Hexaemeron libri sex 5.7.1
Per mare Evangelium et Ecclesiam signari, et quid in mari hoc praestare debeat homo piscis. Conjuges ad mutuam morum tolerantiam, charitatem, fidem, exemplo viperae impelluntur. Cur idem exemplum in utramque partem usurpatum.
PL 14, 212C海によって福音と教会が表されること、そしてこの海の中で、魚である人間が何を示すべきか。夫婦は、毒蛇の例によって、互いの習いへの寛容、愛、誠実へと促される。なぜ同じ例が両方の側に用いられたか。
Hexaemeron libri sex 5.7.2
17. Nec te moveat quod pro mari Evangelium posui. Evangelium est, in quo Christus ambulavit: Evangelium est, in quo licet titubaverit Petrus, quando negavit; tamen per dexteram Christi fidei munimentum, stationis invenit gratiam: Evangelium est, de quo martyr ascendit: Evangelium est mare, in quo piscantur apostoli, in quo mittitur rete, quod simile est regno coelorum: Evangelium est mare, in quo Christi figurantur mysteria: Evangelium est mare, in quo Hebraeus evasit, Aegyptius interemptus est: Evangelium est mare, quia sponsa Christi Ecclesia est, et divinae gratiae plenitudo, quae supra maria fundata est, sicut dixit Propheta: Ipse super maria fundavit eam (Ps. XXIII, 2) .
PL 14, 212D17. 私が海の代わりに福音を置いたことに、動揺してはならない。福音とは、その上をキリストが歩んだものである。福音とは、ペトロが否んだときにはよろめいたとしても、キリストの右手によって信仰の砦と、立つ恩寵とを見いだしたものである。福音とは、そこから殉教者が上がってくるものである。福音は海であり、その中で使徒たちが漁をし、天の国に似た網が投げ入れられる。福音は海であり、その中でキリストの奥義が表される。福音は海であり、その中でヘブライ人は逃れ、エジプト人は滅ぼされた。福音は海である。キリストの花嫁が教会であり、神の恩寵の充満であって、それは海の上に据えられているからである。預言者が言ったとおりである。「彼こそ海の上にそれを据えた」(詩篇23:2)。
Hexaemeron libri sex 5.7.3
Exsili super undas, o homo, quia piscis es: non te opprimant saeculi istius fluctus: si tempestas est, pete altum et profundum: si seneritas, lude in fluctibus: si procella, cave a scopuloso littore; ne te in rupem furens aestus illidat.
PL 14, 213A人よ、波の上に跳べ。あなたは魚なのだから。この世の波があなたを押しつぶすことのないように。嵐であれば、沖の深みを目指せ。凪〔底本は seneritas。serenitas と読む〕であれば、波の中で戯れよ。突風であれば、岩の多い岸辺を避けよ。荒れ狂う波があなたを岩に打ちつけることのないように。
Hexaemeron libri sex 5.7.4
Scriptum est enim: Estote astuti sicut serpentes (Matt. X, 16) . 18. Et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda et servanda conjugia, diligamus tributa nobis consortia.
PL 14, 213A書かれているからである。「汝らは蛇のように賢くあれ」(マタイ10:16)。18. 賢い蛇のことが例として挙げられたのだから、我々は結婚を求め、守ることにおいて賢くあろう。我々に与えられた伴侶を愛そう。
Hexaemeron libri sex 5.7.5
Et si ii qui longinquis fuerant ortus sui tempore regionibus separati inter se convenerint, et si vir ad peregrina contenderit, nulla longinquitas, nulla absentia complacitam minuat charitatem.
PL 14, 213Bたとえ、生まれたときには遠い地方に隔てられていた者たちが互いに結ばれたとしても、また夫が異国へ急いだとしても、いかなる隔たりも、いかなる不在も、すでに好ましく結ばれた愛を減らしてはならない。
Hexaemeron libri sex 5.7.6
Eadem lex praesentes absentesque connectit: idem naturae vinculum inter distantes et consistentes conjugalis charitatis jura constrinxit: eodum jugo benedictionis utriusque colla sociantur, etiam si alter obeat separatarum regionum longa divortia; quia non corporis cervice, sed mentis, jugum gratiae receperunt.
