Hexaemeron libri sex 4.2.1
Solem Dei Filio servire, a quo ad ornamentum coelicum aliis luminibus creatus fuit. Fecunditatem a Deo terris inditam, non a sole: cum factus sit in potestatem diei, sicut et luna in potestatem noctis: quod etiam Christo et Ecclesiae accommodatur.
PL 14, 189C太陽は神の子に仕えること。太陽は神の子によって、ほかの光とともに天の飾りとして創造された。地に植えられた豊かな実りは神によるのであって、太陽によるのではない。太陽は昼を支配するものとして造られ、月が夜を支配するものとして造られたのと同じである。これはキリストと教会にも当てはまる。
Hexaemeron libri sex 4.2.2
5. Sed ne oculorum tibi exiguum videatur esse testimonium, emunda aurem, admove eam coelestibus oraculis. Duobus enim et tribus testibus stat omne verbum. Audi dicentem: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminationem terrae (Gen., I, 14) . Quis hoc dicit?
PL 14, 189D5. だが、目の証言が小さいとあなたに思われることのないよう、耳を清め、それを天の託宣に近づけよ。「すべての言葉は、二人三人の証人によって立つ」からである。語る者に聞け。「天の大空に光るものがあって、地を照らすようになれ」(創世記1:14)。これを誰が言うのか。
Hexaemeron libri sex 4.2.3
Deus dicit. Et cui dicit nisi filio? Deus ergo Pater dicit: Fiat sol; et Filius fecit solem. Dignum enim erat, ut solem mundi faceret Sol justitiae. Ipse ergo eum in lumen adduxit, ipse eum illuminavit, ipse ei donavit fundendi luminis potestatem.
PL 14, 189D神が言う。では、子でなければ誰に言うのか。ゆえに父なる神が「太陽あれ」と言い、子が太陽を造った。世界の太陽を、正義の太陽が造るのはふさわしかったからである。ゆえに彼自身が太陽を光へと導き、彼自身がそれを照らし、彼自身がそれに光を注ぐ力を与えた。
Hexaemeron libri sex 4.2.4
Factus est ergo sol; ideo et ipse servit, quoniam dictum est: Fundasti terram, et permanet: dispositione tua permanet dies, quoniam universa serviunt tibi (Ps. CXVIII, 90 et 91) . Etenim cum dies serviat, quomodo non servit sol, qui factus est in potestatem diei?
PL 14, 189Dこうして太陽は造られた。それゆえ太陽自身も仕える。「汝は地を据え、それは存続する。汝の配剤によって昼は存続する。すべては汝に仕えるからだ」(詩篇118:90-91)と言われているからである。実際、昼が仕えるのに、昼を支配するよう造られた太陽が仕えないことがあろうか。
Hexaemeron libri sex 4.2.5
Quomodo non servit luna et stellae, quae factae sunt in potestatem noctis? Etenim quanto majorem his gratiam creator donavit, ut aer solito amplius solis claritate resplendeat, dies serenius luceat, noctis illuminentur tenebrae per lunae stellarumque fulgorem, coelum velut quibusdam floribus coronatum, ita ignitis luminaribus micet, ut paradiso putes vernante depictum spirantium rosarum vivis monilibus renitere: quanto igitur amplius his decoris videtur esse collatum, tanto amplius debent.
PL 14, 190A夜を支配するよう造られた月と星が仕えないことがあろうか。実際、創造主は、これらにどれほど大きな恩寵を与えたことか。空気はいつもにまして太陽の明るさで輝き、昼はいっそう晴れやかに光り、夜の闇は月と星の輝きに照らされ、天は、いわば花々で冠を戴いたかのように、燃える光るものによってきらめく。それは、春の楽園に描かれた、香るバラの生きた首飾りで輝いていると思われるほどである。ゆえに、これらに授けられた飾りが多いと見えるほど、それだけ多くを負っているのである。
Hexaemeron libri sex 4.2.6
Cui enim plus committitur, plus debet. Et ideo bene a plerisque ornamentum coeli est nuncupatum, eo quod sit stellarum monile pretiosum.
PL 14, 190A多く託された者は、多くを負うからである。それゆえ多くの人々が、これを天の飾り〔何をそう呼んだのかは明示されない。星々に飾られた天を言うと取った〕と呼んだのはもっともである。星々の貴重な首飾りだからである。
Hexaemeron libri sex 4.2.7
6. Atque ut sciamus quia fertilitas terrarum non calori solis ascribitur, sed divinae indulgentiae deputatur, ait Propheta: Omnia a te exspectant, ut des illis cibum in tempore: dante te illis, colligent sibi, aperiente te manum, universa implebuntur bonitate (Ps. CIII) .
PL 14, 190B6. そして、地の豊かさが太陽の熱に帰されるのではなく、神の寛大さに帰せられることを我々が知るために、預言者は言う。「すべてのものは汝に期待する。汝が時に応じて食物を与えるのを。汝が与えれば彼らは集め、汝が手を開けば、すべては善きもので満たされる」(詩篇103)。
Hexaemeron libri sex 4.2.8
Et infra: Emitte Spiritum tuum et creabuntur, et renovabis faciem terrae (Ibid., 30) . Et in Evangelio: Considerate volatilia coeli, quia neque serunt, nec metunt, et Pater vester coelestis pascit illa (Matt. VI, 16) .
