Hexaemeron libri sex 2.3.1
Firmamentum non idem esse ac coelum: veras aquas super ipso residere perperam negari, idque ostendi Scriptura, exemplis, ac multiplici ratione: ubi qui calidam soli naturam inesse nolunt, revincuntur.
PL 14, 148A大空は天と同じではない。上に実際の水があることを偽りと否定するのは誤りであり、それが聖書、実例、さまざまな論拠によって示される。そこでは、太陽に熱い本性があることを認めない者たちが論駁される。
Hexaemeron libri sex 2.3.2
8. Propositum igitur nobis est, quia dixit Deus: Fiat firmamentum inter medium aquae, et sit discernens inter aquam et aquam. Et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet quod ante jam fecit, de quo scriptum est: In principio fecit Deus coelum et terram.
PL 14, 148A8. さて、我々の課題はこうである。神が「水の真ん中に大空あれ、そして水と水を分けるものであれ」と言ったからである。そしてここから、〔神が〕大空と呼んでいるのは、すでに先に造ったもの、すなわち「初めに神は天と地を造った」と書かれているものなのかどうかが論じられる。
Hexaemeron libri sex 2.3.3
Nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore Deo et conditum coelum Scriptura expresserit, hic expositionem operis, creationisque diffuderit; ut ibi quasi summa operis breviter comprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species.
PL 14, 148B我々以前の幾人かがこう解したことも見逃せない。聖書は上で、創造者である神によって創造され造られた天を述べ、ここでは業と創造の説明を広げたのであって、そこでは業の総体がいわば簡潔にまとめられ、ここでは働きの性質が、居合わせる事物そのものの姿によって配列されたのだ、と。
Hexaemeron libri sex 2.3.4
Sed movet nos, quia et nomen aliud significatur, et species solidior, et causa discernitur, et persona cooperatoris adjungitur.
PL 14, 148Bだが我々の心を動かすのは、別の名が示され、形がより固く、原因が区別され、協働者のペルソナが付け加えられていることである。
Hexaemeron libri sex 2.3.5
Sic enim scriptum est: Et discrevit Deus inter medium aquae quae erat sub firmamento, et inter medium aquae quae erat super firmamentum (Gen. I, 7) .
PL 14, 148Bこう書かれているからである。「そして神は、大空の下にあった水の真ん中と、大空の上にあった水の真ん中とを分けた」(創世記1:7)。
Hexaemeron libri sex 2.3.6
9. Et primo volunt id destruere quod frequenti Scripturarum lectione inolitum nostris et impressum est mentibus, quia aquae super coelos esse non possint, dicentes rotundum esse orbem illum coeli, cujus in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est.
PL 14, 148B9. そして彼らはまず、聖書の頻繁な朗読によって我々の精神に根づき刻み込まれていること、すなわち水が天の上にありうることを、覆そうとする。天のあの球は丸く、その中央に地があり、その周回の上に水がとどまることはできない、〔水は〕上から下へ流れるとき、必ず流れ去り滑り落ちるからだ、と言うのである。
Hexaemeron libri sex 2.3.7
Quomodo enim aqua super orbem, ut aiunt, stare potest, cum orbis ipse volvatur? Haec est illa versutia dialecticae. Da mihi unde tibi respondeam. Quod si non detur, nullum verbum refertur.
PL 14, 148C実際、彼らの言うように球が回転しているのに、水が球の上にどうしてとどまれよう。これが弁証術のあの狡智である。私が答える拠り所を与えよ、というわけだ。それが与えられなければ、何の言葉も返されない。
Hexaemeron libri sex 2.3.8
Petunt sibi concedi axem coeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse immobilem; ut astruant aquas super coelos esse non posse, quod omnes eas volvendo se axis effunderet: quasi vero ut concedam illis quod postulant, et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo et longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest comprehendere, nisi is qui impletur in omnem plenitudinem Dei, ut Apostolus ait (Eph., III, 18, 19) .