PL 14, 213B同じ法が、居る者と居ない者とを結びつける。同じ本性の絆が、離れている者たちと留まっている者たちとの間に、夫婦の愛の権利をつなぎ止めた。同じ祝福の軛〔底本は eodum。eodem と読む〕によって、二人の首は結ばれている。たとえ一方が離れた地方の長い隔たりを越えて行くとしても、そうである。二人は恩寵の軛を、身体の首にではなく、心の〔首に〕受けたからである。
Hexaemeron libri sex 5.7.7
Vipera nequissimum genus bestiae, et super omnia quae serpentini sunt generis astutior, ubi coeundi cupiditatem assumpserit, muraenae maritimae notam sibi requirit copulam, vel novam praeparat: progressaque ad littus, sibilo testificata praesentiam sui, ad conjugalem amplexum illam evocat.
PL 14, 213B毒蛇は獣のうちで最も邪悪な種であり、蛇の類のあらゆるものにまさって狡猾である。交わりたい欲望を起こすと、海のウツボ、すでに知っている相手を求め、あるいは新たな相手を整える。岸辺へ進み出て、シューという音で自分の居ることを知らせ、夫婦の抱擁へとウツボを呼び出す。
Hexaemeron libri sex 5.7.8
Muraena autem invitata non deest, et venenatae serpenti expetitos usus suae impertit conjunctionis.
PL 14, 213Cウツボは招かれて欠けることなく、毒を持つ蛇に、求められた結合の用を与える。
Hexaemeron libri sex 5.7.9
Quid sibi vult sermo hujusmodi, nisi ferendos esse mores conjugum; et si absens est, ejus opperiendam praesentiam, sit licet asper, fallax, inconditus, lubricus, temulentus? Quid pejus veneno, quod in conjuge muraena non refugit?
PL 14, 213Cこのような話は何を言おうとしているのか。夫婦の習いは耐え忍ばれるべきであり、たとえ不在であっても、その者が帰るのを待つべきだということである。たとえその者が荒く、偽りがあり、粗野で、移り気で、酒に酔う者であっても。毒よりも悪いものがあるだろうか。ウツボは配偶者においてそれを避けない。
Hexaemeron libri sex 5.7.10
Vocata non deest, et serpentis lubricum sedula charitate complectitur. Ille tua mala portat, et levitatis femineae facilitatem: tu virum tuum non potes, o mulier, sustinere? Adam per Evam deceptus est, non Eva per Adam (33, q. 5, c. Adam per Evam) .
PL 14, 213C呼ばれて欠けることなく、蛇の滑りやすさを熱心な愛で抱く。彼〔夫〕はあなたの悪と、女の軽薄さの脆さとを担っている。女よ、あなたは自分の夫を耐え忍ぶことができないのか。アダムがエバによって欺かれたのであって、エバがアダムによって欺かれたのではない(33, q. 5, c. Adam per Evam〔グラティアヌス『教令集』の箇所を示す引照で、ミーニュが本文に刷ったまま写す。この文はアンブロシウス自身の言葉で、そこに引かれている〕)。
Hexaemeron libri sex 5.7.11
Quem vocavit ad culpam mulier, justum est ut eum gubernatorem assumat; ne iterum feminea facilitate labatur. Sed horridus et incultus est. Semel placuit. Numquid vir frequenter est eligendus?
PL 14, 213C女が罪へ呼んだその男を、導き手として迎えるのは正しい。再び女の脆さのために倒れることのないように。だが彼は荒々しく、粗野だという。一度は気に入ったのである。夫は何度も選び直されるべきものだろうか。
Hexaemeron libri sex 5.7.12
Comparem suum et bos requirit, et equus diligit; et si mutetur alius, tamen trahere jugum nescit compar alterius, et se non totum putat: tu jugalem repudias tuum, et putas saepe mutandum; et si uno defuerit die, superducis rivalem, et statim incognita causa quasi cognita pudoris exsequeris injuriam.
