Hexaemeron libri sex 1.7.1
(Sermo II.) Occurritur iis qui materiae aeternitatem e Scripturae verbis conantur adstruere. Terram eo invisibilem dici, quod aquis cooperta esset. Cur ea prius facta significetur, quam ornata. 25. Terra autem erat invisibilis et incomposita (Gen. I, 2) .
PL 14, 135C(第2説教)質料の永遠性を聖書の言葉から立証しようとする者たちに対抗する。地が「見えない」と言われるのは、水に覆われていたからであること。なぜ地が整えられる前に造られたと示されているのか。25. 「地は見えず、整えられていなかった」(創世記1:2)。
Hexaemeron libri sex 1.7.2
Bonus artifex prius fundamentum ponit: postea, fundamento posito, aedificationis membra distinguit, et adjungit ornatum.
PL 14, 135D優れた工匠は、まず基礎を据える。そののち、基礎が据えられると、建物の各部を区分し、飾りを加える。
Hexaemeron libri sex 1.7.3
Posito igitur fundamento terrae, et confirmata coeli substantia, duo enim ista sunt velut cardines rerum, subtexuit: Terra autem erat invisibilis et incomposita.
PL 14, 135Dこうして地の基礎が据えられ、天の実体が固められたのち――この二つは事物のいわば蝶番だからである――彼は続けた。「地は見えず、整えられていなかった」。
Hexaemeron libri sex 1.7.4
Quid est, Erat, nisi ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem suam, et dicant: Ecce quia materia, id est, hyle, sicut philosophi dicunt, etiam secundum Scripturam divinam non habuit initium.
PL 14, 135D「あった」とは何か。それは、彼らが自分たちの見解を限りなく、また初めなしに広げて、こう言うことがないようにするためである。「見よ、質料、すなわち哲学者たちの言うヒュレーは、神の聖書によっても初めを持たなかったのだ」。
Hexaemeron libri sex 1.7.5
Verum hoc dicentibus respondebis, quia scriptum est: Erat autem Cain operarius terrae (Gen. IV, 2) . Et de eo qui Jubal dictus est, habet Scriptura: Hic erat pater qui demonstravit psalterium et citharam (Ibid., 21) .
PL 14, 136Aしかしこう言う者たちには、あなたはこう答えるであろう。「カインは土を耕す者であった」(創世記4:2)と書かれている。またユバルと呼ばれた者について、聖書はこう言う。「これは、竪琴と琴を示した父であった」(創世記4:21)。
Hexaemeron libri sex 1.7.6
Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Job (Job. I, 1) . Desinant ergo de verbo quaestionem movere, cum praesertim praemiserit Moyses, quia fecit Deus terram. Erat ergo, ex quo facta est.
PL 14, 136Aまた、「アウシティスの地方に、ヨブという名の人がいた」(ヨブ記1:1)〔アウシティスはウツの地のことか〕。ゆえに、彼らが言葉をめぐって問いを立てるのはやめるがよい。まして、モーセが、神は地を造ったとすでに先に述べているのである。したがって、「あった」とは、地が造られたときからのことである。
Hexaemeron libri sex 1.7.7
Nam si sine principio eam dicunt esse, jam non solum Deum, sed etiam hylen sine principio dicentes, definiant ubinam erat. Si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat.
PL 14, 136Aというのも、彼らが地を初めなきものと言うなら、神だけでなくヒュレーをも初めなきものと言うことになる。それならば、それがどこにあったのかを定義せよ。場所の中にあったのなら、初めを持たなかった事物の質料がその中にあったその場所もまた、初めなきものだったことになる。
Hexaemeron libri sex 1.7.8
Quod si absurdum videtur de loco credere, videte ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, alarum remigiis suspendebatur.
PL 14, 136Bしかし、場所について信じるのが不条理に見えるなら、地は飛ぶものだったと我々は考えざるをえないのではないか、よく見よ。基礎を持たず、翼の櫂によって吊り下げられていたことになる。
Hexaemeron libri sex 1.7.9
Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc derivemus prophetici sermonis interpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus (Esa. XXIV, 16) ? Et illud: Vae terrae navium pennae (Esa. XVIII, 1) ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra?
PL 14, 136Bそれなら、地に翼をどこから取ってこようか。預言者の言葉の解釈をここへ引き寄せるほかないのではないか。「地の翼から、我々は不思議なことを聞いた」(イザヤ24:16)。またこう言う。「災いあれ、船の翼の地よ」(イザヤ18:1)。しかし、もしこれを受け入れるなら、地はどんな空気の中を飛んでいたのか。
Hexaemeron libri sex 1.7.10
Sine aere enim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis?
