ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber III, Caput II 第III巻 第II章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 157C · 35 sectiones

Hexaemeron libri sex 3.2.1

1

Terram superfusis aquis prius invisibilem, iisdem unum in locum confluentibus apparuisse. Stabilitatem ac postea fluiditatem aquis inditam divina potestate, quae variis exemplis astruitur.

PL 14, 157C

水が上に注がれていたあいだ見えなかった地は、その同じ水が一つの場所へと流れ集まったとき、現れた。水に固さと、のちに流動性とが与えられたのは神の権力によることであり、それはさまざまな例によって裏づけられる。

Hexaemeron libri sex 3.2.2

2

Quam mirum aquas omnes uno loco contineri, illisque suos limites a Deo praefigi potuisse. 7. Congregetur, inquit, aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida. Et factum est sic.

PL 14, 157C

すべての水が一つの場所にとどめられ、それらに神が定めの境を前もって置くことができたのは、なんと驚くべきことか。7. 「天の下にある水は一つの集まりへと集められよ。乾いたところが現れよ」と神は言う。「そのようになった」。

Hexaemeron libri sex 3.2.3

3

Fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractavimus invisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis videri non posset.

PL 14, 158A

あるいは、これまでの我々の説教、すなわち、地が見えなかったのは、水に覆われて隠れていたため、肉の目では見ることができなかったからだと論じた説教を、あまり信じない者がいるかもしれない。

Hexaemeron libri sex 3.2.4

4

Ad se enim propheta retulit, hoc est, ad nostram conditionem, non ad divinae majestatem naturae, quae utique omnia videt.

PL 14, 158A

というのも、預言者は自分自身に、すなわち我々の被造の条件に照らして述べたのであって、すべてを見通す神の威光ある本性に照らして述べたのではないからである。

Hexaemeron libri sex 3.2.5

5

Sed ut advertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed vestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae quae erat super terram, et post derivationem ejus in maria, apparuisse aridam.

PL 14, 158A

しかし、我々が自分の才知を試すためではなく、諸君の教えのためにこの論じる労苦を引き受けたことを諸君が悟るよう、我々は朗読の筋道が我々に賛同していることを証しとする。それは、地の上にあった水が集められ、海へ導かれたのちに、乾いたところが現れたことを、はっきりと証明している。

Hexaemeron libri sex 3.2.6

6

Desinant ergo nobis dialecticis disputationibus movere negotia dicentes: Quomodo terra invisibilis, cum omni corpori naturaliter et species et color insit, omnis autem color sit subjectus aspectui? Clamat Dei vox: Congregetur aqua et appareat arida.

PL 14, 158B

だから、こう言って我々に弁証術の議論で面倒をかけるのはやめてもらいたい。「あらゆる物体には本性上、形相も色も備わっているのに、どうして地が見えないことがあるのか。しかも、色はすべて視覚に服しているのに」。神の声は叫ぶ。「水は集められよ。乾いたところが現れよ」。

Hexaemeron libri sex 3.2.7

7

Et iterum Scriptura dicit: Congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. Quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus judicasset propheta? Nonne videtur dicere: Non dixi invisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum?

PL 14, 158B

そして聖書はもう一度言う。「水は一つの集まりへと集められ、乾いたところが現れた」。繰り返す必要がどこにあったのか。預言者が、問いに先回りすべきだと判断したのでなければ。彼はこう言っているように見えないか。「わたしは地が本性において見えないと言ったのではない。水が上に注がれていたために見えなかったと言ったのである」。

Hexaemeron libri sex 3.2.8

8

Denique addidit sublato velamine apparuisse aridam, quae ante non videbatur. 8. Iterum quoque quaestiones alias serunt dicentes: Si in congregationibus diversis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua in eum locum, ad quem post Domini imperium derivata est?

PL 14, 158B

つまり彼は、覆いが取り除かれて、それまで見えなかった乾いたところが現れた、と付け加えたのである。8. 彼らはさらに別の問いも持ち出して言う。「水が別々の集まりのうちにあったのなら、それらの集まりがもし高い所にあったとすれば、なぜ水は、主の命令ののち導かれて行ったあの場所へ流れ下らなかったのか」。

Hexaemeron libri sex 3.2.9

9

Natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur. Sin vero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? Itaque aut naturalis cursus imperio non eguit: aut contra naturam imperio proficere non potuit.

PL 14, 158C

「水の本性は、おのずと低い所へ流れ落ちるものである。だが、もしそれらの集まりが低い所にあったのなら、水はどうして自らの本性に逆らって高い所へ上ったのか。そうすると、自然の流れは命令を要しなかったか、あるいは本性に反することについては命令が効を奏しえなかったか、そのどちらかである」。

Hexaemeron libri sex 3.2.10

10

Cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum Domini hanc aquarum fuisse naturam ut laberetur, ut flueret.

