ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber III, Caput XIII 第III巻 第XIII章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 178B · 29 sectiones

Hexaemeron libri sex 3.13.1

1

De arborum utilitate, ac diversitate; de ratione illas jugandi ac medicandi; postremo de arboreorum succorum proprietatibus: cum morali ad singula expositione.

PL 14, 178B

木々の有用さと多様さについて。それらを接ぎ木し、手当てする方法について。最後に、木の汁の固有の性質について。それぞれに道徳的な説明を添えて。

Hexaemeron libri sex 3.13.2

2

53. Sed quid ego in sola vite immoror, cum omnia genera arborum utilia sint, alia ad fructum nata, alia ad usum data? Nam et quibus non est fructus uberior, tamen usus pretiosior est.

PL 14, 178C

53. だが、なぜ私はブドウの木だけにとどまるのか。あらゆる種類の木は有益であり、あるものは実のために生まれ、あるものは用のために与えられている。実際、実がさほど豊かでないものにも、用はいっそう貴重なのである。

Hexaemeron libri sex 3.13.3

3

Cedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo quod hujusmodi materies et procera sit spatiis, nec onerosa parietibus. Lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est cupressus.

PL 14, 178C

杉は、屋根の頂を支えるのに適している。この種の材は、長さに恵まれ、壁に重荷とならないからである。糸杉も、天井板や飾られた棟に向いている。

Hexaemeron libri sex 3.13.4

4

Unde et Ecclesia dicit in Canticis: Trabes domorum nostrarum cedrinae, lacunaria nostra cupressina (Cant., I, 16) ; in his esse declarans decora sui ornamenta fastigii, qui quasi trabes verticem Ecclesiae sua virtute sustineant, et fastigium ejus exornent.

PL 14, 178C

それゆえ教会も雅歌で言う。「我々の家の梁は杉、我々の天井は糸杉」(雅歌1:16)。これらによって教会は、自らの頂の麗しい飾りを示している。それらは、梁のように教会の頂を自らの力で支え、その頂を飾るのである。

Hexaemeron libri sex 3.13.5

5

Laurus et palma ad insigne victoriae. Lauro victorum capita coronantur, palma manus victricis ornatus est. Unde et Ecclesia ait: Dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudines ejus (Cant., VII, 8) .

PL 14, 178C

月桂樹とナツメヤシは勝利の印である。月桂樹で勝者の頭は冠され、ナツメヤシは勝利する手の飾りである。それゆえ教会も言う。「私は言った、私はナツメヤシに登り、その高みを握ろう」(雅歌7:8)。

Hexaemeron libri sex 3.13.6

6

Quae eminentiam videns Verbi. et sperans quod ad ejus altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem, dicit: Ascendam in palmam; ut omnia inferiora relinquat, et ad superiora contendat, ad bravium Christi, ut suaves ejus fructus carpat et gustet.

PL 14, 178D

教会は、言葉の卓越を見て〔底本は「Verbi. et」と句点を打つ(コンマの欠けか)。「et」以下に続けて取った〕、その高さと知識の頂に登れることを望み、言う。「私はナツメヤシに登ろう」。すべての下にあるものを後にして、上にあるものを目指し、キリストの賞を目指して、その快い実を摘み、味わうためである。

Hexaemeron libri sex 3.13.7

7

Suavis enim virtutis est fructus. Populus quoque coronis arbor umbrosa victricibus, et salix lenta vitibus habilis vinciendis, quid aliud mystice declarant, nisi bona esse Christi vincula, quae nocere non soleant, vincula gratiae, vincula charitatis, ut unusquisque suis vinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus, dicens: Paulus vinctus Jesu Christi (Philem. I, 1) ?

PL 14, 179A

徳の実は快いからである。ポプラもまた、勝者の冠のための陰をつくる木であり、柳はしなやかで、ブドウを縛るのに適している。これらは神秘的な意味で、キリストの縛めが善いものであり、害を与えることのないものだと示すほかに、何を表しているだろうか。恩寵の縛め、愛の縛めであり、ひとりひとりが自分の縛めを誇るためである。パウロも誇って言った。「イエス・キリストの囚人パウロ」(フィレモン1:1)。

Hexaemeron libri sex 3.13.8

8

His ligatus vinculis dicebat: Quis nos separabit a charitate Christi (Rom. VIII, 35) ? Vinculis abstinentiae, vinculis charitatis. His ligatus vinculis etiam David ait: In salicibus, in medio ejus suspendimus organa nostra (Ps. CXXXVI, 2) .

