ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De fide ad Gratianum Augustum libri quinque

Liber III, Caput X 第III巻 第X章

Ambrose of Milan · De fide ad Gratianum Augustum libri quinque · PL 16, 602C · 32 sectiones

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.1

1

Baptistae verba ex quibus Christum etiam ante incarnationem factum disputabant, soluturus, ubi praemisit ea referri posse ad praedestinationem; intelligenda tamen de incarnatione ab antecedentibus probat.

PL 16, 602C

洗礼者の言葉──彼らはこれによってキリストが受肉の前にも作られたと論じていた──を解くにあたり、まずそれが予定に帰されうると前置きしたうえで、それでも先行する文脈からは受肉について解すべきことを証明する。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.2

2

Hinc progrediens ad mystica, ipsum dignitate ac merito ante Joannem fuisse declarat: maxime cum Ecclesiae, cujus typus in historia Ruth expressus fuerat, sponsus, etiam excluso Moyse, solus exstiterit: quam licet Synagoga non omnino neglecta, solus vocavit.

PL 16, 602D

ここから奥義の意味に属する事柄へ進み、彼がその品位と功績においてヨハネに先立っていたことを明らかにする。とりわけ、その予型がルツの物語に表されていた教会の花婿として、モーセをさえ除いて、ただ一人であったのだから。会堂をまったく見捨てたわけではないにせよ、ただ一人が教会を召したのである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.3

3

63. Sed scriptum est: Post me venit vir, qui ante me factus est; quia prior me erat. Unde dicunt: Ecce qui erat, factus est. Ipsa verba perpendamus. Post me, inquit, venit vir (Joan. I, 30) . Vir ergo est qui venit, ipse qui factus est.

PL 16, 602D

63. だが、こう書かれている。「私のあとに男が来る。その男は私の前に作られた。私よりも先にいたからである」。そこで彼らは言う。「見よ、いた者が作られた」と。語そのものを吟味しよう。彼は言う、「私のあとに男が来る」(ヨハネ1:30)。したがって、来る者は男であり、その者が作られた者である。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.4

4

Vir autem nomen est sexus: sexus autem non utique divinitati, sed naturae deputatur humanae.

PL 16, 602D

男とは性を表す名であり、性は決して神性にではなく、人の本性に帰される。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.5

5

64. Possem ergo dicere: Erat in praecognitione quidem corporis, sed aeternitate virtutis; nam et Ecclesia erat, et sancti erant praedestinati ante saecula: sed non id hoc loco dico, at illud assero, factum esse non ad divinitatem, sed ad incarnationis pertinere naturam, sicut ipse Joannes dixit: Hic est de quo dixi: Post me venit vir, qui ante me factus est.

PL 16, 603A

64. それゆえ私は、こう言うこともできよう。彼は、体の予知においてはたしかにいたが、力の永遠性においていたのだ、と。実際、教会もいたし、聖なる者たちも世々の前から予定されていた。しかしここではそれを言うのではなく、むしろこう主張する。「作られた」は神性にではなく、受肉の本性に関わる、ということである。ヨハネ自身が言ったとおりである。「これは、私が言った者である。『私のあとに男が来る。その男は私の前に作られた』」。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.6

6

65. Itaque cum geminam, sicut supra dixi, in Christo substantiam proposuisset, ut utramque intelligas et divinitatis et carnis, hoc loco coepit a carne.

PL 16, 603A

65. こうして彼〔ヨハネ〕は、すでに述べたとおり、キリストにおける二つの実体を示したうえで──あなたが神性と肉のいずれをも理解するように──この箇所では肉から始めた。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.7

7

Est enim Scripturis promiscua consuetudo divinis, ut interdum a divinitate Christi incipiant, et ad incarnationis sacramenta descendant; interdum ab humilitate incarnationis exordium sumant, et ad gloriam divinitatis assurgant, ut in prophetis, et in evangelistis frequenter, et in Paulo.

PL 16, 603A

実に、神的な聖書には、入り混じった慣わしがある。あるときはキリストの神性から始めて受肉の秘義へ下り、あるときは受肉の卑下から始めて神性の栄光へ上る。預言者たちにも、福音書記者たちにも、しばしばそうであり、パウロにもそうである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.8

8

Ergo et hic juxta memoratam consuetudinem ab incarnatione Domini coepit de ejus divinitate dicturus; non ut confunderet humana atque divina, sed ut distingueret.

PL 16, 603B

それゆえここでも、先に述べた慣わしに従って、その神性について語ろうとして、主の受肉から始めた。人のことと神のことを混同するためではなく、区別するためである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.9

9

Verum Ariani, velut Judaici caupones, miscent aquam cum vino; quia divinam generationem humanamque confundunt, ad deitatem referentes, quod de carne sit dictum.

