Hexaemeron libri sex 3.16.1
Quomodo ad vocem Domini subito omne virgultorum genus efflorescens victum, delicias ac medicinam ministraverit. Quo etiam modo plantae omnes aut semen, aut aliquid quod seminis vicem suppleat, in se habeant.
PL 14, 184A主の声によって、あらゆる種類の低木がたちまち花開き、食物と楽しみと薬を供したことについて。また、すべての植物が、種か、種の代わりを果たす何かをそのうちに持つことについて。
Hexaemeron libri sex 3.16.2
De magna Dei virtute in singulis; ubi speciatim de pinea ac myricis. 65. Quod si irriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt, et virides fabae, et hortorum multiplex suscitatur et resuscitatur gratia, si viridantibus thoris fluviorum exundantium ripa decoratur; quemadmodum ad verbum Domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura virgultorum omnis effloruit?
PL 14, 184A神の大いなる力が個々のものにあることについて。特に松かさとぎょりゅうについて。65. 水に潤された所では、たいてい穀物もいっそう豊かで、そら豆も青々とし、庭の多様な美しさが生まれ、また生まれ変わり、あふれる川の岸が青む草の床で飾られるというのに、あらゆる水の流れよりもあふれ出る主の言葉によって、低木のすべての被造物がたちまち花開いたのは、どのようにしてか。
Hexaemeron libri sex 3.16.3
Festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti olerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se vestire myrtetis: properaverunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, victum hominibus, pecori pabulum ministrare.
PL 14, 184B野は、自らに播かれていない作物を生み出すことを急ぎ、庭は、知られざる種類の野菜と花の不思議を芽吹かせることを、川の岸は、ミルトスの茂みで身を装うことを急いだ。木々は、早く生え、早く花をまとい、人間に食物を、家畜に飼料を供することを急いだ。
Hexaemeron libri sex 3.16.4
Fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. Simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo vesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole.
PL 14, 184B実はすべての者に共通であり、用もまたすべての者に与えられた。木々は両方を同時に芽吹かせた。一つは我々が食べるもの、もう一つは涼しい木陰によって我々が太陽から守られるものである。
Hexaemeron libri sex 3.16.5
Cibus in fructu, usus amoenitatis in folio; tamen quia praescia erat providentia Creatoris, quod fructum sibi maxime humana aviditas vindicaret, reliquis providit animantibus, ut specialem his donaret alimoniam.
PL 14, 184B食物は実にあり、心地よさという用は葉にある。しかし創造主の摂理は、人間の貪欲が何よりも実を自分のものにしようとすることを予知していたので、ほかの生き物のために備え、彼らに特別な糧を与えた。
Hexaemeron libri sex 3.16.6
Itaque esca his non mediocris in foliis est, corticibusque silvestribus: ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est, succi, lacrymae, surculi pariter ministrata sunt.
PL 14, 184Cこうして彼らにとって、葉にも野の樹皮にも、少なからぬ餌がある。また、薬として用いるのに役立つもの、すなわち樹液、滴、若枝も、同じく供された。
Hexaemeron libri sex 3.16.7
Itaque illa quae post experimento, usu et exemplo utilia cognovimus, ea a principio Creator cui usui apta donaret, praescientiae suae majestate de sinu terrarum jussit exire.
PL 14, 184Cこうして、後になって経験と使用と実例によって有益だと我々が知ったものを、創造主は初めから、どの用に適したものとして与えるかをあらかじめ知る自らの威厳をもって、地の懐から出るよう命じた。
Hexaemeron libri sex 3.16.8
66. Et quia jussit Dominus, ut germinaret terra herbam feni, et lignum fructiferum, faciens fructum secundum genus, cujus semen ejus in eo (ne forte quis dicat in multis arboribus, neque fructum, neque semen videri, et putet divinum in aliquo vacillare praeceptum, ut a veritate sit devium) illud advertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur universa gignentia, aut habeant aliqua quae videantur cum virtute seminum convenire: idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit comprehendere.
PL 14, 184C66. 主は、地が草、すなわち干し草となるものと、実のなる木とを芽生えさせ、種類に従って実を結ばせ、その種がそのうちにあるように命じたのだが(多くの木には実も種も見えないと誰かが言い、神の命令がどこかで揺らいで、真理からそれたと思うことのないように)、次のことに留意すべきである。生え出るものすべてが、種を用いることも、種の力に合致すると見えるものを何か持つこともない、ということは決してありえない。そしてこのことは、注意深く見る人なら、明白な証拠によって理解できるであろう。
Hexaemeron libri sex 3.16.9
Nihil videntur seminis habere salices; habent tamen in foliis granum quoddam quod habeat virtutem seminis, ut eo commisso terris, tamquam posito surgat arbor de surculo; et tamquam de semine se exsuscitet.
