritu: amore Christi ignem carnis exstingue, ut de resurrectione gloria, quam hic jam tibi vendicas, taceam, in qua ut Dominus ait, Neque nubunt, neque nubentur, sed sicut Angeli erunt (Matth. XXII, 30) .

PL 11, 303A

だから、汝が生まれたその状態にとどまり、童貞のまま誇れ。いかなる法にも服さずに、聖なる恥じらいの花を、信仰の宝として守れ。体においても霊においても聖であれ。キリストへの愛によって肉の火を消せ。ここですでに汝が自らのものとして主張する復活の栄光については、語らずにおこう。そこでは、主が言うとおり、「めとることも嫁ぐこともなく、天使たちのようである」(マタイ22:30)。

Tractatus (libri II) 1.9.116

116

Magnum consequere beneficium, si Deo vivas puris moribus libera, et hominis non sis ancilla. IV.

PL 11, 303B

汝は大いなる恵みを手にするだろう、清い行いで神に生き、自由であり、人の奴隷でないなら。IV.

Tractatus (libri II) 1.9.117

117

At tu vidua secundas cur desideras nuptias, cum temperare videas Apostolum primas? cujus ista sunt verba: Tempus coarctatum est: superest ut qui habent uxores sic sint, quasi non habentes, praeterit enim figura hujus mundi (I Cor. VII, 29 et 31) .

PL 11, 303B

だが汝、やもめよ、使徒が最初の結婚さえ抑えようとしているのを見ながら、なぜ二度目の結婚を望むのか。その言葉はこうである。「時は縮まっている。残るところは、妻を持つ者は持たない者のようであれ、ということだ。この世の姿は過ぎ去るからである」(一コリント7:29, 31)。

Tractatus (libri II) 1.9.118

118

At cum ante annos ferme quadringentos, vel eo amplius, apostolicum hoc operetur edictum, quo et vivaciores fuere homines, et rarissimi Christiani; cur ego christiano orbe ipso pene jam toto, hominumque vivacitate mundo senescente detrita, obtundam verbis palpantibus aciem veritatis, ac non plene denuntiem, observantiae qua perfectione Dei cultus debeat custodiri?

PL 11, 304A

だが、およそ四百年、あるいはそれ以上も前、人がより長命で、キリスト教徒がごくまれであった時代でさえ、この使徒の勅令が効力を持っていたのに、いまやキリスト教世界がほぼ全世界に及び、世が老いて人の長命が擦り減ったこのとき、私はなぜ、なだめすかす言葉で真理の鋭い刃を鈍らせ、神への崇敬が、いかなる完全さをもって守られるべきか、その遵守を十分に告げずにいられようか。

Tractatus (libri II) 1.9.119

119

Apud Salomonem maxime cum scriptum sit: Et si multiplicentur filii, non oblecteris in illis, si non est timor Domini cum illis, non corrideas animae illorum: melior est enim unus timens Deum, quam mille filii impii (Eccl. XVI, 1, 2, 3) .

PL 11, 304A

とりわけ、ソロモンのもとにこう書かれているのだから。「たとえ子らが増えても、彼らのうちで楽しむな、主への畏れが彼らとともにないならば。彼らの魂をともに喜ぶな〔corrideas は語義が定かでない。「ともに喜ぶ」と取った〕。神を畏れる一人は、不敬虔な千人の子にまさるからである」(集会の書16:1, 2, 3)。

Tractatus (libri II) 1.9.120

120

Cum haec ita sint, age vidua, quae sicut innocens virgo nubere saepe festinas, interroganti responde, bonumne amiseris maritum, an malum? Si malum et desideras nubere, digna es quam pejor affligat.

PL 11, 304A

そうであるからには、さあ、やもめよ、無垢の童貞の女のように、しきりに嫁ごうと急ぐ汝よ、問う者に答えよ、汝が失ったのは善い夫か、悪い夫か。もし悪い夫であって、なお結婚を望むのなら、汝は、さらに悪い夫に苦しめられるにふさわしい。

Tractatus (libri II) 1.9.121

121

Si bonum, fidei serva signaculum: pati non meretur injuriam ipse cui perhibes testimonium. Ubi est ille, qui invicem desiderantibus vobis tardior caeteris videbatur primus matrimonii dies? Ubi pretiosae virginitatis festa, utrisque dulcis, occisio?

PL 11, 304B

〔夫が〕善い人であったのなら〔Si bonum は省略的である。亡き夫が善い人であったのなら、の意に取った〕、貞節の印を守れ。汝が〔善い人であったと〕証しを立てている当の夫は、不当な扱いを受けるに値しない。互いに慕い合っていた諸君にとって、ほかの日々より遅く来ると思われた婚姻の初日は、どこにあるのか。貴い処女性の祝宴、双方にとって甘美であったその屠りは、どこにあるのか。

Tractatus (libri II) 1.9.122

122

Ubi amor, qui in aequo unitoque conjugio, e duobus altero superante, non moritur? Tune non illa es quae mariti corpus expositum lavisti lacrymis, osculis detersisti, crinium damno velasti, scissis genis, livore foedatis uberibus, sordido plus pulvere tecta quam veste?

PL 11, 304B

対等で一つに結ばれた夫婦の間にあっては、二人のうち一方が生き残っても死なない愛は、どこにあるのか。汝はあの女ではないのか。夫の横たえられた遺体を涙で洗い、口づけで拭い、髪を失うことで覆い〔crinium damno velasti の目的語は遺体と取った〕、頬を裂き、胸を痣で醜くし、衣よりも汚れた塵に覆われていた女では。

Tractatus (libri II) 1.9.123

123

Tu, inquam, non es quae nunc coelum ipsum ululatibus rumpens, post talem maritum puncto temporis vivere te non posse clamabas?

PL 11, 305A

汝こそ、あのとき天そのものを号泣で裂きながら、これほどの夫を失った後は、一瞬たりとも生きられないと叫んでいた女ではないのか、と私は言う。

Tractatus (libri II) 1.9.124

124

Nunc clusis dolore gemitibus, saepe inter affines mortua spiritu, labentibus membris ad terram, incertas reddebas exsequias: cui magis lacrymas commodarent, mortuone, an morienti? Post haec, si libet nubere, omnia illa mentita es. Quid hoc est?

PL 11, 305A

あのときは苦痛に閉ざされて〔底本は clusis。clausis の別形。ミーニュの脚注 (13)(col. 284)は、刊本の clausis に対し、写本の clusis を採るとする〕呻きも出ず、しばしば親族の間で息も絶え果てたようになり、手足がくずおれて地に倒れ、葬儀を定かでないものにしていた。人々は涙を、死んだ者と、死にかけている者と、どちらにより多く貸したらよいのか。その後、嫁ぎたくなったなら、汝はそれらすべてを偽っていたことになる。これはいったい何か。

Tractatus (libri II) 1.9.125

125

Ecce rursus ad lenocinia redis, colorem de pyxide mutuaris paulo ante damnatum. Ecce indulgenter excolis crinem; odorato pulvere luctus pulverem mutas; in stibio fletus includis; ornamento ligas, quod suspendio voveras, collum; ab speculo oracula inquiris, quam commode possis circumscribere petitorem.

PL 11, 305A

見よ、汝はまた媚びの技に戻る。つい先ほど断罪したはずの色を、化粧箱から借りてくる。見よ、念入りに髪を整える。喪の塵を香る粉に取り替える。涙をアンチモンの黛の中に閉じ込める。首吊りに差し出すと誓っていた首を、飾りで縛る。鏡に神託を求める、どうすれば求婚者を首尾よくだましおおせるかと。

Tractatus (libri II) 1.9.126

126

Quidquid feceris, virgo jam non eris: unum tamen scio, quia nihil distat a prodigio, quiquis alterius causa et formam mutat et mores. V. Sed dicis: Ardor me tenerae compellit aetatis. Credo. Ecce nupsisti.

PL 11, 305A

何をしようと、汝はもはや処女ではない。だが一つだけ私は知っている。他人のために容姿も習いも変える者は〔底本は quiquis。quisquis と読む〕、怪物と少しも変わらない。V. だが汝は言う。「若い盛りの情熱が私を駆り立てる」と。信じよう。見よ、汝は嫁いだ。

Tractatus (libri II) 1.9.127

127

Ut de fragilitate humanitatis, casibus ut de caeteris taceam, ecce maritum tuum postridie aliqua necessitas rapit, quae a te longe distractum decennio, vel eo amplius, ut adsolet fieri, detineat relegatum. Quid facies?

PL 11, 305B

人間の弱さについても、ほかの不慮の出来事についても黙っておくとして、見よ、汝の夫を、その翌日に何らかの必要が連れ去る。その必要は、よくあることだが、汝から遠く引き離して十年、あるいはそれ以上、追放された者のように引き留めるかもしれない。汝はどうするのか。

Tractatus (libri II) 1.9.128

128

Observabisne redeuntem, an ardori quaeres aliunde remedium? Si observantiam pollicere, sine dubio fallis, cujus impatientiae professio jam tenetur.

PL 11, 305B

戻ってくるのを待つのか、それとも情熱の癒しをほかに求めるのか。操を守ると約束するのなら、汝は疑いなく偽っている。汝の辛抱のなさの告白は、すでに押さえられているのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.129

129

Si es autem sumptura remedium, dubium non est hoc esse solum, ut flammas tuas maritalis gladii contemplatione compescas. Mihi crede, non habet concupiscentia locum, ubi patientia dominatur, ubi vivitur sobrie, ubi mors timetur.

PL 11, 305B

だが癒しを取るつもりなら、疑いなくそれが唯一のやり方である。夫の剣を思い描くことによって、汝の炎を抑えるのだ〔maritalis gladii は、不貞に対する夫の報復を指すらしい〕。私を信じよ、忍耐が支配し、慎ましく生き、死が恐れられているところに、欲望の居場所はない。

Tractatus (libri II) 1.9.130

130

Itaque hanc observantiam, hunc timorem, quod est verius atque justius, transfer ad Deum, et quale libet illud sit, repente exstinguetur incendium. VI. Sed sic ego in rebus demoror prope sanis, quasi quae vere exsecranda sint, jam correcta sint crimina.

PL 11, 306A

それゆえ、この敬いと畏れを、そのほうがより真実で正しいのだから、神へと移せ。そうすれば、それがどのようなものであれ、火はたちまち消える。VI. だが私は、ほとんど健全な事柄にこうして留まっている。まるで、真に呪うべき罪がもう正されているかのように。

Tractatus (libri II) 1.9.131

131

Pudet me dicere in populo gravi, anus saepe videri novas nuptas, quarum pene plures sint nuptiae quam natales: quae non rogantur ut nubant, sed ut dormiant, invitantur propiores sepulcro quam thalamo: quae ipsae cum pereunt, detestabili exemplo adolescentulas quoque perire compellunt.

PL 11, 306A

重々しい会衆の前で語るのは恥ずかしいが、老婆がしばしば新妻に見える。その婚姻は、ほとんど誕生日の数より多いほどだ。彼女らは嫁ぐよう頼まれるのではなく、ただ寝るよう求められる。婚礼の寝室よりも墓に近い者が招かれるのだ。彼女ら自身が滅びるとき、忌むべき手本によって、若い娘たちまでも滅びへと駆り立てる。

Tractatus (libri II) 1.9.132

132

Quis has diligat filius? quis maritus? confundentes sanguinis jura, delentes merita maritorum, adulantes vivis, mortuis suspirantes, nunc odientes veteres, nunc novos filios similiter et maritos?

PL 11, 306A

どの息子がこのような女たちを愛するだろうか。どの夫が。血縁の権利を混乱させ、夫たちの功績を消し去り、生きている者にはへつらい、死んだ者には嘆息し、あるときは古い、あるときは新しい息子たちと夫たちを、同じように憎む女たちを。

Tractatus (libri II) 1.9.133

133

At e diverso ipsae aestiment quid sit, quod in tam solemnibus votis saepe contingit, ut nec filios habeant, nec maritos.

PL 11, 306B

しかし逆に、彼女ら自身が考えてみるがよい。これほど荘重な誓願をしておきながら、息子も夫も持たない結果にしばしばなるとは、どういうことなのかを。

Tractatus (libri II) 1.9.134

134

Talis est etiam causa maritorum, ad quos aliquid loqui superfluum est, quia si uxor et maritus in carne sunt una, dubium non est, quia quod alter audit, amborum est.

PL 11, 306B

夫たちの場合も同様であるが、彼らに何か語るのは余計である。妻と夫が肉において一つであるなら、一方が聞くことは両者のものであることは疑いないからだ。

Tractatus (libri II) 1.9.135

135

Quid agam, quo me vertam, nescio: non enim video quid in exhortationibus divini ac veri cultus Gentibus praedicem. Felicitatemne virginitatis? at habent suas virgines: et si: non felices, habent tamen.

PL 11, 306B

どうしたものか、どちらへ向かえばよいのか、私にはわからない。神聖で真実な礼拝を勧めるにあたって、諸国民に何を説いたらよいのか、見えないからだ。処女の幸福をか。だが彼らにも彼らの処女がいる。たとえ幸福でないにせよ〔底本は et si: と刷る。句読が崩れているらしく、このように取った〕、いることはいる。

Tractatus (libri II) 1.9.136

136

Sin vero ad viduitatis sudorem gloriosum palmamque provocavero; nobis fortassis insultent, quia nostrae sacrae virgines viduaeque magno pro immortalitatis praemio, suae autem gratis laborent.

