Hexaemeron libri sex 1.4.1
Principiorum varia genera: et in quo Deus fecisse coelum ac terram intelligendus. 12. Principium igitur esse docet qui dicit: In principio fecit Deus coelum et terram.
PL 14, 127D初めの種々の類。また、どの意味で神が天と地を造ったと解されるべきか。12. したがって「初めに神は天と地を造った」と言う者は、初めがあることを教えている。
Hexaemeron libri sex 1.4.2
Principium autem ad tempus refertur, aut ad numerum, aut ad fundamentum; quomodo in aedificanda domo initium fundamentum est. Principium quoque conversionis et depravationis dici posse Scripturarum cognoscimus auctoritate.
PL 14, 127Dさて、初めは、時間か、数か、基礎に関係づけられる。家を建てるとき、始めは基礎であるのと同じである。また、転換と堕落の初めということも言えることを、我々は聖書の権威によって知っている。
Hexaemeron libri sex 1.4.3
Est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diversorum deinceps coepit operatio. Est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est, Deo placere quod facias. Eo enim ad conferendum hominibus subsidium maxime provocamur.
PL 14, 128Aまた技術の初めは、さまざまな職人の働きが以後そこから始まった、技そのものである。また善い業の初めは最善の目的でもあり、慈しみ〔misericordia は「慈しみ」、miseratio は「憐れみ」と訳し分ける〕の初めは、あなたが行うことが神に喜ばれることである。我々は、それによって人々に助けを与えるよう、最も強く促されるからである。
Hexaemeron libri sex 1.4.4
Est etiam virtus divina, quae hac exprimitur appellatione. Ad tempus refertur, si velis dicere in quo tempore Deus fecit coelum et terram, id est, in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait Sapientia: Cum pararet coelum, cum illo eram (Prov. VIII, 27) .
PL 14, 128A神の力もまた初めであり、この呼び名で表される。時間に関係づけるなら、神がいつ天と地を造ったかを言おうとするとき、すなわち世界の発端、それが造られ始めたときである。知恵が言うとおりである。「彼が天を備えたとき、私は彼とともにいた」(箴言8:27)。
Hexaemeron libri sex 1.4.5
Ad numerum autem si referas, ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles.
PL 14, 128A数に関係づけるなら、こう解するのが適切である。まず神は天と地を造り、次に丘、地方、人の住めない果てを造った。
Hexaemeron libri sex 1.4.6
Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit.
PL 14, 128Bあるいはこうである。ほかの見える被造物、すなわち昼、夜、実をつける木々、生き物のさまざまな種類に先立って、天と地を造った。
Hexaemeron libri sex 1.4.7
Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse legisti, dicente Sapientia: Quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum cuncta componens (Sap. VIII, 29) .
PL 14, 128B基礎に関係づけるなら、地の基礎が初めであると、あなたは読んでいる。知恵が言う。「彼が地の堅固な基礎を造っていたとき、私は彼のもとにいて、すべてを整えていた」(知恵の書8:29〔底本は Sap. VIII, 29。箴言8:29–30 の言葉である〕)。
Hexaemeron libri sex 1.4.8
Est etiam bonae principium disciplinae, sicut est illud: Initium sapientiae est timor Domini (Prov. I, 7) ; quoniam qui timet Dominum, declinat errorem, et ad virtutis semitam vias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit Deum, non potest renuntiare peccato.
PL 14, 128Bよい教えの初めもあり、「知恵の初めは主への畏れである」(箴言1:7)とあるとおりである。主を畏れる者は誤りを避け、徳の小道へ自分の道を向けるからである。誰も神を畏れなければ、罪を捨てることはできない。
Hexaemeron libri sex 1.4.9
13. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic initium mensium erit vobis (Exod. XII, 2) ; quamvis et de tempore istud accipiatur, quia de Pascha Domini loquebatur, quod veris initio celebratur.
PL 14, 128B13. 次の言葉についても、同じように解することができる。「この月は、汝らにとって月々の初めとなる」(出エジプト記12:2)。もっとも、これは時についても解される。主の過越について語っていたのであり、それは春の初めに祝われるからである。
Hexaemeron libri sex 1.4.10
In hoc ergo principium mensium, coelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium, ubi erat opportuna omnibus verna temperies.
