ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De fide ad Gratianum Augustum libri quinque

Liber V, Caput VI 第V巻 第VI章

Ambrose of Milan · De fide ad Gratianum Augustum libri quinque · PL 16, 663A · 41 sectiones

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.1

1

Accuratius propositam soluturus objectionem, contendit memoratam petitionem, si modo in se impossibilis non fuit, possibilem fuisse Christo; maxime cum ipsi omne judicium Pater dederit, quod sine ulla imperfectionis nota intelligendum.

PL 16, 663A

提出された異論をより綿密に解こうとして、アンブロシウスは、先に挙げた願いが、それ自体として不可能でなかったのなら、キリストには可能であったと主張する。とりわけ、父が彼にすべての裁きを与えたからである。この〔与えた〕ことは、いかなる不完全さの印もなしに解されねばならない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.2

2

Attamen idem postulatum inter impossibilia censendum probat. Quod ut omnino esset possibile, tunc responsum Christi secundum naturam humanam accipiendum tradit, ac loci explicatione declarat.

PL 16, 663A

だが、同じ願いが不可能なものに数えられるべきことを証明する。それが全く可能であったとしても、キリストの答えは人間本性に従って受け取られるべきだと伝え、箇所の説明によって明らかにする。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.3

3

Denique iterum suam confirmat de sessionis hujus impossibilitate responsionem. 68. Quaero nunc utrum possibile aliquid humanae conditioni, aut alicui creaturae, an impossibile putent a Zebedaei conjuge et filiis postulatum?

PL 16, 663A

実に、この座に就くことの不可能性についての自分の答えを、改めて確かめる。68. 私は今、問う。ゼベダイの妻とその子らが求めたことは、人の境遇や何らかの被造物にとって可能だと彼らは考えるのか、それとも不可能だと考えるのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.4

4

Si possibile, quomodo ad sinistram suam vel ad dexteram impertiendae apostolis sedis non habuit potestatem, qui omnia fecit esse, quae non erant? Aut quomodo non poterat judicare de meritis hominum, cui Pater dedit omne judicium?

PL 16, 663B

もし可能なら、存在していなかったすべてのものを存在させた彼が、どうして、使徒たちに分け与えるべき座を、自分の左右に与える権能を持たなかったのか。あるいは、父がすべての裁きを与えた彼が、どうして人間の功績を裁くことができなかったのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.5

5

69. Notum est quemadmodum dederit (Joan. V, 22) : nam quomodo quasi indigens accepit Filius, qui omnia creavit ex nihilo? Quorum igitur naturas fecerat, eorum judicium non habebat?

PL 16, 663C

69. 父がどのように与えたかは周知のことである(ヨハネ5:22)。無からすべてを造った子が、どうして乏しい者のように受け取ったというのか。それでは、その本性を作った者たちの裁きを、彼は持っていなかったというのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.6

6

Dedit autem Pater Filio omne judicium; Ut omnes, inquit, honorificent Filium, sicut honorificant Patrem (Ibid., 23) .

PL 16, 663C

父は子にすべての裁きを与えたのである。「それは、すべての者が、父を敬うように子を敬うためである」(ヨハネ5:23)と彼は言う。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.7

7

Non igitur potentia Filii, sed cognitio nostra proficit: neque aliquid ad substantiam ejus accedit, sed ad nostram utilitatem, quod a nobis cognoscitur; ut cognoscendo Dei Filium, vitam habeamus aeternam (Joan. XVII, 3) .

PL 16, 663C

したがって、益を受けるのは子の力ではなく、我々の認識である。彼の実体に何かが加わるのではなく、彼が我々に認識されることが、我々の益となる。それは、神の子を知ることによって、我々が永遠の生命を持つためである(ヨハネ17:3)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.8

8

70. Cum autem in cognitione Filii Dei honor illius, noster autem non illius sit profectus, si quis putat quia Dei virtus illo honore cumulatur, necesse est etiam Deum Patrem credat posse cumulari; quia et ipse per cognitionem nostram clarificatur sicut Filius, juxta quod scriptum est, dicente Filio: Ego te clarificavi super terram (Ibid., 4) .