PL 14, 148C彼らは、天の軸が急な運動で回転させられ、地の球は不動であることを認めるよう求める。水が天の上にありえないと主張するためで、軸が回転してそれをすべて振り落とすだろうというのである。だが、たとえ私が、彼らの求めることを認め、彼らの臆説に従って彼らに答えるとしても、あの高さと深みに、長さも幅もあることを、彼らは否定できるというのか。それを把握できるのは、使徒が言うように「神の充満のすべてにまで満たされる」者のほかにない(エフェソ3:18, 19)。
Hexaemeron libri sex 2.3.9
Quis enim potest facile esse divini operis aestimator? Est ergo latitudo in ipsa coeli altitudine.
PL 14, 148D神の業を容易に見積もれる者が、誰にいようか。それゆえ、天の高さそのもののうちに、幅がある。
Hexaemeron libri sex 2.3.10
Sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata, et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora sunt plana, in quibus aqua haerere soleat.
PL 14, 148D我々が知りうることについて語るならば、外側は丸く内側は四角、あるいは外側は四角く内側は丸い建物が数多くあり、その上部は平らで、そこには水がとどまるのがふつうである。
Hexaemeron libri sex 2.3.11
Quae tamen ideo dicimus, ut advertant opiniones suas opinionibus verisimilioribus revinci posse, et desinant tantum opus Dei, humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri.
PL 14, 148Dだがこれを我々が言うのは、彼らが、自分たちの臆説が、より真実らしい臆説によって論駁されうることに気づき、神のかくも大いなる業を、人の業と我々の可能性の観想によって測ることをやめるためである。
Hexaemeron libri sex 2.3.12
10. Nos autem Scripturarum seriem atque ordinem sequimur, et opus contemplatione aestimamus auctoris, et quid dictum sit quaerimus, et quis dixerit, et cui dixerit: Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas.
PL 14, 149A10. 我々は聖書の連なりと順序に従い、業を、創造者についての観想によって評価し、何が言われたか、誰が言ったか、誰に言ったかを問う。「大空あれ、水の真ん中に、そして水と水を分けるものであれ」と神は言う。
Hexaemeron libri sex 2.3.13
Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerneretur. Quid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam interjecto et medio firmamento, providit quemadmodum divisa atque discreta manere possit.
PL 14, 149A私は聞く、大空が命令によって造られ、それによって水が分けられ、上の水が下の水から区別されることを。これ以上に明らかなことがあろうか。水を、間に挿まれた中間の大空によって分けよと命じた者は、分けられ区別された水がどのようにとどまりうるかをも、あらかじめ備えたのである。
Hexaemeron libri sex 2.3.14
Sermo Dei virtus naturae est, et diuturnitatis substantia quoadusque velit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: Statuit ea in saeculum saeculi, praeceptum posuit et non praeteribit (Ps. CXLVIII, 6) .
PL 14, 149A神の言葉は自然の力であり、それを定めた者がそれのとどまることを望むかぎり、持続の実体である。書かれているとおりである。「彼はそれらを世々に定め、命令を置いた。それは過ぎ去らない」(詩篇148:6)。
Hexaemeron libri sex 2.3.15
Et ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi superiora: Laudate eum, coeli coelorum, et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini (Ibid. 4, 5) .
PL 14, 149Bそして、汝が上方の天にありうることを否定する、まさにその水について神がこう言ったのだと汝が知るために、その前を聞け。「天の天よ、彼を賛美せよ。天の上にある水は、主の名を賛美せよ」(詩篇148:4, 5)。
Hexaemeron libri sex 2.3.16
Nonne quasi adversanti tibi dixit: Quoniam ipse dixit et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt: statuit ea in saeculum saeculi, praeceptum posuit, et non praeteribit (Ibid. 5) . An non videtur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret?
PL 14, 149B汝に反対する者に向かうかのように、神はこう言ったではないか。「彼が言い、そしてそれらは造られた。彼が命じ、そしてそれらは創造された。彼はそれらを世々に定め、命令を置いた。それは過ぎ去らない」(詩篇148:5)。自分の業に法を与えるこの創造者は、汝にはふさわしいと見えないのか。
Hexaemeron libri sex 2.3.17
Deus est qui dicit, venerabilis natura, inaestimabilis magnitudine, immensus in remunerationibus, incomprehensibilis in operibus, cujus altitudinem sapientiae quis investigare facilis?