PL 14, 128Cそれゆえ、この月々の初めに、神は天と地を造った。世界の発端は、あらゆるものにふさわしい春の温暖があるところから取られるべきだったからである。
Hexaemeron libri sex 1.4.11
Unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hybernas glacies atque hyemales caligines serenior solito verni temporis splendor eluceat.
PL 14, 128Cそのため、一年も生まれる世界の像を表し、冬の氷と冬の闇のあとに、春の季節の輝きが、いつもよりいっそう晴れやかに輝き出るのである。
Hexaemeron libri sex 1.4.12
Dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum vices surgerent, atque initio cujusque anni produceret terra nova seminum germina, quo primum Dominus Deus dixerat: Germinet terra herbam foeni, seminans semen secundum genus et secundum similitudinem, et lignum fructiferum faciens fructum (Gen. I, 11) .
PL 14, 128Cこうして、世界の最初の出現が、以後の年々の巡りに形を与えた。その定めに従って年々の移り変わりが起こり、各年の初めに地が新しい種の芽を生み出すためである。その初めに、主なる神は言ったのである。「地は、種類に従い似姿に従って種を結ぶ牧草と、実を結ぶ実のなる木とを芽生えさせよ」(創世記1:11)。
Hexaemeron libri sex 1.4.13
Et statim produxit terra herbam foeni, et lignum fructiferum; in quo nobis et moderationis perpetuae divina providentia, et celeritas terrae germinantis ad aestimationem vernae suffragatur aetatis.
PL 14, 128Dすると直ちに、地は牧草と実をつける木を生み出した。ここには、永続する節度についての神の摂理と、芽吹く地の速さが、〔この時が〕春の季節に当たるという判断を、我々のために支えている。
Hexaemeron libri sex 1.4.14
Nam etsi quocumque tempore et Deo jubere promptum fuit, et terrenae naturae obedire, ut inter hybernas glacies et hyemales pruinas coelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret; non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in virides subito fructus arva laxare, atque horrentibus pruinis florulenta miscere.
PL 14, 128Dたとえ、いかなる時にも、神には命じることが容易で、地の本性には従うことが容易であり、冬の氷や冬の霜のただなかでも、天の命令の暖かさによって芽吹く地が実を結ぶことができたとしても、凍てついて固く締まった野を突然緑の実りへとゆるめ、そそり立つ霜に花を混ぜることは、永遠の配剤にふさわしいことではなかった。
Hexaemeron libri sex 1.4.15
Ergo ut ostenderet Scriptura veris tempora in constitutione mundi, ait: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni (Exod. XII, 2) , primum mensem, vernum tempus appellans.
PL 14, 128Dそれゆえ聖書は、世界の成り立ちにおいて春の時期を示すために言う。「この月は汝らにとって月々の初めであり、汝らにとって年の月のうちの第一である」(出エジプト記12:2)。第一の月とは、春の時期を指している。
Hexaemeron libri sex 1.4.16
Decebat enim principium anni principium esse generationis, et ipsam generationem mollioribus auris foveri. Neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare frigoris, aut torrentis aestus injuriam sustinere.
PL 14, 129A年の初めが生成の初めであり、その生成そのものがより穏やかな風に養われることが、ふさわしかったからである。事物のやわらかな始まりは、より厳しい寒さの労苦に耐えることも、焼きつく暑さの害に耐えることもできないであろうから。
Hexaemeron libri sex 1.4.17
14. Simul istud advertere licet, quia jure concurrit, ut eo tempore videatur in hanc generationem, atque in hos usus tributus ingressus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem est legitimus transitus.
PL 14, 129A14. 同時に、次のことにも気づいてよい。この生成とこれらの用とへの入場が与えられたと見える時が、この生成から再生への正当な移行がある時と、まさしく重なるのである〔in hanc generationem と in hos usus はともに ingressus に係ると取った〕。
Hexaemeron libri sex 1.4.18
Siquidem verno tempore filii Israel Aegyptum reliquerunt, et per mare transierunt, baptizati in nube, et in mari, ut Apostolus dixit (I Cor. X, 1 et seq.) : et eo tempore Domini quotannis Jesu Christi Pascha celebratur, hoc est, animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad veritatem et sinceritatem.
