ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber V, Caput XXIV 第V巻 第XXIV章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 239B · 21 sectiones

Hexaemeron libri sex 5.24.1

1

De nocturnis avibus; in primis de lusciniae incubantis cantu: de noctua, vespertilione et gallo; unde nonnulla ad nostros mores accommodantur. 84. Sed quid hoc est?

PL 14, 239B

夜の鳥について。まず、卵を抱くナイチンゲールの歌について。フクロウ、コウモリ、雄鶏について。そこから、いくつかのことが我々の生き方に当てはめられる。84. だが、これはどうしたことか。

Hexaemeron libri sex 5.24.2

2

Dum sermonem producimus, ecce tibi jam et nocturnae aves circumvolant, et in eo ipso in quo finiendum sermonem admonent, sui quoque assumendam commemorationem producunt.

PL 14, 239C

我々が話を長引かせているうちに、見よ、もう夜の鳥たちまでが飛び回っている。そして、まさに話を終えるべきだと促しながら、自分たちのことも取り上げて述べるように、その言及を持ち出してくるのである。

Hexaemeron libri sex 5.24.3

3

Repetunt diversae aves aviaria sua, quas vesper nocte cogit decedere, et se in latibulis suis abdunt, canoro occasum diei carmine prosequentes; ne immunes abeant gratiarum, quibus creatorem suum omnis creatura collaudat.

PL 14, 239C

さまざまな鳥が自分たちの鳥小屋に戻る。夕べが、夜とともに鳥たちを退かせるのである。鳥たちは隠れ場に身を隠し、歌声ゆたかに日の入りを見送る。あらゆる被造物がその創造主をともにたたえる感謝の務めを果たさずに去ることのないようにである。

Hexaemeron libri sex 5.24.4

4

85. Habet etiam nox carmina sua, quibus vigilias hominum mulcere consuevit; habet et noctua suos cantus.

PL 14, 239C

85. 夜にも夜の歌がある。それによって人々の寝ずの時を和らげるのを常とする。フクロウにもそれ自身の歌がある。

Hexaemeron libri sex 5.24.5

5

Quid autem de luscinia dicam, quae pervigil custos cum ova quodam sinu corporis et gremio fovet, insomnem longae noctis laborem cantilenae suavitate solatur; ut mihi videatur haec summa ejus esse intentio, quo possit non minus dulcibus modulis, quam fotu corporis animare ova quae foveat.

PL 14, 239C

ナイチンゲールについては何と言おうか。この寝ずの番人は、卵を体のふところと膝で温めているとき、長い夜の眠れぬ労苦を、歌の甘美さで慰める。私には、その最大の関心は、温めている卵を、体の温もりに劣らず、甘い調べによっても生かすことにあるように思われる。

Hexaemeron libri sex 5.24.6

6

Hanc imitata tenuis illa mulier, sed pudica, in usum molae lapidem brachio trahens, ut possit alimentum panis suis parvulis non deesse, nocturno cantu moestum paupertatis mulcet affectum.

PL 14, 239D

あの貧しいが貞淑な女は、これを真似ている。碾き臼のために石を腕で引きながら、子らにパンの糧が欠けないようにするため、夜の歌によって貧しさの悲しい思いを和らげている。

Hexaemeron libri sex 5.24.7

7

Et quamvis suavitatem lusciniae non possit imitari, imitatur tamen eam sedulitate pietatis.

PL 14, 239D

彼女はナイチンゲールの甘美さを真似ることはできないが、それでも敬虔の熱心さにおいてこれを真似ている。

Hexaemeron libri sex 5.24.8

8

86. Noctua ipsa quemadmodum magnis et glaucis oculorum pupillis nocturnarum tenebrarum caligantem non sentit horrorem; et quo fuerit nox obscurior, eo contra usum avium caeterarum inoffensos exercet volatus.

PL 14, 240A

86. フクロウは、大きな灰青色の瞳によって、夜の闇の暗い恐ろしさを感じない。そして夜が暗いほど、他の鳥の習いに反して、何にもぶつからずに飛ぶ。

Hexaemeron libri sex 5.24.9

9

Exorto autem die, et circumfuso splendore solis, visus ejus hebetatur, quasi quibusdam erret in tenebris. Quo indicio sui declarat esse aliquos, qui cum oculos habeant ad videndum, videre non soleant, et visus sui officio solis fungantur in tenebris.