PL 14, 213D牛でさえ自分の連れを求め、馬も愛する。他のものと取り替えられても、他の者の連れは軛を引くことを知らず、自分が全きものではないと考える。ところがあなたは、自分の連れ合いを退け、しばしば替えるべきだと思う。一日でも欠けると、恋敵を引き入れ、原因が分からないのに、あたかも分かったかのように、貞操への侮辱の報復を行う。
Hexaemeron libri sex 5.7.13
Vipera absentem requirit, absentem vocat, et blando proclamat sibilo; atque ubi adventare comparem senserit, venenum evomit reverentiam marito deferens, verecundata nuptialem gratiam: tu, mulier, advenientem de longinquo maritum contumeliis repellis.
PL 14, 214A毒蛇は不在の相手を求め、不在の相手を呼び、甘い鳴き声で叫ぶ。そして連れが近づくのを感じると、毒を吐き出して、夫に敬意を捧げ、結婚の恩寵を恥じらう。ところが女よ、あなたは遠くから帰ってくる夫を罵りで追い返す。
Hexaemeron libri sex 5.7.14
Vipera mare prospectat, explorat iter conjugis: tu injuriis viam viro obstruis: tu litium moves venenum, non rejicis: tu conjugalis amplexus tempore dirum virus exaestuas; nec erubescis nuptias, nec revereris maritum.
PL 14, 214A毒蛇は海を見はるかし、連れ合いの道を探る。あなたは侮辱によって夫の道をふさぐ。あなたは諍いの毒を掻き立て、捨てない。夫婦の抱擁の時に恐ろしい毒を煮えたぎらせ、婚姻を恥じず、夫を敬わない。
Hexaemeron libri sex 5.7.15
19 Sed etiam tu, vir, possumus enim etiam sic accipere, depone tumorem cordis, asperitatem morum, cum tibi sedula uxor occurrit: propelle indignationem, cum blanda conjux ad charitatem provocat. Non es dominus, sed maritus: non ancillam sortitus es, sed uxorem.
PL 14, 214A19 〔ミーニュ版も段落番号 19 の後に点を刷っていない〕しかし夫よ、あなたもまた――このようにも受け取れるからである――熱心な妻があなたを出迎えるときには、心のおごりと習いの荒さを捨てよ。優しい妻が愛へと促すときには、憤りを払いのけよ。あなたは主人ではなく夫であり、女奴隷を得たのではなく妻を得たのである。
Hexaemeron libri sex 5.7.16
Gubernatorem te Deus voluit esse sexus inferioris, non praepotentem. Redde studio vicem, redde amori gratiam. Vipera venenum suum fundit: tu non potes duritiam mentis deponere?
PL 14, 214B神はあなたを、より弱い性の導き手たらしめようとしたのであって、権勢者にではない。熱意には熱意で報い、愛には恩で報いよ。毒蛇は自分の毒を注ぎ出す。あなたは心の頑なさを捨てられないのか。
Hexaemeron libri sex 5.7.17
Sed habes naturalem rigorem: debes temperare eum contemplatione conjugii, et reverentia conjunctionis deponere animi feritatem. Potest et sic. Nolite quaerere, viri, alienum thorum, nolite insidiari alienae copulae. Grave est adulterium, et naturae injuria.
PL 14, 214Bしかしあなたには生来の厳しさがある。ならば結婚を思うことでそれを和らげ、結合への敬意によって心の荒々しさを捨てねばならぬ。このようにも〔読むことが〕できる。夫たちよ、他人の寝床を求めてはならない。他人の結合を陥れようとしてはならない。姦淫は重く、本性への侮辱である。
Hexaemeron libri sex 5.7.18
Duos primum Deus fecit, Adam et Evam, hoc est, virum et uxorem, et uxorem, de viro, hoc est, de costa Adam; et jussit ambos esse in uno corpore, et in uno spiritu vivere. Quid unum separas corpus, unum dividis spiritum? Naturae adulterium est.