PL 14, 158C

この問いに、わたしは容易に答えよう。ただし、主の命令の前に水の本性が流れ下り、流れるものであったことを、まず彼らがわたし自身に答えて示すならばである。

Hexaemeron libri sex 3.2.11

11

Non enim ex usu hoc habet caeterorum elementorum, sed speciale et proprium: non ex quodam ordine, sed magis ex voluntate et operatione Dei summi. Quid jusserit Deus audiunt. Vox autem Dei, efficiens naturae est. Eam vocem effectus operationis implevit.

PL 14, 158C

実際、水がこの性質をもつのは、ほかの元素のならいによるのではなく、水に固有の特別なものであり、何らかの秩序によるのではなく、むしろ至高の神の意志と働きによるのである。彼らは神が何を命じたかを聞いている〔audiunt の主語は定かでない。論敵たちと取ったが、水が神の命令を聞くとも取れる〕。ところで神の声は、本性を生み出すものである。その声を、働きの成就が満たした。

Hexaemeron libri sex 3.2.12

12

Coepit labi aqua, et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras, et plurimis receptaculis inhaerebat. Cursum ejus ante non legi, motum ejus ante non didici, nec oculus meus vidit, nec auris audivit.

PL 14, 159A

水は流れ始め、一つの集まりへと流れ集まり始めた。それ以前は、水は地上に広がり、非常に多くの受け皿にとどまっていた。その流れが以前にあったとはわたしは読んでおらず、その動きが以前にあったとは学んでおらず、わたしの目は見ず、耳は聞かなかった。

Hexaemeron libri sex 3.2.13

13

Stabat aqua diversis locis, ad vocem Dei mota est. Nonne videtur quia naturam ei hujusmodi vox Dei fecit? Secuta est creatura praeceptum, et usum fecit ex lege. Primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit.

PL 14, 159A

水はさまざまな場所にとどまっていたが、神の声によって動かされた。神の声がこのような本性を水に与えたと見えないだろうか。被造物は命令に従い、法に基づいて習いをなした。最初の制定の法が、後の世への型を残したからである。

Hexaemeron libri sex 3.2.14

14

Denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diuturna successio, et diuturna reparatio.

PL 14, 159A

実際、神は一度だけ昼と夜を造った。そのときから、両者が長く交替し、長く新たにされることが続いている。

Hexaemeron libri sex 3.2.15

15

Jussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluvios, in freta currunt flumina, lacus derivantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urget, et sequitur. Unus est ductus, unum corpus.

PL 14, 159A

水もまた、集まりへ向かって流れよと命じられた。そのときから流れている。泉は川へと滑り落ち、川は海峡へと走り、湖は海へ導かれ、水は自らに先立ち、押し、そして従う。流れは一つ、体は一つである。

Hexaemeron libri sex 3.2.16

16

Et cum sit altitudo diversa; indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. Unde et aequor appellatum arbitror, quod superficies ejus aequalis sit.

PL 14, 159B

深さはさまざまであるのに、その背の平らさは分け隔てがない。それゆえ海がアエクオル〔平らな面〕と呼ばれたのだと思う。その表面が平らだからである。

Hexaemeron libri sex 3.2.17

17

9. Respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam viderint fontes ex inferioribus scaturire, de pavimento aquam surgere. Quis eam cogit? Unde prorumpit? Quemadmodum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant?

PL 14, 159B

9. わたしは彼らの提示に沿って答えた。今度は彼らがわたしに答えるがよい。泉が低い所から湧き出し、水が地面から立ち上るのを見たことがないのか。だれがそれを強いているのか。どこから噴き出すのか。どうして尽きないのか。大地の底の縁が波を吐き出すのは、どうしたことか。

Hexaemeron libri sex 3.2.18

18

Haec secundum occultae secreta naturae. Caeterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens, in superiora se subrigat, atque in supercilium montis attollat: plerumque etiam canalibus manu artificis derivata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat?

PL 14, 159B

これは隠れた本性の秘密に従ってのことである。それにしても、水がしばしば激しい勢いで低い所へ下り、高い所へせり上がって山の頂にまで持ち上がること、またしばしば、職人の手で水路に導かれると、下った分だけまた上ることを、知らない者があろうか。

Hexaemeron libri sex 3.2.19

19

Itaque si vel impetu suo fertur, vel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et elevatur, miramini si divini operatione praecepti aliquid ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante non fuerit?