PL 11, 306B

では、寡婦の栄光ある労苦と勝利の棕櫚へと促すならば、彼らはおそらく我々を嘲るだろう。我々の聖なる処女や寡婦は、不死という大きな報いのために励むが、彼らのそれは無償で励むのだから、と。

Tractatus (libri II) 1.9.137

137

Verum hoc est solum, nos in quo vincimus, quia pro sua sanctitate christianae plus nubunt. Adde quod Gentibus: quod sine dolore magno, vel gemitu non potest dici. VII.

PL 11, 307A

だが、我々が勝っている点はこれだけである。キリスト教徒の女たちが、その聖性のゆえにいっそう多く嫁ぐ、ということだ〔皮肉である〕。さらに付け加えれば、諸国民に〔嫁ぐ〕〔Gentibus の後に動詞を欠く。前の nubunt を受けて、キリスト教徒の女が異教の夫に嫁ぐことと取った〕。それは大きな苦痛か嘆きなしには語れないことである。VII.

Tractatus (libri II) 1.9.138

138

Quae enim vox, quae increpatio has condigne possit arguere? quae dedecus suum sacrilegio dotantes, membra Christi daemoniorum servis addicunt; Dei templum profanis patefaciunt; sacraria usque ipsa denudant; sacra confundunt, amissa luce laetantes in tenebris, habentes fana, non domos.

PL 11, 307A

どのような声、どのような叱責が、この女たちをふさわしく責められようか。彼女らは自らの恥を冒瀆によって〔嫁資として〕持参し、キリストの肢体を悪霊の下僕に引き渡し、神の神殿を俗なる者たちに開け放ち、聖所の奥までも裸にし、聖なるものを混乱させ、光を失って闇の中で喜び、持っているのは家ではなく社である。

Tractatus (libri II) 1.9.139

139

Digne jugulantur, quae Christi ingratae beneficiis, sponte ad mortem, de qua evaserant, revertuntur.

PL 11, 307A

彼女らが喉を切られるのは当然である。キリストの恵みに恩知らずで、逃れ出ていたはずの死へ、みずから戻っていくのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.140

140

Cum igitur semper insidietur se non quaerentibus diabolus, aestimate, quid faciat invitatus: cui omnes nocendi aditus reserati, praestant sine pugna, sine ullo labore victoriam: non enim conabitur in ditionem redigere suam, quae esse ejus ambivit ancilla.

PL 11, 308A

それゆえ、悪魔は自分を求めない者に対してさえ、つねに待ち伏せしているのだから、招かれたときに何をするか、諸君は考えてみよ。害を加えるあらゆる入口を開け放たれて、戦わず、労せずに勝利を得る。自分の下婢になることを求めた女を、支配下に置こうと努めることはないのだ。

Tractatus (libri II) 1.9.141

141

In domo denique quae geruntur, sed et ipsis in fanis, Christiana fidelis, sine te esse non poterunt, quia uxor infelix es, si nescis quid agatur in domo: infelicior certe, si scieris. VIII.

PL 11, 308A

要するに、家で行われること、さらには社そのものの中で行われることも、信仰あるキリスト教徒の女よ、汝なしにはありえない。汝は、家で何が行われているか知らないなら不幸な妻であり、知っているならなおいっそう不幸だからだ。VIII.

Tractatus (libri II) 1.9.142

142

Proponamus itaque, ut saepe contingit, in unum sibimet convenire diversae religionis diem, quo tibi Ecclesia, illi adeunda sint templa. Quo genere unusquisque suum sacrificium procurabitis? quo sumptu? quibus vasis? quibusve ministris?

PL 11, 308A

では、よくあることだが、異なる宗教の日が一つに重なると仮定しよう。その日、汝は教会へ、夫は神殿へ赴かねばならない。諸君はそれぞれ自分の生贄を、どのように用意するのか。どんな費用で。どんな器で。どんな仕え人で。

Tractatus (libri II) 1.9.143

143

At si discrete fiunt ista, nihil prodest: ex uno enim proficiscendo et in unum remeando, si non confusione, vel errore fiunt una. Quid, quod illius sacrificium publicum est, tuum secretum?

PL 11, 309A

だが、それらが別々に行われるなら、何の益もない。同じ一つの家〔底本は ex uno / in unum とのみ刷る。「家」は補い〕から出かけ、同じ一つの家へ戻る以上、混乱によってでなくとも、錯誤によって一つになってしまうからだ。夫の生贄は公のもので、汝のは秘められたものだという点はどうか。

Tractatus (libri II) 1.9.144

144

Illius a quovis libere tractari potest, tuum etiam a christianis ipsis minime consecratis sine sacrilegio videri non potest.

PL 11, 309A

夫のものは誰でも自由に扱える。汝のものは、まだ聖別を受けていないキリスト教徒でさえ、冒瀆なしには見ることができない。

Tractatus (libri II) 1.9.145

145

Postremo detestabilis est vivendi conditio, ubi non licet facere uxori quod marito placet; ubi proponis, quia nihil te gerere sinit, nisi quae disposuerit, prior ipse compleverit.

PL 11, 309A

ついには、妻が夫の気に入ることをしてはならない暮らしの状態は忌まわしい。汝が何かを企てても〔ubi proponis… の文は本文が崩れているらしく、このように解した〕、彼は、自分が定めたことを先に自ら果たし終えるまでは、汝に何もさせないのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.146

146

Quod si factum non fuerit, factumve displicuerit, tum tota mugiet litibus domus, blasphemabitur Deus, arreptoque forsitan ipso sacrificio tuo, tuum pectus obtundet, tuam faciem deformabit, praestans aliquando et beneficium, cum te jubet ad ecclesiam non venire.

PL 11, 309A

それがなされなかったり、なされても気に入らなかったりすれば、家じゅうが口論で唸り、神は罵られ、おそらく汝の生贄そのものをひったくって、汝の胸を打ち、顔を傷つけるだろう。ときには恩恵さえ施すことになる、汝に教会へ来るなと命じるときに。

Tractatus (libri II) 1.9.147

147

Sed multo pejus est, si places marito: neque enim sine sacrilegio possis placere sacrilego. Ut rem compendio transigam, utique a templo regrediens necessario enarrabit tibi sciscitanti, sibi de utriusque salute, vel unanimitate deorum quae fuere responsa.

PL 11, 309A

だが、夫の気に入るなら、はるかに悪い。冒瀆者の気に入ることは、冒瀆なしにはできないからだ。手短に済ませるなら、神殿から帰ってきた夫は、汝がたずねれば必ず語るだろう。二人の安寧について、あるいは〔二人の〕心の一致について、神々からどのような託宣が自分にあったかを。

Tractatus (libri II) 1.9.148

148

Si terribilia, consternata metu, forsitan, ipso cessante, illicita eis vota donabis, quod maritis etiam sub fidelibus multae fecere pejores Evae non discipulae, sed magistrae; illa enim decepta, hae sua sponte se diabolo dediderunt.

PL 11, 310A

恐ろしい託宣であれば、汝は恐れに打ちのめされ、おそらく夫がやめた後に〔ipso cessante の係りは定かでない〕、許されない誓願を彼ら〔神々〕に捧げるだろう。信仰ある夫のもとにいながら、多くの女がそうしたのである。エバよりも悪い者たち、エバの弟子ではなく師である者たちが。エバは欺かれたが、彼女らは自ら進んで悪魔に身を委ねたのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.149

149

Sin vero pacifica et salutaria; profecto laetaberis, eique tanto pro nuntio morigera conjux pacem si non ingeris, nec negabis. IX. Quid agis, misera? quid, vesana, laetaris? Non est pax ista, sed bellum; non osculum, sed venenum.

PL 11, 310A

だが、平和で救いに満ちた託宣であれば、汝はきっと喜ぶだろう。そして、これほどの知らせのゆえに従順な妻として、夫に平和を押しつけはしないにせよ、拒みもしないだろう。IX. 汝は何をしているのか、哀れな女よ。狂った女よ、なぜ喜ぶのか。それは平和ではなく戦いであり、口づけではなく毒である。

Tractatus (libri II) 1.9.150

150

Proh nefas! adhuc fumantia busto complecteris membra, sudoremque sordidarum vaporis ararum carne tua detergis, jocaris, blandiris, obsequeris; si quod forte acceptum relatumve fuerit a fanatico solemne mysterium, ipsa suscipis, ipsa reponis, ipsa custodis.

PL 11, 310A

ああ、何たる不義。まだ墓の煙が立ちのぼる体を抱き、汚れた祭壇の熱気の汗を自分の肉で拭い、冗談を言い、媚び、従う。社に仕える熱狂者から受け取って持ち帰られた荘重な秘儀の品が何かあれば、汝自身が受け取り、汝自身がしまい、汝自身が守る。

Tractatus (libri II) 1.9.151

151

Una cibum praeterea capis reliquas poculi propinati lambendo labris exhauris, futurique haustus quasi quasdam primitias auspicaris, totum prorsus iniquitatis spiritum libens concipis per maritum: infelix jam plus in te est quam in templo remansit.

PL 11, 310B

さらに、一緒に食事を取り、勧められた杯の残りを唇でなめて飲み干し〔底本は reliquas。reliquias と読む〕、これから飲む一口を、いわば初穂として先取りし、不義の霊のすべてを、夫を通して喜んで身ごもる。不幸な女よ、いまや神殿に残ったよりも多くのものが汝のうちにある。

Tractatus (libri II) 1.9.152

152

At si te serves atque contineas, aestimabit non amore divini cultus, sed alterius alicujus desiderio in suam hoc contumeliam procurari: castitatis observantiaeque virtutem devocabit in crimen.

PL 11, 311A

だが、汝が身を守り、慎むなら、夫は、それが神の礼拝への愛によってではなく、ほかの誰かへの慕情によって、自分への侮辱として仕組まれていると思うだろう。貞潔と謹みの徳を、罪へと引きずり下ろすだろう。

Tractatus (libri II) 1.9.153

153

Quid enim ille mali non suspicetur, non efficiat, diis crudelibus; diis adulteris serviens? Itaque deinceps fuge, virgo, fuge, vidua, nuptias tales. Excusatio prorsus nulla competit tibi.

PL 11, 311A

残酷な神々、姦淫を犯す神々に仕えている夫が、どんな悪を疑わず、行わずにいようか。それゆえ、今後は逃げよ、処女よ、逃げよ、寡婦よ、そのような婚姻から。汝にはいかなる弁解も成り立たない。

Tractatus (libri II) 1.9.154

154

Si continens esse non poteris, saltem noli tuas nuptias fenerare, ne in illo resurrectionis die inter plurimos maritos non possis cujus fueris uxor agnoscere. Noli esse sacrilega, noli proditrix legis. Profano cur nubas, cum possis nubere Christiano? VI.

PL 11, 311A

慎んでいられないなら、せめて自分の婚姻を高利貸しにするな〔nuptias fenerare は、婚姻を重ねて利殖の種にすることと取った〕。復活のあの日に、数多くの夫のうちで、誰の妻であったかを見分けられなくならないように。冒瀆者となるな、律法の裏切り者となるな。キリスト教徒に嫁げるのに、なぜ瀆聖の者に嫁ぐのか。VI.

Tractatus (libri II) 1.9.155

155

De Patientia. I. Etsi beata diversis vita virtutibus quaeritur, cujus cupidine flagrans humanitas per momenta suspirat; tamen omnes uno eodemque consensu quasi quemdam patientiae deferuntur in portum, sine qua nec audiri, nec concipi, nec disci quidquam poterit, nec doceri.

PL 11, 311B

忍耐について。――I. 幸いな生活はさまざまな徳によって求められ、人類はその欲望に燃えて刻々と溜息をつくが、それでもすべての人は、一つの同じ合意によって、いわば忍耐の港へと運ばれる。忍耐なしには、何も聞かれず、理解されず、学ばれず、教えられることもできないからだ。

Tractatus (libri II) 1.9.156

156

Nam profecto sola est, ad quam prorsus res omni adspectet: dubium quippe cum non sit, spem, fidem, justitiam, humilitatem, castitatem, probitatem, concordiam, charitatem, omnes artes omnesque virtutes, ipsa quoque elementa constare non posse sine ejus eruditione vel freno.

PL 11, 311B

まことに、あらゆる物事が全面的に目を向ける相手は、忍耐だけである〔底本は res omni adspectet。res omnis と読む〕。希望、信仰、正義、謙遜、貞潔、正直さ、和合、愛、あらゆる技術とあらゆる徳、さらには元素そのものでさえ、忍耐の教えあるいは手綱なしには成り立ちえないことは、疑いないのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.157

157

Est enim matura semper, humilis, cauta, prudens, provida, omni necessitate contenta, quavis turbationum tempestate tranquilla. Serenitatem suam nebulis turbulentare non novit. Poenitentiam nescit: altercatio quid sit ignorat; omnes aut devitat, aut portat injurias.