PL 14, 240A

だが日が昇り、太陽の輝きが周りに広がると、その視力は鈍る。まるで闇の中をさまようかのようである。このしるしによって、目を持ちながら見ることを常としない者たちがいること、そして視力の務めを闇の中でだけ果たす者たちがいることを、それは示している。

Hexaemeron libri sex 5.24.10

10

De cordis oculis loquor, quos habent sapientes mundi, et non vident, in luce nihil cernunt, in tenebris ambulant, dum daemoniorum tenebrosa rimantur, et coeli alta se videre credunt, describentes radio mundum, mensuram aeris ipsius colligentes.

PL 14, 240A

私が言うのは心の目のことである。世の賢者たちはそれを持っているが、見えていない。光の中では何も見分けず、闇の中を歩む。悪霊どもの暗がりを探り回り、また天の高みを見ていると思い込んで、杖で世界を描き、空気そのものの寸法を測り取っている。

Hexaemeron libri sex 5.24.11

11

Porro autem a fide devii, perpetuae caecitatis tenebris implicantur, habentes in proximo diem Christi et lumen Ecclesiae, et nihil videntes aperiunt os quasi scientes omnia, acuti ad vana, hebetes ad aeterna, et longae disputationis anfractu prodentes inscitiae propriae caecitatem.

PL 14, 240B

さらに、信仰から外れた者たちは、永遠の盲目の闇に包まれる。キリストの昼と教会の光がすぐそばにあるのに、何も見ずに、すべてを知っているかのように口を開く。空しいことには鋭く、永遠のことには鈍く、長い議論の曲がりくねりによって、自らの無知という盲目をさらけ出すのである。

Hexaemeron libri sex 5.24.12

12

Itaque dum cupiunt subtilibus evolare sermonibus, quasi noctuae in lumine evanuerunt. 87. Vespertilio animal ignobile a vespere nomen accepit. Est autem volatilis, eademque quadrupes, et dentibus utitur, quos in aliis avibus reperire non soleas.

PL 14, 240B

こうして彼らは、細やかな言葉で飛び立とうと望むうちに、光の中のフクロウのように消え失せた。87. コウモリは卑しい動物で、その名を夕べ(vesper)から受けた。それは飛ぶものであるとともに四つ足でもあり、他の鳥には見いだせない歯を用いる。

Hexaemeron libri sex 5.24.13

13

Parit ut quadrupedia, non ova, sed pullos viventes. Volitat in aere avium more; sed crepusculo vespertino consuevit offundi. Volitat autem non aliquo pennarum, sed membranae suae fulta remigio, quo suspensa velut pennarum volatu circumfertur atque vegetatur.

PL 14, 240B

四つ足の獣のように、卵ではなく生きた子を産む。鳥のように空中を飛ぶが、夕方の薄明に〔空へ〕広がり出るのを常とする〔ミーニュ版は offundi と刷り、脚注は一部の写本の読み offendi を挙げる〕。羽ではなく、自らの膜の櫂に支えられて飛び、それによって宙に浮き、羽ばたきのように運ばれて生気を保つ。

Hexaemeron libri sex 5.24.14

14

Habet et illud hoc vile animal, quod sibi invicem adhaerent, et quasi in speciem botryonis ex aliquo loco pendent: ac si se ultima quaeque laxaverit, omnes resolvuntur. Quod fit quodam munere charitatis, quae difficile in hominibus hujus mundi reperitur.

PL 14, 240C

この卑しい動物にはこのこともある。互いにくっつき合い、ブドウの房のような形でどこかからぶら下がる。そして、いちばん端のものが手を放すと、全員がほどけ落ちる。これは愛の務めのようなものによって行われるが、その愛は、この世の人間の間ではなかなか見いだされない。

Hexaemeron libri sex 5.24.15

15

88. Est etiam galli cantus suavis in noctibus; nec solum suavis, sed etiam utilis, qui quasi bonus cohabitator et dormientem excitat, et sollicitum admonet, et viantem solatur, processum noctis canora significatione protestans.

