Hexaemeron libri sex 6.5.1
Qua ratione Dominus aliis bestiis colla breviora, aliis longiora creaverit. Ubi potissimum elephanti membra, proprietates, atque in re militari usus describuntur.
PL 14, 253A主がなぜ、ある獣には首を短く、ある獣には長く創造したのか。とくにここでは、象の肢体、特性、そして軍事における用途が描かれる。
Hexaemeron libri sex 6.5.2
30. Sed revertamur ad seriem creaturae, et consideremus qua ratione Dominus aliis bestiis angustiora colla formaverit, ut leonibus atque tigridibus, ursis quoque; aliis prolixiora, ut elephantis et camelis.
PL 14, 253A30. だが被造物の連なりに戻り、主がなぜ、ある獣には、たとえば獅子や虎、また熊のように、より狭い首を形づくり、ある獣には、たとえば象や駱駝のように、より長い首を形づくったのかを考えよう。
Hexaemeron libri sex 6.5.3
Nonne evidens causa est; quia illis feris quae carne vescuntur, non erat opus prolixitate cervicis? Non enim in terras pascendi gratia cervicem atque ora dejiciunt: sed aut cervum invadunt, aut bovem ovemque discerpunt.
PL 14, 253B理由は明白ではないか。肉を食う獣たちには、長い首は必要がなかったからである。彼らは草を食むために首と口を地面に下げるのではない。鹿に襲いかかり、あるいは牛や羊を引き裂くのである。
Hexaemeron libri sex 6.5.4
Camelus vero cum sit altior, quomodo herbis minutissimis pasceretur, nisi longiora usque ad terram colla ad usum pastionis extenderet?
PL 14, 253B一方、駱駝は背が高いので、きわめて小さな草をどうして食むことができようか。地面に届くほど長い首を、牧草を食むために伸ばさなければ、できない。
Hexaemeron libri sex 6.5.5
Itaque camelus pro ratione proceritatis suae prolixiora colla sortitus est, equus pro ratione, bos quoque simili modo; hi enim pascuntur herbis.
PL 14, 253Bそれゆえ駱駝はその背丈に応じて、より長い首を割り当てられ、馬もその背丈に応じて、牛も同様である。これらは草を食うからである。
Hexaemeron libri sex 6.5.6
31. Elephantus autem etiam prominentem promuscidem habet; quia cum sit eminentior cunctis, se inclinare ad pascendum non potest. Itaque ejus ad colligendum cibum utitur ministerio.
PL 14, 253B31. 象には、さらに突き出た鼻、すなわち長鼻もある。象は何よりも背が高いので、食むために身をかがめることができない。そこで、食物を集めるのにその鼻の働きを用いる。
Hexaemeron libri sex 6.5.7
Ea immani bestiae largi potus infundit humorem; ideoque concava est, quo ad restinguendam tantae belluae sitim plenos lacus hauriat, aut collecto flumine possit inundare potantem.
PL 14, 253Bこの巨大な獣に、鼻は豊かな飲み物の水を注ぎ込む。そのため中は空洞になっており、あれほどの獣の渇きを癒すために、満ちた湖をくみ上げ、あるいは集めた川の流れを飲む者の上に注ぐことができる。
Hexaemeron libri sex 6.5.8
Cervix sane minor est quam poscat tanti corporis moles; ne ea quoque oneri magis esset quam usui. Ideoque nec genua inflectit, quia rigidioribus opus fuit cruribus, quo velut columnis tanta possit membrorum machina sustineri.
PL 14, 253C首は、あれほどの体の重みが求めるよりは小さい。これもまた用よりむしろ負担になることのないようにである。膝を曲げることもしない。堅い脚が必要だったからである。それは、柱のようにして、あれほどの肢体の大きな構造を支えうるためである。
Hexaemeron libri sex 6.5.9
Calcaneum leviter incurvat, rigent caetera pedum a summo usque ad imum. Nec sicut in ancylas nos saepe deponimus, ita se etiam bestia potest tanta deflectere; meritoque non volvendi se, neque curvandi usum cum caeteris animantibus potest habere communem.
PL 14, 253C踵はわずかに曲がるが、足の残りは上から下まで硬い。我々がしばしば〔関節を曲げて〕身を下ろすようには〔ミーニュ版は in ancylas と刷り、脚注は ancylae を肘や脚の曲がり目のことだとする〕、これほどの獣は身をかがめることもできない。それゆえ、転がったり身をかがめたりする習いを、他の動物と共に持つことができないのは当然である。
Hexaemeron libri sex 6.5.10
Fulcitur hinc inde trabibus maximis; ut in somno aliquantulum sine periculo reflectatur, quia pes ejus nulla artuum conjunctione distinguitur.
