ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber III, Caput I 第III巻 第I章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 155B · 19 sectiones

Hexaemeron libri sex 3.1.1

1

(Sermo IV.) [0155] Cum aquae divino obediant imperio, homines eidem non parere flagitiosum. In aquarum congregatione Ecclesiae figuram exprimi. Quam praeclarum spectaculum exhibeat eadem Ecclesia; et quomodo super flumina fundata sit.

PL 14, 155B

(第4説教)水が神の命令に従うのに、人間が同じ命令に従わないのは恥ずべきことである。水の集まりのうちに教会の姿が表されている。同じ教会がいかに輝かしい光景を示すか、またいかにして教会が川の上に基を据えられたか。

Hexaemeron libri sex 3.1.2

2

1. Dies tertius nobis hodie in sermone nascatur, qui ortus est in lectione. Praeclarus dies, qui terram a naufragio liberavit, dicente Deo: Congregetur aqua quae est sub coelo in congregatione una (Gen. I, 9) . De quo praefationem adoriri placet.

PL 14, 155C

1. 朗読のうちに昇った第三の日が、今日、我々の説教のうちにも生まれるように。輝かしい日である。神が「天の下にある水は一つの集まりへと集められよ」(創世記1:9)と言って、地を難破から解き放った日だからである。この日について、前置きから始めたい。

Hexaemeron libri sex 3.1.3

3

Congregetur aqua dictum est, et congregata est; et frequenter dicitur, Congregetur populus, et non congregatur. Non mediocris pudor est imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore.

PL 14, 155C

「水は集められよ」と言われると、水は集められた。ところが、しばしば「民は集まれ」と言われても、民は集まらない。感覚をもたない元素が神の命令に従い、感覚を創造者自身から授けられた人間が従わないのは、並々ならぬ恥である。

Hexaemeron libri sex 3.1.4

4

Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaquam congregatus in Ecclesiam Domini videretur.

PL 14, 155C

おそらくこの恥のゆえに、今日は諸君の多くが集まったのであろう。水が一つの集まりへと集められたその日に、民が主の教会へと集められていないように見えることのないためである。

Hexaemeron libri sex 3.1.5

5

2. Nec hoc solum obedientis aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae, et timuerunt (Ps. LXXVI, 17) .

PL 14, 155D

2. 水が従った例は、これだけではない。ほかの箇所にも書かれている。「水は汝を見た、神よ、水は汝を見て、恐れた」(詩篇76:17)。

Hexaemeron libri sex 3.1.6

6

Neque enim verisimile non videtur de aquis dictum, quando alibi quoque idem propheta ait: Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum (Ps. CXIII, 3) .

PL 14, 155D

これが水について言われたとするのは、もっともらしくないわけではない。同じ預言者がほかの箇所でも、「海は見て逃げ、ヨルダンは後ろへ向きを変えた」(詩篇113:3)と言うからである。

Hexaemeron libri sex 3.1.7

7

Hoc enim vere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitum mare fugerit, quando se unda divisit; transivit populus pulverulento vestigio, perisse mare credens, fugisse fluctus?

PL 14, 155D

ヘブライ人が渡るとき、波が分かれて海が逃げたことは、本当に起こったことだと、知らない者があろうか。民は埃っぽい足跡をつけて渡り、海は消え失せ、波は逃げ去ったと信じていたのである。

Hexaemeron libri sex 3.1.8

8

Denique credidit hoc Aegyptius, et ingressus est: sed illi rediit unda, quae fugerat. Novit ergo aqua et congregari, et timere, et fugere, quando Deus praecipit. Hanc imitemur aquam et unam congregationem Domini, unam Ecclesiam noverimus.

PL 14, 155D

ついでエジプト人もこれを信じて入って行ったが、逃げていた波は彼に向かって戻って来た。だから水は、神が命じるとき、集められることも、恐れることも、逃げることも知っている。この水に倣おう。そして主の一つの集まり、一つの教会を知ろう。

Hexaemeron libri sex 3.1.9

9

3. Congregata est hic quondam aqua ex omni valle, ex omni palude, ex omni lacu. Vallis est haeresis, vallis est gentilitas; quia Deus montium est, non vallium. Denique in Ecclesia exsultatio est, in haeraesi et gentilitate fletus et moeror.

