ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber VI, Caput II 第VI巻 第II章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 243A · 22 sectiones

Hexaemeron libri sex 6.2.1

1

Ad tractandum de bestiarum natura Ambrosius accedit: Scripturam simpliciter accipiendam docet: instituit sui cum paupere conviva comparationem: curiosas quaestiones fugiendas monet; eamque rem Moysis exemplo confirmat.

PL 14, 243A

アンブロシウスは獣の本性を論じにかかる。聖書は素朴に受け取るべきだと教える。自分と貧しいもてなし手との比較を立てる。詮索好きな問いは避けるよう戒め、この事柄をモーセの例で確かめる。

Hexaemeron libri sex 6.2.2

2

3. Nunc age, naturas bestiarum dicamus, et hominis generationem. Audio enim jamdudum aliquos insusurrare dicentes: Quamdiu aliena discimus, et nostra nescimus? Quamdiu de reliquis animantibus docemur scientiam, et nosmetipsos ignoramus?

PL 14, 243B

3. さあ、今や獣の本性と人間の誕生について語ろう。というのも、すでに前から、こうつぶやく者たちがいるのが聞こえる。「いつまで我々は他人のことを学び、自分のことを知らずにいるのか。いつまで他の生き物についての知識を教わり、自分自身を知らずにいるのか」。

Hexaemeron libri sex 6.2.3

3

Illud dicat quod mihi prosit, unde me ipsum noverim. Et justa est conquestio: sed ordo servandus est quem Scriptura contexuit; simul quia non possumus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium natura animantium cognoverimus.

PL 14, 243B

「私が自分自身を知るに至る事柄を、語ってほしい」と。この嘆きももっともである。だが、聖書が織りなした順序は守らなければならない。同時に、あらゆる生き物の本性がどのようなものかを先に知らなければ、我々は自分自身をより十分に知ることができないからでもある。

Hexaemeron libri sex 6.2.4

4

4. Producat, inquit, terra animam viventem secundum genus, quadrupedes, et serpentes, et bestias terrae, et pecora secundum genus, et omnia reptilia. Et fecit Deus bestias terrae, et omnia pecora ad genus, et omnia repentia terrae ad genus.

PL 14, 243B

4. 「地は、生きている魂を、その種類に従って、四つ足の獣、這うもの、地の獣、家畜を、その種類に従って、またすべての這うものを生ぜよ。そして神は、地の獣と、すべての家畜をその種類に従って、また地のすべての這うものをその種類に従って造った。」

Hexaemeron libri sex 6.2.5

5

Et vidit Deus quia bona, et dixit Deus: Faciamus hominem (Gen., I, 24, 25, 26) . Hoc loco non ignoro quosdam bestiarum et pecorum et serpentium terrae species alio retulisse; ut haec ad immanitates criminum, stultitiam peccatorum, nequitiam cogitationum referrent: ego autem simplices naturas uniuscujusque generis accipio.

PL 14, 243C

「そして神は、それが良いことを見た。神は言った、我々は人を造ろう」(創世記1:24、25、26)。この箇所について、私は知っている。ある人々は、獣や家畜や地の蛇の種類を別のものに結びつけ、これらを罪の残忍さ、罪びとたちの愚かさ、思いの邪悪さに当てはめたことを。しかし私は、それぞれの類の素朴な本性として受け取る。

Hexaemeron libri sex 6.2.6

6

5. Nec vercor ne quis me pauperis convivae praesumptioni conferendum putet, qui studio humanitatis complures roget, nec his quidquam nisi viles et usitatos apponat cibos, et tenui mensae pauperis apparatu plus reprehensionis incurrat ex fastidio convivarum, quam gratiae referat ex hospitalitatis affectu.

PL 14, 243C

5. また、私を貧しいもてなし手の僭越と同列に置く人がいはしないかと恐れてもいない。そのもてなし手は、人情の熱意から大勢を招きながら、彼らには安っぽくありふれた食べ物のほか何も供さず、貧しい食卓のささやかな用意によって、もてなしの心から返される好意よりも、客たちの嫌気から受ける非難のほうを多く招くのである。

Hexaemeron libri sex 6.2.7

7

Nec enim Elisaeum amici quasi malum convivam agrestia apponentem olera refutarunt (IV Reg., I, 39) .

PL 14, 243D

実際、友人たちはエリシャを、野の草を供する悪い主人であるかのようには拒まなかった(列王記四1:39)〔ミーニュの引照は I, 39。4:39 の誤り〕。

Hexaemeron libri sex 6.2.8

8

Simile vanis relationibus exquisitum illud et accuratum opipare convivium est, in quo phasiani aut turturis species apponitur, et intus pullus manducatur, aut pullus infertur, et ostreis est fartus, aut spondylis: aut poculum bibitur quod diverso colore atque odore in alienos mutetur sapores: maritima terrenis, terrena maritimis farciuntur.

