ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De fide ad Gratianum Augustum libri quinque

Liber V, Caput XIX 第V巻 第XIX章

Ambrose of Milan · De fide ad Gratianum Augustum libri quinque · PL 16, 696A · 25 sectiones

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.1

1

Conversus ad Deum Patrem Vir sanctus, cur Filium eo minorem non statuat, exponit: tum asserit suum non esse ut metiatur Dei Filium; cum angelo metiri tantum Jerusalem datum fuerit, immo et forte Christo ut homini: sed Arium Satanae imitatorem se praebuisse.

PL 16, 696A

聖なる人は、父なる神に向き直って、なぜ子を父より小さい者と定めないのかを述べる。次に、神の子を測ることは自分の事ではないと主張する。エルサレムを測ることだけが天使に与えられていたのであり、いや、おそらくはむしろ人としてのキリストに与えられていたからである。だがアレイオスは、サタンの模倣者として振る舞った。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.2

2

Temere igitur de divina generatione disputari; cum tantum humanae signum per Esaiam sit propositum; nec debeat comparatio fieri in divinis. Postremo quantum fugienda sit Arii arrogantia, variorum Scripturae exemplorum oppositione demonstrat.

PL 16, 696A

したがって、神的な生まれについて論じるのは無謀である。イザヤを通して示されたのは人間的な生まれのしるしだけであり、神的な事柄において比較をなすべきではない。最後に、聖書のさまざまな例を対置して、アレイオスの思い上がりがどれほど避けられるべきかを示す。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.3

3

228. Ad te nunc, omnipotens Pater, cum lacrymis verba converto. Ego te quidem inaccessibilem, incomprehensibilem, inaestimabilem prompte dixerim: sed Filium tuum minorem non ausim dicere.

PL 16, 696B

228. 全能の父よ、涙とともに今、言葉を汝に向ける。私は汝を、近づきえず、把握しえず、測りえない者と言うことは、ためらわずにできよう。だが汝の子を小さいと言うことは、敢えてしない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.4

4

Nam cum illum splendorem gloriae, et imaginem substantiae tuae legerim (Hebr. I, 3) ; vereor ne minorem imaginem tuae dicendo substantiae, minorem substantiam tuam dicere videar, cujus imago sit Filius, cum plenitudo tuae divinitatis omnis in Filio sit.

PL 16, 696B

私は、汝の栄光の輝きであり、汝の実体の像であると読んだ(ヘブライ1:3)。汝の実体の像を小さいと言うことで、汝の実体そのものを小さいと言っているように見えはしまいかと恐れる。子はその像であり、汝の神性の充満はすべて子のうちにあるからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.5

5

Immensum te Filiumque tuum et Spiritum sanctum, incircumscriptum, inaestimabilem, inenarrabilem legi frequenter, credo libenter. Et ideo aestimare non possum, ut examinare possim. 229. Esto tamen, spiritu ausuque temerario metiri te velim; unde, quaeso, te metiar?

PL 16, 696B

私は、汝と汝の子と聖なる霊が、無限で、限界づけられず、測りえず、語りえないと、しばしば読み、喜んで信じる。それゆえ、吟味できるほどに評価することは私にはできない。229. それでも、向こう見ずな心と大胆さで、汝を測りたいと思うとしよう。ではどこから汝を測るのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.6

6

Funiculum agrimensorium vidit propheta (Ezech. XL, 3) , quo metiebatur angelus Jerusalem. Metiebatur tamen angelus, non Arius: metiebatur Jerusalem, non Deum. Et fortasse nec Jerusalem metiri poterat angelus; vir enim erat.

PL 16, 696C

預言者は測量の縄を見た(エゼキエル40:3)。それで天使がエルサレムを測っていた。だが測っていたのは天使であって、アレイオスではない。測っていたのはエルサレムであって、神ではない。しかも天使はエルサレムさえ測れなかったかもしれない。彼は人だったからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.7

7

Denique sic habes: Et allevavi oculos, et vidi: et ecce vir, et in manu ejus funiculus agrimensorius (Ibid.) . Vir erat quia typus suscipiendi corporis declarabatur.

PL 16, 696C

実に、あなたは次のように読む。「私が目を上げて見ると、見よ、一人の人がいた。その手に測量の縄があった」(エゼキエル40:3)。彼が人であったのは、体を受け取ることの予型が示されていたからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.8

8

Vir erat ille, de quo est dictum: Post me venit vir, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus (Joan. I, 27) . Ergo Christus in typo Jerusalem metitur, Arius Deum.

PL 16, 696C

彼こそ、「私の後に一人の人が来る。私は、その履物の紐を解くにもふさわしくない」(ヨハネ1:27)と言われたその人である。こうして、キリストは予型においてエルサレムを測り、アレイオスは神を測る。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.9

9

230. Et Satanas transfigurat se in angelum lucis; quid mirum si Arius suum imitatur auctorem, ut usurpet illicita (II Cor. XI, 14) ?