PL 14, 185A柳は種を何も持たないように見える。しかし葉に、種の力を持つある粒を持っていて、それを地に委ねれば、あたかも挿した若枝からのように木が生え、また種からのように目覚める。
Hexaemeron libri sex 3.16.10
Grano itaque illo radix primum coalescit: de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem hujusmodi generis arborum silva. Habet autem et radicis generatio virtutem seminis; unde plerique ea satione incrementum sui memoris propagarunt.
PL 14, 185Aその粒によってまず根が固まり、根から、柳だけでなく、これに似た種類のほかの木々の林も芽吹く。根の発生にもまた種の力があり、それゆえ多くの人々がこの植え方によって、自分の木立〔底本は memoris。nemoris(木立)の誤りと見た〕を増やし広げた。
Hexaemeron libri sex 3.16.11
67. Magna Dei virtus in singulis. Nec miretur aliquis si in virgultis magnam Dei dixi esse virtutem. Siquidem magnam suam virtutem in locustis esse dixit et brucho, eo quod divinae majestatis offensa magno moderamine sterilitatis Judaicae atque inopiae solveretur.
PL 14, 185A67. 神の力は個々のものにおいて大いなるものである。私が低木にも神の大いなる力があると言ったことを、誰も怪しんではならない。実際、神は自らの大いなる力がイナゴと毛虫にあると言った。神の威厳への侮辱が、ユダヤ人の不毛と欠乏という大いなる統御によって償われるためである。
Hexaemeron libri sex 3.16.12
Magna enim virtus patientia, magna virtus providentia. Indigni etenim erant, qui uterentur fecunditate terrena, qui terrarum laeserant creatorem. Et vere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur.
PL 14, 185B忍耐は大いなる力であり、摂理は大いなる力であるからだ。地の創造主を傷つけた者たちは、地の豊かさを用いるにふさわしくなかったのである。そして、これほどの不敬の不義を惨めな飢えで罰する者は、まことに大いなる者である。
Hexaemeron libri sex 3.16.13
Itaque si magna virtute Dei sterilem bruchum terra generavit, quanto magis virtute magna, quae fecunda sunt, procreat!
PL 14, 185Bそれゆえ、神の大いなる力によって地が不毛な毛虫を生んだのなら、実り豊かなものを生み出すのは、なおさらどれほど大いなる力によることか。
Hexaemeron libri sex 3.16.14
68. Quis pineam videns non stupeat tantam divino praecepto artem inolitam, impressamque naturae: quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari assurgat glutino, quo proprios fovet fructus?
PL 14, 185B68. 松かさを見て、これほどの技が神の命令によって植え付けられ、本性に刻み込まれていることに驚かない者があろうか。中心そのものから隔たりの大きさはさまざまであっても、〔松かさは〕自らの実を育む同じ粘りによって等しくそびえ立つのである。
Hexaemeron libri sex 3.16.15
Itaque per circuitum eadem species et ordo servatur, et quidam in singulis plagis nucleorum partus exuberat, atque in orbem redit fructus et gratia.
PL 14, 185Bこうして周囲に沿って同じ姿と秩序が保たれ、それぞれの区画に松の実の産出が豊かにあふれ、実とその美しさが輪となって巡る。
Hexaemeron libri sex 3.16.16
Itaque in pinea ista imaginem sui natura videtur exprimere, quae a primo illo divino coelestique mandato privilegia accepta custodit, et partus suos quadam annorum vice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur.
PL 14, 185Cこうして、この松かさにおいて、本性は自らの像を表しているように見える。本性は、かの最初の、神の天上の命令から受けた特権を守り、自らの産物を、年々のある交替と秩序をもってもたらし、時の終わりが満たされるまでそうする。
Hexaemeron libri sex 3.16.17
69. Sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat; ita etiam in myricis, id est, humilibus virgultis figuram improbae calliditatis expressit.
PL 14, 185C69. だが、この実において好ましい自らの姿を示したように、ぎょりゅう、すなわち低い低木においては、よこしまな狡猾さの姿を表した。
Hexaemeron libri sex 3.16.18
Sicut enim duplici corde viri ubique praesto sunt, et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt, et vitiosissimis glutinantur: ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec virgulta nascuntur. Unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparavit (Hier. XVII, 6) .
PL 14, 185C二心の人々がどこにでもいて、善人のもとでは愛想の良さと素直さを装い、きわめて悪しき者たちには膠のように付くのと同じく、水の多い所にも荒れ地にも、これらの低木は反対のしかたで生える。それゆえエレミヤも、移ろいやすく不誠実な振る舞いをぎょりゅうになぞらえた(エレミヤ17:6)。