PL 14, 179A

この縛めに縛られて、彼は言っていた。「誰が我々をキリストの愛から引き離すだろうか」(ローマ8:35)。節制の縛め、愛の縛めである。この縛めに縛られて、ダビデも言う。「その中の柳に、我々は竪琴を掛けた」(詩篇136:2)。

Hexaemeron libri sex 3.13.9

9

Buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis, levi materia usum manus puerilis informat. Unde ait Scriptura: Scribe in buxo (Esa., XXX, 8) .

PL 14, 179A

ツゲも、文字の字画を刻むのに役立ち、軽い材は子どもの手の働きを形づくる。それゆえ聖書は言う。「ツゲの板に書け」(イザヤ30:8)。

Hexaemeron libri sex 3.13.10

10

Simul ut admoneat te ipsa materia quae semper viret, nec umquam foliis exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis.

PL 14, 179B

同時にそれは、いつも緑で、決して自らの葉を脱がない材そのものによって、あなたがいつも希望をなおざりにして裸にされることのないよう、むしろ信仰によって、救いの希望がいつもあなたのうちに芽生えるように、あなたに戒めるためでもある。

Hexaemeron libri sex 3.13.11

11

54. Quid ego enumerem quanta varietas arborum, quam diversus in singulis et pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediviva castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam silvam ex se pullulare consuevit; quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis, aut novella deprehenditur; junioribus enim exiliores rami, antiquioribus validiora et nodosa sunt brachia: illis folia levigata atque diffusa, istis contractiora et aspera.

PL 14, 179B

54. 木々の種類がどれほど多いか、それぞれの飾りがどれほど異なり美しいか、ブナがどれほど広く枝を張り、モミがどれほど高く、松がどれほど葉を茂らせ、カシがどれほど陰をなし、ポプラがどれほど二色であり、クリが林のように茂り再び生えることを、私が数え上げる必要があろうか。クリは切り倒されるとすぐに、自分から森を芽生えさせるのが常である。また、木々そのものにおいて、老いた齢も若い齢も見分けられる。若いものには細い枝が、古いものにはいっそう強く節くれだった腕がある。若いものの葉は滑らかに広がり、古いものの葉は縮れて粗い。

Hexaemeron libri sex 3.13.12

12

Sunt etiam arbores quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non noverint: aliae quibus aut juventus viret, aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam detrimento sit, ut per plures sui rediviva successione removentur haeredes.

PL 14, 179B

また、老いて枯れた根のために、切られたときに自分の後継を再び生じさせることを知らない木もある。ほかには、若さが青々とした木や、本性がより豊かな木があり、それらを切ることは損失というよりむしろ利益となる。こうして、多くの後継ぎによる再生によって、その木は更新される〔底本は removentur。renoventur の誤りと解した〕。

Hexaemeron libri sex 3.13.13

13

55. Est etiam, quod mireris, ipsis sexus in pomis, est discretio sexus in arboribus. Nam videas palmam quae dactylos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subjicientem, et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam appellant pueri rusticorum.

PL 14, 179C

55. また、あなたが驚くことに、果実そのもののうちにさえ性の別があり、木々のうちにも性の別がある。実際、あなたはナツメヤシを見るだろう。これはナツメヤシの実をつけ、たいてい枝を傾けて下に差し出し、欲情と抱擁の姿を、田舎の少年たちが雄のナツメヤシと呼ぶ木に向かって示す。

Hexaemeron libri sex 3.13.14

14

Illa ergo palma feminea est, et sexum suum subjectionis specie confitetur. Unde locorum cultores praejaciunt ramis ejus dactylorum vel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori velut quidam sensus perfunctionis infunditur, et expetiti concubitus gratia repraesentatur.

