Hexaemeron libri sex 3.17.1
Surditate humani cordis increpata, mirabilis Dei providentia in minimis declaratur; ubi praecipue de arboribus semper virentibus et illarum differentiis, tum de primo vitis cultore, ac vini usu disseritur.
PL 14, 185D人間の心の耳の聞こえなさが叱責されたあと、最も小さなものにおいて神の驚くべき摂理が明らかにされる。とくに常緑の木々とそれらの違いについて、さらに最初のブドウ栽培者とぶどう酒の用について論じられる。
Hexaemeron libri sex 3.17.2
70. Germinet, inquit, terra herbam virentem, et statim omni surgente germine terra completa est. Et homini dicitur: Dilige Dominum Deum tuum (Deut., VI, 5) , et non est charitas Dei omnium infusa visceribus. Surdiora corda hominum sunt, quam dura saxorum.
PL 14, 185D70. 「地は青々とした草を芽生えさせよ」と神は言い、たちまちあらゆる芽が生え出て、地は満ちた。ところが人に対しては「汝の神である主を愛せよ」(申命記6:5)と告げられるのに、神の愛はすべての者の内奥に注がれていない。人間の心は、岩の硬さよりもなお聞こえない。
Hexaemeron libri sex 3.17.3
Terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non veneramur auctorem.
PL 14, 186A地は、創造者に従うことで、本来供する義務のない実りを我々に供する。我々は、創造者を敬わないことで、負うべき務めを拒む。
Hexaemeron libri sex 3.17.4
71. Vide in parvis quae providentia sit Dei, et quia comprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reservaverit, alia mutationes habere voluerit exspoliationis, et amictus.
PL 14, 186A71. 小さなものの中に、神の摂理がどのようなものかを見よ。そして、あなたには把握できないのだから、神がいかにして、あるものは常に花を保つように取っておき、あるものは葉を落とし、また衣をまとうという変化を持つことを望んだかを、驚嘆せよ。
Hexaemeron libri sex 3.17.5
Inter cana nivium, pruinas frigorum, viriditatem suam arva conservant: et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haud exiguam speciem viriditatis obtexunt. In ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus vestiuntur, non mediocris distantia est.
PL 14, 186A雪の白さの中、霜の寒さの中でも、畑は自らの緑を保つ。畑そのものが氷に覆われていても、自らが産み出したものの少なからぬ緑の姿を、その上に織りかける。また、長く続く葉をまとう木々の種類そのものの中にも、少なからぬ違いがある。
Hexaemeron libri sex 3.17.6
Servat indumentum suum semper olea, vel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant; nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini, perpetui integritate vestitus vice muneris obumbrantes.
PL 14, 186Bオリーブや松はいつも装いを保つが、それでも葉をしばしば替える。その葉を、長く続くものとしてではなく、次々に取って代わるものとして、自らの木の美しさに差し出し、途切れぬ装いの完全さを、役目を交替しながら覆っている。
Hexaemeron libri sex 3.17.7
Palma autem virens semper manet conservatione et diuturnitate, non immutatione foliorum. Nam quae primo germinaverit folia, ea sine ulla substitutionis successione conservat.
PL 14, 186B他方、ナツメヤシは、葉の入れ替わりによってではなく、保ち続け長持ちすることによって、常に青いままである。というのは、最初に芽生えた葉を、取って代わるものの継起なしに保つからである。
Hexaemeron libri sex 3.17.8
Imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: Statura tua similis facta est palmae (Cant., VII, 7) .
PL 14, 186Bそれゆえ人よ、これに倣え。あなたにも「汝の背丈はナツメヤシに似た」(雅歌7:7)と言われるように。
Hexaemeron libri sex 3.17.9
Serva viriditatem pueritiae tuae, et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum, et folium tuum non defluat.
PL 14, 186Bあなたの少年期の青さと、初めから受けたかの自然の無垢を保て。水の流れのかたわらに植えられた者として、あなたの実を時に備えて持ち、あなたの葉が落ちないようにするためである。
Hexaemeron libri sex 3.17.10
Hanc viriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta Ecclesia dicit: In umbra ejus concupivi, et sedi (Cant., II, 3) . Hanc praerogativam doni virentis acceperunt et Apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos.
PL 14, 186B常にキリストにおいて花咲く恩寵のこの青さに従って、教会は言う。「その陰を私は慕い、そこに座った」(雅歌2:3)。使徒たちもまた、この青々とした賜物の特権を受けた。その葉は決して落ちることがありえず、その陰さえもが病人をいやすほどであった。
Hexaemeron libri sex 3.17.11
Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum (Cant. VII, 9) , ut inebrieris in Christo.
