De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.1
[0559] Ambrosius libro superiori hunc adjecturus, duodecim nomina Filii Dei primo trifariam divisa non ejus tantum, sed Patris etiam aeternitatem probare docet.
PL 16, 559C〔序〕アンブロシウスは、前の巻にこの巻を加えようとして、神の子の十二の名をまず三つに分けたうえで、それが彼の永遠性だけでなく、父の永遠性をも証明することを教える。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.2
Mox eadem cum duodecim sacerdotalis vestis lapidibus cursim comparans, quam necessario conjungenda sint, inducta ipsorum nova distributione patefacit. Deinde ad propositam comparationem rediens, allegorice memorati amictus texturam ac lapillos laudat.
PL 16, 559C次に、同じ名を祭司の衣の十二の石と手短に比べ、それらが必然的に結び付けられねばならないことを、それらの新しい区分を導入して明らかにする。それから、提示した比較に戻り、先に述べた外衣の織りと小石を寓意的にたたえる。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.3
Hinc mystica etiam geminae divisionis ratione allata, institutam comparationem pergit exponere; ex qua fidem operibus colligens attexendam esse, contractam ejusdem fidei de Filio descriptionem subdit.
PL 16, 559Cここから、二重の区分の奥義の意味での理由をも挙げて、始めた比較を説明し続ける。その比較から、信仰に業を織り合わせねばならないことを引き出し、同じ信仰の、子についての簡潔な記述を付け加える。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.4
1. Satis, ut arbitror, libro superiore, sancte Imperator, edoctum est sempiternum esse Dei Filium, non dissimilem Patri, genitum, non creatum: Deum quoque verum Dei Filium Scripturarum lectionibus approbavimus, et apertis majestatis suae indiciis designatum.
PL 16, 559C1. 聖なる皇帝よ、前の巻で、神の子はとこしえの者であり、父に似ていないことはなく、生まれた者であって造られたのではないことは、私の考えでは十分に教えられた。また我々は、神の子が真の神であることも、聖書の読解によって承認し、彼の威光の明白なしるしによって示した。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.5
2. Itaque quamvis ista ad fidem copiose redundantia sint, quod a fontis meatu magnitudo plerumque decurrentis fluminis aestimatur; tamen quo purius niteat fides nostra, tripartito videtur derivanda distinctio.
PL 16, 559D2. それゆえ、流れ下る川の大きさはたいてい水源の流れから測られるのであって、これらは信仰のために豊かにあふれてはいるが、それでも、我々の信仰がより純粋に輝くために、区別は三つに分けて導き出されるべきだと思われる。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.6
Sunt enim evidentia indicia quae proprietatem deitatis ostendant: sunt quae similitudinem Patris et Filii: sunt etiam quae perspicuam divinae majestatis exprimant unitatem.
PL 16, 559D実に、神性の固有性を示す明白なしるしがあり、父と子の似ていることを示すものがあり、さらに、神的な威光の明らかな一体性を表すものもある。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.7
Proprietatis itaque sunt, generatio, Deus, Filius, Verbum: similitudinis, splendor, character, speculum, imago: unitatis aeternae, sapientia, virtus, veritas, vita.
PL 16, 560Cそれゆえ、固有性に属するのは、生まれ、神、子、言葉。似ていることに属するのは、輝き、刻印、鏡、像。永遠の一体性に属するのは、知恵、力、真理、生命。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.8
3. Haec indicia ita Dei Filium signant, ut ex his et sempiternum Patrem esse cognoscas, nec ab eo Filium discrepantem.
PL 16, 560C3. これらのしるしは神の子をこのように示すので、あなたはそこから、父もとこしえの者であること、子が父と食い違わないことを知る。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.9
Ex eo enim qui est, generatio; ex sempiterno Deus, ex Patre Filius, ex Deo Verbum, splendor gloriae, character substantiae, speculum Dei, majestatis imago, de bono bonitas, de sapiente sapientia, de forti virtus, de vero veritas, de vivente vita.
PL 16, 560C実に、「ある」者からは生まれ、とこしえの者からは神、父からは子、神からは言葉、栄光の輝き、実体の刻印、神の鏡、威光の像、善なる者からは善、知恵ある者からは知恵、強い者からは力、真なる者からは真理、生きる者からは生命が出る。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.10
Concordant igitur Patris et Filii indicia, quibus non discrepare inter se, sed unius majestatis esse nemo dubitaverit. Quorum singulorum proferremus exempla nominum, nisi coarctandi sermonis studio teneremur.
PL 16, 560Cこうして父と子のしるしは一致する。それらによって、両者が互いに食い違わず、一つの威光に属することを、誰も疑わないであろう。そのひとつひとつの名の例を挙げることもできようが、言葉を切り詰める配慮に縛られている。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.11
4. His duodecim tamquam lapidibus pretiosis fidei columna consurgit. Hi sunt enim pretiosi illi lapides (Exod. XXVIII, 17 et seq.) , sardius, jaspis, smaragdus, chrysolithus, et caeteri, quibus sancti Aaron, illius utique qui figuram gerit Christi, veri scilicet vestimentum sacerdotis intexitur: circumdati auro lapides, et insculpti de nominibus filiorum Israel, duodecim lapides sibi invicem cohaerentes.