PL 11, 312A

というのも、忍耐はつねに円熟し、謙虚で、慎重で、思慮深く、先見の明があり、どんな窮乏にも満ち足り、どんな動乱の嵐のなかでも静かである。自分の晴朗さを靄でかき乱すことを知らない。後悔を知らず、口論とは何かを知らない。あらゆる不正を、避けるか、担うかする。

Tractatus (libri II) 1.9.158

158

Incertum est utrum impassibilis judicetur, cum aliquid passa, quasi nihil passa sit, invenitur. Postremo impossibile est, fratres, ejus aestimare virtutem, cujus vinci victoria est.

PL 11, 312A

何かを被っても、まるで何も被らなかったかのように見えるとき、それが苦痛を受けない者とみなされるのかどうかは定かでない。要するに、兄弟たちよ、その徳を評価することは不可能である。その者にとっては、負けることが勝利なのだから。

Tractatus (libri II) 1.9.159

159

Non illam loco vis ulla detorquet, non labor, non fames, non nuditas, non persecutio, non metus, non periculum, non mors, non tormenta morte ipsa graviora, non potestas, non ambitio, non felicitas.

PL 11, 312A

いかなる力も、労苦も、飢えも、裸も、迫害も、恐れも、危険も、死も、死そのものより重い責め苦も、権力も、野心も、幸運も、忍耐をその場所から捻じ曲げはしない。

Tractatus (libri II) 1.9.160

160

Semper immobilis manet, alta quadam ac divina temperantia robuste librata universas permotiones animorum placida moderatione compescens, et ut omnia non magnopere devincat, se primo vincit. II.

PL 11, 312A

つねに動かずにとどまり、ある高く神的な節制によって力強く釣り合いを保ち、魂のあらゆる動揺を穏やかな節度で抑える。そして、あらゆるものを大して苦労せずに打ち負かすために、まず自分自身に打ち勝つ。II.

Tractatus (libri II) 1.9.161

161

Non virtutes possunt esse virtutes, non perennes elementorum status, non tempora cognata connexione in solemnes reditus commearent, nisi rerum disciplinam conversionemque, quasi quaedam sollicita mater, patientia custodiret.

PL 11, 312B

諸々の徳は徳たりえず〔virtutes は宇宙の諸力とも取れるが、忍耐を諸徳の守り手とする文脈から「徳」と取った〕、元素の恒久の状態もなく、季節も、互いに結ばれ合って定めの周期へとめぐり行くことはないであろう、もし忍耐が、気遣う母のように、事物の秩序と運行を守らなかったならば〔底本は possunt(直説法)と commearent(接続法)と法が揃わず、本文が崩れているらしい。全体を反実仮想と解した〕。

Tractatus (libri II) 1.9.162

162

Sol denique quamvis mira celeritate alternas mundi metas illustret, tamen nunquam dilectam verecundamque antevertit auroram: qui, quod majus est, duodenis non dicam spatiis, sed momentis horarum, aequabiliter se partiri non posset, si impatientia suos cursus urgeret.

PL 11, 312B

太陽もまた、驚くべき速さで世界の交互の限界を照らしながらも、愛しく慎ましい曙を決して追い越さない。さらに大事なことに、太陽は、一日を十二の、区画とは言わず、むしろ時の刻みに均等に分けることはできなかったであろう、もし性急さがその運行を急き立てたならば。

Tractatus (libri II) 1.9.163

163

Luna quoque, quae quibusdam videtur errare curriculo menstruali, solemnes suae ignes aetatis quod numquam praerogat importune, nec derogat; quid aliud intelligi datur, quam sui opificis moderationi deserviens peritissima insignis patientiae disciplina?

PL 11, 313A

月もまた、ある人々には月ごとの軌道でさまよっているように見えるが、自らの定めの満ち欠けの光を、決して不適切に先取りすることも減じることもしない〔底本の solemnes … ignes … quod の構文が崩れているらしく、quod 以下を名詞節と解した〕。これは、造り主の節度に仕える、顕著な忍耐の、きわめて巧みな訓練以外の何であると解されようか。

Tractatus (libri II) 1.9.164

164

Sed et mare ventis lacessitum, cum irascitur, quamvis reciproca vicissitudine, nunc pulsantibus coelum, nunc requirentibus terram aestuantibus undique vitreis armatum montibus, violentis undarum saevientium cumulis, toto corpore insaniat; tamen extremorum pallido ex recursu voluminum, quasi jus terrae cognoscens, ac violare devitans, mira patientia in se frangitur, iisdemque fluctibus, quibus cogitur, refrenatur.

PL 11, 313A

海もまた、風に挑まれて怒るとき、交互に変転しつつ、あるときは天を打ち、あるときは地を求める、四方に沸き立つガラスのような山々で武装し、荒れ狂う波の猛烈な高まりをもって、全身で猛り狂うけれども、それでも、最後の巻き波の青ざめた引き返しのうちに、あたかも地の権利を認めてそれを侵すのを避けるかのように、驚くべき忍耐をもって自らのうちで砕け、自らを駆り立てるその同じ波によって抑えられる。

Tractatus (libri II) 1.9.165

165

Haec germinantibus pratis, messibus flavis, vitibus curvis, semipallidis olivis et felicitatem praestat et gratiam; cum uniuscujusque temporis fetus partu crudo in alterius contumeliam impatientia non sinit praecipitare.

PL 11, 313A

この〔忍耐〕は、芽吹く牧草地、黄ばんだ刈り入れ、たわむ葡萄の蔓、半ば色づいたオリーブに、幸いと好ましさを与える。それぞれの季節の実りが、性急さによって、未熟な産みのまま他の季節への侮辱となるべく急ぐことを、忍耐は許さないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.166

166

Quid avium diversarum decora commercia litterataque? Quid arduis volatibus aereae grues? Quid piscium dissimilium cum suis sibi ductoribus gradatae aetatis innumerabiles cunei?

PL 11, 313B

さまざまな鳥の優美な交わりと、文字を描くような〔隊形〕〔litterata の指すところは定かでない。鳥が文字の形に列をなす飛行と取った〕はどうか。高い空を飛ぶ鶴はどうか。異なる魚たちが、それぞれの導き手とともに、年齢の階梯をなして作る数知れぬ楔形の群れはどうか。

Tractatus (libri II) 1.9.167

167

Nonne cum invitationi temporum parent, solemnisque remigis specioso discursu vel aquas sulcant, vel aera distinguunt, et patienter veniunt, et patienter excedunt? III.

PL 11, 313B

彼らは、時々の招きに従うとき、荘厳な漕ぎ手のような美しい往来によって、あるいは水を切り、あるいは空を分けながら、忍耐をもって来たり、忍耐をもって去るのではないか。III.

Tractatus (libri II) 1.9.168

168

Solus homo praeceps, solus impatiens, pravis quotidie mobilitatibus gaudet: varietatibus studet: miserum se putat, si ipse sit, nec intelligit rem dementiae esse consimilem, in statu suo animum non manere.

PL 11, 313B

ただ人間だけが、性急であり、ただ人間だけが、忍耐を欠き、日々よこしまな移り気を喜び、変化に熱中する。自分があるがままであるとき、自らを惨めだと思い、心が自分の状態にとどまらないことが狂気に似たものであることを悟らない。

Tractatus (libri II) 1.9.169

169

Impatientia enim quid est, nisi mens lubrica, permotionibus crebris et rapidis se semper expugnans; animus infidelis; etiam sibi actus improvidus, instabilis, caecus, incautus, inconstans, totus concitans in ruinam; res sine substantia, negotium sine persona: omnia cito tentat, omnia momento disturbat, mater criminum, curiositatis magistra, acumen temeritatis, auctor detestabilium pariter ac magistra malorum: hominis namque salutem ab incunabulis mundi mors ut jugularet ac jugulet, ab ipsa prorupit.

PL 11, 313B

忍耐のなさとは何か。滑りやすい心、頻繁で急激な動揺によって常に自らと戦う心、信なき魂、自分自身に対してさえ先を見ずに動き、不安定で、盲目で、不用心で、一貫せず、全体がひたすら破滅へと突き進むもの、実体のないもの、人格のない営みにほかならない。何事も速やかに試み、何事も一瞬で乱し、罪の母、好奇心の師、無謀の鋭さ、忌まわしいことの創始者にして、同時に悪の師である。人の救いを、世の揺りかごの昔から絞め殺そうとし、いまも絞め殺している死は、まさにこれから迸り出た。

Tractatus (libri II) 1.9.170

170

Denique Adam (Gen. II) in arce cum esset adhuc paradisi constitutus, beatissimusque beati orbis imperio potiretur; tamdiu felix, tamdiu inexterminabilis vixit, quamdiu imperata regalis edicti continuit.

PL 11, 314A

たとえばアダムは(創世記2)、まだ楽園の高台に据えられ、至福の者として幸いな世界の支配を握っていたあいだ、王の布告の命令を守っているあいだだけ、幸福に、滅ぼされることなく生きた。

Tractatus (libri II) 1.9.171

171

At ubi sinistro consensu (Ibid. III) invidi ex lubricitate serpentis est impatientiam mutuatus, sacraeque arboris pomum male dulce delibavit, lacrymas reperit, dolores et gemitus, spinas et tribulos sibimet comparavit, ultimoque sudore turbatus posteris haereditatem indigestae mortis, quae homicidium mox peperit, dereliquit.

PL 11, 314A

しかし、妬み深い蛇の滑りやすさから、不吉な同意によって(創世記3)忍耐のなさを借り受け、聖なる木の悪しく甘い実を味わったとき、涙を見いだし、苦痛と呻き、茨とあざみを自分のために調え、最後の汗にかき乱されて、後の世の者たちに、消化しえぬ死という遺産を遺した。その死は、やがて殺人を生んだ。

Tractatus (libri II) 1.9.172

172

Denique nec mora est. Impatienter fraterni invidus muneris (Ibid. IV) in fratris Cain anhelat exitium; et Deo spectante negotium parricida est: nec ejus saltem coercentis voce comprimitur, sed eo magis ac magis instat, donec effusione sanguinis conceptum piaculum duplicetur.

PL 11, 314B

やがて間もなく、兄弟の捧げ物を妬んで(創世記4)、性急にカインは兄弟の破滅を求めて息巻き〔底本は in fratris Cain anhelat exitium と Cain が句の中ほどに挟まる。「カインは兄弟の破滅へと息巻く」と解した〕、神が見ているこの事において、親族殺しとなる。神が制止する声にさえ抑えられず、むしろますます迫り、ついに血を流すことによって宿された償うべき罪が倍加するまでに至る。

Tractatus (libri II) 1.9.173

173

Miratur orbis vacuus se duobus angustum. Mirantur elementa hominem, qui factus sit ad imaginem et similitudinem Dei, posse jugulari, et hoc a fratre. Erubescit rudis terra pio sanguine impiata.

PL 11, 314B

空っぽの世界は、二人にも狭いことに驚く。諸元素は、神の像と似姿に造られた人が絞め殺されうること、しかも兄弟によってであることに驚く。まだ生まれて間もない大地は、敬虔な者の血で穢されて赤面する。

Tractatus (libri II) 1.9.174

174

Solus Cain exsultat infelix, et quod teste caret, putat se caruisse facinore: quem Deus vidit, quem conscientia redarguit, quem fratris sanguis accusat. Quid impatientium Sodomorum?

PL 11, 314B

ただカインだけが不幸にも喜び、証人がいないから罪を免れたと思っている。しかし神はこの者を見、良心が責め、兄弟の血が告発する。忍耐なきソドムの人々については何と言おうか。

Tractatus (libri II) 1.9.175

175

Ubi illicite viri opprimebantur a viris, prodigiose libidinis ignes ignis divinus incendet: intestinique facinoris foedus, quo infeliciores subactis, infami hasta persequentes, hospitum terga depopulabantur, e coelo imber fusus a Domino, flammis et sulphure armatus, poenali procella delexit.

PL 11, 314C

そこでは男たちが男たちから不法に襲われていたが、その怪物じみた情欲の火を、神の火が燃やし尽くす〔incendet は未来形だが、文脈から過去の叙述と解した〕。身内の忌まわしい行いの盟約〔foedus は「盟約」とも「忌まわしい」とも取れる。「盟約」と解した〕——これによって、屈服させられた者たちよりも不幸なのは、恥ずべき槍をもって追い、客たちの背を荒らし回った者たちであった——を、天から主によって注がれた雨、火焰と硫黄をもって武装した雨が、罰の暴風によって消し去った〔底本は delexit。delevit と読む〕。

Tractatus (libri II) 1.9.176

176

Judaei concinionibus tument, altaria divina cum venerantur evertunt, varia caede prophetas elidunt, Moysen amore nimio lapidare conantur (Exod. XIV, 10) : adversus Dominum semper ingrati variis molitionibus pugnant, multisque diis ac regibus servire gestiunt, qui uni Deo per impatientiam servire minime potuerunt.

