Hexaemeron libri sex 3.15.1
Stupenda aquae diversitas! Inde et fructuum qui ea nutriuntur, differentia nascitur; et stillantium ex arboribus lacrymarum discrepantia: quibus accuratioris perscrutationis excusatio subjungitur.
PL 14, 182B水の驚くべき多様さ。そこから、水に養われる実の違いが生じ、木から滴る涙の相違が生じる。これらについて、あまり精密な探究を控えることの弁明が添えられる。
Hexaemeron libri sex 3.15.2
62. Inexplicabile est singularum rerum exquirere velle proprietates, et vel diversitates earum manifesta testificatione distinguere, vel latentes occultasque causas indeficientibus aperire documentis.
PL 14, 182C62. 個々のものの固有の性質を探り求めようとすること、その違いを明白な証言で区別すること、隠れた原因をたゆみない証拠で明らかにすることは、説き尽くせない。
Hexaemeron libri sex 3.15.3
Una nempe atque eadem est aqua, et in diversas plerumque sese mutat species: aut inter arenas flava, aut inter cautes spumea, aut inter nemora viridantior, aut inter florulenta discolor, aut inter lilia fulgentior, aut inter rosas rutilantior, aut in gramine liquidior, aut in palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in mari obscurior, assumpto locorum quibus influit colore, decurrit.
PL 14, 182C水は一つで同じものだが、しばしば多くの姿へと自らを変える。砂のあいだでは黄色く、岩のあいだでは泡立ち、林のあいだではいっそう緑がかり、花の咲くあいだでは色を変え、百合のあいだではいっそう輝き、バラのあいだではいっそう赤く、草のなかではいっそう澄み、沼ではいっそう濁り、泉ではいっそう透き通り、海ではいっそう暗く、流れ入る場所の色を帯びて流れ下る。
Hexaemeron libri sex 3.15.4
Rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter vaporantia ferveat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, nivibus irrigata glaciali humore canescat.
PL 14, 182D冷たさもまた同じ理によって変わる。暖かいもののあいだでは沸き立ち、陰のなかでは冷え、太陽に照り返されては煮え立ち、雪に潤されては氷の水気で白くなる。
Hexaemeron libri sex 3.15.5
Quemadmodum autem sapor ejus ipse convertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc vehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate varietur?
PL 14, 182Dその味そのものも、どのように変わることか。注がれる種々のものの性質に応じて、あるときはいっそう荒く、あるときはいっそう苦く、あるときはいっそう激しく、あるときはいっそう渋く、あるときはいっそう甘く、さまざまになる。
Hexaemeron libri sex 3.15.6
Asperatur immaturioribus succis, tunso cortice nucis, foliisque contritis, amarior fit absinthio, vino vehementior, austerior alliis: gravescit veneno, melle dulcescit.
PL 14, 183Aまだ熟さない汁、砕かれたクルミの殻、すりつぶされた葉によって荒くなり、ニガヨモギによっていっそう苦くなり、酒によっていっそう強く、ニンニクによっていっそう辛くなる。毒によって重くなり、蜜によって甘くなる。
Hexaemeron libri sex 3.15.7
Si vero ei lentiscum, terebinthi quoque fructus, vel nucis interior pars misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. Cum sit autem altrix omnium virgultorum, diversos singulis usus ministrat.
PL 14, 183Aさらに、乳香樹や、テレビンノキの実、あるいはクルミの内側の部分がそこに混ぜられるなら、油の柔らかい本性へとたやすく移る。水はすべての若木の養い手であるから、それぞれに異なる用を供する。
Hexaemeron libri sex 3.15.8
Si radices alluat vel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus vires, radicem impinguat, caudicem provehit, ramos diffundit, folia virescere facit, fructuum alit semina, pomum augere consuevit.
PL 14, 183A水が根を潤し、あるいは雲から注いで降るなら、すべてのものに異なる力を与える。根を肥やし、幹を伸ばし、枝を広げ、葉を緑にし、実の種を養い、果実を大きくするのが常である。
Hexaemeron libri sex 3.15.9
Ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt succos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. Ipsae quoque inter se discrepant suavitate.