PL 16, 560D4. この十二のものによって、あたかも貴い石によるように、信仰の柱が立ち上がる。実に、これらこそ、あの貴い石、紅玉髄、碧玉、エメラルド、貴かんらん石、その他であり(出エジプト記28:17以下)、キリスト、すなわちまことの祭司の象りを帯びる聖なるアロンの衣は、これらによって織り込まれる。金で囲まれ、イスラエルの子らの名を刻まれた、互いにつながった十二の石である。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.12
Nam si eos aliquis separet atque secernat, omnis fidei structura dissolvitur. 5. Itaque principium fidei nostrae est scire quo genitus est Dei Filius: si genitus non est, nec Filius est. Nec satis est dixisse Filium, nisi et unigenitum Filium designaveris.
PL 16, 560Dもし誰かがそれらを分け、切り離すなら、信仰の構造はすべて崩れる。5. それゆえ我々の信仰の始まりは、神の子が生まれた者であることを知ることである〔底本は quo。quod と読む〕。生まれた者でないなら、子でもない。「子」と言うだけでは足りない。「独り子」と示さなければならない。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.13
Si creatura est, Deus non est: si Deus non est, nec vita est: si non est vita, nec veritas est. 6. Ergo tria illa, id est, generatio, Filius, unigenitus, principaliter et proprie indicant ex Deo Filium.
PL 16, 561A被造物であるなら、神ではない。神でないなら、生命でもない。生命でないなら、真理でもない。6. それゆえ、あの三つ、すなわち生まれ、子、独り子は、主として、また固有に、子が神からであることを示す。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.14
7. Tria sequentia, id est, Deus, vita, veritas, virtutem ejus manifestant, qua condidit et fecit subsistere creaturam: In ipso enim vivimus, movemur et sumus, sicut Paulus dixit (Act. XVII, 28) .
PL 16, 561A7. 続く三つ、すなわち神、生命、真理は、彼の力を明らかにする。その力によって彼は被造物を創り、存立させた。パウロが言ったように、「我々は彼のうちに生き、動き、存在する」(使徒言行録17:28)。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.15
Et ideo in illis tribus proprietas Filii, in istis aliis paternae ac Filii operationis unitas declaratur.
PL 16, 561Aそれゆえ、あの三つでは子の固有性が、これら別の三つでは父と子の働きの一体性が示される。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.16
8. Imago quoque et splendor et character dicitur Dei Filius, quia haec incomprehensibilem et investigabilem paternae majestatis divinitatem in Filio, et expressam similitudinem revelarunt. Haec quoque tria videmus ad similitudinem pertinere.
PL 16, 561A8. 神の子は、像、輝き、刻印とも呼ばれる。これらが、理解を超え究めがたい父の威光の神性を子において啓示し、またはっきりと表された似ていることを啓示したからである。この三つも、似ていることに属すると我々は見る。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.17
9. Reliquum est, virtus, sapientia, justitia; ut his singulis operationibus aeternitas probaretur.
PL 16, 561B9. 残るのは、力、知恵、正義である。これら一つ一つの働きによって、永遠性が証明されるためである。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.18
10. Hoc igitur est illud vestimentum pretiosis lapidibus adornatum, hic veri amictus est sacerdotis, haec vestis nuptialis; hic textor propheticus, qui bene noverit ista contexere.
PL 16, 561B10. これこそ、貴い石で飾られたあの衣であり、これがまことの祭司の外衣、これが婚礼の衣である。ここに預言者的な織り手がいる。これらを巧みに織り合わせることを知る者である。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.19
Neque vilis ista textura est, de qua Dominus dicit per prophetam: Quis dedit mulieribus texturae sapientiam (Job. XXXVIII, 36) . Nec communes isti lapides, lapides, ut legimus, supplementi: omnis enim in eo perfectio est, si nihil desit.
PL 16, 561Bこの織物は、価値の低いものではない。主は預言者を通してそれについて言う。「誰が女たちに織物の知恵を与えたか」(ヨブ記38:36)。またこれらの石は、ありふれたものでもない。読むとおり、補充の石である。何も欠けていないなら、そこにこそすべての完全さがあるからである。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.20
Lapides compositi et circumdati auro, intelligibili scilicet natura; si eos bene mens nostra componat, naturalisque sensus probabili ratione compaginet.
PL 16, 561C石は組み合わされ、金で、すなわち知性によって捉えられる本性で囲まれている。我々の精神がそれらをよく組み合わせ、自然な感覚が、認めうる理由づけによって結び合わせるなら。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.21
Denique quam non mediocres lapides sint, lectio docet (Exod. XXXV, 27) , quod cum alii alia viliora deferrent; istos tamen lapides super humeros suos religiosi principes attulerunt, ex quibus fecerunt rationale, opus textile (Ibid.) .