PL 14, 149B語るのは神である。その本性は畏敬すべく、その偉大さは測り知れず、報いにおいて量り尽くしえず、業において把握しがたい。その知恵の高さを、誰が容易に究めえようか。
Hexaemeron libri sex 2.3.18
Iste dicit Filio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina.
PL 14, 149B神はこれを子に言う。すなわち、自らの腕に言い、自らの力に言い、自らの知恵に言い、自らの正義に言う。そして子は、力ある者のように行い、神の力のように行い、神の知恵のように行い、神的な正義のように行う。
Hexaemeron libri sex 2.3.19
Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? 11. De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diviserit.
PL 14, 149Cこれを聞いて、天の大空の上に、かくも大いなる威光の働きによって水が吊り下げられえたことを、汝はなぜ驚くのか。11. ほかの例からこれを推し量れ。人間の目が見たことからである。ユダヤ人の通過に際し、理由を求めるなら、波がどのように自ら分かれたかを。
Hexaemeron libri sex 2.3.20
Non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua, et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. Gelaverunt enim fluctus, et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. Nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare.
PL 14, 149C水が水から自ら分かれ、深みで水の混ざり合いが地の中央によって隔てられることは、自然のふつうの在り方ではない。波は凍りつき、大空の形となって、前例のない終わりをもって、その流れを抑えた。ヘブライの民を解放するのに、ほかの仕方もありえたのではないか。
Hexaemeron libri sex 2.3.21
Sed tibi voluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non vidisti, aestimares esse credenda. Jordanis quoque, reflexo amne, in suum fontem revertitur. Haerere aquam, cum labitur inusitatum; rursum redire in superiora sine ullo repagulo impossibile habetur.
PL 14, 149Cだが神は、汝に示そうと望んだのである。その光景によって、汝が見なかったことも信じるべきものと見積もるようにと。ヨルダン川も、流れが逆流して、その源へ戻る。水が流れ落ちるときにとどまることは異例であり、何の妨げもなく再び上方へ戻ることは不可能とされる。
Hexaemeron libri sex 2.3.22
Sed quid impossibile ei qui dedit posse infirmis ut infirmus dicat: Omnia possum in eo qui me confortat (Phil., IV, 13) . Dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluvia nubibus generetur, an sinu nubium colligatur.
PL 14, 149Dだが、力を与えた者にとって、何が不可能か。その者は、弱い者が「私は、私を強くする者によって、すべてをなしうる」と言えるようにしたのである(フィリピ4:13)。彼らは、空気がどのように雲へと凝集するのか、雨は雲々によって生み出されるのか、それとも雲々の懐に集められるのかを、せめて言うがよい。
Hexaemeron libri sex 2.3.23
Videmus plerumque exire nubes de montibus. Quaero utrum de terris ascendat aqua, an ea quae super coelos est, largo imbre descendat. Si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae gravior est, et portetur aere, cum aer subtilior sit.
PL 14, 150A我々はしばしば、雲が山々から立ちのぼるのを見る。私は問う。水は地から上るのか、それとも天の上にある水が、豊かな雨となって下るのか。もし上るのなら、より重いものが上方へ上り、より希薄な空気に運ばれるのは、確かに自然に反する。
Hexaemeron libri sex 2.3.24
Aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur, ita summo orbe diffunditur. Si fundi, ut volunt, non desinit, utique non desinit rapi: quia si axis coeli semper movetur, et aqua semper hauritur.
PL 14, 150Aあるいは、もし水が全体の球の急な運動によってさらわれるのなら、球の底で運び去られるように、頂でも注ぎ散らされる。もしそれが、彼らの言うように、注ぎ出されることをやめないなら、運び去られることもやめない。天の軸が絶えず動くなら、水も絶えず汲み上げられるからである。
Hexaemeron libri sex 2.3.25
Si descendit; manet ergo jugiter supra coelos quae habet unde descendat. Deinde quid obstat si confiteantur quia aqua supra coelos suspensa sit?