PL 14, 214B神は初めに二人を造った。アダムとエバ、すなわち男と妻である。妻は男から、すなわちアダムの肋骨から造られた。そして二人が一つの体にあり、一つの霊で生きるよう命じた。なぜ一つの体を引き離し、一つの霊を分けるのか。それは本性の姦淫である。
Hexaemeron libri sex 5.7.19
Hoc docet muraenae et viperae non jure generis, sed ardore libidinis expetitus amplexus. Discite, o viri, qui alienam permolere quaerit uxorem, cujus serpentis sibi adsciscere cupiat contubernium, cui etiam comparandus ipse serpenti sit.
PL 14, 214Cウツボと毒蛇の、種の定めによってではなく情欲の燃えによって求められた抱擁が、これを教える。夫たちよ、学べ。他人の妻を犯そうとする者が、どの蛇の同棲を自分に取り込もうと望むのか、そして自分自身がどの蛇に比べられるべきかを。〔この文の係りは定かでない。右のように取った〕
Hexaemeron libri sex 5.7.20
Festinat ad viperam, quae se in gremium viri non directo tramite veritatis, sed lubrico devii amoris infundit.
PL 14, 214C彼は毒蛇のもとへ急ぐ。その毒蛇は、真理のまっすぐな道によってではなく、逸れた愛のすべりやすい道によって、男の懐に身を注ぎ込む。
Hexaemeron libri sex 5.7.21
Festinat ad eam quae venenum suum resumit, ut vipera quae fertur peracto conjunctionis munere venenum quod evomuerat, rursus haurire; adultera enim vipera est (Prov. XXIII, 32) .
PL 14, 214C彼は、自分の毒を再び取り込む女のもとへ急ぐ。結合の務めが済むと、吐き出した毒を再び飲み込むと伝えられる毒蛇のようにである。姦通する女は毒蛇だからである(箴言23:32)。
Hexaemeron libri sex 5.7.22
Unde et Salomon ait quod is qui fuerit temulentus, cum per vinum libido fervere consueverit, tamquam a colubri ictu extenditur, et tamquam a cornuta diffunditur illi venenum.
PL 14, 214Cそれゆえソロモンも言う。酔った者は、ぶどう酒によって情欲が燃え立つのが常であるから、蛇に打たれたかのように身を伸ばされ、角のある蛇〔のもの〕のように、その者に毒が広がる、と。
Hexaemeron libri sex 5.7.23
Et ut scias quod de adultera dixit, adjecit: Oculi tui cum viderint alienam, os tuum loquitur perversa (Ibid., 33) .
PL 14, 214Cそして、彼が姦通する女について語ったとあなたが知るように、こう付け加えた。「汝の目が他人〔の妻〕を見るとき、汝の口は邪悪なことを語る」(箴言23:33)。
Hexaemeron libri sex 5.7.24
20. Nec quisquam velut contraria posuisse nos credat, ut et ad bonum et ad malum viperae hujus exemplo uteremur; cum ad institutionem utrumque proficiat, si erubescamus aut fidem non exhibere dilecto, cui exhibet serpens; aut relinquentes sancta conjugia, lubrica et nocitura salutaribus praeferamus, quod facit qui cum serpente miscetur.
PL 14, 214D20. これらを、善にも悪にもこの毒蛇の例を用いるために、我々が相反することを並べたのだと、誰も思ってはならない。どちらも教えに役立つからである。愛する者に対して、蛇でさえ示す誠実を示さないことを恥じるか、あるいは聖なる結婚を捨てて、滑りやすく害をなすものを救いとなるものよりも選ぶことを恥じるか。それは、蛇と交わる者のすることである。