Hexaemeron libri sex 5.16.1
Quomodo ciconiae proficiscantur, atque a cornicibus deducantur ac defendantur. Laudatur earumdem cornicum hospitalitas, et humana reprehenditur negligentia. Tandem ciconiarum pietati in parentes nostra impietas opponitur.
PL 14, 228Cコウノトリがいかに旅立ち、カラスにいかに導かれ守られるか。そのカラスの客を遇する心が称賛され、人間の怠慢が非難される。最後に、コウノトリの親への敬虔が、我々の不敬と対比される。
Hexaemeron libri sex 5.16.2
53. Ciconias ferunt collecto proficisci agmine, si quo pergendum putant, et simul plerisque circa Orientem locis invehi, et quasi tessera militari pariter omnes moveri.
PL 14, 228D53. コウノトリは、どこかへ行かねばならないと考えるとき、群れをなして旅立つという。東方のほとんどの地域では、同時に押し寄せ、軍の合言葉によるかのように、皆が一斉に動くという。
Hexaemeron libri sex 5.16.3
Exercitum credas cum signis suis pergere, sic omnes viandi comitandique et praeeundi ordinem servant.
PL 14, 228D軍隊が軍旗とともに進んでいると思うであろう。それほどに、皆が旅と同行と先導の順序を守る。
Hexaemeron libri sex 5.16.4
Cornices autem deducunt eas ac dirigunt, et velut quibusdam turmis stipatricibus prosequuntur; adeo ut adjumenta quaedam bellantibus adversus inimicas aves conferre credantur, et propriis periculis bella aliena suscipere.
PL 14, 228Dカラスはコウノトリを導き、進路を指し示し、いわば随伴の騎兵隊のようにつき従う。そのため、カラスは敵の鳥と戦うコウノトリに一種の援助を与え、自分の危険を冒してよその戦いを引き受けると信じられるほどである。
Hexaemeron libri sex 5.16.5
Cujus rei indicium est, quia nullae per intervallum aliquod temporis residere in iis locis reperiuntur; et quia cum vulneribus revertentes manifesta quadam sanguinis sui voce caeterisque loquuntur indiciis gravium se certaminum subiisse conflictum.
PL 14, 229Aそのしるしは、しばらくのあいだ、その地方にとどまっているカラスは一羽も見いだされないこと、また、傷を負って帰ってくるカラスは、自分の血のはっきりしたいわば声と、その他のしるしによって、激しい戦いの衝突を耐えてきたことを語っていることである。
Hexaemeron libri sex 5.16.6
Quis igitur illis poenam desertionis indixit? Quis derelictae militiae supplicia praescripsit formidolosa; ut nulla prosequendis hospitalibus turmis sese subtrahere nitatur: sed certatim omnes deductionis munere officioque fungantur?
PL 14, 229Aでは、誰がカラスに、見捨てることへの罰を定めたのか。誰が、軍務を放棄した場合の恐ろしい刑罰を命じたのか。客となった騎兵隊に随行することから、どのカラスも身を引こうとせず、皆が競って導く務めと勤めを果たすのは、なぜなのか。
Hexaemeron libri sex 5.16.7
54. Discant homines hospitalia servare jura, et ex avibus cognoscant quid religionis hospitibus sit deferendum, quae obsequia deputanda, quibus cornices etiam pericula sua negare non soleant.
PL 14, 229A54. 人間は、客を遇する掟を守ることを学ぶがよい。そして、鳥から、客に対していかなる敬意を払うべきか、いかなる奉仕を当てるべきかを知るがよい。カラスは客のためには自分の危険さえ拒むことがない。
Hexaemeron libri sex 5.16.8
His igitur nos januas claudimus, quibus aves etiam animas suas conferunt; et quos illae consortio prosequuntur discriminis, eos tecti prohibemus hospitio; et quorum illae bella suscipiunt, his nos bella frequenter inferimus.
PL 14, 229Bそれなのに我々は、鳥でさえ自分の命を差し出す相手に対して戸を閉ざす。鳥が危険を分かち合いつつ随行する相手を、我々は屋根の下の宿から締め出す。鳥が戦いを引き受ける相手に、我々はしばしば戦いを仕掛ける。
Hexaemeron libri sex 5.16.9
Mentior, si non Sodomitanis haec fuit causa supplicii: aut Aegyptius furor genti hospitae dum bellum conatur inferre, inhospitalitatis poenas infidae naufragio plebis exsolvit.
PL 14, 229Bこれがソドムの人々の刑罰の原因でなかったなら、私は偽りを言っていることになる。また、エジプトの狂暴は、客となった民に戦いを仕掛けようとして、信義なき民の難破によって、客を遇さなかった報いを受けたのである。
Hexaemeron libri sex 5.16.10
55. Quam vero rationabilium non excedat pietatem ac prudentiam avis hujus clementia considerandum, quam nec post exemplum quidem irrationabilium quisquam nostrum imitari potuerit.