PL 14, 190Bさらに下で言う。「汝の霊を送れ。そうすれば彼らは創造され、汝は地の面を新たにする」(詩篇103:30)。また福音書では、「天の鳥を見よ。それらは蒔かず、刈り入れもしないが、汝らの天の父がそれらを養う」(マタイ6:16)〔底本のまま。この言葉はマタイ6:26 にある〕。
Hexaemeron libri sex 4.2.9
Non ergo sol aut luna fecunditatis auctores sunt; sed Deus Pater per Dominum Jesum omnibus liberalitatem fertilitatis impertit.
PL 14, 190Bゆえに、太陽や月が豊かさの創始者なのではなく、父なる神が、主イエスを通して、すべてに実りの惜しみなさを分け与える。
Hexaemeron libri sex 4.2.10
7. Pulchre autem exposuit nobis Propheta quid sit quod ipse ait: Quia fecit Deus solem in potestatem diei et lunam in potestatem noctis (Ps. CXXXV, 8 et 9) .
PL 14, 190C7. ところで預言者は、自ら言う「神は太陽を昼を支配するものとして、月を夜を支配するものとして造った」(詩篇135:8-9)ということが何であるかを、見事に我々に説明した。
Hexaemeron libri sex 4.2.11
Nam et in isto psalmo centesimo tertio de quo supra diximus, scripsit: Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum (Ps. CIII, 19) . Cum enim dies horas suas complere coeperit, sol debitum sibi cognoscit occasum.
PL 14, 190C実際、先に我々が述べた第百三詩篇でも、彼は書いた。「彼は月を時節のために造った。太陽はその没するところを知っている」(詩篇103:19)。昼がその時を満たし始めると、太陽は自らに定められた没するところを知るのである。
Hexaemeron libri sex 4.2.12
Est ergo in diei potestate sol, et luna in potestate noctis, quae temporum vicibus obedire compellitur, et nunc impletur lumine, atque vacuatur: licet plerique hunc locum mystice de Christo et Ecclesia videantur accipere; quod agnoverit Christus proprii corporis passionem, qui ait: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum (Joan., XVII, 1) , ut illo occasu suo omnibus donaret vitam aeternam, qui perpetuae mortis urgebantur occasu: et Ecclesia tempora sua habeat, persecutionis videlicet et pacis.
PL 14, 190Cゆえに太陽は昼の支配のもとにあり、月は夜の支配のもとにある。月は時の移り変わりに従わされ、今は光で満たされ、今は空になる。もっとも、多くの人々は、この箇所をキリストと教会についての神秘的な意味で受け取っているようである。すなわち、キリストは自らの体の受難を知っていた。「父よ、時が来た。汝の子を栄光あるものとせよ」(ヨハネ17:1)と言った者である。それは、彼がその没する時によって、永遠の死の没落に迫られていたすべての者に、永遠の生命を与えるためであった。そして教会は自らの時を持つ、すなわち迫害の時と平和の時を。
Hexaemeron libri sex 4.2.13
Nam videtur sicut luna deficere, sed non deficit. Obumbrari potest, deficere non potest; quia aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confessionibus impleatur, et effusi pro Christo sanguinis clarificata victoriis majus devotionis suae et fidei toto orbe lumen effundat.
PL 14, 190D実際、〔教会は〕月のように欠けるように見えるが、欠けはしない。陰になることはありえても、欠けることはありえない。迫害の中で、ある者たちが離れることによって減るが、それは殉教者たちの告白によって満たされるためであり、キリストのために流された血の勝利によって栄光を帯び、自らの献身と信仰のより大きな光を全世界に注ぐためである。
Hexaemeron libri sex 4.2.14
Namque luna luminis imminutionem habet, non corporis, quando per vices menstruas deponere videtur lumen suum, ut mutuetur a sole; quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest.
PL 14, 190D実際、月が持つのは光の減少であって、体の減少ではない。月ごとの移り変わりによって、自らの光を脱ぎ、太陽から借りるように見えるときである。これは、空気が澄んで透明であり、いかなる霧も月を暗くしていないときに、たやすく見て取れる。
Hexaemeron libri sex 4.2.15
Orbis enim lunae integer manet, etsi non similiter totus, ut pars ejus effulgeat. Et qualis videri solet cum plenus est luminis, talis est magnitudine: sed per umbram quamdam lumine suo viduatus apparet.
PL 14, 191A実際、月の円盤は完全なままで、その一部が輝くようには全体が同じように輝かないだけである。光に満ちているときに見えるのと同じ大きさなのだが、ある影によって光を奪われて見える。
Hexaemeron libri sex 4.2.16
Et inde cornua ejus refulgent; quia corpus ejus in orbem diffunditur, et velut deficiente portionis luce insinuatur.
PL 14, 191Aそこから月の角が輝く。その体は円く広がっていて、一部の光が欠けるにつれて、いわば〔影のうちに〕包み込まれるからである〔insinuatur の意は定かでない。欠けた部分が影に包まれて見えることと取った〕。