PL 14, 159B

それゆえ、水が自らの勢いによって運ばれ、あるいは職人の才覚によって、自らの本性に反して導かれ持ち上げられるのなら、神の命令の働きによって、水の本性の習いに、以前には習いになかった何かが加わったとしても、諸君は不思議に思うのか。

Hexaemeron libri sex 3.2.20

20

Dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregaverit aquas maris (Ps. XXXII, 7) , ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquam? Qui potuit de petra educere aquam quae non erat, non potuit aquam educere quae erat?

PL 14, 159C

では、彼らはわたしに言うがよい。書かれているように、神はどのようにして革袋に入れるように海の水を集めたのか(詩篇32:7)。どのようにして岩から水を引き出したのか。そこになかった水を岩から引き出すことのできた神が、そこにあった水を引き出すことができなかったというのか。

Hexaemeron libri sex 3.2.21

21

Percussit petram, et fluxerunt aquae (Ps. LXXVII, 20) , clamat David, et torrentes inundaverunt. Et alibi: Super montes stabunt aquae (Ps. CIII, 6) .

PL 14, 159C

「神は岩を打ち、水が流れ出た」(詩篇77:20)とダビデは叫ぶ。「奔流はあふれた」。また別の箇所では、「山の上に水が立つであろう」(詩篇103:6)。

Hexaemeron libri sex 3.2.22

22

Habes in Evangelio (Matth., VIII, 24 et seq.) , quod cum gravis esset procella, et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitaverunt dormientem in puppi Dominum Jesum, et surgens imperavit vento et mari, sedata est tempestas, refusa tranquillitas.

PL 14, 159C

福音書にこうある(マタイ8:24以下)。激しい嵐となり、海に大きな揺れが起こって、使徒たちが難破の危険に震えたとき、彼らは艫で眠っている主イエスを起こした。主は起き上がって風と海に命じ、嵐は静まり、凪が戻った。

Hexaemeron libri sex 3.2.23

23

Qui potuit imperio mare totum sedare, non potuit aquas imperio movere? Atqui in diluvio sic accepimus, quod eruperint abyssi fontes (Gen. VII, 11) , et quod induxerit postea spiritum, et siccaverit aquam (Gen. VIII, 1) : si nolunt obedisse naturam, usumque elementi imperio Dei esse conversum; vel hoc concedant potuisse immisso vento aquas currere, quod quotidie videmus in mari, ut inde aquae currant, unde flaverit ventus.

PL 14, 159D

命令によって海全体を静めることのできた者が、命令によって水を動かすことができなかったのか。しかも洪水では、深淵の泉が噴き出し(創世記7:11)、のちに神が霊〔spiritus。続く「風」から見て、ここでは風の意とも取れる〕を送り込んで水を乾かしたと(創世記8:1)、我々は聞いている。もし彼らが、本性が従い、元素の働きが神の命令によって転じられたことを認めたくないのなら、せめて次のことは認めるがよい。風が吹き込めば水が流れうるということを。我々は毎日これを海で見ている。風が吹いてきた方向から、水は流れてくるのである。

Hexaemeron libri sex 3.2.24

24

Si tempore Moysi excitato Austro valido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum, et in mare profluere aqua, quae postea divisa est a profundo (IV Reg., VI, 6) ?

PL 14, 160A

モーセの時代に強い南風が起こされて海が乾いたのなら、同じようにして水の集まりが乾き、のちに深みから分けられた水が海へ流れ出ることができなかったであろうか(列王記四6:6)。

Hexaemeron libri sex 3.2.25

25

Sed discant naturam posse converti, quando petra aquas fluxit, et ferrum aquae supernatavit, quod utique Elisaeus orando facere meruit, non imperando. Si igitur Elisaeus ferrum levavit contra naturam, Christus aquas movere non potuit?

PL 14, 160A

だが、彼らは学ぶがよい。岩が水を流し、鉄が水に浮かんだとき、本性は転じられうるのだと。後者はエリシャが祈ることによって成し遂げるに値したのであって、命じることによってではない。それならば、エリシャが本性に反して鉄を浮かべたのに、キリストは水を動かすことができなかったというのか。

Hexaemeron libri sex 3.2.26

26

Sed movit, qui potuit dicere: Lazare, veni foras (Joan. XI, 23) , et mortuum sucitavit; Deus enim quod jubet, facit. Itaque pari exemplo dictum accipe: Congregetur aqua, et congregata est.