PL 16, 696C

230. サタンは自らを光の天使に偽装する。アレイオスが自分の創始者に倣い、許されないものを横取りするとして、何の不思議があろうか(二コリント11:14)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.10

10

Licet quod Pater suus diabolus per semetipsum non fecit, intolerabiliore iste sacrilegio divinorum sibi scientiam secretorum, et supernae generationis arcana praesumat; diabolus enim verum Dei Filium fatebatur, Arius negat.

PL 16, 696D

彼の父である悪魔が自らは行わなかったことなのに、この者は、いっそう耐えがたい冒瀆によって、神の秘事の知と、上なる生まれの秘密とを、自分のものとして僭取する〔Licet quod … praesumat の構文は取りにくい。licet を「〜にもかかわらず」、quod を「〜こと」と取った〕。悪魔は〔子を〕神の真の子と告白したが、アレイオスは否むからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.11

11

231. Si ergo metiri te, omnipotens Pater, non queo, possumne sine sacrilegio de tuae generationis disputare secreto?

PL 16, 696D

231. 全能の父よ、私が汝を測ることができないのなら、汝の生まれの秘密について、冒瀆なしに論じることができようか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.12

12

Possumne dicere quod aliquid inter te et Filium tuum plus minusve sit; cum ipse qui ex te natus est, dixerit: Omnia quae Pater habet mea sunt (Joan. XVI, 15) ? Quis me constituit judicem aut divisorem de rebus humanis?

PL 16, 696D

汝から生まれた者自身が「父の持つものはすべて私のものである」(ヨハネ16:15)と言ったのに、汝と汝の子の間に、何か多い少ないがあると言うことができようか。「誰が私を、人々の事柄の裁判人または分配人に立てたのか」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.13

13

Hoc Filius dicit, et nos inter Patrem et Filium divisionem nobis et judicium vindicamus? Bona pietas arbitros refugit etiam in divisione patrimonii. Nos ergo erimus arbitri, ut inter te et Filium tuum increatae majestatem substantiae dividamus?

PL 16, 697A

これを子が言い、しかも我々が、父と子の間の分割と裁きを自分のものとして要求するのか。善き敬虔は、財産の分与においてさえ裁定者を避ける。それなのに我々は裁定者となって、汝と汝の子の間で、造られざる実体の威光を分けるというのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.14

14

232. Generatio, inquit, haec, generatio nequam est: signum quaerit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae (Luc. XI, 29) . Signum utique datur non divinitatis, sed incarnationis. Denique de incarnatione dicturus ait: Pete tibi signum.

PL 16, 697A

232. 「この世代〔generatio。前節までの「生まれ」と同じ語〕は邪悪な世代である。しるしを求めるが、預言者ヨナのしるしのほかには、それにはしるしは与えられないであろう」(ルカ11:29)と彼は言う。しるしは確かに、神性のではなく、受肉のしるしとして与えられる。実に、受肉について語ろうとして彼は言う。「汝のためにしるしを求めよ」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.15

15

Et cum ille dixisset: Non petam, neque tentabo Dominum, responsum est: Ecce virgo in utero accipiet (Esai. VII, 11 et seq.) . Ergo signum divinitatis videre non possumus, mensuram quaerimus? Vae misero mihi, impie discutere audemus, quem digne rogare non possimus?

PL 16, 697A

彼が「私は求めない。主を試みない」と言ったとき、こう答えられた。「見よ、おとめが胎に身ごもる」(イザヤ7:11以下)。それなら我々は、神性のしるしを見ることができないのに、その尺度を求めるのか。災いなるかな、哀れな私。ふさわしく願うこともできない者を、不敬虔にも吟味しようとするのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.16

16

233. Viderint tamen quid faciant Ariani: ego te, Pater, si majorem omnibus dixero, injuriose te tuis operibus comparavi: si majorem Filio, ut Arius asserit, impie judicavi.

PL 16, 697B

233. それでも、アレイオス派は自分たちが何をするのか、よく見るがよい。私は、父よ、もし汝を万物よりも大きいと言うなら、汝を汝の業に比べて不当に扱ったことになる。もし、アレイオスが主張するように、子よりも大きいと言うなら、不敬虔に判断したことになる。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.17

17

De te prior erit illa sententia, nam neque ulla fieri potest nisi ex comparatione praelatio, neque praeferri quisquam, nisi de quo prius fuerit judicatum.

PL 16, 697B

汝についての判断が先にあることになる。比較によらなければ優劣は生じえず、先にその者について判断されたのでなければ、誰も他の者の上に置かれえないからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.18

18

234. Jurare nobis per coelum non licet (Matth. V, 3) , judicare de Deo licet: sed Filio tuo soli judicium de omnibus detulisti.

PL 16, 697B

234. 我々には天にかけて誓うことが許されない(マタイ5:3)〔底本の引照の番号は 5:3。誓いの禁止の句は 5:34 に当たる〕。神について判断することは許されるのか〔ミーニュの脚注は、刊本はみな「神の子について」(de Dei Filio)とし、写本はほとんどすべて「神について」(de Deo)とする、と記す〕。しかし汝は、ただ汝の子にだけ、すべてについての裁きを委ねた。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.19

19

235. Joannes carnem Domini baptizare metuebat, Joannes prohibebat dicens: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me (Matth. III, 14) ; et ego Christum judicio meo subdam?