PL 11, 315A

ユダヤ人は集会で思い上がり〔底本は concinionibus。concionibus と読む〕、神の祭壇を崇めながら覆し、さまざまな殺戮で預言者たちを打ち砕き、度を越した愛着ゆえにモーセを石で打とうとする〔amore nimio は反語的な言い方と取った〕(出エジプト記14:10)。主に対し常に恩知らずで、さまざまな企てで争い、多くの神々や王たちに仕えたがる。彼らは、忍耐を欠いたために、唯一の神にはまったく仕えることができなかった者たちである。

Tractatus (libri II) 1.9.177

177

IV. Sed impatientiae hactenus exempla prolata sint; neque enim est studiose, ut arbitror, memorandum, quod optaveris compescendum; maxime cum ejus natura sit talis, ut nunquam moretur in propriis, sed in publicum tota diffusa sit: diffamationibus vigeat: huc atque illuc aestuans varie caeca prorumpat: victa sit autem, si dissimulatio celebritatem ejus obscuret.

PL 11, 315A

IV. だが、忍耐のなさの例は、ここまで挙げたことにしよう。抑えたいと望むものを熱心に記憶に留めるべきではないと、私は思うからである。とりわけ、その本性は、決して自らのもとにとどまらず、全体が公けへと拡散し、中傷によって勢いを得て、あちこちと沸き立ちながら盲目的にさまざまに噴き出すものであり、他方、黙殺がその名声を覆い隠すなら、打ち負かされるものだからである。

Tractatus (libri II) 1.9.178

178

Nunc ad patientiae revertamur virtutem, quae majoribus nostris illustri virtute perennem gloriam peperit et salutem. Abel ideo martyr quia justus (Matth. XXIII, 35) ; ideo justus quia patiens; a quo pati martyres didicerunt, patiendo libenter, quod non merentur.

PL 11, 315B

いま忍耐の徳に立ち返ろう。忍耐は、我々の先人たちに、輝かしい徳によって永遠の栄光と救いをもたらした。アベルが殉教者であるのは義人だったからであり(マタイ23:35)、義人であったのは忍耐の人だったからである。殉教者たちは彼から、受けるに値しないことを進んで受けることによって、苦難に耐えることを学んだ。

Tractatus (libri II) 1.9.179

179

Noe cataclysmum, quo omnis caro funditus deleretur, denuntiante Deo, imminere per momenta et credit et timet, arcamque, cum suis ut salvus foret, quam jussus est facere, non praecipiti festinatione compingit; nec tantum munus quasi praesumptor aut demens rapit, sed patienter aedificat, patienter exornat, patienter variis animantibus replet.

PL 11, 315B

ノアは、すべての肉が根こそぎ滅ぼされる洪水が、神の告げるとおり刻々と迫っていることを信じ、かつ恐れ、自分と家の者たちが救われるために、命じられて造るべき箱舟を、慌ただしく急ぐことなく組み上げた。この大業を、思い上がった者か狂った者のように急いでやってのけるのではなく、忍耐をもって建て、忍耐をもって整え、忍耐をもってさまざまな生き物で満たした。

Tractatus (libri II) 1.9.180

180

Quando ingredi jubeatur, quando januam claudere, patienter exspectat; dignus evadere, qui in tanto orbis metu non festinavit evadere.

PL 11, 315C

いつ入るよう命じられるか、いつ戸を閉めるか、彼は忍耐して待つ。世界のこれほどの恐れのただなかで、逃れるのを急がなかった者こそ、逃れるにふさわしい。

Tractatus (libri II) 1.9.181

181

V. Nunc mihi Abrahae memoranda est mira illa tentatio (Gen. XXII) , quae eum aut sacrilegum fecerat, si contemneret Deum, aut crudelem, si occideret filium, nisi quadam singulari ac vere divina patientia inter religionem pietatemque negotium temperaret, in spe non denegans Deo, quod contra spem acceperat a Deo (Rom. IV, 18) .

PL 11, 315C

V. 次には、私はアブラハムの、あの驚くべき試練(創世記22)を述べねばならない。それは、もし神を軽んじたなら彼を冒瀆者とし、もし子を殺したなら残酷な者としたであろう。ただ、ある特異な、まことに神的な忍耐によって、信仰と敬虔のあいだでこの事態を調和させ、希望のうちに、希望に反して神から受けたものを神に拒まなかったのでなければ(ローマ4:18)。

Tractatus (libri II) 1.9.182

182

Igitur Isaac sibi dulcissimum filium, Deo victimam dulciorem, contemnit, ut servet; destinat jugulare, ne jugulet, securus illo se non posse displicere facinore, quod Deo gerebatur auctore.

PL 11, 315C

それゆえ、イサクを——自分にとって最も愛しい子、神にとってはさらに愛しい犠牲獣を——、彼は軽んじる、それは救うためである。絞め殺すと定める、それは絞め殺さぬためである。神が発案者となって行われていたその行いによって、神に不快を与えることはありえないと確信しながら。

Tractatus (libri II) 1.9.183

183

O novum spectaculum, ac vere Deo dignum! in quo definire difficile est utrum sit patientior sacerdos an victima. Non percussoris, non percutiendi claudicat color, non membra tremore vibrantur, non demissi, non torvi sunt oculi.

PL 11, 316A

おお、新しい光景、まことに神にふさわしいものよ。そこでは、祭司と犠牲獣のどちらがより忍耐強いかを決めがたい。打つ者の顔色も、打たれる者の顔色も、たじろがず、手足は震えず、目は伏せられもせず、険しくもない。

Tractatus (libri II) 1.9.184

184

Nemo rogat, nemo trepidat, nemo se excusat, nemo turbatur, nevere sit parricidium. Ille lignum, quo inuratur, sibi praeportat; ille aram struit.

PL 11, 316A

誰も乞わず、誰も怯えず、誰も弁解せず、誰も取り乱さない。まことの親族殺しとならぬためである〔ne vere sit parricidium の係りは定かでない。直前の句に付く目的と取った。底本は nevere〕。一方は、自分を焼くための薪を先に自分で運び、一方は祭壇を築く。

Tractatus (libri II) 1.9.185

185

Ille exserit gladium, ille cervicem uno voto, una devotione; ne quid profanum sit, diligenter ac patienter geritur quod ab altero celebratur. Sub tanto, non dicam, humanitatis, sed potius ipsius naturae metu laeti sunt.

PL 11, 316A

一方は剣を抜き、他方は首を差し出す。一つの願い、一つの献身をもって。何ものも不浄とならぬよう、一方によって執り行われることが、念入りに、かつ忍耐をもって行われる。これほどの、人間性のとは言わず、むしろ自然そのものの恐れのもとで、二人は喜んでいる。

Tractatus (libri II) 1.9.186

186

Soli cedit affectus pietati, pietas religioni; favet utrisque religio. Medius stupet gladius nullo impedimento suspensus, mactatione terribili gloriam se praestitisse, non crimen. Quid hoc est?

PL 11, 316A

愛情はただ敬虔にのみ譲り、敬虔は信仰に譲る。信仰は両者に味方する。剣は、何の妨げもないのに中空に吊り下がったまま驚き止まる。恐るべき屠りによって自分がもたらしたのが、罪ではなく栄光であったことに。これは何か。

Tractatus (libri II) 1.9.187

187

Ecce immanitas in fidem, et scelus transit in sacramentum: parricida incruentus redit, et qui immolatus est, vivit. Ambo sibi gloria, ambo claritatis exemplum, ambo Dei cultus admirabile saeculis testimonium.

PL 11, 316B

見よ、残虐が信仰へと移り、罪が秘跡へと移る。血を流さぬ親族殺しが帰り、屠られた者は生きている。二人とも互いにとって栄光であり、二人とも輝きの手本であり、二人とも神への礼拝の、世々にとっての驚くべき証しである。

Tractatus (libri II) 1.9.188

188

Felix orbis fuerat, fratres, si omnes sic fierent parricidae. VI. Jacob (Gen. XXVII) per patientiam et benedictionem lucratus et fratrem: dat iracundiae locum securus, ut redeat domum: patri commendat, sensim mitisque discedit, ut probet se et meruisse et non ambiisse, quod meruit.

PL 11, 316B

兄弟たちよ、すべての者がこのように親族殺しとなるのなら、世界は幸いであったろう。VI. ヤコブは(創世記27)、忍耐によって、祝福をも兄弟をも得た。彼は憤りに場を譲って安んじ、後に家に帰れるようにする。父に〔身を〕託して、ゆっくりと穏やかに去る。それは、自分が受けるに値したこと、かつ、受けたものを野心によって求めたのではないことを、示すためである。

Tractatus (libri II) 1.9.189

189

Ac ne quis hanc patientiam timiditatis nomine obscuret, in ducendis quoque uxoribus talis est conditio (Ibid. XXIX) .

PL 11, 316B

しかし誰かがこの忍耐を臆病の名で覆い隠さぬよう、妻を娶る際にも、彼の境遇は同じである(創世記29)。

Tractatus (libri II) 1.9.190

190

Libens excipit: prolixa tempora observat: omnia soceri libens tolerat imperata: qui si esset impatiens, astu circumscriptus, pro Rachel postmodum tempore nunquam reparato serviret.

PL 11, 316B

彼は喜んで受け入れ、長い歳月を見守り、舅のすべての命令を喜んで耐える。もし彼が短気であったなら、計略に欺かれて、のちにラケルのために、失われた時を取り戻せぬまま仕えることになったであろう〔論旨がやや通りにくい。短気であれば、欺かれた後の奉仕の歳月はただ失われたものに終わったであろう、の意と取った〕。

Tractatus (libri II) 1.9.191

191

Similiter Joseph patiens invenitur (Ibid. XXXVII) e pascuo cum a fratribus rapitur, patiens, cum in puteum demittitur, patiens dura cum hasta distrahitur, patiens in carcere, in regno patientior, patientissimus desideratos cum fratres agnosceret: et ubi jactantia se non potest continere, positus in honore continuit.

PL 11, 316C

同様にヨセフも忍耐の人と見いだされる(創世記37)。牧場から兄弟たちに奪い去られるとき、忍耐し、穴に下ろされるとき、忍耐し、競売の槍のもとで過酷に売り飛ばされるとき〔hasta は競売の標の槍〕、忍耐し、牢獄にあって忍耐し、王国の座にあってはいっそう忍耐し、待ち望んだ兄弟たちを見分けたときには最も忍耐した。そして、誇りに自らを抑えられなくなる場面で、名誉の座に置かれながら自らを抑えた。

Tractatus (libri II) 1.9.192

192

Coelestis profecto est ista patientia, quam a suo statu non aerumna, non felicitas, non affectus potuit commovere. VII.

PL 11, 316C

この忍耐は、まことに天的である。困窮も、幸福も、情愛も、これを自らの立つところから動かすことはできなかった。VII.

Tractatus (libri II) 1.9.193

193

Adversus Job diabolus (Job. I et II) , qui non fertur blandus, aestimare licet, quid moliri potuerit incitatus; maxime cum a Deo acceperit facultatem, ut atrocitatis inveteratae in examen justi, quibus possit armis, quibus possit viribus, niteretur.

PL 11, 316C

ヨブに対する悪魔は(ヨブ記1、2)、穏やかだとは言われていないのだから、駆り立てられて何を企てえたかは推し量ってよい。とりわけ、神から許しを得て、古くからの残忍さを、義人を試すために、使える限りのあらゆる武器、あらゆる力をもって振るいえたのであるから。

Tractatus (libri II) 1.9.194

194

Igitur novum ac pene incredibile committitur praelium. Ultra morem diabolus pugnat, sed Job dissimulando plus pugnat (Job. I) .

PL 11, 317A

かくて新奇な、ほとんど信じがたい戦いが起こる。悪魔は常ならぬほどに戦うが、ヨブは知らぬふりをすることによってさらに戦う(ヨブ記1)。

Tractatus (libri II) 1.9.195

195

Ille ejus magnum atque opulentissimum censum uno momento disperdit: cohortemque florentissimam dulcium liberorum, atrocissimo impulsu, tectis parietum cum ruina confusis, nimia crudelitate festinus sepelit antequam jugulet.

PL 11, 317A

悪魔は彼の大きく豊かきわまる財産を一瞬で散らし、愛らしい子らの最も盛んな一団を、残虐きわまる衝撃で、家の屋根と壁の崩壊の中に混ぜ合わせ、あまりに残酷に急いで、絞め殺す前に埋める。

Tractatus (libri II) 1.9.196

196

Ipsum postremo, quem divitiis exspoliaverat magnis, magnis vestit ulceribus, quibus insuper vermes immittit edaces (Ibid. II) , ut in tormenta morientis cum homine adventitium vulnus inquilino vulnere finiretur.

PL 11, 317A

最後に、大きな富を奪ったその者自身に、大きな腫れ物をまとわせ、さらに貪る虫をそれに放つ(ヨブ記2)。死にゆく人の苦悶のために、外から加えられた傷が、住みついた傷によって、人とともに終わるように〔cum homine の係りは定かでない〕。

Tractatus (libri II) 1.9.197

197

At Job cunctis viribus adversae partis exspectatione placida profligatis, in semet fortior nimis, omnibus, quaecumque deleverat bellum, recuperatis in melius, felicitatis pristinae statum dissimulando non perdidit, sed mutavit.