PL 14, 150Aもし下るのなら、下る元を持つ水が、天の上に絶えずとどまっていることになる。さらに、天の上に水が吊り下げられていると彼らが認めるなら、何の妨げがあろうか。
Hexaemeron libri sex 2.3.26
Nam quo verbo dicunt terram in medio esse suspensam, et immobilem manere, cum utique gravior sit quam aqua; ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius coelestis conversione, quae super coelos est.
PL 14, 150Aというのも、彼らはどんな言い分で、地が中央に吊り下げられ、不動のままとどまると言うのか。地は水より重いのに。同じ理由によって、天の上にある水が、あの天の球の回転によって投げ落とされないとも、言えるはずである。
Hexaemeron libri sex 2.3.27
Sicut enim terra inani suspenditur, vel pondere librato undique immobilis perseverat; ita et aqua aut gravioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. Ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum jubetur exire.
PL 14, 150B地が虚空に吊り下げられ、あるいはあらゆる側から均衡した重さによって不動のままとどまるように、水もまた、地と同じかそれより重い重さによって釣り合わされている。それゆえ海は、出て行けと命じられるときでなければ、たやすく地の上にあふれ出さない。
Hexaemeron libri sex 2.3.28
12. Deinde cum ipsi dicant volvi orbem coeli stellis ardentibus refulgentem, nonne divina providentia necessario prospexit, ut intra orbem coeli, et supra orbem redundaret aqua, quae illa ferventis axis incendia temperaret?
PL 14, 150B12. さらに、彼ら自身が、燃える星々で輝く天の球が回転していると言うのだから、神の摂理は、天の球の内にも上にも水があふれて、あの沸き立つ軸の炎熱を和らげるようにと、必然的に配慮したのではないか。
Hexaemeron libri sex 2.3.29
Propterea quia exundat ignis et fervet, etiam aqua exundavit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret, et tenera rerum exordia insolitus vapor laederet.
PL 14, 150B火があふれて沸き立つので、水もまた地の上にあふれ出た。上り来る太陽と瞬く星々の灼熱が地を焼き尽くすことのないように、また、事物の柔らかな始まりを、いつにない熱気が傷つけることのないようにである。
Hexaemeron libri sex 2.3.30
Quanti fontes, fluvii, lacus irrigant terras; quia eas internus quidam ignis vaporat? Unde enim aut arbores germinarent, aut frumenta vel sata prorumperent, vel orta coquerentur; nisi ea interior quoque ignis animaret?
PL 14, 150C泉、川、湖がいかに多く地を潤すことか。それは、ある内なる火が地を温めているからではないか。そうでなければ、木々はどこから芽を出し、穀物や播かれたものはどこから萌え出で、生まれ出たものはどこから熟するのか。内なる火が、それらに生命を与えるのでないかぎり。
Hexaemeron libri sex 2.3.31
Qui etiam de saxis frequenter excutitur, et de ipso saepe, dum caeditur, ligno exsilit. Ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneat, coelique clementia temperet aquarum rigorem; ita etiam aquarum redundantia non superflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conveniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat, ita et aqua restinguit ignem.
PL 14, 150Cこの火は、石からもしばしば打ち出され、木そのものからも、打たれるときにしばしば飛び出す。それゆえ、火の被造物が、秩序づけられ整えられたまま存続し、天の穏やかさが水の冷たさを和らげるために必要であるように、水があふれていることもまた余分ではない。一方が他方に滅ぼされないようにである。というのも、両者に適した尺度がなければ、火が水を干上がらせるように、水も火を消すからである。
Hexaemeron libri sex 2.3.32
Ideoque pondere et mensura examinavit universa; numerata enim sunt ei et stillicidia pluviarum, sicut in libro Job legimus (Job. XXVIII, 25) .
PL 14, 150Cそれゆえ神は、重さと尺度によって万物を量った。ヨブ記に読むとおり、「雨のしずくも彼のために数えられている」からである(ヨブ記28:25)。
Hexaemeron libri sex 2.3.33
Sciens vel rerum facilem defectum fore, vel solutionem universitatis, si alterum exsuperaretur ab altero, ita utriusque temperavit dispendia; ut neque plus ignis excoqueret, neque exuberaret aqua: sed imminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret, et necessarium reservaret.