PL 14, 186C心の信仰と、花咲く徳の功績が、体の弱さに陰を落とすからである。それゆえ、主の家に植えられたまま留まれ。その庭でナツメヤシのように花を咲かせ、教会の恩寵があなたのうちに上り、「汝の鼻の香りはリンゴのように、汝の喉は最上のぶどう酒のようになる」(雅歌7:9)ように。あなたがキリストにおいて酔うためである。
Hexaemeron libri sex 3.17.12
72. Bene admonuit iste versiculus repetere pene intermissum, quia diximus praecepto Domini vitem etiam pullulasse, quam postea post diluvium a Noe plantatam esse cognovimus (Gen., IX, 20) .
PL 14, 186C72. この一句は、ほとんど中断していたことを繰り返すように、よく促した。主の命令によってブドウもまた芽を出したと我々は言ったが、それをのちに、洪水のあとにノアが植えたと我々は知っているからである(創世記9:20)。
Hexaemeron libri sex 3.17.13
Sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae, et plantavit vitem, et bibit de vino ejus, et obdormivit. Non ergo Noe auctor est vitis, sed plantationis. Neque enim nisi eam reperisset ante generatam, plantare potuisset. Cultor ergo, non auctor est vitium.
PL 14, 186C実際あなたはこう読んでいる。「ノアは土を耕す者で、ブドウを植え、そのぶどう酒を飲んで眠り込んだ」。それゆえノアはブドウの創始者ではなく、植え付けの創始者である。彼は、先に生じていたブドウを見いだしていなければ、植えることもできなかったはずだからである。それゆえ彼はブドウの栽培者であって、創始者ではない。
Hexaemeron libri sex 3.17.14
Deus autem qui sciret quod vinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, immodice sumptum ad vitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reservavit; ut parcimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana conditio.
PL 14, 186Dしかし神は、ぶどう酒が節度をもって飲まれれば健康を与え、思慮を増し、度を越して取れば悪徳の原因を与えると知っていたので、被造物を与え、その豊かさは人間の裁量に委ねた。自然が惜しみつつ与えることが節制の教えとなり、豊かさの害と泥酔の転落は、人間の境遇が自らに帰すようにするためである。
Hexaemeron libri sex 3.17.15
Denique et ipse inebriatus est Noe, et obdormivit consopitus a vino. Itaque per vinum patuit deformitati qui per diluvium excrevit ad gloriam: sed Dominus et in eo creaturae suae gratiam reservavit, ut ejus fructum nobis converteret ad salutem, ac per eum nobis remissio peccatorum proveniret.
PL 14, 187A実にノア自身も酔い、ぶどう酒に眠らされて眠り込んだ。こうして、洪水を通して栄光へと成長した者が、ぶどう酒を通して醜態をさらした。しかし主は、そのぶどう酒にも自らの被造物の恩寵を保ち、その実を我々の救いへと向け、それを通して我々に罪の赦しが及ぶようにした。
Hexaemeron libri sex 3.17.16
Unde pie Isaac dixit: Odor Jacob, odor agri pleni, id est, naturalis odor (Gen., XXVII, 27) . Quid enim pleno rure suavius? Quid vitis odore jucundius? Quid fabae flore gratius?
PL 14, 187Aそれゆえイサクは敬虔に言った。「ヤコブの香りは、満ちた畑の香り」、すなわち自然の香りである(創世記27:27)。実際、満ちた田園より甘美なものがあろうか。ブドウの香りより楽しいものが。そら豆の花より好ましいものが。
Hexaemeron libri sex 3.17.17
Unde quamvis ingeniose quis ante nos dixerit: Non vitem aut ficum Patriarcha olebat aut frugem, sed virtutum spirabat gratiam; ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipiam, quem fraus nulla composuit, sed veritas indulgentiae coelestis infudit.
PL 14, 187Aそれゆえ、我々より前に誰かが巧みに、「族長が香っていたのはブドウでもイチジクでも穀物でもなく、徳の恩寵を香らせていたのだ」と言ったとしても、私はやはり、大地そのものの素朴で混じりけのない香りを、祝福の恩寵として受け取る。それは、いかなる欺きも調合したものではなく、天の寛大さの真実が注いだものである。
Hexaemeron libri sex 3.17.18
Denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis Dominus a rore coeli vim vini, olei, atque frumenti: cui est honor, laus, et gloria, perpetuitas a saeculis, et nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen.
PL 14, 188A実に、最も聖なる祝福の中に数えられるのは、主が我々に、天の露から、ぶどう酒とオリーブ油と穀物の力を与えることである。誉れと賛美と栄光は、この主にある。永続は世々より、今も常に、世々のすべてにわたってある。アーメン。