PL 11, 317A

しかしヨブは、穏やかな待望によって敵の側のあらゆる力を打ち砕き、自らのうちでいっそう強くなり、戦いが滅ぼしたあらゆるものをより良い形で取り戻し、素知らぬふりをすることによって、以前の幸福の状態を失わず、むしろ変えた。

Tractatus (libri II) 1.9.198

198

Hic ego patientiam Domini memorare non audeo, ne quam Deus inter homines deputatus patiatur injuriam; idonea laus enim non est, cui principatum adimit peraequatio.

PL 11, 317B

ここで私は、主の忍耐を語る勇気はない。人々のうちに数え入れられた神が、何らかの不当を被ることのないようにである。同列に並べることが首位を奪ってしまう者には、それにふさわしい称賛はないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.199

199

At cum omnes omnino memorati, omnesque felices ejus dono sint tales, contumelia est laudare Dominum, cujus condigne laudare non queas servum. VIII. Sed o quam vellem te, si possim, rerum omnium regina patientia, magis moribus concelebrare!

PL 11, 317B

しかも、語られた者たちはみなことごとく、また幸いな者たちもみな、その賜物によってこのような者であるのだから、その僕さえふさわしく称ええないのに、主を称えることは侮辱である。VIII. だが、ああ、万物の女王なる忍耐よ、できることなら、汝をむしろ振る舞いによってこそ称えたいものを。

Tractatus (libri II) 1.9.200

200

Scio enim quia libentius in tuis moribus, tuis fundamentis, tuisque consiliis, quam in alienis nudisque sermonibus conquiescis, neque tantam in multiplicandis virtutibus laudem ponis, quantam in finiendis.

PL 11, 317B

汝は、他人の、ただの言葉〔翻刻は pudisque と組む。ミーニュの刷りは薄いが、nudisque と読める〕よりも、汝自身の振る舞い、汝自身の基礎、汝自身の計らいのうちにこそ、いっそう喜んで安らぐと私は知っている。また汝は、徳を増やすことよりも、徳を完成することのうちにこそ、大きな称賛を置く。

Tractatus (libri II) 1.9.201

201

Tu virginitati praestas, ne flos ejus ullo morbo, ullo tempore deflorescat. Tu variarum semper in tempestatum crebris turbinibus constitutae fidissimus viduitatis es portus.

PL 11, 318A

汝は童貞に、その花がいかなる病にも、いかなる時にも萎れることのないようにさせる。汝は、さまざまな嵐の頻繁な旋風のなかに置かれた寡婦暮らしにとって、このうえなく信頼できる港である。

Tractatus (libri II) 1.9.202

202

Tu sanctissimo conjugali jugo rudi cervice subeuntes, in nisum laboris, vel amoris aequalem, retinaculis blandis, quasi quidam peritus auriga, componis. Tu amicitiam idem velle atque idem nolle docuisti.

PL 11, 318A

汝は、まだくびきに慣れぬ首で聖なる婚姻のくびきに就く者たちを、労苦においても愛においても等しく力を出すよう、優しい手綱で、さながら熟練の御者のように整える。汝は友情に、同じことを望み同じことを望まないことを教えた。

Tractatus (libri II) 1.9.203

203

Tu servituti unica ac fortissima consolatio saepe libertatem paris. Tu paupertati praestas, ut habeat totum sui contenta, cum sustinet totum. Tu Prophetas provexisti: Christo tu Apostolos glutinasti. Tu quotidiana martyrum et mater es et corona.

PL 11, 318A

汝は奴隷の身分に、唯一にして最も強い慰めとして、しばしば自由を生み出す。汝は貧しさに、足るを知って、すべてを耐えるときに、すべてを持つようにさせる。汝は預言者たちを世に出し、汝はキリストに使徒たちを膠のように結びつけた。汝は日ごとに、殉教者たちの母であり、冠である。

Tractatus (libri II) 1.9.204

204

Tu murus fidei, fructus spei, amica charitatis. Tu specialiter omnem populum, divinasque virtutes, quasi crines effusos in unius verticis nodum, honorem decoremque conducis. Felix, aeternumque felix est, qui semper te habuerit in se. VII. De Humilitate.

PL 11, 318A

汝は信仰の城壁、希望の実り、愛の友である。汝はとりわけ、すべての民と神的な徳を、垂れた髪を頭頂の一つの結び目に束ねるように、栄誉とし飾りとして束ねる。常に汝を己のうちに持つ者は、幸いであり、永遠に幸いである。VII. 謙遜について。

Tractatus (libri II) 1.9.205

205

I. Sapientes, ut videri volunt, Graeciae viri, praeter caeteros curiosi, otioso negotio cor suum, ultra quam licitum est, argumentis insolentibus extulerunt.

PL 11, 318B

I. 自ら賢者と見られたがるギリシアの人々は、ほかの誰にも増して詮索好きで、暇な営みのうちに、許される限度を超えて、不遜な論法で自らの心を高ぶらせた。

Tractatus (libri II) 1.9.206

206

Hi, cum ascendunt verbis in coelum, cum Deum persuadent hoc esse quod volunt, cum assimulant se nosse rerum naturae secreta; cum stellis nomina, soli labores imponunt; cum errores suos lunari circulo adscribunt; cum ingenii sui carmen coli vel maxime cupiunt; sic se et alios perdiderunt: nam mutato nomine et cultu, quasi promota sit somniis, illa scholares calumnias Dei usque ad Ecclesiam transmiserunt, ut in ipsa quoque, si insanire cuiquam libeat, Deus illi non colendus sit, sed quaerendus.

PL 11, 318B

彼らは、言葉で天に昇り、神を自分たちの望むとおりのものだと説き伏せ、自然の秘密を知っているかのように装い、星々に名を、太陽に労苦を負わせ、自らの誤りを月の円環のせいにし、自分の才知の歌が何よりも崇められることを願う。こうして自らをも他人をも滅ぼした。というのも、名と装いを改め〔cultu は「祭祀」とも取れる〕、あれ〔哲学〕が夢によって進展したかのように、神についての学派の中傷を教会にまで伝えたのである〔illa は女性複数対格の calumnias とは一致しない。promota sit の主語と取った〕。その結果、教会においても、誰かが狂いたいと思えば、神は崇めるべきものではなく、探し求めるべきものとなってしまう。

Tractatus (libri II) 1.9.207

207

Quod nunc faciunt infideles, de quibus Scriptura divina quid pronuntiet, audiamus: cujus ista sunt verba: Deminuerunt veritatem a filiis hominum. Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum: labia dolosa in corde locuti sunt mala.

PL 11, 319A

今これを行っている不信の者たちについて、神的な聖書が何と宣言しているか、聞こう。その言葉はこうである。「彼らは人の子らから真理を減らした。人はそれぞれ隣人にむなしいことを語り、欺きのくちびるは、心のうちに悪を語った」。

Tractatus (libri II) 1.9.208

208

Disperdat Deus universa labia dolosa et linguam magniloquam. Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt; quis noster Dominus est (Ps. XI, 1 et seq.) ? II.

PL 11, 319A

「神が、すべての欺きのくちびると、大言する舌を滅ぼすように。彼らは言った。『我々の舌を大きくしよう。くちびるは我々のものだ。我々の主人は誰か』」(詩篇11:1以下)。II.

Tractatus (libri II) 1.9.209

209

Hanc superbiam Propheta tumidi cordis evitans, sic inquit ad Dominum: Domine, non est exaltatum cor meum (Ps. CXXX, 1) , cum scriptum sciat: Homo videt in facie, Deus in corde (I Reg. XVI) . Nonne injuriosum, vel supervacaneum putabitur, Deo indicare quod noverit?

PL 11, 319A

預言者は、驕った心のこの高ぶりを避けて、主にこう言う。「主よ、わが心は高ぶりません」(詩篇130:1)。彼は、「人は顔を見るが、神は心を見る」(サムエル記上16章)と書かれていることを知っているのである。神が知っていることを神に告げるのは、無礼で、あるいは余計なことと思われないだろうか。

Tractatus (libri II) 1.9.210

210

Absit: indicat ille, sed nobis, quos cupit, quod facit ac praedicat, imitari. Ergo inquit, Non est exaltatum cor meum, docens optimum esse sacrificium Deo cor contribulatum (Ps. L, 29) .

PL 11, 319B

決してそうではない。彼が告げているのは、我々に対してである。自らが行い宣べることを、我々が見倣うよう望んでいるのである。だから彼は「わが心は高ぶりません」と言って、神にとって最良の犠牲は砕かれた心であることを教える(詩篇50:29)。

Tractatus (libri II) 1.9.211

211

Quapropter, fratres, efferendum non est prosperis rebus, sed timore Dei intra mansuetudinis metas verecundiae freno cohibendum, ut possimus merito mereri Scriptura quod dicit: Proximus est Deus contribulatis corde, et humiles spiritu salvabit (Ps. XXXIII, 18) .

PL 11, 319B

それゆえ、兄弟たちよ、順境にあって高ぶってはならない。神への畏れによって、柔和の境界の内に、慎みの手綱で己を抑えねばならない。そうすれば、聖書の言うことにふさわしく値する者となれる。「神は、心の砕かれた者に近くあり、霊のへりくだった者を救う」(詩篇33:18)。

Tractatus (libri II) 1.9.212

212

Sed et Dominus ipse nos pio promisso quid hortetur accipite. Venite, inquit, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos.

PL 11, 319B

さらに、主自身が優しい約束によって我々に何を勧めているか、聞け。「労する者、重荷を負う者は、みな来よ。我は汝らを休ませよう」。

Tractatus (libri II) 1.9.213

213

Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris (Matth. XI, 28, 29) .

PL 11, 319C

「我がくびきを汝らの上に負い、我から学べ。我は柔和で、心のへりくだった者である。汝らは魂に安らぎを見いだすであろう」(マタイ11:28, 29)。

Tractatus (libri II) 1.9.214

214

Deus noster, fratres, humilis corde est, et ineffabilis ejus illa sapientiae ac virtutis potestas intra hominem susceptum jacet magis admirabilior, quia tantus est et talis.

PL 11, 319C

兄弟たちよ、我々の神は心がへりくだっている。その知恵と力の言い表しがたい権能が、受け入れた人間のうちに横たわっているのは、これほど偉大でこのようなものであるだけに、いっそう驚嘆すべきことである。

Tractatus (libri II) 1.9.215

215

Et homo curiosus cor suum extollit, conaturque ejus comprehendere altitudinem, cujus non sequitur humilitatem? III. Sequitur, ac dicit: Neque elati sunt oculi mei (Ps. CXXX. 1) .

PL 11, 320A

それなのに、詮索好きな人間は己の心を高ぶらせ、自らがその謙遜に従いもしない者の高みを把握しようと試みるのか。III. 預言者は続けて言う。「わが目も高ぶりません」(詩篇130:1)。

Tractatus (libri II) 1.9.216

216

Oculorum pejor est causa, quia exaltatio cordis ad paucos pertinet, oculorum elatio ad omnes: de quibus Joannes discipulis quid praedicet omnibus est in usu. Nolite, inquit, diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt.

PL 11, 320A

目のほうが事は悪い。心の高ぶりが関わるのは少数だが、目の高ぶりはすべての者に関わるからである。これについて、ヨハネが弟子たちに何と宣べているかは、誰もが知っている。「世を愛するな。世にあるものをも愛するな」。

Tractatus (libri II) 1.9.217

217

Si quis dilexerit mundum, non est caritas patris in eo, quoniam omne quod in mundo est concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi (I Joan. II, 15, 16 ): his enim auctoribus concipitur, his ducibus geritur, his ministris impletur, quidquid quotidie concupiscentia, ambitione, avaritia ardet in saeculo.

PL 11, 320A

「もし誰かが世を愛するなら、父の愛はその人のうちにない。世にあるものはみな、肉の欲望、目の欲望、世の野心だからである」(一ヨハネ2:15, 16)。実際、日々この世で、欲望と野心と貪欲に燃えるものはことごとく、これらを創始者として宿され、これらを導き手として営まれ、これらを下僕として成し遂げられる。

Tractatus (libri II) 1.9.218

218

Quare utraque sunt vana quia et cordis exaltatio nullos fructus invenit, et oculorum extollentia de alio in aliud elata, quidquid viderit, mobilitate fugaci statim deperdit. IV. Dehinc sequitur: Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilius super me (Ps. CXXX, 2) .

PL 11, 320B

したがって、どちらもむなしい。心の高ぶりはいかなる実りも見いださず、目の高ぶりは、ある物から別の物へと舞い上がって、見たものを何であれ、すばやい移ろいによってたちまち失うからである。IV. 次に続く。「わたしは大いなることのうちを歩まず、わが身にまさる驚くべきこと〔底本は mirabilius。mirabilibus と読む〕のうちも歩みませんでした」(詩篇130:2)。

Tractatus (libri II) 1.9.219

219

Magna eloquia Dei sunt; ipse mirabilis in excelsis. Cum in periculis esset, si in his Propheta non ambularet, quomodo bonum insuper sibi opus assignat ab illis recedendo, in quibus oportuerat ambulari?