PL 14, 179C

それゆえ、そのナツメヤシは雌であり、服従の姿で自分の性を告白している。そこで土地の耕作者たちは、その枝の上に、雄の実や若枝の種を前もって投げかける。それによって、その雌の木にはいわば享楽の感覚が注がれ、求められた交わりの喜びがもたらされる。

Hexaemeron libri sex 3.13.15

15

Quo munere donata rursus erigitur, et elevat ramos suos, et in veterem statum comam suam rursus attollit. De ficu quoque eadem opinio est.

PL 14, 179D

この贈り物を与えられると、ナツメヤシは再び身を起こし、枝を上げ、茂みを昔の姿勢へと再び持ち上げる。イチジクについても同じ見方がある。

Hexaemeron libri sex 3.13.16

16

Ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus vel aura tentati aliqua, vel aestu defluere ferantur in terram.

PL 14, 179D

そのため、多くの人が、栽培された実り豊かなイチジクのかたわらに、野生のイチジクを接ぎ木すると言われる。実り豊かな栽培のイチジクの実が、何らかの風にあおられ、あるいは暑さによって、早く地に落ちると言われるからである。

Hexaemeron libri sex 3.13.17

17

Unde gnari hujus remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem, medentur ejus infirmitati; ut possit fructus proprios reservare, jamjamque si deforent remedia, lapsuros.

PL 14, 179D

そこで、この手当てを知る者たちは、野生の木の青い実を、あの実り豊かな木に結びつけ、その弱さを治す。そうして、その木が自分の実を保つことができるようになる。手当てがなければ、実はいまにも落ちてしまうであろう。

Hexaemeron libri sex 3.13.18

18

Quo admonemur velut quodam aenigmate naturae non refugere eos, qui a nostra fide et consortio separati sunt; eo quod et gentilis qui fuerit acquisitus, quo gravior fuerit assertor erroris, eo vehementior possit fidei defensor exsistere; et si quis de haereticis convertatur, velut confirmet eam partem in quam se commutata opinione contulerit, maxime si habeat aliquid naturae directum, ut vivida possit esse ejus sententia, si adminiculetur ei attentio sobrietatis, observantia castitatis.

PL 14, 180A

これによって我々は、謎のようなかたちで、自然が戒めていることを知る。我々の信仰と交わりから離れた者を、避けてはならない。異邦人が獲得されたなら、誤りの主張者として強かったほど、信仰の擁護者としていっそう激しい者となりうるからである。また、異端者のうちの誰かが回心すれば、見解を改めて身を寄せた側を、いわば堅固にする。ことに、彼がなにか自然のまっすぐさを持っているなら、その主張は生き生きとしうる。節制への注意や貞潔の遵守が、彼を支えるならば。

Hexaemeron libri sex 3.13.19

19

Profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et conjunctione agrestis illius arboris tuam possis corroborare virtutem. Ita enim tua nec dissolvetur intentio, et diligentiae fructus et gratiae reservabitur.

PL 14, 180A

それゆえ、彼に対してあなたの熱意を注ぎ出せ。あの実を結ぶイチジクが野生の木の側にあって結びつくのと同じように、あなたは自分の徳を強めることができよう。そうすれば、あなたの意図は解けず、勤勉と恩寵の実が保たれる。

Hexaemeron libri sex 3.13.20

20

56. Quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum!

PL 14, 180B

56. 本性の硬さが勤勉な努力で和らげられうることを教えるものは、なんと多いことか。農耕はそのための例を差し出す。

Hexaemeron libri sex 3.13.21

21

Nam plerumque cito florent mala granata, et fructum afferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur: plerumque succus vanescit interior, et fortis species ejus pulchra praetenditur.

PL 14, 180B

たとえばザクロは、たいてい早く花をつけるが、熟練者の適切な手当てで世話されなければ、実を結ぶことができない。たいてい内側の汁が失せ、外側には美しい姿だけが示される〔底本は fortis。foris と読む〕。

Hexaemeron libri sex 3.13.22

22

Quae non immerito comparatur Ecclesiae, ut habes in Canticis ad Ecclesiam dictum: Ut cortex mali punici genae tuae (Cant., IV, 3) . Et infra: Si floruit vitis, floruerunt mala granata (Cant., VII, 12) .