PL 14, 253C象は、あちこちから非常に大きな梁で支えられる。眠りの中で少しは傾けても危険がないようにするためである。その足は関節で区切られていないからである。
Hexaemeron libri sex 6.5.11
Mansuetis igitur veluti quaedam fulcra eorum quibus hic usus est, parantur ingenio: feris autem et agrestibus, quia nemo hujusmodi quibus sustentari queant fulcra substernit, hinc venit usus periculi.
PL 14, 253Cそこで、飼い慣らされたものには、この用法を知る人々の工夫によって、いわば支えが整えられる。だが野生のものには、そのように支える支えを下に敷く者はいないので、ここから危険に遭うことになる。
Hexaemeron libri sex 6.5.12
32. Namque arbori innixi aut costas fricant, aut in somno sese relaxant, quae nonnumquam victa atque inflexa tanto corpore frangitur: ille vero qui sese in eamdem refuderat, corruit nec erigere atque elevare se potest; ibique jacens interit, aut gemitu suo proditus sternitur, dum ventre caeterisque juxta mollioribus ad vulnus patet.
PL 14, 253D32. というのも、象は木にもたれて、脇腹をこするか、眠りの中でくつろぐからである。その木は、ときにあれほどの体に負けて曲がり、折れる。同じ木に身を預けていた象は倒れ、立ち上がることも身を起こすこともできない。そこで横たわったまま死ぬか、自分のうめき声に露見して打ち倒される。腹とそれに近いほかの柔らかい部分が傷にさらされているからである。
Hexaemeron libri sex 6.5.13
Nam dorsum ejus caeteraque exteriora non ulla facile solent tela penetrare. Sunt autem qui propter ebur has illis insidias parent; ut arbores eas quibus se applicare consueverint, ex alia parte qua infrequentior usus ei sit, aliquantulum recidant, ut reflectente se elephanto, pondus membrorum ejus sustinere non possit ruinamque ejus arcessat.
PL 14, 254Aその背と、そのほかの外側は、どんな飛び道具も容易には貫かない。だが、牙のためにこうした罠を象に仕掛ける者たちがいる。象が身をもたせかけるのを常とする木々を、象があまり使わない側から少し切り込んでおくのである。象が身を傾けるとき、木はその肢体の重さを支えきれず、象の倒れを招く。
Hexaemeron libri sex 6.5.14
33. Sed si quis ista reprehendit, reprehendat etiam altitudines aedificiorum; quia citius gravem minantur ruinam, et difficilius lapsa reparantur.
PL 14, 254A33. だが、もしこれを非難する者がいるなら、建物の高さをも非難せよ。高い建物はより早く重い崩壊の脅威となり、倒れたものは修復がより難しいからである。
Hexaemeron libri sex 6.5.15
Verum si illa aut propter pulchritudinem, aut propter speculam frequenter attollimus; haec quoque in elephantis probare debemus, quia magnum rebus bellicis usum ministrant.
PL 14, 254Aしかし、我々が美しさのために、あるいは見張りのために、そうしたものをしばしば高く築くのなら、象においてもこれを是認すべきである。象は戦争の事柄に大きな用をなすからである。
Hexaemeron libri sex 6.5.16
Inde gens Persarum ferox bellis, valida sagittis omnique telorum jactu, quia de superioribus ad inferiora validiore nisu tela torquentur, acies eorum velut gradientibus turribus septa procedit.
PL 14, 254Aそれゆえペルシア人の民は、戦いに猛々しく、矢と、あらゆる投擲に強い。上から下へは、より強い勢いで飛び道具が放たれるからである。その軍列は、歩く塔に囲まれたかのように進む。
Hexaemeron libri sex 6.5.17
In mediis campis tamquam de muro dimicant; et velut in arce quadam et specula collocati spectant magis bella, quam subeunt. Ita alieni a periculo videntur, tuti molibus bestiarum.
PL 14, 254B野の真ん中で、彼らは城壁の上から戦うかのように戦い、いわば城塞や見張り台に据えられたかのように、戦いを受けるよりも眺める。このように危険と無縁に見え、獣たちの巨体に守られている。
Hexaemeron libri sex 6.5.18
Quis enim eas adire audeat, cum desuper jaculis facile figatur, inferius elephantorum conteratur incursu? Denique cedunt illis acies et armatorum cunei, et castra illa quadrata solvuntur.
PL 14, 254B実際、誰がそれに近づこうとするだろうか。上からは投げ槍に容易に射抜かれ、下では象の突進に踏みつぶされるのに。ついに、象の前に軍列も武装した楔形の隊も退き、あの方陣の陣営は崩される。
Hexaemeron libri sex 6.5.19
Intolerabili namque impetu in hostes ruunt; ut nullo agmine bellatorum, nulla constipatione militum, nullo clypeorum retardentur objectu: velut quidam mobiles montes versantur in praeliis, et ut colles alto eminent vertice, mugitus fragore omnium perturbant confidentiam.