PL 14, 243D

むなしい語りに似ているのは、あの凝りに凝った、手の込んだ豪勢な饗宴である。そこではキジやキジバトの形のものが供され、その中で雛が食べられ、あるいは雛が出されて、カキやスポンデュロス〔二枚貝の一種か〕が詰められ、あるいは、色と香りの違いによって別の味に変わる杯が飲まれ、海のものが陸のものに、陸のものが海のものに詰め込まれる。

Hexaemeron libri sex 6.2.9

9

Hoc est reprehendere providentiam Creatoris, qui nobis ad victum omnia donavit, quod non illa miscuerit: sed haec dulcia primo videntur, et postea fiunt amara. Quo enim eopiosior fuerit luxuries, eo perniciosior intemperantia est.

PL 14, 244A

これは、我々の糧のためにすべてを与えた創造主の摂理を、それらを混ぜ合わせなかったといって非難することである。だが、これらは初めは甘く見え、のちに苦くなる。贅沢が豊かであるほど、放縦はいっそう破滅的だからである〔ミーニュ版は eopiosior と刷る。copiosior の誤植〕。

Hexaemeron libri sex 6.2.10

10

Elisaeus autem amara apposuit, sed postea facta sunt dulcia. Denique qui ante in illo cibo mortem putabant, postea in eo suavitatis et vitae gratiam sunt adepti.

PL 14, 244A

だがエリシャは苦いものを供したが、のちにそれは甘くなった。かつてその食べ物の中に死を思っていた人々は、のちにそこから、甘美さと命の恩寵を得た。

Hexaemeron libri sex 6.2.11

11

6. Neque rursus formidini est, ne plures videar invitasse, quam possum pascere, et vobis panes deficiant verborum meorum; quia et Elisaeus etsi merito inimitabilis nobis imitandus fide, non consideravit quantos panes haberet, sed quos haberet dividere omnibus voluit, et sufficere omnibus judicavit. (Ibid., 42) .

PL 14, 244A

6. また逆に、私が養える以上に多くの人々を招いたように見え、私の言葉のパンが諸君に足りなくなるのではないかと、恐れることもない。エリシャは、我々が到底まねできない人ではあるが、信仰においては我々がまねすべき人であり、自分がいくつのパンを持っているかを考えず、持っているものをすべての人に分けようと望み、それがすべての人に足りると判断したからである(列王記四1:42)〔ミーニュの引照は「同、42」で、先の IV Reg. I を受ける。4:42 の誤り〕。

Hexaemeron libri sex 6.2.12

12

Itaque decem panes hordeaceos dividere in plebem jussit ministro. Et dixit minister: Quid, dabo hoc in conspectu centum virorum? Et respondit, Da et manducent, quoniam haec dicit Daminus: Manducabunt et relinquent (Ibid., 43) .

PL 14, 244B

そこで彼は、十個の大麦のパン〔ミーニュの脚注は、写本と古い版はみな「十個」と読み、ローマ版は七十人訳とウルガタに合わせて「二十個」とするという〕を民に分けるよう、従者に命じた。従者は言った。「これを百人の前に与えるのか」。彼は答えた。「与えて、食べさせよ。主はこう言うからである。彼らは食べて、なお余すであろう」(列王記四1:43)〔ミーニュの引照は「同、43」で、先の IV Reg. I を受ける。4:43 の誤り。ミーニュ版は主を Daminus と刷る。Dominus の誤植〕。

Hexaemeron libri sex 6.2.13

13

Fides igitur vestra faciet abundare pauperis linguae convivium. Nec vereor, ne jejunia vos edaciores faciant; quominus repleti, et esurientes ac vacui revertamini, quia scriptum est: Confirmat justos Dominus, et in diebus famis saturabuntur (Ps. XXXVI, 17 et 79) .

PL 14, 244B

ゆえに、諸君の信仰が、貧しい舌の饗宴を豊かにするであろう。断食が諸君をいっそう食い意地の張った者にして、満たされることなく、飢え、空っぽのまま帰ることになるのではないかとも恐れない〔quominus の係りは定かでない。「満たされないことになるのを」と取った〕。「主は義しい者を支え、飢饉の日々に彼らは満ち足りる」と書かれているからである(詩篇36:17と79)〔79 は 19 の誤りか〕。

Hexaemeron libri sex 6.2.14

14

Multo pulchrius est hordeaceos panes non erubescere, et apponere quod habeas, quam negare. Elisaeus qui sibi nihil reliquit, populis abundavit.

PL 14, 244B

大麦のパンを恥じず、持っているものを供するほうが、断るよりはるかに美しい。自分のために何も残さなかったエリシャは、民に豊かに与えた。

Hexaemeron libri sex 6.2.15

15

Elisaeus ergo hordeaceos panes non erubuit apponere; nos erubescimus simplices intelligere creaturas, quae simplicibus et suis declarantur vocabulis! Coelum legimus, coelum accipiamus: terram legimus, terram intelligamus frugiferam.