PL 14, 240C

88. 夜には雄鶏の甘い歌もある。それは甘いだけでなく、有益でもある。よき同居人のように、眠る者を起こし、気に病む者に注意を促し、旅人を慰め、夜が進んでいることを、歌声ゆたかなしるしで知らせる。

Hexaemeron libri sex 5.24.16

16

Hoc canente latro suas relinquit insidias; hoc ipse lucifer excitatus oritur, coelumque illuminat; hoc canente moestitiam trepidus nauta deponit, omnisque crebro vespertinis flatibus excitata tempestas et procella mitescit; hoc canente devotus affectus exsilit ad precandum, legendi quoque munus instaurat; hoc postremo canente ipsa Ecclesiae petra culpam suam diluit, quam priusquam gallus cantaret, negando contraxerat.

PL 14, 240C

これが鳴くと、盗人は待ち伏せを捨てる。これが鳴くと、明けの明星自身が呼び起こされて昇り、天を照らす。これが鳴くと、おびえた船乗りは悲しみを脱ぎ捨て、夕べの風にしばしばかき立てられたあらゆる嵐と暴風は静まる。これが鳴くと、敬虔な心は祈りへと躍り出て、読むという務めをも新たにする。これが鳴くと、ついには教会の岩その人が、雄鶏が鳴く前に否んで負った自分の罪を洗い流した。

Hexaemeron libri sex 5.24.17

17

Istius cantu spes omnibus redit, aegris levatur incommodum, minuitur dolor vulnerum, febrium flagrantia mitigatur, revertitur fides lapsis, Jesus titubantes respicit, errantes corrigit.

PL 14, 240D

その歌によって、すべての人に希望が戻り、病人の苦しみは和らぎ、傷の痛みは減り、熱の燃えるような火照りは鎮まり、倒れた者に信仰が戻り、イエスはよろめく者を顧み、迷う者を正す。

Hexaemeron libri sex 5.24.18

18

Denique respexit Petrum, et statim error abscessit: pulsa est negatio, secuta confessio. Quod non fortuito accidisse, sed ex sententia Domini lectio docet.

PL 14, 241A

実際、イエスはペトロを顧み、直ちに迷いは去った。否認は追い払われ、告白が続いた。これが偶然に起こったのではなく、主の言葉によって起こったことを、聖書の箇所が教える。

Hexaemeron libri sex 5.24.19

19

Sic enim scriptum est, quia dixit Jesus ad Simonem: Non cantabit gallus, priusquam me ter abneges (Matth. XXVI, 34) .

PL 14, 241A

こう書かれているからである。イエスはシモンに言った。「雄鶏は鳴かない、汝が三度私を否むまでは」(マタイ26:34)。

Hexaemeron libri sex 5.24.20

20

Bene fortis in die Petrus, nocte turbatur; et ante galli cantum labitur, et labitur tertio; ut scias non inconsulta effusione sermonis esse prolapsum, sed mentis quoque mutatione turbatum.

PL 14, 241A

昼には強いペトロが、夜には動揺する。雄鶏が鳴く前に倒れ、しかも三度倒れる。それは、彼が軽率な口のほとばしりによって倒れたのではなく、心の変化によっても動揺したのだと、あなたが知るためである。

Hexaemeron libri sex 5.24.21

21

Idem tamen post galli cantum fit fortior, et jam dignus quem Christus aspiciat: oculi enim Domini super justos. Agnovit venisse remedium, post quod jam errare non posset: et in virtutem ab errore mutatus, amarissime flevit; ut lacrymis suis deleret errorem.

PL 14, 241A

しかし同じ人が、雄鶏の鳴いた後にはいっそう強くなり、もはやキリストが見つめるにふさわしい者となる。「主の目は義しい者の上にある」からである。ペトロは、癒やしが来たことを悟った。これがあった後には、もはや迷うことはあり得ない。そして迷いから力へと変えられ、いとも苦く泣いた。自らの涙によって迷いを消し去るためである。