PL 14, 254B象は耐えがたい勢いで敵に突進し、どんな戦士の隊列にも、どんな兵士の密集にも、盾を前に並べることにも妨げられない。動く山のように戦闘の中を巡り、丘のように高い頂が突き出て、咆哮の轟きですべての者の自信を乱す。
Hexaemeron libri sex 6.5.20
Quid his faciat pedes, quamvis lacertis validus, et manu promptus; cum sibi septus armatorum populis gradienti murus occurrat? Quid faciat eques, cum equus ejus perterrefactus tantae bestiae immanitate diffugiat?
PL 14, 254C歩兵は、腕力が強く、手がすばやくとも、これに何ができようか。武装した人々の群れに囲まれた壁が、歩む自分に立ちはだかるときに。騎兵に何ができようか。その馬があれほどの獣の巨大さにおびえて散り散りに逃げるときに。
Hexaemeron libri sex 6.5.21
Quid faciat sagittarius, cum desuper ferrata virorum corpora jaculi ictum sentire non possint; bestia quoque nec nuda facile penetrabilis ferro sit, et munita loricis, obvias sine sui periculo acies secet, et conterat turmas?
PL 14, 254C弓兵に何ができようか。上にいる鉄をまとった男たちの体は、投げ槍の打撃を感じえないのに。また、その獣自身も、裸でも鉄に貫かれにくく、鎧で守られて、行く手の軍列を自らは危険なしに切り裂き、騎兵隊を踏みつぶすのに。
Hexaemeron libri sex 6.5.22
34. Itaque ut immensa aedificia, ita elephanti fundamentis validioribus sustinentur; alioquin imparibus fulti pedibus, intra brevem laberentur aetatem. Nunc autem et trecentis et amplius feruntur annis vitam producere; quia omnia sibi ad magnitudinem membra conveniunt.
PL 14, 254C34. こうして、巨大な建物がそうであるように、象はより強い土台で支えられる。さもなければ、釣り合わない足で支えられて、短い寿命の間に崩れるだろう。だが現に、三百年以上も生きると伝えられている。あらゆる肢体が大きさに釣り合っているからである。
Hexaemeron libri sex 6.5.23
Ideoque non distincti ut nobis, sed compacti artus sunt, quo sint robustiores. Quam cito hominibus si diu steterint, aut velocius cucurrerint, vel jugiter ambulaverint, genua vexantur et plantae!
PL 14, 254Dそれゆえ、その四肢は、我々のように区切られているのではなく、より頑丈であるように固められている。人間は、長く立っているか、速く走るか、続けて歩くと、いかに早く膝と足の裏を痛めることか。
Hexaemeron libri sex 6.5.24
Conjuncta enim et articulata facilius quam concreta atque solidata aut doloris sensum, aut casum offensionis admittunt. 35. Et quid miraris, si vestiti armis timentur; quandoquidem dentibus suis tamquam naturalibus spiculis semper armati sunt?
PL 14, 254Dつながって関節のあるものは、固まって密になったものより、痛みの感覚や、ぶつかっての傷を受けやすいのである。35. 武装すれば恐れられるのを、あなたはなぜ不思議がるのか。象は、生まれつきの槍のような牙で、いつも武装しているのだから。
Hexaemeron libri sex 6.5.25
Promuscide sua quidquid involverint, frangunt: pede vero quidquid compresserint, velut quodam lapsu ruinae ingentis exanimant. Involvunt promuscide nemora ad sui escam, et quasi quidam altissimi dracones serpentinis quos coeperint, spiris flagellant.
PL 14, 255A象は鼻で巻いたものは何でも砕く。足で押さえつけたものは何でも、巨大な崩落の滑りのように息の根を止める。食物のために森の木々を鼻で巻き取り、いわば非常に高い竜のように、とらえたものを蛇のようなとぐろで打ちすえる。
Hexaemeron libri sex 6.5.26
Plerumque eas in orbem colligunt, maxime cum de terra cibus legitur, aut potus hauritur. Documento itaque nobis sunt, quod nihil superfluum sit creatum; et tamen haec tantae molis bestia subjecta nobis, imperiis servit humanis.
PL 14, 255Aたいてい鼻を円く丸める。とくに地面から食物を拾うとき、あるいは飲み物をくみ上げるときである。こうして、何も余分なものは創造されていないことを我々に示す証拠となっている。しかも、これほど大きな塊の獣が我々に従わされて、人間の命令に仕えているのである。