PL 11, 320B

神の言葉は大いなるものであり、神自身は高きところにおいて驚くべき者である。もし預言者がそれらのうちを歩まないなら、危険のうちにあることになるのに〔Cum in periculis esset の主語は定かでない。預言者と取った〕、歩むべきであったものから退くことによって、どうしてさらに善い業を自らに帰するのか。

Tractatus (libri II) 1.9.220

220

Prioribus, fratres, posteriora respondent: de rebus enim loquitur saecularibus. In magnis et in mirabilibus se dicit non ambulasse, utique non Dei, sed in illis quae magna ab hominibus hoc putantur in saeculo.

PL 11, 320B

兄弟たちよ、後の言葉は先の言葉に応じている。彼は世俗のことについて語っているのである。大いなること、驚くべきことのうちを歩まなかったと言うのは、もちろん神のものについてではなく、この世で人々が大いなるもの〔底本はここに hoc がある。文に収まらないので訳さなかった〕と見なす事柄についてである。

Tractatus (libri II) 1.9.221

221

At cum addidit, Super me, ostendit numquam se elatum fuisse, cum posset: nulli enim facilius efferuntur, nisi quos inopinati honoris culmen extollit.

PL 11, 320C

そして「わが身に」と付け加えたとき、彼は、高ぶりうるときにも、一度も高ぶらなかったことを示した。思いがけない栄誉の頂に持ち上げられた者のほか、誰も、これほど容易には高ぶらないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.222

222

David quippe humilis, abjectus, ignobilis sui jacebat in domo patris, oves semper pascendo, propemodum peregrinus, innocens cum innocentibus deputatus.

PL 11, 320C

ダビデは実際、卑しく、うち捨てられ、名もなく自分の父の家に伏しており、いつも羊を飼い、ほとんど寄留者のようであり、無垢な者たちとともに数えられた無垢な者であった。

Tractatus (libri II) 1.9.223

223

Hic placuit Deo, unctus in regem, spiratus in vatem: non insolescit in regno: obumbrat neminem prophetae terrore: injurias suas non exsequitur regia potestate: odientes se diligit: inimicis parcit: parricidalibus filiis ignoscit: persecutorem suum, et, quod magis est, regem aliquoties a Deo in manus traditum sibi, mavult semper timere quam occidere: inverso gratus officio, Deo, Dei munus retinendo, placiturus.

PL 11, 320C

この者が神に喜ばれ、王として油を注がれ、預言者として霊を吹き込まれた。彼は王国において驕らない。預言者の恐れで誰をも覆い隠さない。自らへの侮辱を王の権力で追及しない。自分を憎む者たちを愛し、敵を赦し、近親殺しの子らを許す。自らを迫害する者を、しかも、そればかりか、神によって幾度か自らの手に渡された王を、殺すよりもむしろ常に恐れることを望む。務めを逆さにしてまで恩を重んじ、神の賜物を守ることによって神に喜ばれようとしたのである〔inverso gratus officio の意は定かでない。迫害者に対してかえって恩義を尽くした、と取った。「神の賜物」は油注がれた王を指すと解した〕。

Tractatus (libri II) 1.9.224

224

Rex mansuetus, pater pius, propheta modestus, totum potest, a toto dissimulat, magnis ac mirabilibus saeculi non immutatur, mitem humilemque retinet ubique pastorem. V. Post adjecit: Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam.

PL 11, 321A

柔和な王、敬虔な父、慎み深い預言者。彼はすべてをなしうるのに、すべてを控え、世の大いなること、驚くべきことによっても変わらず、どこにあっても柔和でへりくだった牧者であり続ける。V. その後、彼は付け加えた。「もしわたしが謙虚に思わず、わが魂を高めたのなら」。

Tractatus (libri II) 1.9.225

225

Videamus ne forte Propheta ipse se impugnet exaltando animam suam, qui cor suum se non exaltasse gloriatur.

PL 11, 321A

見てみよう。自分の心を高めなかったと誇る預言者自身が、自分の魂を高めることによって自分に逆らっているのではないか。

Tractatus (libri II) 1.9.226

226

Non sibi repugnat, sed ostendit animae esse sublimitatem superiora vicisse, quia, qui se exaltaverit, humiliatur, et qui se humiliaverit, exaltatur (Matth. XXIII, 12) : animae enim depressio cor elatum est: cor cohibitum promotio est animae.

PL 11, 321B

彼は自分に逆らってはいない。魂の崇高さとは、より高いものに打ち勝ったことだと示しているのである。「自らを高める者は低くされ、自らを低くする者は高められる」(マタイ23:12)からである。魂にとって、低められることとは、高ぶった心である。抑えられた心は、魂の昇進である。

Tractatus (libri II) 1.9.227

227

Hujus rei testes sunt nobis duo homines propheticum carmen suis actibus exponentes, Pharisaeus et Publicanus Dei stantes in templo (Luc. XVIII) . Pharisaeus insulse manus tendit in coelum, quae caedis saepe, saepe ministrae sunt rapinarum.

PL 11, 321B

このことの証人として我々には、預言の歌を自らの行いで解き明かす二人の人、神の神殿に立つファリサイ人と徴税人がいる(ルカ18章)。ファリサイ人は愚かにも、しばしば殺害の、しばしば略奪の下僕となった手を天に差し伸べる。

Tractatus (libri II) 1.9.228

228

Oculos impudenter extollit, quorum lenocinio mundus infelix est. Intonat lingua, caret quae numquam veneno serpentis; et quod omni est majus insania, Deo se laudat.

PL 11, 321B

彼は恥知らずにも目を上げるが、その媚びによって世は不幸になる。舌は雷のように轟くが、蛇の毒を免れたことは一度もない。そしてあらゆる狂気にまさることに、神に向かって自分を称える。

Tractatus (libri II) 1.9.229

229

Publicanus autem non membratim Deum, sed totus exorat, quia timore totus est humilis, sua peccata contestans, secundum Domini dictum (Matth. XV, 19) , a quo procedunt universa genera peccatorum, pectus crebro percutiens, quodam modo cor suum manu verecunde castigat, postulatque tantum veniam delictorum taciturnitate, non voce.

PL 11, 321B

これに対して徴税人は、神に、体の一部ずつではなく全身で祈る。畏れによって全身がへりくだっているからである。自らの罪を証言し、主の言葉(マタイ15:19)によればあらゆる種類の罪がそこから出てくる胸〔a quo は後の pectus を先取りして指すと取った〕を何度も打ち、いわば自らの心を手で慎ましく懲らしめ、ただ罪の赦しを、声によってではなく沈黙によって請う。

Tractatus (libri II) 1.9.230

230

Quorum quis quid sit consecutus accipite. Qui totum sibi ipse promiserat, inanis, qui nihil praesumpsit, justificatus de templo discessit. VIII. De Timore.

PL 11, 322A

この二人がそれぞれ何を得たか、聞け。すべてを自分に約束していた者は空しく、何も思い上がらなかった者は義とされて神殿から去った。VIII. 畏れについて。

Tractatus (libri II) 1.9.231

231

I. Timoris quidem, fratres dilectissimi, vocabulum est unum, sed accedente ratione timor discernitur a timore; fiunt enim duo: unus Dei, alter, qui naturae sit: naturae, in homine nascitur, Dei autem et discitur et docetur: quia non in trepidatione, sed in doctrinae ratione consistit; sicut scriptum est: Venite, filii, audite me: timorem Dei docebo vos (Ps. XXXIII, 12) .

PL 11, 322A

I. いとも愛する兄弟たちよ、畏れという語はたしかに一つだが、道理が加わると、畏れと畏れは区別される。実際、畏れは二つになる。一つは神の畏れ、もう一つは本性の畏れである。本性の畏れは人のうちに生まれつき生じるが、神の畏れは学ばれもし教えられもする。それは慌てふためくことにではなく、教えの道理に成り立つからである。こう書かれているとおりである。「子らよ、来て、我に聞け。神の畏れを我は汝らに教えよう」(詩篇33:12)。

Tractatus (libri II) 1.9.232

232

Naturalis ergo non discitur, sed impulsu nobis nostrae infirmitatis occurrit: quia non artis est timere, quod metuas: metuis autem, quod tibi nolis accidere.

PL 11, 322B

それゆえ本性の畏れは学ぶものではなく、我々の弱さの衝動によって我々に降りかかる。畏れるものを畏れるのは、技の問題ではないからである。そして畏れるのは、自分に起こってほしくないものである。

Tractatus (libri II) 1.9.233

233

Existit quippe diversis ex modis, cum aut exaestuat aliquo reatu conscientia: aut cum hostilis imminens manus gladio salutem premit: aut cum viantis itineri erectus in morsum, ardentibus squamis incensus, tumidus sese anguis opponit: aut dorsa fugientis, affectans caedem, vicino fremitu ferina rabies onerare tentaverit: vel cum amissis gubernaculis inter compugnantes fluctus ac flatus gemens parturit carina naufragium.

PL 11, 322B

実際それはさまざまな仕方で現れる。ある罪責によって良心が煮えたぎるとき、あるいは敵の手が迫って剣で命を脅かすとき、あるいは旅人の行く手に、咬もうと身を起こした蛇が、燃えるうろこで熱を帯び、膨れて立ちはだかるとき、あるいは逃げる者の背に、殺戮を狙う獣の狂気が、間近の唸りで襲いかかろうとするとき、あるいは舵を失って、せめぎ合う波と風のあいだで、呻きながら船が難破を産もうとするときである。

Tractatus (libri II) 1.9.234

234

Inter haec omnia deterior est conscientiae timor, quia, quae diximus et alia his similia, cum passibilitate sui transeunt: timor conscientiae non deletur. II.

PL 11, 323A

これらすべてのうちで、良心の畏れがいっそう悪い。いま述べたことやこれに似た他のことは、それが受けうる苦しみとともに過ぎ去るが、良心の畏れは消えないからである。II.

Tractatus (libri II) 1.9.235

235

Nunc videamus intelligendum quemadmodum nobis sit, Propheta quod ait: Beati omnes qui timent Dominum (Ps. XII, 1) .

PL 11, 323A

さて、預言者が「主を畏れる者は、みな幸いである」(詩篇12:1)と言うのを、我々がどのように理解すべきか、見てみよう。

Tractatus (libri II) 1.9.236

236

Si omnes qui timent Dominum beati sunt, non beatus est nullus: quia nulla gens est, nulla sunt pecora, animantium denique nulla natura, quae non timeat Deum.

PL 11, 323A

主を畏れる者がみな幸いであるなら、幸いでない者は誰もいないことになる。神を畏れない民はなく、神を畏れない家畜はなく、そもそも神を畏れない生き物の本性はないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.237

237

Cum gravamur rumpentibus sonis, concussis undique cardinibus; cum praeter morem terrifico fragore intonans concrepat coelum; cum inter caecas pinguibus conductas nubibus tenebras, crebrae micantes curvis ignibus flammae intercepti diei lumen incunctanter assimilant; cum ardent plura fulminibus; cum terra vel tremit, vel hiatu se recipit in se; nullus hic beatitudinis locus est, ubi non devotionis, sed necessitatis est, quod timetur.

PL 11, 323A

我々が、轟く音に押しつぶされ、天地の軸が四方から揺さぶられるとき、天がいつにない恐ろしい轟音で雷鳴を響かせるとき、厚い雲に集められた真っ暗な闇のなかで、曲がった火を放つ頻繁なひらめきの炎が、遮られた昼の光を、ためらいなく真似るとき、多くのものが雷で燃えるとき、大地が震え、あるいは裂け目に自らを呑み込むとき、そこには幸いの余地はない。そこで畏れられているのは、献身のためではなく、必然のためだからである。

Tractatus (libri II) 1.9.238

238

Itaque audiamus Scripturam, quid dicat, cujus ista sunt monita: Et nunc, Israel, quid Dominus Deus tuus postulat a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et ambules in omnibus viis ejus, et diligas eum, et custodias praecepta ejus ex toto corde tuo et ex tota anima tua, et bene sit tibi (Deut. X, 12, 13) ?

PL 11, 323B

だから聖書が何と言うか聞こう。その勧告はこうである。「そして今、イスラエルよ、汝の神である主が汝に求めるのは、汝が汝の神である主を畏れ、そのすべての道を歩み、これを愛し、その戒めを、汝の心をつくし、魂をつくして守り、そうして汝が幸いを得ることにほかならない」(申命記10:12, 13)。

Tractatus (libri II) 1.9.239

239

Videtisne hunc timorem nobis necessarium? qui in Dei amore consistit; qui voluntate sua se parit; divinae legis agnitione construit decorem; ad omnia genera virtutum intrepidus corrigit; praeceptis omnibus fideliter obtemperat; inchoatus innocenter vivit; justitiam percolit; sine fine studet timere, ne quid praeter Deum, quem diligit, timeat.

PL 11, 324A

諸君は、この畏れが我々に必要であると見ているか。それは神への愛に成り立ち、自らの意志で自らを生み、神の法の認識によって美を築き、あらゆる種類の徳へと恐れなく正し、すべての戒めに誠実に従い、始まったときから無垢に生き、義をしっかり耕し、愛する神のほかには何も畏れないよう、終わりなく〔神を〕畏れることに努める。

Tractatus (libri II) 1.9.240

240

III. Denique hujus suffragio Daniel (Dan. XIV) populis terribilem inermis draconem necat, leonibus objectus in periculo prandet, qui solet extra periculum jejunare.