PL 16, 697B

235. ヨハネは主の肉を洗礼することを恐れた。ヨハネは「私こそ汝から洗礼を受けるべきなのに、汝が私のところに来るのか」と言って止めた(マタイ3:14)。それなのに私が、キリストを自分の判断に服させようというのか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.20

20

235. Moyses excusat sacerdotium, Petrus imperatum in ministerio declinat obsequium: Arius scrutatur etiam alta Dei? Sed non Arius Spiritus sanctus: sed Ario et hominibus dictum est: Altiora te ne quaesieris (Eccl. III, 22) .

PL 16, 697C

235.〔ミーニュは段落番号 235 を二度刷る。ミーニュの脚注は、古い刊本は Moyses excusat、ローマ版は se excusat、若干の写本は Moyses se excusat sacerdotio とし、より多くのより良い写本は本文のとおりとする。また後の in ministerio(奉仕において)を in mysterio(秘義において)とする写本もあるとする〕 モーセは祭司職を辞退し、ペトロは奉仕において命じられた従順を避ける。アレイオスは神の高きことさえ探るのか。だがアレイオスは聖なる霊ではない。アレイオスと人々にはこう言われている。「汝より高いものを求めてはならない」(集会の書3:22)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.21

21

236. Moyses vultum Domini prohibetur videre (Exod. XXXIII, 23) : Arius meruit videre secretum. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, Moyses qui cum Domino apparet in gloria; Moyses ergo ille posteriora tantummodo Dei in typo vidit: Arius totum Deum facie ad faciem comprehendit.

PL 16, 698A

236. モーセは主の顔を見ることを禁じられた(出エジプト記33:23)。アレイオスは秘密を見るにふさわしいとされた。モーセとアロンは主の祭司たちの中にいる。モーセは、栄光のうちに主とともに現れる者である。そのモーセが予型においては神の後ろ姿だけを見た。アレイオスは神の全体を顔と顔を合わせて把握した。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.22

22

Sed nemo, inquit, videre potest faciem meam, et vivit (Exod. XXXIII, 20) . 237. Paulus etiam de inferioribus dicit: Ex parte cognoscimus et ex parte etiam prophetamus (I Cor. XIII, 9) . Arius dicit: Ex toto Deum, non ex parte cognovi.

PL 16, 698A

しかし主は言う。「誰も私の顔を見て、生きることはできない」(出エジプト記33:20)。237. パウロさえ、より低い事柄について言う。「我々は部分的に知り、部分的に預言する」(一コリント13:9)。アレイオスは言う。「私は神を、部分的にではなく、全体として知った」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.23

23

Inferior ergo Paulus, quam Arius; et vas electionis ex parte scit, vas perditionis totum scit: Scio, inquit, hominem, sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit, quoniam raptus est in paradisum, et audivit verba ineffabilia (II Cor. XII, 4, 5) .

PL 16, 698A

したがってパウロはアレイオスより劣る。選びの器は部分的に知り、滅びの器は全体を知っているのである。彼は言う。「私は一人の人を知っている。体のうちにあったのか、体を離れていたのか、私は知らない。神が知っている。その人は楽園に引き上げられ、言い表せない言葉を聞いた」(二コリント12:4, 5)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.24

24

Paulus raptus usque ad tertium coelum, se ipsum nescivit: Arius in stercore volutatus Deum scivit. Paulus dicit de se ipso: Deus scit; Arius de Deo dicit: Ego novi.

PL 16, 698B

パウロは第三の天にまで引き上げられながら、自分自身を知らなかった。アレイオスは糞の中を転げ回りながら、神を知った。パウロは自分自身について言う。「神が知っている」。アレイオスは神について言う。「私は知っている」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 5.19.25

25

238. Sed non Arius raptus in coelum, quamvis eum secutus sit, qui jactatione damnabili divina praesumeret, dicens: Ponam thronum meum super nubes, et ero similis Altissimo (Esai. XIV, 14) ; sicut enim ille dixit: Ero similis Altissimo: sic et Arius altissimum Dei Filium sui similem vult videri: quem non in divinitatis aeternae majestate veneratur, sed ex carnis infirmitate metitur.

PL 16, 698B

238. だがアレイオスは天に引き上げられたのではない。ただ彼は、非難されるべき誇示によって神的な事柄を僭取しようとした者に従ったのである。その者はこう言った。「私は私の座を雲の上に置き、いと高き者に似た者となろう」(イザヤ14:14)。実に、あの者が「私はいと高き者に似た者となろう」と言ったように、アレイオスもまた、いと高き者である神の子を、自分に似た者と見せたがる。彼は子を、永遠の神性の威光において崇めるのではなく、肉の弱さから測るのである。