PL 14, 160A

いや、動かしたのである。「ラザロよ、外に出て来い」(ヨハネ11:23)〔底本の番号のまま。この言葉は11:43 に当たる〕と言うことができ、死者を甦らせた者である〔底本は sucitavit。suscitavit と読む〕。神は命じたことを成すからである。だから、同じ例にならって語を受け取れ。「水は集められよ」と言われると、水は集められた。

Hexaemeron libri sex 3.2.27

27

Dicendo autem congregetur, non solum movit eam de loco: sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. 10. Hoc itaque majoris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint, et una congregatio non adimpleta sit.

PL 14, 160B

神は「集められよ」と言うことによって、水をその場所から動かしただけでなく、その場所に定め、流れ去らずにとどまるようにもした。10. したがって、すべての集まりが一つの集まりへと流れ下りながら、その一つの集まりが満ちあふれなかったことのほうが、より大きな奇跡である。

Hexaemeron libri sex 3.2.28

28

Nam et Scriptura hoc inter mirabilia constituit, dicendo: Omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur (Eccl. I, 7) . Utrumque igitur ex praecepto Dei, ut fluat aqua, et non superfluat.

PL 14, 160B

聖書もこのことを驚くべきことの一つに数えて、こう言うからである。「すべての川は海に注ぐが、海は満ちない」(コヘレトの言葉1:7)。それゆえ両方とも神の命令によるのである。水が流れること、そしてあふれないことである。

Hexaemeron libri sex 3.2.29

29

Circumscripta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cognoscant igitur divini esse praecepti, operationisque coelestis.

PL 14, 160B

こうして海は、置かれた限りによって区切られ、閉じ込められている。地の上にあふれて万物を水浸しにし、畑の耕作を奪って、地の実りという贈り物を妨げることのないようにである。だから彼らは、これが神の命令と天の働きによることを認めるがよい。

Hexaemeron libri sex 3.2.30

30

Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui (Job. XXXVIII, 10) .

PL 14, 160B

主は雲を通してヨブに、ほかのことのなかで、海の囲いについても言っているからである。「わたしは海に限りを置き、閂と門を付けた。そして海に言った。ここまで来るがよい、越えてはならない。汝の波は汝自身のうちで砕かれるであろう」(ヨブ記38:10)。

Hexaemeron libri sex 3.2.31

31

Nonne ipsi videmus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvi, repagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: Aut non timebitis me, dicit Dominus, qui posui arenam fines mari (Hier. V, 22) ?

PL 14, 160C

我々自身、海がしばしば波立ち、その波が水の険しい山のように高くそびえ立つのを見る。だがその勢いが岸に打ちつけると、低い砂の柵のようなものに跳ね返されて、泡へと砕ける。書かれているとおりである。「汝らはわたしを恐れないのか、と主は言う。わたしは砂を海の限りとして置いたのに」(エレミヤ5:22)。

Hexaemeron libri sex 3.2.32

32

Infirmissimo itaque omnium vilis sabulonis pulvere vis maris intempesta cohibetur, et velut habenis quibusdam coelestis impeiri praescripto sibi fine revocatur, violentique aequoris motus in sese frangitur, atque in reductos sinus suos scinditur.

PL 14, 160C

こうして、あらゆるもののうちで最も弱い、卑しい砂の粉によって、海の時ならぬ力は抑えられ、天の命令〔底本は impeiri。imperii と読む〕の手綱のようなものによって、定められた限りへと呼び戻される。荒れ狂う海の動きは自らのうちで砕け、引き戻された自らの入り江へと分かれて行く。

Hexaemeron libri sex 3.2.33

33

11. Caeterum nisi vis statuti coelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus jacens vallibus campestris asseritur, mare Rubrum Aegyptio pelago misceretur?

PL 14, 160D

11. それにしても、もし天の定めの力が抑えていなかったなら、何が妨げるだろうか。エジプトの平野――とりわけ低い谷間に横たわる野原だと言われる――を通って、紅海がエジプトの海と混ざり合うのを。

Hexaemeron libri sex 3.2.34

34

Denique docent hoc qui voluerunt haec duo sibi maria connectere, atque in se transfundere. Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui majoris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante tentatum.

PL 14, 160D

実際、この二つの海を互いに結んで、一方を他方へ流し込もうとした者たちがこれを教えている。より古い時代のエジプト人セソストリスと、メディア人ダレイオスである。後者は、より大きな権力を恃んで、土地の者がかつて試みたことを実現しようとした。

Hexaemeron libri sex 3.2.35

35

Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo mare Rubrum, quam aequor Aegyptium quod inferius alluit. Et fortasse ne latius se mare effunderet, de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque revocavit.

PL 14, 161A

この事実は、紅海を含むインド洋のほうが、その下を洗うエジプトの海よりも高いことの証拠である。おそらく、海が高みから低みへ突き進んで、さらに広くあふれ出ることのないよう、両王は自らの企てを取りやめたのであろう。