PL 14, 129A実際、春の時期にイスラエルの子らはエジプトを去り、海を渡った。使徒が言ったように、雲の中、海の中で洗礼を受けたのである(一コリント10:1以下)。そしてその時期に、主イエス・キリストの過越が毎年祝われる。すなわち、魂が悪徳から徳へ、肉の情念から恩寵と心の節制へ、悪意と邪悪の酵母から真理と純粋へと移ることである。
Hexaemeron libri sex 1.4.19
Regeneratis itaque dicitur: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni (Exod. XII, 2) .
PL 14, 129B再生した者たちには、それゆえ言われる。「この月は汝らにとって月々の初めであり、汝らにとって年の月のうちの第一である」(出エジプト記12:2)。
Hexaemeron libri sex 1.4.20
Derelinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao principem istius mundi, dicens: Abrenuntio tibi, diabole, et angelis tuis, et operibus tuis, et imperiis tuis.
PL 14, 129B洗われる者は、あの、霊的に解されるファラオ〔intelligibilis は字義でなく霊的な意味で解される、の意〕、この世の君を捨て、見捨てるからである。そして言う。「悪魔よ、私は汝を、汝の使いたちを、汝の業を、汝の支配を捨てる」。
Hexaemeron libri sex 1.4.21
Nec jam serviet ei, vel terrenis hujus corporis passionibus, vel depravatae mentis erroribus, qui demersa omni malitia, vice plumbi, bonis operibus dextra laevaque munitus inoffenso saeculi hujus freta studet transire vestigio.
PL 14, 129Bもはや彼に仕えることはなく、この身体の地上的な情念にも、堕落した精神の誤りにも仕えない。彼はあらゆる悪意を鉛のように沈め、右にも左にも善い業で守られて、この世の海峡を、つまずくことのない歩みで渡ろうと努める。
Hexaemeron libri sex 1.4.22
In libro quoque, qui inscribitur de Numeris, ait Scriptura : Initium nationum Amalec, et semen ejus peribit (Num. XXIV, 20) .
PL 14, 129C『民数記』と題された書でも、聖書は言う。「諸国民の初めはアマレク、その子孫は滅びる」(民数記24:20)。
Hexaemeron libri sex 1.4.23
Et utique non omnium nationum primus est Amalec; sed quia per interpretationem Amalec rex accipitur iniquorum; iniqui autem gentes sunt: vide ne principem mundi hujus accipere debeamus, qui imperat nationibus voluntatem suam facientibus, cujus semen peribit: semen autem ejus impii et infideles sunt, quibus ait Dominus, Vos ex patre diabolo estis (Joan. VIII, 24) .
PL 14, 129C確かにアマレクがすべての民の第一なのではない。だが、解釈によれば、アマレクは不義の者たちの王と解され、不義の者たちは異邦の民である。だから、この世の君を理解すべきではないか、よく見よ。その君は、自分の意志を行う諸国民に命じ、その子孫は滅びる。その子孫とは不敬虔な者、不信仰な者であり、主は彼らに言う。「汝らは父である悪魔から出ている」(ヨハネ8:24〔底本は24。44の誤り〕)。
Hexaemeron libri sex 1.4.24
15. Est etiam initium mysticum, ut illud est, Ego sum primus et novissimus, initium et finis (Apoc. I, 8) . Et illud in Evangelio praecipue, quod interrogatus Dominus, quis esset, respondit: Initium, quod et loquor vobis (Joan. VIII, 25) .
PL 14, 129C15. 神秘的な初めもあり、「私は最初であり最後、初めであり終わりである」(黙示録1:8)というのがそれである。また福音書では特に、主が自分は誰かと問われたときに答えた言葉、「初めである。そのことを私は汝らに語ってもいる」(ヨハネ8:25)がある。
Hexaemeron libri sex 1.4.25
Qui vere et secundum divinitatem est initium omnium, quia nemo ante ipsum; et finis, quia nemo ultra ipsum: et secundum Salomonem (Prov. VIII, 22) initium est viarum Domini in opera ejus; ut per ipsum disceret hominum genus vias Domini sequi, et operari opera Dei.