PL 14, 244B

エリシャは大麦のパンを供することを恥じなかった。我々は、素朴な、それ自身の言葉で示される被造物を、素朴に理解することを恥じている。「天」と読めば、天と受け取ろう。「地」と読めば、実りをもたらす地と理解しよう。

Hexaemeron libri sex 6.2.16

16

7. Quid mihi quaerere quae sit ejus mensura circuitus, quam geometrae centum octoginta millibus stadiorum aestimaverunt? Libenter fateor me nescire quod nescio, imo quod scire nihil proderit.

PL 14, 244C

7. 私にとって、その周囲の寸法がどれほどかを尋ねる必要があろうか。幾何学者たちはそれを十八万スタディオンと見積もった。私は、知らないことを、いやむしろ知っても何の益もないことを、知らないと喜んで認める。

Hexaemeron libri sex 6.2.17

17

Melius est genera terrarum scire quam spatia, quae circumfuso mari, interjectis Barbarorum regionibus, suffusa atque invia paludibus humo, quemadmodum possumus comprehendere? quod impossibile esse hominibus Scriptura demonstrat, dicente Deo: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu?

PL 14, 244C

地の広さよりも、地の種類を知るほうがよい。海に囲まれ、蛮族の地方が間に挟まれ、沼で水浸しになって通れない土地がある中で、どうしてその広さを我々は把握できようか。それが人間には不可能であることを、聖書は示している。神が言う。「誰が手で水を量り、手のひらで天を量り、握った手で地全体を量ったのか。」

Hexaemeron libri sex 6.2.18

18

Quis statuit montes in libra, et rupes in statera, et nemora in jugo (Esai., XL, 12) ? et infra: Qui tenet gyrum terrae, et habitantes in ea sicut locustas: qui statuit coelum ut cameram (Ibid., 22) .

PL 14, 244D

「誰が山を秤で、岩を天秤で、森をくびきで定めたのか」(イザヤ40:12)。さらに先で、「地の円を保ち、その上に住む者たちをイナゴのように〔見る〕者、天を丸天井のように据えた者」(イザヤ40:22)。

Hexaemeron libri sex 6.2.19

19

Quis igitur aequalem sibi cum Deo potestatem et scientiam audeat vindicare; ut quae Deus majestatis suae esse proprio signavit oraculo, haec sibi homo ad cognitionem suppetere posse praesumat?

PL 14, 244D

では、誰が神と対等の力と知識を自らに要求してよいだろうか。神が自らの威厳に属するものと、自らの告知によって印をつけたものを、人が自分の認識に届き得ると思い上がるなどということが。

Hexaemeron libri sex 6.2.20

20

8. Certe Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum: sed quia spiritum Dei accepit, quasi minister Dei inanem illam et usurpatoriam Philosophiae doctrinam veritatis rationi posthabuit: et ea descripsit mihi quae nostrae spei accommoda judicavit, quod terram fecerit Deus, quod produxerit terra juxta Dei omnipotentis imperium, operationemque domini Jesu virgulta de terris, et omnem animam viventem secundum genus.

PL 14, 244D

8. 確かにモーセはエジプト人のあらゆる知恵に通じていた。しかし神の霊を受けたので、神に仕える者として、哲学のあの空虚で僭称にすぎない教えを、真理の理よりも下に置いた。そして、我々の希望にふさわしいと判断したことを私に記した。すなわち、神が地を造ったこと、全能の神の命令と主イエスの働きに従って〔operationem の係りは定かでない。juxta の下に imperium と並ぶものと取った〕、地が地から灌木と、種類に従うすべての生きている魂を生じさせたことである。

Hexaemeron libri sex 6.2.21

21

At non ille putavit dicendum, quantum de spatio aeris occupet umbra terrae, cum sol recedit a nobis, diemque abducit inferiora axis illuminans; et quemadmodum in regionem umbrae mundi hujus incidens lunae globus eclipsim faciat; quoniam, quae nihil ad nos, quasi nihil profutura praeteriit.

PL 14, 245A

しかし彼は、太陽が我々から退き、昼を連れ去って軸の下方を照らすとき、地の影が空気の広がりのどれほどを占めるかを、また月の球がこの世界の影の領域に落ち込んで食を起こす仕組みを、語るべきだとは考えなかった。我々に何の関わりもないことは、何の益もないものとして通り過ぎたのである。

Hexaemeron libri sex 6.2.22

22

Vidit enim in sancto Spiritu non illas marcescentis jam sapientiae vanitates sequendas, quae rebus inexplicabilibus mentem nostram occupant, luduntque operam, sed ea potius describenda, quae ad virtutis spectarent profectum.

PL 14, 245A

彼は聖なる霊において見たからである。すでにしぼみつつある知恵のあの空しさ、すなわち説明のつかない事柄で我々の心を占め、労を徒労にするようなものに従うべきではなく、むしろ徳の進歩に関わることこそ記すべきであると。