PL 14, 136B空気なしには飛べなかったが、空気はまだありえなかった。事物の質料のうちに元素の区別がまだ生じていなかったからであり、元素そのものがまだ造られていなかったからである。それなら、翼の櫂に支えられたこの質料はどこにあったのか。
Hexaemeron libri sex 1.7.11
In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio (Sap. V, 12) , quia emissa sagitta in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est.
PL 14, 136B空気の中にはなかった。空気は世界の物体だからである。空気が物体であることは、〔知恵の書の〕一節が教えている。射手が狙う場所へ矢が放たれると、切り裂かれた空気がただちに元に戻るのである(知恵の書5:12)。
Hexaemeron libri sex 1.7.12
Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, incomprehensibilis et purissimus spiritus, locus erat materiae mundialis, et erat in Deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit nec mens servulorum ejus, sicut habemus scriptum: De hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo (Joan. XVII, 14) .
PL 14, 136Cそれなら、ヒュレーはどこにあったのか。何か狂った思いつきで、神の中にあったと言われるのでなければ。そうなると、見えない本性を持ち、侵されることのない神、近づきえない光に住み、把握されえない最も清い霊である神が、世界の質料の場所であったことになり、世界の一部が神の中にあったことになる。「彼らはこの世界のものではない。私もこの世界のものではないように」(ヨハネ17:14)と我々のもとに書かれているとおり、神の僕たちの精神でさえこの世界のものではないのに。
Hexaemeron libri sex 1.7.13
26. Quemadmodum ergo invisibilia visibilibus, et ei qui ordinem ac decorem donavit omnibus, incomposita copulabantur? nisi forte quia dixit, Terra autem erat invisibilis, et invisibilem eam per substantiam credant; et ideo quia aquis operta, visibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita, visum oculorum, aciemque praetereant.
PL 14, 136C26. では、見えないものが見えるものと、そして万物に秩序と美を与えた者と、整えられていないものがどのように結びついたのか。もっとも、彼が「地は見えなかった」と言ったために、彼らがその実体によって地は見えなかったと信じるのでなければ。それとも、地は水に覆われていたので、肉の目には見えなかったのである。水の深みにある多くのものが、目の視力と鋭さを逃れるのと同じである。
Hexaemeron libri sex 1.7.14
Non enim Deo aliquid invisibile, sed creatura mundi creaturae utique aestimatione censetur. Invisibilis etiam terra, quia nondum lux quae illuminaret mundum, nondum sol: postea enim luminaria facta sunt coeli.
PL 14, 136D神にとって見えないものがあるのではなく、世界の被造物は、被造物の評価によって判断されるのである。地が見えなかったのは、世界を照らす光がまだなく、太陽もまだなかったからでもある。天の光るものはそののちに造られたからである。
Hexaemeron libri sex 1.7.15
Quod si solis radius plerumque etiam aquis operta illuminat, et profundo mersa splendore luminis sui prodit; quis dubitet Deo ea, quae in profundo sunt, invisibilia esse non posse; nisi forte sic accipiamus invisibilem terram, quod nondum verbo Dei et protectione visitabatur, quae hominem non habebat, propter quem Dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: Dominus respexit super filios hominum, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum (Psal. XIII, 2) ?
PL 14, 136D太陽の光線は、水に覆われたものをもしばしば照らし、深みに沈んだものをもその光の輝きで現す。そうであれば、深みにあるものが神にとって見えないものでありえないことを、誰が疑おうか。もっとも、地が見えなかったとは、地がまだ神の言葉と保護によって訪れられていなかったという意味に解するのでなければ。地には、主がそのために地を顧みる人がまだいなかった。書かれているとおりである。「主は人の子らの上を見渡した。悟りのある者、神を求める者がいるかどうかを見るために」(詩篇13:2)。
Hexaemeron libri sex 1.7.16
Et alibi ait: De coelo jaculatus est judicium: terra tremuit et quievit (Psal. LXXV, 9) . Et merito invisibilis, quia incomposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore.
PL 14, 137Aまた別の箇所で言う。「天から裁きを投げ下ろした。地は震え、静まった」(詩篇75:9)。地が見えなかったのは当然である。整えられておらず、自らの造り主から、ふさわしい姿と形をまだ受けていなかったからである。
Hexaemeron libri sex 1.7.17
27. Et fortasse dicant: Cur enim Deus, sicut dixit et facta sunt, non simul ornatus congruos assurgentibus donavit elementis, quasi non potuerit, coelum insignitum stellis subito ut creatum est, refulgere, et floribus ac fructibus terra vestiri?