PL 16, 663C

70. 神の子を認識することに彼の栄誉があり、そこにあるのは我々の益であって彼の益ではないのに、もし誰かが、神の力がその栄誉によって増し加えられると考えるなら、父なる神もまた増し加えられうると必ず信じなければならない。父もまた、我々の認識によって、子と同じく栄光を与えられるからである。書かれていることに従ってである。子が言う。「私は地の上で汝に栄光を与えた」(ヨハネ17:4)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.9

9

Ergo si possibile aliquid erat quod petebatur, in potestate utique Filii fuit. 71. Sed tamen ostendant, si possibile putant, qui de hominibus aut caeteris creaturis, aut ad dexteram, aut ad sinistram Dei sedeat; Pater enim dicit Filio: Sede ad dexteram meam (Psal. CIX, 1) .

PL 16, 663D

したがって、願われたことが可能なものであったなら、それは確かに子の権能のうちにあった。71. だが、彼らがそれを可能だと考えるのなら、人間やその他の被造物のうち誰が、神の右あるいは左に座るのかを示させよ。父が子に言うからである。「私の右に座れ」(詩篇109:1)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.10

10

Itaque si quis ad dexteram Filio sedet, inter ipsum utique et Patrem, ut humano usu loquamur, Filius medius reperitur.

PL 16, 663D

したがって、もし誰かが子の右に座るなら、人間の言い方で語れば、その者と父との間のまさに真ん中に、子が見いだされることになる。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.11

11

72. Non ergo possibile homini aliquid petebatur, sed noluit dicere quod homines sedere secum non possint; si quidem divinam suam gloriam celari, priusquam resurgeret, non divulgari cupiebat.

PL 16, 664A

72. したがって、人間に求められたことは可能ではなかったのだが、彼は、人間が自分とともに座ることができないとは言いたくなかった。復活するまでは、自分の神的な栄光が覆われたままで、公にされないことを望んでいたからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.12

12

Nam et supra cum inter famulos suos Moysen et Eliam apparuisset in gloria, monuerat discipulos, ne cui dicerent, quod vidissent (Matth. XVII, 9) .

PL 16, 664A

実に、先にも、モーセとエリヤという自分の僕たちの間に栄光のうちに現れたとき、見たことを誰にも言わぬよう弟子たちに戒めた(マタイ17:9)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.13

13

73. Itaque si possibile non erat hominibus vel creaturis caeteris hoc mereri, non debet videri Filius minus posse, quia non dedit apostolis, quod nec Pater hominibus vel creaturis caeteris dedit. Aut dicant cui horum dederit Pater.

PL 16, 664A

73. したがって、人間やその他の被造物がこれを得ることが可能でなかったのなら、子は、父が人間やその他の被造物に与えなかったものを使徒たちに与えなかったからといって、できることが少ないと見えてはならない。あるいは、父がこれらのうち誰に与えたのかを、彼らに言わせよ。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.14

14

Non utique angelis, de quibus Scriptura dicit quia omnes angeli stabant in circuitu sedis (Apoc. VII, 11) . Denique Gabriel se stare dixit, sicut habes: Ego sum Gabriel, qui asto ante Dominum (Luc. I, 19) .

PL 16, 664A

確かに天使たちにではない。聖書は彼らについて、「すべての天使は座の周りに立っていた」と言う(黙示録7:11)。実にガブリエルは、自分が立っていると言った。あなたが読むとおりである。「私は主の前に立つガブリエルである」(ルカ1:19)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.15

15

74. Non ergo angelis, non senioribus qui adorant sedentem; illi enim non super sedem majestatis sedent: sed, ut dixit Scriptura, in circuitu sedis; sedes enim aliae viginti et quatuor sunt, ut habes in Apocalypsi Joannis: Et supra sedem viginti quatuor seniores sedentes (Apoc. IV, 4) .

PL 16, 664B

74. それゆえ天使たちにではなく、座している者を礼拝する長老たちにでもない。彼らは威光の座の上に座るのではなく、聖書が言ったとおり、座の周りにいる。他に二十四の座があるからである。あなたがヨハネの黙示録に読むとおりである。「座の上に二十四人の長老が座っていた」(黙示録4:4)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.16

16

In Evangelio quoque ipse Dominus dicit: Cum sederit Filius homnis in sede majestatis suae, sedebitis et ipsi super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX, 28) .

PL 16, 664B

福音書でも主自身が言う。「人の子〔底本は homnis。hominis と読む〕が自らの威光の座に着くとき、汝らもまた十二の座に着き、イスラエルの十二部族を裁くだろう」(マタイ19:28)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.17

17

Non ergo sedis suae dixit apostolis dari posse consortium, sed alias illas sedes esse duodecim; quas tamen non pro corporali consessu, sed pro successu spiritalis gratiae aestimare debemus.