PL 14, 150D神は、一方が他方に凌駕されるなら、事物が容易に衰えるか、宇宙が解体するかするだろうと知って、両者の消耗をそのように調節した。火が焼きすぎることも、水があふれすぎることもなく、両者の減少が節度あるものとなり、余分なものは取り除き、必要なものは取っておくようにである。
Hexaemeron libri sex 2.3.34
Itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus, Barbarorum atque Romanorum intersecans populos, donec Ponto ipse condatur, Rhenus de jugo Alpium usque in Oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus adversus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus invector, Rhodanus rapido concitus cursu Thyrrheni aequoris freta scindens, in quo non mediocre fertur navigantium periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decertant, itemque de Septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitans mare, prolixum est singulorum prosequi fluviorum nomina qui vel in nostrum mare derivantur, vel exinaniuntur Oceano; cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torret ur ardoribus, atque aestu soluta fatiscit in pulverem, miserandi agricolae labore consumpto; ut frequenter ad potum, siccatis puteis, arido gurgite subsidium vitale deficiat.
PL 14, 151Aそれゆえ、地から、最大の河川のかくも多くの流れが噴き出している。ナイル川は氾濫した流れでエジプトを水浸しにし、ドナウ川は西の方から出て、蛮族とローマ人の民を分けながら、自ら黒海に呑み込まれるまで流れる。ライン川はアルプスの尾根から大洋の深みまで流路を向け、ローマ帝国が荒々しい諸族に対して築いた記憶すべき壁である。ポー川は、海路の物資をイタリアの援助へ運ぶ忠実な輸送者である。ローヌ川は急な流れに駆られてティレニア海の海峡を切り裂き、そこでは、海の波と川の流れが互いに争うため、航行者に小さからぬ危険があると伝えられる。同じく北の方からは、コーカサスの山々から注ぐファシス川が、他の多くの川とともに黒海に身を投げる。我々の海に流れ込み、あるいは大洋に注いで空になる川の名を、一つ一つ挙げるのは長くなる。かくも水が豊かであるのに、それでも南の地方の土は、しばしば灼熱に焼かれ〔底本は torret ur と分かち書き。torretur と読む〕、暑さにほどけて塵に崩れ、哀れな農夫の労苦は費やされる。井戸が干上がって、飲むための命の助けが、乾いた淵から絶えることもしばしばである。
Hexaemeron libri sex 2.3.35
Et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluvios siccabo, (Esa. XLIV, 27) , sicut per Esaiam futurum annuntiavit. Sed etiam antequam ille dies adveniat, divino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit.
PL 14, 151Bそして、イザヤを通して未来を告げたとおり、深淵に「汝は荒れ果てよ。私はすべての川を干上がらせる」(イザヤ44:27)と言う時が、確かに来るであろう。だがその日が来る前にも、神の裁量によってあらかじめ定められたその日の前に、元素の本性は、互いのあいだで少なからず争い合っている。
Hexaemeron libri sex 2.3.36
Crebro itaque aut inundationibus mundus hic quatitur, aut nimio aestu et ariditate vexatur. 13. Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad vim caloris, et incredulus non eris.
PL 14, 151Bそれゆえ、この世界は、しばしば洪水に揺さぶられ、あるいは過度の暑さと乾きに苛まれる。13. それゆえ、あなたは、水の多さを信じがたいと思ってはならない。熱の力に目を向けよ。そうすればあなたは不信にならない。
Hexaemeron libri sex 2.3.37
Multum est quod ignis absorbet: quod vel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici vasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concava, levi lucernae concepto lumine affigunt corpori quemadmodum calor ille omnem in se rapiat humorem?
PL 14, 151C火が吸い込むものは多い。それは、次のことからも我々に明らかなはずである。医者たちは、口の狭い、上の方が平らな、内が空洞の器に、小さな灯火の光を入れて身体に当てるが、その熱が体液をことごとく自らに引き寄せるではないか。
Hexaemeron libri sex 2.3.38
Quis igitur dubitet quod ignitus aether, et magno fervens vapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina, nec lacus, nec ipsa maria vim ejus possent restinguere?