PL 16, 603B

しかしアレイオス派は、ユダヤの居酒屋の主人のように、水をぶどう酒に混ぜる。神的な生まれと人間的な生まれを混同し、肉について言われたことを神性に帰しているからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.10

10

66. Nec metuo quod objecturi videntur quia in superioribus non habet, Virum; sic enim habet: Qui post me venit. Sed videant et ibi quid praemiserit: Verbum, inquit, caro factum est (Joan. I, 14) .

PL 16, 603B

66. また、彼らが反論しようとしているらしい点、すなわち前の箇所には「男」が無く、こうあることも、私は恐れない。「私のあとに来る者」と。しかし彼らは、そこでも何が先に置かれているかを見るがよい。「言葉は肉となった」(ヨハネ1:14)とある。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.11

11

Et ideo non addidit, Virum; quia carnem dixerat: per carnem autem istic virum intelligimus, et per virum carnem. Ergo quia dixerat: Verbum caro factum est, virum hoc loco nominare superfluum fuit, quem jam carnis expressione signaverat.

PL 16, 603B

それゆえ彼は「男」を付け加えなかった。肉と言っていたからである。ここでは肉によって男を、男によって肉を理解する。したがって、「言葉は肉となった」と言っていたのだから、すでに肉という表現で示していた者を、この箇所で男と呼ぶのは余計であった。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.12

12

67. Quo exemplo in posterioribus quoque et agnum praemisit, qui tolleret peccata mundi; et ut incarnatum intelligeres, quem ante memoraverat, ait: Hic est de quo ante dixi: Post me venit vir, qui ante me factus est (Ibid., 29) , hoc est, virum dixi, non Deum factum.

PL 16, 603C

67. この例にならって、後の箇所でも、世の罪を取り除く子羊を先に置いた。そして、あなたが、先に語っていた者が受肉した者だと理解するように、こう言う。「これは、私が先に言った者である。『私のあとに男が来る。その男は私の前に作られた』」(ヨハネ1:29)〔ミーニュの引照は29と刷る。この句はヨハネ1:30に当たる〕。すなわち、私は男と言ったのであって、神が作られたと言ったのではない。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.13

13

Sed ut ipsum incarnatum declararet esse, quia ante saecula erat; ne duos filios crederemus, ait: Quia prior me erat. Nam si, Factus est, ad divinam generationem retulisset, quid opus erat ut adhuc adderet tertium, atque iteraret quod supra dixerat?

PL 16, 603C

しかし、受肉した者その人が、世々の前からいた者でもあることを明らかにするため、また我々が二人の子がいると信じないために、こう言った。「私よりも先にいたからである」。実に、もし「作られた」を神的な生まれに帰していたなら、なおも三つ目の句を付け加え、先に言ったことを繰り返す必要がどこにあったか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.14

14

Sed quia ante de incarnatione tantum dixerat: Post me venit vir, qui ante me factus est; ideo addidit: Quia prior me erat, quoniam divinitatis aeternitas fuerat exprimenda.

PL 16, 603C

しかし、先には受肉についてだけ「私のあとに男が来る。その男は私の前に作られた」と言っていたので、神性の永遠性を言い表す必要があった。そのため、「私よりも先にいたからである」と付け加えたのである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.15

15

Et haec est causa praelationis, ut merito antelatus videatur, qui proprii Patris sempiterna virtus est.

PL 16, 603D

これが優先の理由であり、彼が正当に先に置かれたと見えるのは、自らの父のとこしえの力だからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.16

16

68. Dat tamen intellectus spiritalis ubertas, ut excurrere et evagari ad concludendos libeat Arianos, qui volunt factum hoc loco non ad virum, sed ad divinitatem referre.

PL 16, 603D

68. それでも、霊的な理解の豊かさは、ここで「作られた」を男にではなく神性に帰そうとするアレイオス派を追い詰めるために、先へ駆け出し、さまよい出ることを好ませる。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.17

17

Quid est enim tenere quod possint; cum dixerit Baptista: Post me venit, qui ante me factus est; hoc est, supra meritum meum factus, supra meam gratiam, tempore carnis posterior, divinitatis honore venerabilis?

PL 16, 603D

実に、彼らに持ちこたえうるものが何であろうか。洗礼者が「私のあとに来る者は、私の前に作られた」と言ったのは、私の功績の上に作られ、私の恩寵の上に作られ、肉の時においては後であり、神性の栄誉においては敬われるべき者、という意味ではないか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.18

18

Post me enim venit, temporis est: prior me erat, aeternitatis: ante me factus est, honoris; quia etiam Incarnationis mysterium supra humanam est gratiam.