PL 16, 664B

それゆえ彼は、自分の座の交わりが使徒たちに与えられうると言ったのではなく、あの十二の座は別の座であると言ったのである。だが、それらを我々は、体が並んで座ること(consessus)のためではなく、霊的な恩寵の進み(successus)のためのものと見なさねばならない〔consessus と successus の語呂合わせ〕。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.18

18

75. Denique in libro Regnorum dixit Michaeas propheta: Vidi Dominum Deum Israel sedentem super thronum suum, et omnis militia coeli stabat circa eum, ad dexteram ejus et ad sinistram (III Reg. XXII, 19) .

PL 16, 664C

75. 実に、列王記において預言者ミカヤは言った。「私は、イスラエルの神なる主が自らの王座の上に座しているのを見た。天の全軍が、その右と左で彼の周りに立っていた」(列王記三22:19)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.19

19

Quomodo igitur stantibus angelis ad dexteram vel ad sinistram Domini Dei, stante omni militia coelesti, sedebunt homines ad dexteram Dei, vel ad sinistram, quibus pro virtutis praemio angelorum similitudo promittitur, sicut Dominus dicit: Eritis sicut angeli in coelo (Matth. XXII, 30) ?

PL 16, 664C

では、天使たちが主なる神の右や左に立ち、天の全軍が立っているのに、どうして人間が神の右あるいは左に座るというのか。人間には、徳の報いとして天使に似ることが約束されているのに。主が言うとおりである。「汝らは天にいる天使のようになる」(マタイ22:30)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.20

20

Sicut angeli, dicit, non plus quam angeli. 76. Si ergo nihil plus dedit Pater quam Filius, nihil utique minus dedit Filius quam Pater: nihil igitur minus Filius potest quam Pater.

PL 16, 664C

「天使のように」と彼は言う。天使以上にではない。76. それゆえ、父が子より何も多く与えなかったのなら、子もまた父より何も少なく与えなかったことは確かである。したがって、子は父より何も少なくは行えない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.21

21

77. Ponite tamen possibile impetratu hominibus quod posceretur, quid est quod ait: Sedere autem ad dexteram meam vel ad sinistram non est meum dare vobis (Matth. XX, 23) ? Quid est meum?

PL 16, 664C

77. では、願われたことが人間に得られるものであったと仮定せよ。それなら、「私の右または左に座ることを汝らに与えるのは私のなすことではない」(マタイ20:23)と彼が言うのは、何のことか。「私の」とは何か。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.22

22

Supra dixit: Calicem quidem meum bibetis; infra posuit: Non est meum dare vobis; et supra meum, et infra meum dixit, nec immutavit. Ergo superiora docent propter quid dixerit meum.

PL 16, 664D

上で彼は「確かに私の杯を汝らは飲む」と言い、下では「汝らに与えるのは私のなすことではない」と置いた。上でも「私の」と言い、下でも「私の」と言い、変えなかった。それゆえ、前の句が、なぜ「私の」と言ったのかを教えている。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.23

23

78. Rogatus enim a muliere quasi homo, ut ad dexteram vel ad sinistram suam filios ejus sedere pateretur; quia illa quasi hominem rogaverat, et Dominus quasi tantummodo homo de sua passione respondit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum (Ibid., 22) ?

PL 16, 664D

78. 実に、女から、人間として、その子らが自分の右または左に座るのを許すように求められたとき――彼女が人間として彼に求めたのだから――、主も人間にすぎない者のように、自分の受難について答えた。「私が飲もうとしている杯を、汝らは飲めるか」(マタイ20:22)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.24

24

79. Itaque quia secundum carnem de passione sui corporis loquebatur, demonstrare voluit quod secundum carnem quidem subeundae passionis nobis exemplum ac similitudinem derelinqueret, secundum humanam autem conditionem non sedis supernae consortia donaret.

PL 16, 665A

79. こうして、肉に従って自分の体の受難について語っていたので、肉に従っては、引き受けるべき受難の模範と似姿を我々に残すが、人間の境遇に従っては、天上の座の交わりを授けることはない、ということを示そうとした。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.25

25

Hoc est enim quod dixit: Non est meum; sicut alibi: Mea doctrina non est mea (Joan. VII, 16) ; non est enim, inquit, secundum carnem mea: quia quae divina sunt, non sunt carnis eloquia.