PL 16, 561C実に、これらの石がいかに並のものでないかは、聖書の読みが教える(出エジプト記35:27)。他の者たちがより安価な別のものを持ってきたときにも、敬虔な君侯たちはこれらの石を自分の肩に載せて運び、そこから胸当て、織り物の作品を作ったのである(出エジプト記35:27)。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.22
Textile enim opus est, quando fidei facta concordant. 11. Nec me aliquis errare putet, quia supra tripartitam de quaternis, subter vero quadripartitam de ternis feci distinctionem. Boni operis gratia per diversas plus placet formas.
PL 16, 561C実に、信仰と行いが一致するとき、それは織り物の作品である。11. 誰も、私が誤っていると思ってはならない。上では四つずつについて三つに分ける区別を、下では三つずつについて四つに分ける区別を行ったからである。善い作品の優美さは、さまざまな形を通して、いっそう喜ばれる。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.23
Bona enim et illa quae textrinum indumenti sacerdotalis ostendit, vel lex scilicet, vel Ecclesia, quae binas vestes fecit viro suo, sicut scriptum est (Prov. XXXI, 22 et seq.) : unam operis, alteram mentis, fidei intexens factorumque velamina.
PL 16, 562A実に、祭司の衣の織りを示すもの、すなわち律法か教会かも、よい。教会は、書かれているとおり、夫のために二着の衣を作った(箴言31:22以下)。一つは行いのため、もう一つは精神のためであり、信仰と行いの覆いを織り込んでいる。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.24
Itaque alibi, sicut legimus, aurum praetexit, et postea hyacinthum ac purpuram cum cocco subjungit et bysso.
PL 16, 562Aそれゆえ別の箇所では、読むとおり、まず金を織り込み、その後に青紫、紫、緋と亜麻布を続けて付ける。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.25
Rursus alibi ex hyacintho et caeteris prius flosculos format, aurumque subnectit, et unus est habitus sacerdotis; ut iisdem coloribus micans, gratiae decorisque diversitas ordinis diversitate resplendeat.
PL 16, 562Aまた別の箇所では、まず青紫やその他の糸で小さな花を形づくり、金を結び付ける。それでも祭司の姿は一つである。同じ色で輝きながら、優美と麗しさの多様が、順序の多様によって照り映えるためである。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.26
12. Itaque ut etiam rationis typicae series digeratur, auro et argento probabili non est dubium eloquia Domini designari, quibus fides constat.
PL 16, 562A12. それゆえ、予型的な説明の連なりをも整理するなら、金と、試された銀とによって、信仰の成り立つ主の言葉が示されることに疑いはない〔probabili は argento に係り、「試された」の意と取った。次に引く詩篇11:7 の「火で試された銀」に当たる〕。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.27
Scriptum est enim: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum (Psal. XI, 7) .
PL 16, 562B実に、こう書かれている。「主の言葉は清い言葉、火で試された銀、地で試され、七倍に精錬された」(詩篇11:7)。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.28
Hyacinthus autem aeris habet similitudinem, quem spiramus, et cujus carpimus flatum: purpura quoque speciem aquarum exprimit: per coccum ignis intelligitur: terra per byssum; haec enim ex terra gignitur. Ex his autem quatuor elementis corpus subsistit humanum.
PL 16, 562B青紫は、我々が呼吸する空気に似ており、その息吹を我々は摂り入れる。紫も水の姿を表す。緋によっては火が解され、亜麻布によっては地が解される。これは地から生じるからである。そしてこの四つの元素から、人の体は成り立つ。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.29
13. Sive ergo mentis fidei praecedenti concinentia corporis facta subnectas: sive facta praecedant, et fides astipuletur comes religiosa factorum, hic religiosi ornatus antistitis, hoc velamen est sacerdotis.
PL 16, 562B13. それゆえ、精神の先立つ信仰に調和する体の行いを、あなたが結び付けるにせよ、行いが先立ち、信仰がその敬虔な同伴者として行いに賛同するにせよ、これこそ敬虔な祭司長の装いであり、これが祭司の覆いである。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.30
14. Bona ergo fides, cum pulchro operum renitet ornatu: de qua, ut ad summam loquar, definitiones istae sunt, quae non queunt solvi.
PL 16, 562B14. それゆえ信仰は、行いの美しい装いで輝くとき、善い。要するに、それについての次の定義は、解くことができない。
De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 2.0.31
Si ex nihilo est, non est Filius: si creatura est, non est creator: si factura est, non est omnium factor: si discens, non praecognitor: si accipiens, non est perfectus: si proficiens, non est Deus: si dissimilis, non imago: si per gratiam, non per naturam: si divinitatis expers, auctor malitiae: Nemo bonus, nisi unus Deus (Marc. X, 18) .
PL 16, 562C無からであるなら、子ではない。被造物であるなら、造り主ではない。作られたものであるなら、万物を作った者ではない。学ぶ者であるなら、あらかじめ知る者ではない。受ける者であるなら、完全ではない。進歩する者であるなら、神ではない。似ていないなら、像ではない。恩寵によるなら、本性によるのではない。神性を欠くなら、悪意の張本人である〔趣旨は定かでない。善いのは神だけであるから、神性を欠くなら善くない者となる、の意と取った〕。「唯一の神のほかに、善い者はいない」(マルコ10:18)。