PL 16, 604A

実に、「私のあとに来る」は時に関わり、「私よりも先にいた」は永遠に関わり、「私の前に作られた」は栄誉に関わる。受肉の奥義もまた、人の恩寵を超えているからである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.19

19

69. Denique in inferioribus quid supra contexuisset expressit dicens: Post me venit vir, cujus non sum dignus calciamenta portare (Joan. I, 27) ; praestantiam utique dignitatis, non aeternitatem divinae generationis exponens.

PL 16, 604A

69. 実に、後の箇所では、前に織り上げたことを説明して言った。「私のあとに男が来る。私はその履物を運ぶにも値しない」(ヨハネ1:27)。それは決して神的な生まれの永遠性ではなく、品位の卓越を説いているのである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.20

20

Quod eousque ad incarnationem pertinet, ut typum in hominibus mystici calciamenti ante praemiserit. Lege enim proximo defuncti vel fratri copula deferebatur ejus uxoris; ut semen fratris vel proximi resuscitaret (Num. XXXVI, 6) .

PL 16, 604A

これは受肉に関わるものであり、人間たちの中に、奥義の意味をもつ履物の予型を、あらかじめ置いたほどである。実に、律法によれば、死んだ者の近親者または兄弟に、その妻との結合が委ねられ、兄弟または近親者の子孫を起こさせることになっていた(民数記36:6)〔引照は刷られたとおり。ここに言う定めは申命記25:5–10 に見える〕。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.21

21

Unde quod Ruth, licet ipsa alienigena; tamen quia maritum habuerat ex Judaeis, qui reliquerat superstitem proximum, eamque colligentem manipulos suae messis, quibus alebat et se et socrum, Booz vidit et amavit: non aliter eam accipit uxorem, nisi calciamentum ejus ante solvisset, cui uxor debebatur ex Lege (Ruth. IV, 5-7) .

PL 16, 604A

ここから、ルツが、自身は異邦の女であったにせよ、ユダヤ人の中から夫を持ち、その夫は生き残る近親者を残していたこと、またボアズが、彼女が自らの刈り入れの束を集め、それで自分と姑を養っているのを見て愛したことについて言えば〔Unde quod の係りは定かでない。このように取った〕、ボアズは、律法によって妻が属するはずの者の履物を先に脱がせなければ、彼女を妻に迎えなかった(ルツ記4:5-7)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.22

22

70. Historia simplex, sed alta mysteria; aliud enim gerebatur, aliud figurabatur. Nam si secundum litteram sensum torqueamus, prope quidam pudor et horror in verbo est, si ad commixtionis corporeae consuetudinem sententiam intellectumque referamus.

PL 16, 604B

70. 物語は単純だが、奥義は深い。実際、一方が行われ、他方が象られていた。実に、字面に従って意味をねじ曲げるなら、すなわち文と理解を肉の交わりの習いに帰すならば、その言葉にはほとんど恥と恐れがある。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.23

23

Designabatur autem futurus ex Judaeis, ex quibus Christus secundum carnem, qui proximi sui, hoc est, populi mortui semen doctrinae coelestis semine suscitaret, cui calciamentum nuptiale Ecclesiae copulandae praescripta Legis spiritalia deferebant.

PL 16, 604B

しかし、ユダヤ人——肉に従えばキリストはその中から出る——から出る者が予示されていた。その者は、自らの近親者、すなわち死んだ民の子孫を、天の教えの種によってよみがえらせる。律法の霊的な定めは、この者に、教会を娶るための婚礼の履物を委ねていた。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.24

24

71. Non Moyses sponsus; illi enim dicitur: Solve calciamentum pedum tuorum (Exod. III, 5) ; ut Domino suo cedat. Non Jesus Nave filius sponsus; nam et ipsi dicitur: Solve calciamentum pedum tuorum (Josue V, 16) ; ne ex similitudine nominis sponsus Ecclesiae crederetur.

PL 16, 604C

71. モーセは花婿ではない。彼にはこう言われる。「汝の足の履物を脱げ」(出エジプト記3:5)。それは、自らの主に道を譲るためである。ナウェの子イエス〔ヨシュア〕も花婿ではない。彼にもこう言われる。「汝の足の履物を脱げ」(ヨシュア記5:16)〔引照は刷られたとおり〕。名の類似から、教会の花婿と信じられることのないためである。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.25

25

Non alius sponsus, sed solus Christus est sponsus, de quo dixit Joannes: Qui habet sponsam sponsus est (Joan. III, 29) .