PL 16, 665A

これこそ彼が「私のなすことではない」と言ったことである。他の箇所で「私の教えは私のものではない」(ヨハネ7:16)と言うのと同じである。肉に従ってはそれは私のものではない、と彼は言う。神的なものは肉の言葉ではないからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.26

26

80. Indulgentiam autem suam circa discipulos quos diligeret, quam expresse revelavit, praemittens: Calicem quidem meum bibetis?

PL 16, 665A

80. 彼が愛していた弟子たちに対する自分の寛大さを、「確かに私の杯を汝らは飲む」と前置きして、いかにはっきりと示したことか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.27

27

Etenim quia non debebat id dare quod petierant, aliud proposuit; ut prius commemoraret quid iis tribueret, quam quid negaret: quo magis aequitatem sibi petitionis, quam studium Dominicae liberalitatis intelligerent defuisse.

PL 16, 665A

実に、願われたものを与えるべきではなかったので、別のものを提示した。何を拒むかよりも先に、何を彼らに与えるかを思い起こさせるためである。それによって彼らが、欠けていたのは主の気前のよさへの熱意ではなく、自分たちの願いの公正さだと悟るようにするためである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.28

28

81. Calicem quidem, inquit, meum bibetis, hoc est, passionem quidem quae carnis meae est, non negabo; quod enim humanae assumptionis habeo, potestis imitari: donavi vobis victoriam passionis, haereditatem crucis: Sedere autem ad dexteram meam, vel ad sinistram, non est meum dare vobis.

PL 16, 665B

81. 「確かに私の杯を汝らは飲む」と彼は言う。すなわち、「私の肉に属する受難を、確かに私は拒まない。人間の受容において私が持つものを、汝らは模倣できるからである。私は汝らに、受難の勝利、十字架の相続を与えた」。だが、「私の右または左に座ることを汝らに与えるのは私のなすことではない」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.29

29

Non dixit: Non est meum dare, sed, non est meum dare vobis, hoc est, non sibi potestatem deesse asserens, sed meritum creaturis. 82. Accipe aliter: Non est meum dare vobis.

PL 16, 665B

彼は「与えるのは私のなすことではない」とは言わず、「汝らに与えるのは私のなすことではない」と言った。すなわち、自分に権能が欠けているのではなく、被造物たちに功績が欠けていると主張したのである。82. 別の仕方でも解せよ。「汝らに与えるのは私のなすことではない」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.30

30

Quod est, non est meum, qui veni humilitatem docere: non est meum, qui veni non ministrari, sed ministrare: non est meum, qui justitiam servo, non gratiam.

PL 16, 665B

すなわち、謙遜を教えに来た私のなすことではない。仕えられるためではなく仕えるために来た私のなすことではない。好意〔gratia。ここでは功績によらないひいきの意〕ではなく正義を守る私のなすことではない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.31

31

83. Denique ad Patrem referens, addidit: Quibus paratum est; ut ostenderet Patrem quoque non petitionibus deferre solere, sed meritis, quia Deus personarum acceptor non est (Act. X, 34) .

PL 16, 665C

83. 実に、父に帰して、彼は付け加えた。「それが備えられている者たちに」。父もまた願いに応じるのが常なのではなく、功績に応じるのが常であることを示すためである。神は人を偏り見る者ではないから(使徒言行録10:34)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.32

32

Unde et Apostolus ait: Quos praescivit, et praedestinavit (Rom. VIII, 29) ; non enim ante praedestinavit, quam praesciret: sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit.

PL 16, 665C

だから使徒も言う。「彼があらかじめ知った者たちを、彼はあらかじめ定めた」(ローマ8:29)。まず定めてからあらかじめ知ったのではない。功績をあらかじめ知った者たちの報いを、あらかじめ定めたのである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.33

33

84. Jure igitur reprehenditur mulier, quae et impossibilia et speciali quodam privilegio ab eo Domino postulavit, qui ea quae sanctis judicavit esse donanda, non duobus apostolis, sed omnibus discipulis, etiam sine cujusquam precatione, voluntaria sui largitate contulerit, sicut scriptum est: Duodecim vos sedebitis super sedes, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX, 28) .