PL 14, 180B

これは教会に比べられるのも理由なきことではない。雅歌で教会に向けて言われている。「ザクロの皮のような汝の頬」(雅歌4:3)。さらに後でも。「ブドウの木が花を咲かせたなら、ザクロが花を咲かせた」(雅歌7:12)。

Hexaemeron libri sex 3.13.23

23

Ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit, tot martyrum sanguine speciosa, et quod est amplius Christi cruore dotata; simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub una munitione conservans, et virtutum negotia multa complectens.

PL 14, 180B

教会は、信仰の善い輝きと告白の輝きを示し、多くの殉教者の血で美しく、さらに、キリストの血を賜物として与えられている。同時にこの果実の働きによって、多くの実を一つの囲いの内に保ち、多くの徳の営みを抱えている。

Hexaemeron libri sex 3.13.24

24

Sapiens enim spiritu celat negotia. Amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ex amaris dulces fiant fructus, ut et terebrent ejus radicem arboris, et in medium inserant surculum ejus arboris quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus; quo facto succi amaritudo deponitur.

PL 14, 180C

「賢い者は霊によって事柄を隠す」からである。アーモンドについても、農夫は次のような手当てをすると言われる。苦い実を甘くするために、その木の根に穴を開け、その真ん中に、ギリシア人がペウケーと呼び、我々がピケアと呼ぶ木(トウヒ)の若枝を差し込む。そうすると、汁の苦味が取れる。

Hexaemeron libri sex 3.13.25

25

Ergo si agricultura convertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae, et disciplinae attentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum? Nemo ergo positus vel in adolescentiae vel intemperantiae lubrico, de sui conversione desperet.

PL 14, 180C

それゆえ、農耕が株の性質を変えるのなら、教えへの熱意と規律への注意は、情念のどんな病をも和らげることができないだろうか。それゆえ、青年期や放縦の滑りやすい境にある者は、誰も自分の回心に絶望してはならない。

Hexaemeron libri sex 3.13.26

26

Ligna plerumque in meliores vertuntur usus, et non possunt hominum corda mutari? 57. Docuimus non solum inter diversi generis arbores esse fructuum diversitates, sed plerumque in eadem specie arborum compugnare sibi fructus.

PL 14, 180C

木はたいてい、より良い用へと変えられるのに、人の心は変えられないというのか。57. 我々は、異なる類の木のあいだで実の違いがあるだけでなく、同じ種類の木のなかでも、実が互いに争うことがしばしばあることを教えた。

Hexaemeron libri sex 3.13.27

27

Alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactylis supra diximus. Quis autem possit comprehendere varietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum, succorumque proprietatem, quae cuique rei apta videantur, quemadmodum aegris visceribus hominum amariora poma medicentur, et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus humorum aspera pomorum dulcibus temperentur?

PL 14, 180D

雄の実と雌の実とでは種類が違う。ナツメヤシについて先に述べたとおりである。果実の多様さ、姿、麗しさ、ひとつひとつの実の有用さ、汁の固有の性質、どの実がそれぞれのものに適するかを、誰が捉えきれようか。いっそう苦い実が、人間の病んだ内臓をどう癒し、膨満と内の荒れをどう和らげるか。また逆に、体液の荒れが、実の甘さによってどう和らげられるか。

Hexaemeron libri sex 3.13.28

28

Denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consuevit et succis; nec ulla firmior sanitas, quam quae salubribus reformatur alimentis. Unde secundum naturam docemur, quia sola nobis esca medicina est.

PL 14, 181A

実際、草と汁で治すこの医術のほうが古く、健康な食物で回復される健康ほど確かな健康はない。ここから我々は、自然に従って、食べ物だけが我々にとっての薬であると教えられる。

Hexaemeron libri sex 3.13.29

29

Herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna. Ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere. Hinc enim medendi usus inolevit.

PL 14, 181A

たしかに草によって、開いた傷口はふさがれ、草によって、内の病は治される。それゆえ、草の力を知ることは医者の務めである。治療の習いは、ここから根づいたからである。