PL 14, 156C

3. ここにかつて、すべての谷から、すべての沼から、すべての湖から、水が集められた。谷とは異端であり、谷とは異邦の民である。神は山の神であって、谷の神ではないからである。実際、教会には歓喜があり、異端と異邦の民には嘆きと悲しみがある。

Hexaemeron libri sex 3.1.10

10

Unde ait: Disposuit in convalle fletus (Ps. LXXXIII, 6 et 7) . Ex omni igitur valle congregatus est populus catholicus. Jam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una Ecclesia.

PL 14, 156C

それゆえ、こう言われる。「彼は涙の谷に定めた」(詩篇83:6, 7)。こうして、すべての谷から公同の民が集められた。もはや多くの集まりはなく、一つの集まり、一つの教会があるのみである。

Hexaemeron libri sex 3.1.11

11

Dictum est et hic: congregetur aqua ex omni valle, et facta est congregatio spiritalis, et factus est unus populus; ex haereticis et gentibus repleta Ecclesia est.

PL 14, 156C

ここでも「水はすべての谷から集められよ」と言われ、霊的な集まりが生じ、一つの民となった。教会は異端者たちと異邦人たちから満たされたのである。

Hexaemeron libri sex 3.1.12

12

Vallis est scena, vallis est circus, ubi currit mendax equus ad salutem, ubi vilis et abjecta contentio, ubi litium foeda deformitas. Ex his igitur qui circo inhaerere consueverant, fides crevit Ecclesiae, quotidianus coetus augetur.

PL 14, 156C

谷とは劇場であり、谷とは競技場である。そこでは偽りの馬が救いに向かって走り〔詩篇32:17「馬は救いに偽り」をふまえた言い方〕、卑しく見下げ果てた争いがあり、訴訟のおぞましい醜さがある。したがって、競技場に入り浸るのを常としていた者たちから、教会の信仰は成長し、日ごとの集会は増している。

Hexaemeron libri sex 3.1.13

13

4. Palus est luxuria, palus est intemperantia, palus est incontinentia: in qua volutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum: ubi mersantur quicumque inciderint, et non emergunt: ubi labuntur pedum vestigia, fluitant singulorum incessus: ubi fulicae se dum lavant, polluunt: ubi flebiles desuper gemitus columbarum: ubi pigra testudo coenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, cervus ad fontes.

PL 14, 156D

4. 沼とは放縦であり、沼とは無節制であり、沼とは自制のなさである。そこには欲情の泥浴び場があり、獣のうなり声があり、情念の隠れ家がある。そこに落ち込んだ者はみな沈められ、浮かび上がれない。足の跡は滑り、一人ひとりの歩みは揺れ動く。そこではオオバンが身を洗いながら汚れ、頭上にはハトの嘆きの声が悲しげに響き、のろい亀が泥の淵にへばりついている。要するに、沼には猪がおり、泉には鹿がいる。

Hexaemeron libri sex 3.1.14

14

Ex omni igitur palude, ubi quasi ranae veterem querelam canebant, congregata est fides, congregata est puritas animi, mentisque simplicitas.

PL 14, 156D

こうして、蛙たちが古い嘆きの歌を歌っているようなすべての沼から、信仰が集められ、心の清さが集められ、精神の素直さが集められた。

Hexaemeron libri sex 3.1.15

15

5. Congregata est aqua ex omni lacu, et ex omni fovea, ut nemo fodiat foveam fratri suo, in quam ipse incidat: sed omnes se invicem diligant, omnes se invicem foveant, et quasi unum corpus diversa se membra sustentent: quos non mortiferi cantus, et acroamata scenicorum quae mentem emolliant ad amores, sed concentus Ecclesiae, et consona circa Dei laudes populi vox et pia vita delectet: quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare voluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, coelum sicut cameram extensum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc divinae operationis organum, in quo divini modulamen resultet oraculi, et Dei spiritus intus operetur, templum istud sacrarium Trinitatis, sanctitatis domicilium, Ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea coelestia, de quibus dictum est: Dilata locum tabernaculorum tuorum, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas: longiores fac funiculos tuos, et palos tuos confirma: adhuc in dexteram et sinistram extende, et semen tuum gentes haereditate possidebit, et civitates desertas inhabitabis (Esa. LIV, 2 et 3) .