PL 14, 129D彼は真実に、神性に従って、万物の初めである。彼より前には誰もいないからであり、また終わりである。彼の先には誰もいないからである。そしてソロモンによれば(箴言8:22)、彼は主の道の初めであり、その業のためにある。人類が彼を通して主の道に従い、神の業を行うことを学ぶためである。
Hexaemeron libri sex 1.4.26
In hoc ergo principio id est, in Christo, fecit Deus coelum et terram; quia per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod factum est, in ipso vita erat; quia in ipso constant omnia.
PL 14, 130Aそれゆえ、この初め、すなわちキリストにおいて、神は天と地を造った。彼を通してすべてのものが造られ、彼なしには何一つ造られなかったからである。造られたものは、彼の内で命であった。すべてのものは彼の内に成り立つからである。
Hexaemeron libri sex 1.4.27
Et ipse est primogenitus totius creaturae, sive quia ante omnem creaturam; sive quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Israel, non quia ante omnes, sed quia sanctior caeteris.
PL 14, 130A彼は全被造物の長子でもある。それは、すべての被造物に先立つからであり、あるいは聖であるからである。長子は聖なるものだからであり、イスラエルの長子のように、すべてに先立つからではなく、ほかの者よりも聖だからである。
Hexaemeron libri sex 1.4.28
Sanctus autem Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. Omnis autem creatura subjecta vanitati est.
PL 14, 130A主は、身体を受けたことにおいても、あらゆる被造物の上に聖である。ただ一人、罪なく、ただ一人、空しさなくあるからである。あらゆる被造物は空しさに服している。
Hexaemeron libri sex 1.4.29
16. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus.
PL 14, 130A16. 次のようにも理解できる。「初めに神は天と地を造った」とは、時に先立って、ということである。道の初めがまだ道ではなく、家の初めがまだ家ではないのと同じである。
Hexaemeron libri sex 1.4.30
Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis impleta.
PL 14, 130Aついで、ほかの人々は、エン・ケパライオー(「頭において」)と言った。それは、いわば頭において、すなわち短い、わずかな一瞬に、働きの全体が完成したことを意味する。
Hexaemeron libri sex 1.4.31
Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, καὶ κεφαλαῖον vel caput; ut dicamus Latine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terra est, quae non solum ad mundi hujus spectare videntur ornatum, sed etiam ad indicium rerum invisibilium, et quoddam argumentum eorum quae non videntur, ut est istud propheticum: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum (Ps. XVIII, 1) .
PL 14, 130Bそれゆえ、初めを時間としてではなく、時に先立つものとして、またケパライオン(頭、要点)すなわち頭として〔「また」の語までギリシア語で刷られている〕受け取る者もいる。ラテン語で言えば、いわば業の総括である。見える事物の総括は天と地であり、それらはこの世界の飾りに関わるだけでなく、見えない事物の指標、見えないものの証しともなるように見えるからである。預言者の言葉のとおりである。「天は神の栄光を語り、大空はその手の業を告げる」(詩篇18:1)。
Hexaemeron libri sex 1.4.32
Quod secutus Apostolus aliis verbis in eamdem conclusit sententiam, dicens: Quia invisibilia ejus per ea quae facta sunt, intelliguntur (Rom. I, 20) .
PL 14, 130B使徒はこれにならい、別の言葉で同じ結論に至って言った。「その見えない性質は、造られたものを通して知られる」(ローマ1:20)。
Hexaemeron libri sex 1.4.33
Auctorem enim Angelorum et Dominationum et Potestatum facile intelligimus eum, qui momento imperii sui hanc tantam pulchritudinem mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat; et non de exstantibus aut rebus, aut causis donavit habere substantiam.
PL 14, 130B天使たち、主権、権能の創造者を、我々は容易に理解する。その者は、自らの支配の一瞬で、存在しなかったこの世界のこれほどの美を、無から存在させ、既存の事物や原因から実体を持つよう与えたのではない。