PL 11, 324A

III. こうして、この畏れの助けによって、ダニエルは(ダニエル14章)、武器を持たずに、民にとって恐ろしい竜を殺し、獅子に投げ込まれて危険のなかで昼食をとった。彼は、危険のないときには断食するのを常としていたのに。

Tractatus (libri II) 1.9.241

241

Et Jonas timens Dominum spontaneum non timet adire naufragium (Jon. I, II) : ceto inhiante miserabilius sepelitur quam praecipitatur, et tamen litus, quo tendebat, invenit antequam videat, felix magis sepulcro, quam navi.

PL 11, 324A

ヨナも、主を畏れて、自ら進んで難破に赴くことを恐れない(ヨナ1, 2)。鯨が大口を開けて待ち構える中で、投げ込まれたときよりも哀れに葬られるが、それでも目指した岸を、それを見るより先に見いだす。船よりも墓のほうで幸いであった。

Tractatus (libri II) 1.9.242

242

In oratione mons tremit: monti, non apostolis trepidatio est. Petrus aestu marino fertur non naufragus, sed viator (Matth. XIV, 29, 30) : timet profundum intercipere non timentem: nec tamen in toto dissimulat, ne per mare pedibus se ambulasse non credat.

PL 11, 324B

祈りのうちに山が震える。おののくのは使徒たちではなく山である。ペトロは海のうねりに運ばれるが、難破者としてではなく旅人としてである(マタイ14:29, 30)。深みは、恐れない者を呑み込むことを恐れる。それでも〔ペトロは〕〔恐れを〕すっかりは隠さない。自分が海の上を足で歩いたことを信じないことのないように、である〔dissimulat の主語は定かでない。ペトロと取ったが、直前の profundum(深み)を主語として「深みもすっかりは〔その力を〕隠さない」とも読める。credat の主語はペトロ〕。

Tractatus (libri II) 1.9.243

243

Adversus Theclam accusator acerrimus linguae exserit gladium: cum suis sibi ministris publicae leges insaniunt: stimulis acuitur feritas in ferocitatem, et tamen hominibus mitior invenitur.

PL 11, 324B

テクラに対して、この上なく激しい告発者が舌の剣を抜く。国の法律は、その役人たちともども狂い立つ。刺激によって獰猛さは凶暴さへと研がれるが、それでも〔獣は〕人間たちよりも穏やかであることが分かる〔『パウロとテクラの行伝』の場面と取った〕。

Tractatus (libri II) 1.9.244

244

Ne quid scenae tam dirae humanitatis deesse videatur, immittuntur etiam marina monstra: laciniis omnibus spoliatur puella, vestitur incendio.

PL 11, 325A

これほど恐ろしい人間性の舞台に何一つ欠けるものがないように見せるため、海の怪物までもが放たれる。少女はあらゆる衣の切れ端を剥ぎ取られ、炎を着せられる。

Tractatus (libri II) 1.9.245

245

Inter tot instrumenta mortis, spectatore metuente, secura calcat genera universa terrorum: incolumis, quasi orbe subacto, de illo feralis caveae jam non miserabilis, sed miserabilis funereo ambitu excedit, victi saeculi triumphum reportans, quam tot suppliciis omnes crediderant perituram.

PL 11, 325A

これほど多くの死の道具のただなか、見る者が恐れおののくなか、少女は、あらゆる種類の恐怖を平然と踏みつける。無傷で、世界を征服したかのように、もはや哀れまれる者としてではなく驚嘆される者として〔底本は jam non miserabilis, sed miserabilis で同じ語が重なり、本文が崩れている。後の miserabilis を mirabilis と読んだ〕、あの死の檻の、葬いの囲いから出てくる。これほど多くの刑罰によって、だれもが滅びると思っていた者が、打ち負かされた世に対する凱旋を持ち帰るのである。

Tractatus (libri II) 1.9.246

246

O necessarius timor! qui nihil aliud agit, nisi ut beatos efficiat: qui timet arte, non casu; voluntate, non necessitate; religione, non culpa: qui Deum metuit, non naturam.

PL 11, 325A

ああ、必要な畏れよ。人を幸いにすること以外に何もしない。この畏れは、偶然によってではなく心得をもって、必然によってではなく意志によって、咎によってではなく信仰によって畏れる。本性ではなく、神を畏れるのである。

Tractatus (libri II) 1.9.247

247

Vultis scire, cujus proprietatis sit? omnes timores, quoscumque invaserint, incremento conficiunt: hic solus ad hoc crescit, ut immortalem, quem possederit, faciat. IX. De Avaritia.

PL 11, 325A

諸君は、この畏れの固有の性質が何か知りたいか。ほかのすべての畏れは、襲った者を、増大によって滅ぼす。この畏れだけは、それが手にした者を不死にするために増すのである。IX. 貪欲について。

Tractatus (libri II) 1.9.248

248

I. I. Nec singulare, nec frivolum crimen est, fratres, vel maxime christianum cupiditatis compedibus alligari, profundaeque noctis feralibus tenebris obcaecatum miserabiliter ad ima deferri.

PL 11, 325B

I. I. 兄弟たちよ、とりわけキリスト教徒が欲望の足枷に縛られ、深い夜の死の闇に目を眩まされて、哀れにも底へ運ばれることは、まれな罪でも軽い罪でもない。

Tractatus (libri II) 1.9.249

249

Sed quia inexstinguibilis pestis incendio totus mundus exarsit; avaritia, ut putatur, crimen esse desiit, quia neminem, qui se possit arguere, derelinquit: omnes enim passim furore insatiabili turpes praecipitantur in quaestus: nec quisquam prorsus inveniri potest, qui ei saltem vel uno momento justitiae frenos imponat.

PL 11, 325B

だが、消しがたい疫病の炎によって全世界が燃え上がったので、貪欲は、世に思われているところでは、もはや罪であることをやめた。自らを非難しうる者を一人も残さないからである。実際、あらゆる所で人々が飽くなき狂気に駆られて恥ずべき利得へ突き落とされ、せめて一瞬でも貪欲に正義の手綱をかける者は、まったく見つからない。

Tractatus (libri II) 1.9.250

250

Inquieta semper exaestuat, saevit, pugnat, rapit, congregat, servat, sui tenax, appetens alieni, non suo, non alieno, non ipso orbe contenta: totum possidet, et de inopia queritur semper. Denique ad sua numquam pervenit vota.

PL 11, 326A

貪欲は絶えず煮えたぎり、荒れ、戦い、奪い、かき集め、蓄え、自分のものにしがみつき、他人のものを求め、自分のものにも他人のものにも、世界そのものにも満足しない。すべてを所有しながら、いつも欠乏を嘆く。ついに自らの願いに達することがない。

Tractatus (libri II) 1.9.251

251

Quantum fuerit auctior, fit tanto miserior: expers otii, expers satietatis. Per fas atque nefas, artibus multis, modis ac versutiis armata bacchatur, salutis suae alienaeque contemptrix: solum metuens ne desit ulli quod radat.

PL 11, 326A

増せば増すほど、いよいよ惨めになる。安らぎを欠き、満ち足りることを欠く。理にも非にも構わず、多くの技、手口、狡智で武装して荒れ狂い、自分の安全も他人の安全も顧みず、ただ、削り取るものが誰のもとでも尽きてしまうことだけを恐れる。

Tractatus (libri II) 1.9.252

252

Inde est, quod universae nationes mutuis cadunt per momenta vulneribus: concussae gemunt urbes: deleta rura respirare non possunt: maria plus praedonibus saeva sunt quam natura.

PL 11, 326A

ここから、あらゆる民が刻々と互いの傷によって倒れ、揺さぶられた都市が呻き、荒らされた田野が息をつくこともできず、海は自然の脅威よりも海賊によっていっそう凶暴になる、という事態が生じる。

Tractatus (libri II) 1.9.253

253

Obseratae gladiis viae humano cruore pinguescunt: testamenta haeredes incognitos ex sese recitari mirantur: amicae sub fallacia manus innoxias animas secure conficit ebibita veneni tempestas: sepelitur nova odii rabie antequam nascatur matris jam non in utero, sed sepulcro incognitum pecus, quod legitimam nec mortem potuit sentire, nec vitam.

PL 11, 326B

剣で塞がれた道は人の血で肥え、遺言書は、見知らぬ相続人が自分の中から読み上げられるのに驚く。友の手の偽りのもとで、飲み干された毒の嵐が、罪なき魂を平然と滅ぼす。まだ生まれぬうちに、憎しみの新しい狂乱によって、もはや胎ではなく墓となった母の中で、名もない生き物が葬られる。それは、正当な死も生も感じることができなかった。

Tractatus (libri II) 1.9.254

254

Recte igitur Apostolus ait: Radix omnium malorum est avaritia (I Tim. VI, 10) : hac enim matre eademque magistra, universa quae diximus, sed et alia multa, imo omnia undique sine pausa, quae scaturiunt, mala nascuntur atque concelebrantur, quae condemnare falso humanitas gestit: camelum enim glutiens, culicem liquat, rejicit stillas criminum, et avaritiae, unde criminum fluenta funduntur, ebibit fontem.

PL 11, 326B

それゆえ、使徒は正しく言う。「貪欲はあらゆる悪の根である」(一テモテ6:10)。この母にして同時に師である者から、我々が述べたすべての悪が、いや、そのほかにも多くの、あらゆる所で絶え間なく湧き出るすべての悪が、生まれ、広く行われる。人間の側はそれらをうわべだけ断罪したがる。ラクダを呑み込みながら蚊を濾し、罪の滴は退けながら、罪の流れが注ぎ出る源である貪欲の泉を飲み干しているのである。

Tractatus (libri II) 1.9.255

255

II. Huic non jura, non leges, non honor ullus obsistit; quia quidquid aut emitur, aut distrahitur, liberum non est: non nobilitas, quia per hanc credit, hanc excolit, per hanc hoc sibi nomen invenit: non sanctitas, non munitio, quia nihil est tam sanctum quod non violari, nihil tam munitum, quod non expugnari pecunia possit: non necessitudo sanguinis, non amicitia, quia non suo merito sed auri, argenti facultatumque beneficio quis aut amatur, aut odio est.

PL 11, 327A

II. この貪欲には、法も法律も、いかなる名誉も立ちはだからない。買われ、売られるものは、自由ではないからである。貴族の身分も立ちはだからない。貴族は貪欲によって貸し付け〔per hanc credit の語義と主語は定かでない。credit は「信じる」とも取れるが、「金を貸す」の意に取った〕、貪欲を養い、貪欲によってこの名を得るからである。聖性も、防備も立ちはだからない。金によって侵されえぬほど聖なるものはなく、金によって攻め落とされえぬほど堅固なものはないからである。血のつながりも、友情も立ちはだからない。人が愛され、あるいは憎まれるのは、自分自身の功績によるのではなく、金・銀・財産の恩恵によるからである。

Tractatus (libri II) 1.9.256

256

Denique haec est causa, quod fratrum pia nomina plerumque magis gladiis amica videmus esse, quam sibi: quod parentes opulenti, abolita sui nominis sanctitate, filios suos non sine utriusque dedecore patiuntur errare stipi triviali subjectos: quod liberi parentum vitam sua damna judicantes, injecta violenter manu ipsi naturae, invasis haereditatibus ante tempus, parentes suos compellunt vivere miseriae facultatibus mori.

PL 11, 327B

結局のところ、これが、兄弟という敬虔な名が、たいていの場合、互いにではなく剣に親しいのを我々が目にする理由である。富める親が、自らの名の聖性を失い、双方の恥辱をともなって、子らが道端の施しにすがってさまようのを放っておく理由である。子らが親の命を自分たちの損失と見なし、自然そのものに暴力で手をかけ、時ならぬうちに遺産を奪い、親を、悲惨のうちに生き、財産に対しては死んだ者となるよう〔vivere miseriae facultatibus mori の句の切れ目は定かでない。このように取った〕追い込む理由である。

Tractatus (libri II) 1.9.257

257

Proh nefas! Quid tibi tua tollis infelix? Quid extraneo facias, qui in te avarus es? O detestabili detestabilius malum! invicem dum exspoliant, persequuntur, fallunt, hostes probant, praedones laudant, latrones excusant, nec sui umquam venit in mentem non esse humanae potestatis crastinum diem (Luc. XI, 20) , ac ne ipsum, quo res agitur (Jacob. IV, 14) ; quia quod volvitur semper, in momento quid afferat, dubium est.

PL 11, 328A

ああ、不義よ。不幸な者よ、なぜ汝は自分のものを自分から奪うのか。自分自身に対して貪欲な汝が、他人に何をしないでいようか。ああ、忌まわしいものよりなお忌まわしい悪よ。彼らは互いに奪い、迫害し、欺き、敵を是認し、略奪者を称え、強盗を弁護しながら、明日が人間の力のうちにないこと(ルカ11:20)、いや、事の行われるその日さえそうでないこと(ヤコブ4:14)が、いまだかつて心に浮かばない。絶えず転がり続けるものが、一瞬のうちに何をもたらすかは、定かでないからである。

Tractatus (libri II) 1.9.258

258

Sed oculis patentibus caeci (Luc. XII, 18) dilatant horrea, terras angustant, jungunt saltibus saltus, et si orbem totum possideant, fines oderunt: illicitum putant habere vicinum. Construunt praedia, sepulcra defodiunt, timent omen qui non timent mortem.