PL 14, 229B55. だが、この鳥の慈しみが、理性あるものの敬虔と思慮をどれほど凌いでいるかを考えねばならない。理性なきものの手本があってさえ、我々の誰もそれを真似ることができなかったのである。
Hexaemeron libri sex 5.16.11
Nam depositi patris artus per longaevum senectutis plumarum tegmine alarumque remigio nudatos circumstans soboles pennis propriis fovet.
PL 14, 229Bすなわち、年老いて羽毛の覆いと翼の櫂を失い、裸になった父の四肢が横たえられると、子らはそのまわりに立って、自分の羽で温める。
Hexaemeron libri sex 5.16.12
Et quid dicam, collatitio cibo pascit, quando etiam ipsa reparat naturae dispendia, ut hinc atque inde sublevantes senem fulcro alarum suarum ad volandum exerceant, et in pristinos usus desueta jam revocent pii patris membra?
PL 14, 229Cそればかりか、私は何と言おうか。持ち寄った餌で養うのである。自然が与えるべきものの損失を自ら補い、あちらこちらから老いた父を支え、翼の支えで飛ぶことを練習させ、使われなくなった敬虔な父の四肢を、元の働きに呼び戻す。
Hexaemeron libri sex 5.16.13
Quis nostrum levare aegrum non fastidiat patrem? Quis fessum senem suis humeris imponat, quod in ipsa historia vix credibile habetur? Quis ut pius sit, non hoc servulis mandet obsequium?
PL 14, 229C我々のうち誰が、病んだ父を持ち上げることを嫌わないだろうか。誰が、疲れた老人を自分の肩に載せるだろうか。それは歴史そのもののなかでさえ、信じがたいとされている。誰が、たとえ敬虔であっても、この奉仕を召使いたちに任せないだろうか。
Hexaemeron libri sex 5.16.14
At vero avibus non est grave, quod pietatis est plenum: non est onerosum, quod solvitur naturae debito. Non recusant aves pascere patrem, quod etiam praescripta necessitate sub terrore poenarum plerique hominum recusarunt. Aves non scripta, sed nata lex stringit.
PL 14, 229Cしかし鳥にとっては、敬虔に満ちたことは重荷ではない。自然の負債として支払われることは、煩わしくない。鳥は父を養うことを拒まない。人間の多くは、必要が定められ、罰の恐怖があっても、これを拒んだのに。鳥を縛るのは、書かれた法ではなく、生まれつきの法である。
Hexaemeron libri sex 5.16.15
Aves ad hoc munus nulla praecepta conveniunt, sed gratiae naturalis officia. Aves non erubescunt reverendi senis membra portare; est enim vectura pietatis, quod eo usque frequenti testificatione percrebuit, ut congruae mercedem remunerationis invenerit.
PL 14, 229D鳥がこの務めに向かうのに、いかなる命令もいらない。自然の恩義の務めがあるだけである。鳥は、尊ぶべき老人の四肢を担うことを恥じない。それは敬虔の運搬だからであり、このことは頻繁な証言によってここまで広まって、ふさわしい報いの返礼まで見いだしたのである。
Hexaemeron libri sex 5.16.16
Nam Romanorum usu pia avis vocatur. Et quod vix uni imperatori consulto senatus delatum dicitur, hoc istae aves in commune meruerunt. Habent ergo aves istae decreta patrum ad propriae insigne clementiae. Pios enim filios patrum prius oportuit judicio praedicari.
PL 14, 229Dすなわち、ローマ人の用法では、この鳥は「敬虔な鳥」と呼ばれる。ただ一人の皇帝に、元老院の決議によってようやく授けられたと言われるもの、これを、この鳥たちは共同で受けるに値した。したがって、これらの鳥は、自らの慈しみのしるしとして、父たち〔patres は元老院議員の称で、ここでは親の意と掛けている〕の決議を受けている。敬虔な子らは、まず父たちの判断によって宣言されなければならなかったからである。
Hexaemeron libri sex 5.16.17
Habent etiam universorum suffragia; nam retributio beneficiorum ἀντιπελάργησις nominatur; πέλαργος enim ciconia dicitur. Virtus itaque ab his nomen accepit, cum relatio gratiarum ciconiae vocabulo nuncupatur.
PL 14, 230A鳥たちはまた、すべての人々の賛同をも得ている。恩恵への報いはアンティペラルゲーシス(コウノトリ返し、すなわち恩返し)と呼ばれ、ペラルゴスはコウノトリのことだからである。こうして、徳がこの鳥から名を受けた。恩に報いることが、コウノトリの名で呼ばれるのである。