PL 16, 604C

別の花婿はおらず、ただキリストだけが花婿である。ヨハネはその者について言った。「花嫁を持つ者が花婿である」(ヨハネ3:29)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.26

26

Illis igitur calciamentum solvitur, huic solvi non potest, sicut dixit Joannes: Non sum dignus solvere corrigiam calciamenti ejus (Joan. I, 27) .

PL 16, 604C

彼らにとっては履物が脱がれるが、この者には脱がれえない。ヨハネが言ったとおりである。「私は、その履物の紐を解く値打ちもない」(ヨハネ1:27)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.27

27

72. Solus ergo Christus est sponsus, cui illa veniens ex gentibus sponsa, ante inops atque jejuna, sed jam Christi messe dives, innubat: quae manipulos fecundae segetis, Verbique reliquias gremio legat mentis interno; ut exhaustam illam viduam morte filii, atque inopem defuncti populi matrem novis pascat alimentis, non relinquens destitutam viduam, et novos quaerens.

PL 16, 604C

72. したがって、キリストだけが花婿であり、諸国民から来たあの花嫁は、以前は貧しく飢えていたが、いまやキリストの刈り入れで豊かになって、彼に嫁ぐ。彼女は実り豊かな畑の束と、言葉の残りを、精神の内なる懐に拾い集める。それは、子の死に尽くされたあのやもめ、死んだ民の貧しい母に、新しい糧を食べさせるためであり、見捨てられたやもめを置き去りにせず、しかも新たな者を求めながら、そうするのである〔やもめはルツの姑ナオミで、子らを失ったユダヤの民を象る。「置き去りにせず…求めながら」の係りは定かでなく、花嫁(教会)に係ると取った〕。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.28

28

73. Solus ergo Christus est sponsus, qui nec Synagogae ipsi manipulos suae messis invideat. Utinam se non ipsa excluderet!

PL 16, 604D

73. したがって、キリストだけが花婿であり、彼は会堂にさえ、自らの刈り入れの束を惜しまない。会堂が自らを閉め出さなければよかったのに。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.29

29

Habuit quos per se colligeret: sed quia populus ejus est mortuus, quasi filio egena defuncto, per Ecclesiam manipulos, quibus viveret, colligebat; quos venientes in exsultatione portabunt, sicut scriptum est: Venientes autem venient in exsultatione, tollentes manipulos suos (Psal. CXXV, 6) .

PL 16, 604D

彼女には、自分で集めうる者たちがいた。だが、その民は死んでしまった。子を失って貧しくなった者のようである。そのため教会を通して、生きるための束を集めていたのである。その束を、来る者たちは歓喜のうちに運ぶことになる。こう書かれている。「来る者たちは、歓喜のうちに、自分たちの束を携えて来る」(詩篇125:6)。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.30

30

74. Quis enim sibi alius sponsam audeat Ecclesiam vindicare, quam a Libano unus et solus vocavit dicens: Ades huc a Libano, sponsa; ades huc a Libano (Cant. IV, 8) . Aut de quo alio potuit Ecclesia dicere: Fauces ejus dulcedines, et totus desiderium (Cant. V, 16) ?

PL 16, 605A

74. 実に、レバノンから唯一ただ一人が「花嫁よ、レバノンからここへ来よ。レバノンからここへ来よ」(雅歌4:8)と言って呼んだ教会を、ほかの誰が、自分の花嫁として要求しようとするだろうか。あるいは、「その喉は甘美、全身が慕わしい」(雅歌5:16)と教会が言いえたのは、ほかの誰についてであろうか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.31

31

Et quia de calciamento pedum tractatum sumpsimus, cui alii nisi Verbo Dei incarnato convenit dictum: Crura ejus columnae marmoreae, fundatae super bases aureas (Ibid., 13) ?

PL 16, 605A

我々は足の履物について論じてきたのだから、受肉した神の言葉のほか、誰に、「その脛は大理石の柱、金の台座の上に据えられている」(雅歌5:13)という句がふさわしいだろうか。

De fide ad Gratianum Augustum libri quinque 3.10.32

32

Solus enim Christus inambulat animis, et graditur in mente sanctorum, in quibus velut aureis basibus, fundamentisque pretiosis solidata vestigia Verbi coelestis haeserunt. 75. Claret igitur et virum et typum ad incarnationis spectare mysterium.

PL 16, 605A

実に、ただキリストだけが人の心の中を歩き、聖なる者たちの精神の中を進む。その精神には、金の台座、貴い土台のようなものの上に固められて、天の言葉の足跡がとどまっている。75. こうして、男も予型も、受肉の奥義に関わることが明らかである。