PL 14, 157A

5. 水はすべての湖から、またすべての穴から集められた。それは、だれも自分の兄弟のために穴を掘り、自分がそこに落ち込むことのないためであり、みなが互いに愛し合い、互いに温め合い、あたかも一つの体のように、さまざまな肢体が互いを支えるためである。彼らを楽しませるものは、死をもたらす歌や、精神を軟弱にして愛欲へ誘う役者たちの聞き物ではなく、教会の合唱であり、神への賛美のまわりで調和する民の声と敬虔な生活である。彼らにとって、紫の幕や高価な垂れ幕を見ることは快楽ではない。そうではなく、世界のこの最も美しい構造を、互いに隔たる元素のこの結合を、〔この世界に〕住む者たちを覆うために天蓋のように張られた天を、働くために与えられた地を、広がる空気を、閉じ込められた海を、神の働きの楽器であるこの民を、そこで神の託宣の調べが響き返し、神の霊が内で働く民を、三位一体の聖所であり聖性の住まいであるこの神殿を、聖なる教会を見ることが快楽なのである。その教会には天の垂れ幕が輝いている。これについて言われた。「汝の天幕と汝の垂れ幕の場所を広げよ。打ち付けよ、惜しむな。汝の綱を長くし、汝の杭を固めよ。なお右へ左へ伸ばせ。汝の子孫は諸国民を嗣業として所有し、荒れた町々に住むであろう」(イザヤ54:2, 3)。

Hexaemeron libri sex 3.1.16

16

Habet ergo aulaea, quibus attollit vitam bonam, peccata tegit, culpam obumbrat. 6. Haec est Ecclesia quae super maria fundata est, et super flumina praeparata.

PL 14, 157B

教会は垂れ幕を持っている。それによって善い生活を高く掲げ、罪を覆い、咎に陰を落とすのである。6. これが、海の上に基を据えられ、川の上に備えられた教会である。

Hexaemeron libri sex 3.1.17

17

Supra vos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam a voce aquarum multarum (Ps. XCII, 3) .

PL 14, 157B

というのも、教会は諸君の上に固められ、備えられたからである。諸君は、清い泉から、清い者として川のように教会へ流れ込む〔mundi は諸君に係る「清い」と取った。「世界の」とも読める〕。これについて言われた。「川は声をあげた、主よ、川は声をあげた、多くの水の声から」(詩篇92:3)。

Hexaemeron libri sex 3.1.18

18

Et addidit: Mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis Dominus (Ib. 4) Bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo fluistis qui ait vobis: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 38) .

PL 14, 157C

そして付け加えた。「海の高波は驚くべきもの、いと高き所の主は驚くべきもの」(詩篇92:4)。川は善い。諸君は、あの尽きることなく満ちた泉から汲み、そこから流れ出たからである。その泉とは、諸君に言った者である〔qui ait vobis は「泉」すなわちキリストを指すと取った〕。「わたしを信じる者は、聖書が言うとおり、その腹から生ける水の川が流れ出るであろう」(ヨハネ7:38)。

Hexaemeron libri sex 3.1.19

19

Hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere, qui credituri erant in eum. Sed jam quasi boni Jordanis fluenta revertimini mecum in originem.

PL 14, 157C

しかし、これは霊について言ったのである。彼を信じる者たちが受けようとしていた霊である。さあ諸君、善きヨルダンの流れのように、わたしとともに源へ帰れ。