PL 11, 328A

だが、目を開きながら盲人である彼らは(ルカ12:18)、穀倉を広げ、土地を狭め、林野に林野をつなぎ、全世界を所有しても境界を憎み、隣人をもつことを許されぬことと思う。屋敷を建て、墓を掘り、死を恐れぬくせに不吉な前兆を恐れる。

Tractatus (libri II) 1.9.259

259

Sic sic interempti plerumque jacent canibus, alitibus, ferisque donati, ubique dispersi, utrobique deperditi, semesis ossibus, etiam suis carnibus nudi. Conspicite rem avaro condignam.

PL 11, 328B

こうして、こうして、殺された者たちは、たいてい犬や鳥や獣に与えられて横たわり、あちこちに散らされ、どちらの面でも失われ、骨は半ば食われ、自分の肉さえ剥ぎ取られている。貪欲な者にふさわしい有様を見よ。

Tractatus (libri II) 1.9.260

260

Ille ille, amplum qui habuit censum, exiguum non habet tumulum, quos Propheta egregius hactenus increpat dicens: Quid profuit nobis superbia? aut quid divitiarum ambitio contulit nobis? transierunt ista omnia tamquam umbra (Sap. V, 8, 9) : Sed et Dominus ipse dicit: Quid prodest unicuique lucrari mundum et animae suae pati detrimentum (Matth. XVI, 26) ?

PL 11, 329A

あの者、あの者は、莫大な財産を持っていたのに、小さな墓さえ持たない。彼らをすぐれた預言者はここまで叱責して言う。「驕りは我々に何の益があったか。富の誇示は我々に何をもたらしたか。それらはみな影のように過ぎ去った」(知恵の書5:8, 9)。主自身も言う。「全世界を得ても自分の魂を損なうなら、人に何の益があろうか」(マタイ16:26)。

Tractatus (libri II) 1.9.261

261

III. I nunc, insatiabilis homo, et in detestabilis congestionis lucra letifera etiam ipsa elementa novis artibus coge.

PL 11, 329A

III. さあ行け、飽くなき者よ。忌まわしい蓄積の死をもたらす利益のために、要素そのものまでも新しい技で強いるがよい。

Tractatus (libri II) 1.9.262

262

Licet radient tibi pretiosorum lapidum discoloribus formis referta penetralia, gemat terra sub pondere argenti, auro ardens tota domus pugnet sua flamma cum Sole, honorumque exinanitus a te gradus non inveniat, quid tibi praestet; meminisse tamen debes, quia mors non timet nec divitias, nec honores.

PL 11, 329A

貴石の色とりどりの形で満ちた奥の間が汝のために輝くとしても、大地が銀の重みの下で呻くとしても、金で燃える家全体がその炎で太陽と戦うとしても、汝によって使い尽くされた官職の階梯が、汝に何をもたらすかを見いださなくとも、汝は思い起こさねばならない。死は、富も名誉も恐れないということを。

Tractatus (libri II) 1.9.263

263

O caeca mens hominum! quam varie, unam tamen contendit in mortem, pauper, cum opes infeliciter quaerit, quas feliciter non habet, dives, cum divitias putat se non habere, quas habet; in uno nititur avaritia, bacchatur in alio, in utroque crescit. in utroque non desinit.

PL 11, 329B

ああ、人間の盲目の精神よ。なんと様々でありながら、しかし一つの死へと突き進むことか。貧者は、幸いにも持たない富を不幸にも求めるとき、富者は、持っている富を持っていないと思うときに。貪欲は、一方では努め、他方では荒れ狂い、どちらにおいても増し、どちらにおいてもやまない。

Tractatus (libri II) 1.9.264

264

Verumtamen eos uno momento exigua humus et peraequat et satiat, quod cum tota ambitione sua non potest aurum. IV.

PL 11, 330A

しかも、この両者を、一瞬のうちに、わずかな土が等しくし、満たす。黄金が、その野心のすべてをもってしてもできないことを。IV.

Tractatus (libri II) 1.9.265

265

Hinc unus pecuniam suam tanquam hamum proponit, ut facultates ad se attrahat alienas, quam peregrinantem ferali supputatione nutrire non desinit, ut summam quaerat, non quam commodatio dedit, sed quam ei pepererint armati numero dies, menses, et digiti.

PL 11, 330A

ここから、ある者は、自分の金を釣り針のように差し出し、他人の財産を自分に引き寄せる。その金が旅に出ている間も、死をもたらす計算で養うのをやめず、貸し付けが与えた額ではなく、日と月と指〔の数え〕が数で武装して産んだ額を求める。

Tractatus (libri II) 1.9.266

266

At plerumque cum sua sibi industria fenerator etiam ipse nudatur, ei cum casu aliquo fraus, inopia, fuga, mors extorserint debitorem: avaritiae enim naturale est, ut avariorem faciat: plerumque plus tulit avaro, quam praestat: ac sic saepe contingit, ut merito perdat etiam sua, qui desiderat aliena.

PL 11, 330A

だが、たいていの場合、高利貸し自身も、自分の勤勉によって裸にされる。何かの偶然で、詐欺、窮乏、逃亡、死が、債務者を彼から奪い取るときである。貪欲の本性は、いっそう貪欲にすることだからである。たいてい、貪欲な者から、彼が貸した以上のものが奪われる〔plus tulit avaro, quam praestat の主語・語義は定かでない。この意味に取った〕。こうして、しばしば、他人のものを欲する者が、当然にも自分のものまで失うことになる。

Tractatus (libri II) 1.9.267

267

Illic alius vias viantibus cludit; arcet ab herbis, arcet a silvis, arcet ab aquis. Et quidem copiosis vacantibus plurimis, negat hominibus, quod avibus, serpentibus, feris non potest denegare. Mera profecto vesania est beneficiis invidere naturae.

PL 11, 330B

あちらでは、別の者が、道を通行人に閉ざし、草から、森から、水から人を遠ざける。しかも、多くのものがあり余っているのに、鳥にも蛇にも獣にも拒めないものを、人間には拒む。自然の恵みを妬むのは、まったくの狂気である。

Tractatus (libri II) 1.9.268

268

Alius inde rerum omnium captat annonam, aucupatur distrahendi tempus, minor in mensura, major in pretio: negat se habere, quod distrabat, ut rogetur, ut jugulet: atque utinam incorrupta species venderetur.

PL 11, 330B

こちらでは、別の者が、あらゆる物の糧食を狙い、売る時機をうかがい、量は少なく、値は高くする。売る物〔底本は distrabat。distrahat と読む〕を持たないと言い張る。請われるために、喉を締めるために。せめて混ぜ物のない品が売られればよいのだが。

Tractatus (libri II) 1.9.269

269

Ingemiscit praeterea, si annus est sterilis, multo magis, si fertilis fuerit: illic, quia parum distrahit, heic, quia non solus. Vultis scire, quantis sit tenebris obvolutus? irascitur Deo, si non semper fiat publicis luctibus dives.

PL 11, 331A

さらに彼は、年が不作なら嘆き、豊作ならなおさら嘆く。前者では売れるものが少ないから、後者では自分だけが売るのではないからである。諸君は、彼がどれほどの闇に包まれているか知りたいか。公の嘆きによって、いつも金持ちになれるのでなければ、神に腹を立てるのである。

Tractatus (libri II) 1.9.270

270

Bene bene, cum quis quaerit aurum, invenit gladium. V. Inter haec nemo considerat conditionem fragilitatis humanae, nemo hostem, nemo fiscum, nemo latronem, nemo domesticum, qui cognitione secreti est omnium pejor, nemo imminentes diei judicii flammas, per quas omnes nudi transituri sumus.

PL 11, 331A

よくぞ、よくぞ、金を求める者が剣を見いだすとは。V. こうしたことのなかで、人間の弱さという境遇を考える者はなく、敵を、国庫を、強盗を、家内の者――秘密を知っているゆえに、誰よりも悪い者――を考える者もなく、迫りくる裁きの日の炎を考える者もいない。我々はみな、裸でその炎をくぐることになるのに。

Tractatus (libri II) 1.9.271

271

Solum colitur, de quo dictum est: Idola gentium argentum et aurum (Psal CXIII, 4; Psal. CXXXIV, 15) , pro quo quis aut jugulatur, aut jugulat. Vellem scire tamen, tanta ejus rabies quid voluptatis habeat, suo cultori quid praestet?

PL 11, 331A

ただ一つのものだけが崇められている。それについて言われている。「諸国民の偶像は銀と金」(詩篇113:4; 詩篇134:15)。そのために人は殺されるか、殺す。だが、その狂暴が何の快楽をもち、その崇拝者に何をもたらすのか、知りたいものだ。

Tractatus (libri II) 1.9.272

272

Febrem non exstinguit, morbos non discutit, vulneribus non medetur, dolores non tollit, mortem non repellit, nisi quod sanos occidit: nec manducatur aliquando certe, nec bibitur, nec in inferno cum suo praedone descendet, solum quod oculos infelices inanemque conscientiam ad hoc in maligni fulgoris cupidinem diram spe potiundi praecipitat, ne gratis homo videatur occisus.

PL 11, 331B

それは熱を消さず、病を払わず、傷を癒さず、痛みを除かず、死を退けない。ただ、健やかな者を殺すだけである。食べられることも、確かに飲まれることもなく、その略奪者とともに冥界に降ることもない。ただ、不幸な目と空虚な良心を、手に入れる望みによって、邪悪な輝きへの恐ろしい欲望へ突き落とすだけである。人間が無駄に殺されたように見えないためである。

Tractatus (libri II) 1.9.273

273

VI. Sed nos non ad avaros, sed de avaris sermonem fecimus, fratres: alioquin solis divinis exemplis oportuerat perorare, esset si quis heic talis.

PL 11, 331B

VI. だが、我々は貪欲な者たちに向けてではなく、貪欲な者たちについて語ったのだ、兄弟たちよ。さもなければ、ここにそのような者がいるとすれば、神の例だけで語り尽くすべきであった。

Tractatus (libri II) 1.9.274

274

Sed quia in vobis fides et pietas, quae est idonea expultrix avaritiae, manet atque gloriatur, digni estis universi aurum argentumque non tam habere, quam esse; nam vos estis aurum vivum Dei, Christi vos argentum, vos Spiritus sancti divitiae, vos, si terrena metalla contempseritis, longe his vitae vestrae thesaurus.

PL 11, 331B

だが、諸君には、貪欲を追い払うにふさわしい信仰と敬虔が宿り、誇りとなっているので、諸君はみな、金銀を持つというよりも、むしろ金銀で〔ある〕にふさわしい。まことに、諸君は神の生ける金であり、キリストの銀であり、聖なる霊の富であり、諸君は、地上の金属を軽んじるなら、それらをはるかに超える、諸君の命の宝である。

Tractatus (libri II) 1.9.275

275

Vobis auro constructa aetheria illa civitas destinata est: nulla intrare volentibus mora: patent duodecim portae, habitacula praeparata sunt infinita, nemo sit de mansione sollicitus.

PL 11, 331C

諸君のために、金で築かれたあの天の都が定められている。入ろうとする者に、遅れはない。十二の門が開かれ、住まいは数限りなく備えられている。住まいについて心配する者がいてはならない。

Tractatus (libri II) 1.9.276

276

Certae gloriae nostrae insignis res erit, si Dei civitatem felicitate nostri numeri fecerimus angustam. Itaque estote securi: nihil in illa deest umquam, nihil ab suo statu aut tollitur, aut declinat: omnia bona, atque perpetua exuberant passim.

PL 11, 331C

もし我々が、我々の数の幸いによって神の都を狭くするなら、それは我々の確かな栄光の際立った事となるだろう。だから、安心せよ。そこには何一つ欠けることがなく、何一つその状態から取り去られることも、逸れることもなく、あらゆる善いものが、永遠に、至る所にあふれている。

Tractatus (libri II) 1.9.277

277

Certe quod primum est, nemo eget, nemo invidet, nemo furatur, nemo rapit, nemo proscribit, nemo jugulat, moritur nemo: omnes felices, omnes unanimes, omnes immortales, omnes sunt semper aequales: quod unius est, omnium est, quod omnium, singulorum.

PL 11, 331C

確かに、何よりもまず、乏しい者はなく、妬む者はなく、盗む者はなく、奪う者はなく、財産没収を公示する者はなく、喉を切る者はなく、死ぬ者はいない。みな幸いで、みな心を一つにし、みな不死で、みな常に等しい。一人のものはすべての者のものであり、すべての者のものは各人のものである。

Tractatus (libri II) 1.9.278

278

Vultis scire, quae illic beatitudo versetur? nemo suam vestem, nemo suas margaritas abscondit, nemo lapides pretiosos, nemo aurum, nemo argentum, et tamen nullus timet furtum.

PL 11, 332A

諸君は、そこにどのような至福があるか知りたいか。だれも自分の衣を、自分の真珠を隠さず、貴石も、金も、銀も隠さない。それでも、盗みを恐れる者は一人もいない。