PL 16, 665C

84. したがって、女が非難されるのは当然である。彼女は不可能なことを、またある特別な特権を、主に求めた。しかし主は、聖なる者たちに与えるべきと判断したものを、二人の使徒だけにではなく、すべての弟子たちに、誰の祈願もなくとも、自発的な気前のよさで与えた。「汝ら十二人は座に着き、イスラエルの十二部族を裁くだろう」と書かれているとおりである(マタイ19:28)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.34

34

85. Ergo etiamsi possibile putemus postulatum fuisse, calumniae locus non est; tamen cum legerim Seraphim stare (Esai. VI, 2) , quomodo possum quod homines ad dexteram vel ad sinistram Filio Dei sedeant, arbitrari?

PL 16, 665D

85. したがって、たとえ願われたことが可能だったと我々が考えるとしても、〔キリストに対する〕言いがかりの余地はない。それでも、セラフィムが立っているのを私が読んだ(イザヤ6:2)以上、人間が神の子の右あるいは左に座るなどと、どうして私に考えられようか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.35

35

Supra Cherubim Dominus sedet, sicut habes: Qui sedes super Cherubim, appare (Psal. LXXIX, 2) ; quomodo apostoli super Cherubim sedebunt?

PL 16, 666A

主はケルビムの上に座している。あなたが読むとおりである。「ケルビムの上に座る者よ、現れよ」(詩篇79:2)。使徒たちがどうしてケルビムの上に座るだろうか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.36

36

86. Et hoc tamen colligo non ex meo ingenio, sed ex Dominicae vocis oraculo; ipse enim Dominus in posterioribus apostolos commendans Patri, ait: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum (Joan. XVII, 24) .

PL 16, 666A

86. しかも私はこのことを、自分の才知からではなく、主の声の託宣から導く。実に主自身が、あとで使徒たちを父に託して言うからである。「父よ、汝が私に与えた者たちが、私のいるところに私とともにいることを、私は望む」(ヨハネ17:24)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.37

37

Utique si judicasset quia divinam sedem Pater hominibus daret, dixisset: Volo ut ubi ego sedeo, et illi sedeant mecum; Sed volo, inquit, ut sint mecum, non ut sedeant mecum; et ubi ego, non quomodo ego. 87. Deinde sequitur: Ut videant claritatem meam.

PL 16, 666A

確かに、もし父が神的な座を人間に与えると判断したのなら、「私が座るところに、彼らも私とともに座ることを私は望む」と言ったはずである。だが彼は言う。私が望むのは、彼らが私とともにいることであって、私とともに座ることではない。また「私のいるところに」であって、「私のいるとおりに」ではない、と。87. 次に続く。「彼らが私の栄光を見るために」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.38

38

Nec hic dixit: Ut habeant claritatem meam, sed ut videant; servus enim videt, Dominus possidet; sicut et David docuit dicens: Ut videam voluptatem Domini (Psal. XXVI, 4) .

PL 16, 666B

ここでも彼は「彼らが私の栄光を持つために」とは言わず、「見るために」と言った。僕は見るが、主は所有するからである。ダビデもこう言って教えた。「私が主の喜びを見るために」(詩篇26:4)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.39

39

Et ipse Dominus in Evangelio revelavit asserens: Beati mundi corde, ipsi enim Deum videbunt (Matth. V, 8) . Videbunt, inquit, non super Cherubim cum Deo sedebunt.

PL 16, 666B

主自身も福音書で明らかにして断言した。「心の清い者は幸いである。彼らは神を見るからである」(マタイ5:8)。「見る」と彼は言った。ケルビムの上に神とともに座る、とは言っていない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.40

40

88. Desinant ergo viliora secundum divinitatem aestimare de Dei Filio, ne viliora quoque de Patre aestiment. Qui enim male crediderit de Filio, non potest bene sentire de Patre: qui male crediderit de Spiritu, non potest bene sentire de Filio.

PL 16, 666B

88. それゆえ彼らは、神性に従って神の子についてより卑しいことを見積もるのをやめよ。父についてもより卑しいことを見積もることにならないように。子について悪く信じる者は、父について正しく思うことができない。霊について悪く信じる者は、子について正しく思うことができない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.6.41

41

Ubi enim una dignitas, una gloria, una charitas, una majestas est; in commune derogatur, quidquid in aliquo putaveris derogandum: jam enim non erit plenitudo quam discernas et dividas in aliquas portiones.

PL 16, 666B

実に、一つの尊厳、一つの栄光、一つの愛、一つの威光があるところでは、誰かについて損なうべきだとあなたが考えたことは何であれ、共通のものとして損なわれる。もはや、あなたが別々に分け、いくつかの部分に分割できるような充満は存在しないのである。