PL 14, 137A27. おそらく彼らはこう言うであろう。「神が『言うと、それらは造られた』のなら、なぜ神は、生じてくる元素にふさわしい飾りを同時に与えなかったのか。天が造られたとたんに星々で飾られて輝き、地が花と実で装われることは、できなかったとでも言うのか」。
Hexaemeron libri sex 1.7.18
Potuit utique, sed ideo primo facta, postea composita declarantur, ne vere increata et sine principio crederentur, si species rerum velut ingeneratae ab initio, non postea additae viderentur.
PL 14, 137Aもちろんできた。だが、まず造られ、そののち整えられたと告げられているのは、事物の姿が、あたかも初めから生得のもので、のちに加えられたものと見えないならば、本当に造られざるもの、初めなきものと信じられるおそれがあったからである。
Hexaemeron libri sex 1.7.19
Incomposita terra legitur, et iisdem a philosophis aeternitatis, quibus Deus, privilegiis honoratur; quid dicerent si ab initio ejus pulchritudo vernasset?
PL 14, 137B地は整えられていないと読まれるのに、それでも哲学者たちによって、神と同じ永遠の特権をもって尊ばれている。もし初めから地の美しさが花開いていたなら、彼らは何と言ったであろうか。
Hexaemeron libri sex 1.7.20
Demersa aquis describitur, velut cuidam principiorum suorum addicta naufragio, et adhuc a nonnullis facta non creditur; quid si decorem primogenitum vindicaret?
PL 14, 137B地は水に沈められたと描かれ、いわば自らの原理の難破に引き渡されたようなものである。それでもなお、一部の者たちは地が造られたとは信じない。もし地が最初に生まれた飾りを主張していたなら、どうであったか。
Hexaemeron libri sex 1.7.21
Accedit illud, quod imitatores nos sui Deus esse voluit, ut primo faciamus aliqua, postea venustemus; ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus implere. Fides autem nostra quodam gradu crescit.
PL 14, 137B加えて、神は我々が自らの模倣者であることを望んだ。それは、我々がまず何かを造り、そののちにそれを美しくするためであり、両方を同時に試みて、どちらも成し遂げられなくなることがないようにである。我々の信仰は、ある段階を踏んで成長するからでもある。
Hexaemeron libri sex 1.7.22
Ideo primo fecit Deus, postea venustavit, ut eumdem credamus ornasse qui fecit, et fecisse qui ornavit; ne alterum putemus ornasse, alterum creavisse: sed eumdem utrumque esse operatum; ut primo faceret, postea componeret, ut alterum altero crederetur.
PL 14, 137Bそれゆえ、神はまず造り、そののちに美しくした。造った者が飾ったのと同じ者であり、飾った者が造ったのと同じ者であると我々が信じるためである。一方が飾り、他方が創造したと考えることがないように。同じ者が両方を行ったのであり、まず造り、そののち整えたので、一方によって他方が信じられるようになるためである。
Hexaemeron libri sex 1.7.23
Habes in Evangelio hujus rei evidens testimonium (Joan. XI, 44) . Nam suscitaturus Lazarum Dominus, jussit ut Judaei removerent lapidem de sepulcro, ut mortuum videntes, postea resuscitatum crederent.
PL 14, 137C福音書に、この事の明白な証言がある(ヨハネ11:44)。主はラザロをよみがえらせようとして、ユダヤ人たちに墓から石を取り除くよう命じた。それは、彼らが死者を見て、そののちよみがえらされたことを信じるためであった。
Hexaemeron libri sex 1.7.24
Deinde vocavit Lazarum, et resurrexit, et ligatis manibus et pedibus exiit foras. Nonne poterat removere lapidem, qui poterat mortuum suscitare? Et qui potuit defuncto vitam reddere, non potuit nexus solvere vinculorum?
PL 14, 137Cそれから主はラザロを呼び、彼はよみがえって、手足を縛られたまま外に出てきた。死者をよみがえらせることのできた者が、石を取り除けなかったのか。死んだ者に命を返すことができた者が、縛めの結び目を解くことができなかったのか。
Hexaemeron libri sex 1.7.25
Cui vinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis vinculis incessum reddere? Sed utique advertimus quod voluit primo demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent: deinde resuscitare: tertio jubere ut ipsi vincula funeris solverent; ut inter ista fides infunderetur infidelibus, et per gradus quosdam credulitas nasceretur.
PL 14, 137C足を縛られた者に歩みを与えた者が、縛めが解かれたあとの歩みを返すことができなかったのか。そうではなく、我々はたしかに次のことに気づく。主はまず死者を示すことを望み、彼らが自分の目を信じるようにした。次によみがえらせ、第三に、葬りの縛めを彼ら自身が解くよう命じた。そうして、これらの合間に不信の者たちに信仰が注がれ、いくつかの段階を経て信じる心が生まれるようにしたのである。