PL 14, 151Cそれゆえ、燃えるエーテルが、大いなる熱で沸き立ち、創造者のある法に抑えられていなければ、すべてを燃え上がらせ焼き尽くすであろうことを、誰が疑おうか。川も、湖も、海そのものも、その力を消すことはできないほどである。
Hexaemeron libri sex 2.3.39
Et ideo desuper aqua impetu quodam descendens, in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina et lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem.
PL 14, 151Cだからこそ、上から水が勢いをもって下り、しばしば大雨となって破れ、川や湖が突然満たされ、海そのものがあふれる。それゆえ我々は、太陽がしばしば湿り、雫を垂らしているのも見る。
Hexaemeron libri sex 2.3.40
In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. 14. Tantum autem inest illis impugnandae veritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse; eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis.
PL 14, 151Dこれによって太陽は、自らを適温にするために水を糧として取ったことの明白な徴を与えている。14. だが彼らには真理に抗おうとする熱心さがあまりにも強く、太陽そのものが熱い本性をもつことを否定する。白くて、火の姿のように赤くも、赤く輝きもしないからだという。
Hexaemeron libri sex 2.3.41
Et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit, et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere: quia calorem quo humor vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem.
PL 14, 151Dそして、太陽は本性として火ではなく、いくらか熱をもつとしても、それは回転の過度の運動から生じるのだと言う。彼らがそう言わねばならぬと考えるのは、太陽が水分を少しも消費しないように見せるためである。水分を減らし、しばしば枯渇させる熱は、太陽が本性として持っていないというのだ。
Hexaemeron libri sex 2.3.42
Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel hujus modi materiae, quam flamma consuevit exurere.
PL 14, 152Aだが、彼らがこうしたことを組み立てても、何の役にも立たない。熱を本性から持つか、受ける状態から持つか、あるいは何かの原因から持つかは、どうでもよいからである。すべての火は、水分、または炎が焼き尽くすのがふつうのそのような材料の、消費者だからである。
Hexaemeron libri sex 2.3.43
Nam sive ex lignis haud quaquam semiustulatis, sed inter se collisis, ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem: sive de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleverit, sed accidens causa generaverit.
PL 14, 152Aというのも、焼けてもいない木々を互いに擦り合わせて打ち出された火を木の葉に受けても、炎は燃え上がる。それは、火から松明に火をつけるのと同じである。また炎の光から光を灯すなら、その光の姿と本性は同じであり、それが自然の火によって燃え上がったのではなく、偶発的な原因が生んだものであっても変わらない。
Hexaemeron libri sex 2.3.44
Vel hinc saltem contemplentur solis calorem, quo diversa ei Deus constituit cursus sui loca et tempora; ne si semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore exureret.
PL 14, 152Aせめて次のことからでも、彼らは太陽の熱を考えるがよい。その熱のゆえに、神は太陽に、その運行のさまざまな場所と時を定めた。いつも同じ場所にとどまれば、日々の熱でそれらを焼き尽くしてしまうからである。
Hexaemeron libri sex 2.3.45
Mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, quod ea quae fluviis in freta influat, calore absumatur, tantumque vapore diurno consumi, quantum quotidie ex diversis fluviorum cursibus invehatur.
PL 14, 152B海そのものが塩辛く苦い水をもつのは、河川から海へ流れ込む水が熱に消耗されるからであり、日ごとの熱によって消費される量は、毎日さまざまな河川の流れから運び込まれる量に等しいからだ、と彼ら自身が言う。
Hexaemeron libri sex 2.3.46
Quod ex solis quadam dijudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leve est, sibi rapit, quod grave atque terrenum, relinquit: ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu ac suavitate potandi sit.
PL 14, 152Bこれは、太陽のある選別によって起こると伝えられる。太陽は、清く軽いものを自らに奪い取り、重く土のようなものを残す。そこから、飲むうえで役にも快さにも欠ける、あの塩辛く乾いたものが残る。