PL 14, 183Aそれゆえ、水がすべてのものの同じ養い手であるのに、木の種類によって、あるものはいっそう渋い汁を、あるものはいっそう甘い汁を、あるものは遅い汁を、あるものは早い汁をもたらす。木どうしもまた、甘さにおいて異なる。
Hexaemeron libri sex 3.15.10
Alia suavitas est in vinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in ficu, discreta in malo, dispar in dactylo. 63. Tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. Pondere quoque distat frequenter ut specie.
PL 14, 183Aブドウの木には一つの甘さがあり、オリーブには別の、サクランボには別の、イチジクには別の甘さがあり、リンゴでは区別され、ナツメヤシでは異なる。63. 水の触れ心地そのものも、ある所では柔らかく、ある所ではいっそう荒く、たいていはいっそう濃い。重さもまた、姿と同じようにしばしば異なる。
Hexaemeron libri sex 3.15.11
Nam plerisque locis gravior, plerisque levior aestimatur. Non mirum igitur si cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter se lacrymae arborum, quae ejusdem aquae alluvione generantur. Et cum una sit omnium causa, diversus singularum usus, diversa natura est.
PL 14, 183B実際、多くの場所ではいっそう重く、多くの場所ではいっそう軽いと見積もられる。それゆえ、水自身がそれ自体のうちで異なるなら、同じ水の流入によって生じる木の涙もまた、互いに異なるのは不思議でない。原因はすべてに一つであるのに、ひとつひとつの用は異なり、本性は異なる。
Hexaemeron libri sex 3.15.12
Aliam vim habet cerasi arboris lacryma, aliam lentisci. Disparem quoque balsami guttam odorata Orientis ligna sudare produntur: diversum quoque lacrymarum genus virgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam vi naturae secretioris illacrymant.
PL 14, 183Bサクランボの木の涙は一つの力を持ち、乳香樹の涙は別の力を持つ。東方の香る木々は、バルサムの異なる滴を汗のように流すと伝えられる。エジプトとリビアのオオウイキョウの若枝も、自然のあるいっそう隠れた力によって、別の種類の涙を流す。
Hexaemeron libri sex 3.15.13
Quid autem tibi referam, clementem licet esse sermonem, quod electrum lacryma virgulti sit, et in tantae materiae soliditatem lacryma durescat?
PL 14, 183Bさて、琥珀が若枝の涙であり、その涙がこれほどの物質の硬さにまで固まるということを、あなたに何と語ろうか〔clementem… の係りは定かでない。「穏やかな話ではあるが」と取った〕。
Hexaemeron libri sex 3.15.14
Nec levibus id astruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones, aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae videtur, cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse.
PL 14, 183Cこのことは軽い証拠で裏づけられるのではない。琥珀のなかに、葉や、若枝のごく小さな破片や、小さな生き物のたぐいが、しばしば見つかるからである。琥珀は、まだ柔らかい滴であったときにそれらを受け入れ、固まってからとどめたと見える。
Hexaemeron libri sex 3.15.15
64. Sed quid ego vili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium providentia divina formaverit?
PL 14, 183C64. だが、なぜ私は、自然の高貴で貴重な理に対して、卑近な言葉で論じ争うのか。この話は人間の知恵に養われているのに、万物の自然は神の摂理が形づくったのである。
Hexaemeron libri sex 3.15.16
Unde velut habenis quibusdam verborum cohibenda diffusio est; ne quod Salomoni specialiter sapientiae munere divinitus videtur esse collatum, usurpatorie videamur exponere differentias arborum et virtutes radicum, et quaecumque sunt abscondita et improvisa, sicut scriptum est (III Reg., IV, 33) , quae nec ab ipso tamen manifestata produntur; ut mihi videatur potuisse eum disputare de virgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnes creaturae explicare rationes.
PL 14, 183Cそれゆえ、言葉の広がりは、いわば手綱のようなもので抑えられなければならない。木々の違いや根の力、また隠された予見されないものすべてについて、あたかもソロモンに特別に知恵の賜物によって神から授けられたと見えるものを、我々が不遜にも説いていると見えることのないように。聖書にも書かれているとおりである(列王記三4:33)。その彼でさえ、それらを明らかにして伝えているわけではない。私には、彼は若木の種類について論じることはできたが、被造物のあらゆる理をより完全に説き明かすことはできなかったと見える。