ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber IV, Caput V 第IV巻 第V章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 197D · 31 sectiones

Hexaemeron libri sex 4.5.1

1

Luminarium vicinitate vel remotione annuas tempestates definiri: quod Christo, Synagogae, atque Ecclesiae accommodatur. Cur umbrae majores in hyeme, in aestate minores; et quaedam alia id genus. Denique quomodo eadem luminaria sint in dies.

PL 14, 197D

光るものの近さや遠さによって一年の季節が定まること。これがキリスト、シナゴーグ、教会に当てはめられること。冬には影が大きく夏には小さいわけ、またこの類のいくつかのこと。最後に、同じ光るものがどのようにして日々のためにあるのか。

Hexaemeron libri sex 4.5.2

2

20. Multa diximus, plura nolumus; ne quis ea quae a nobis de illorum assertionibus usurpantur ad refellendum, ad recognoscendum assumpta arbitretur. Nam quae pueri risimus, ea senes commemorare qui possumus?

PL 14, 198A

20. 我々は多くを語ったが、さらに語ろうとは思わない。我々が反駁のために彼らの主張から援用したものを、誰かが、承認のために取り上げたものと思うことがないようにである。少年のころ我々が笑ったことを、老いた今、どうして語り伝えることができようか。

Hexaemeron libri sex 4.5.3

3

Nunc ad ea quae secundum lectionem supersunt, dirigamus stylum. 21. Sint, inquit, luminaria in signa, et in tempora, et in dies, et in annos. De signis diximus. Tempora autem quae sunt, nisi mutationum vices, hyems, ver, aestas atque autumnus?

PL 14, 198A

今や、〔創世記の〕朗読に従ってなお残っている事柄へ、筆を向けよう。21. 「光るものは、しるしのために、季節のために、日々のために、年々のためにあれ」とある。しるしについては語った。では季節とは、変化の移り行き、すなわち冬、春、夏、秋でなくて何か。

Hexaemeron libri sex 4.5.4

4

In istis igitur temporibus aut velocior est transitus solis, aut tardior. Alia enim praestringit radiis suis, alia inflammat caloribus. Itaque cum sol meridianis partibus immoratur, hyems nobis est.

PL 14, 198A

さて、これらの季節においては、太陽の通過が速いか遅いかである。ある季節は光線でかすめ、ある季節は熱で燃え立たせるからである。それゆえ、太陽が南の方角にとどまるとき、我々には冬である。

Hexaemeron libri sex 4.5.5

5

Nam cum sol longius abest, terra rigescit gelu, stringitur frigore, et plurima noctis umbra terras operit, ut multo prolixiora sint noctis spatia quam diei. Hinc oritur causa, ut hybernis flatibus nimia vis nivium, pluviarumque fundatur.

PL 14, 198B

太陽がより遠く離れると、大地は霜でこわばり、寒気に締めつけられ、夜の影が最も多く大地を覆い、夜の長さが昼よりはるかに長くなるからである。ここから、冬の風とともに雪と雨の過剰な力が注ぎ出される原因が生じる。

Hexaemeron libri sex 4.5.6

6

Cum vero ex meridianis decedens partibus supra terram redit, noctis ac diei exaequat tempora: et quo magis moras suis adjungit cursibus, eo paulatim temperiem aeris hujus reducit, et revocat aurarum clementiam, quae fovens omnia, repetendos cogit in partus, ut terra germinet, ac resoluta sulcis semina reviviscant, virescant arbores, ad perpetuitatem quoque conservandi generis eorum quae vel in terris sunt, vel aquis gaudent, annuis fetibus successio propagetur.

PL 14, 198B

だが南の方角から離れて大地の上に戻ってくると、夜と昼の長さをひとしくする。そして、その歩みに留まる時を加えるほど、しだいにこの空気の温和を取り戻し、そよ風の穏やかさを呼び戻す。そよ風はすべてを温めて、新たな出産へと促し、大地が芽吹き、畝のなかでほぐされた種が生き返り、木々が緑になるようにする。また、地上にいるもの、水を喜ぶものの種族を永く保つために、年ごとの産み子によって世代の継承が増え広がるようにする。

Hexaemeron libri sex 4.5.7

7

Ast ubi ad aestivas conversiones in Septentrionem se subrigit, spatia diurna producit, noctes vero arctat et astringit.

PL 14, 198C

だが夏の転回へ向けて北のほうに身を起こすと、昼の長さを引き延ばし、夜を狭め、縮める。

Hexaemeron libri sex 4.5.8

8

Itaque quo magis usu assiduo aeri huic copulatur atque miscetur, eo amplius et ipsum aerem vaporat, et terrarum exsiccat humorem, adolescere facit semina, et tamquam in succos viriles maturescere poma silvarum.

PL 14, 198C

こうして、絶えざる交わりによってこの空気とますます結び合い混じり合うほど、空気そのものをいっそう熱し、大地の湿りを乾かし、種を成長させ、森の果実を、いわば雄々しい汁気のうちに熟させる。

Hexaemeron libri sex 4.5.9

9

Tunc quia flagrantior est, minores umbras facit in meridiano, quoniam ex alto hunc illuminat locum.

PL 14, 198C

そのとき、〔太陽は〕いっそう燃えているので、真昼にはより小さな影を作る。高みからこの場所を照らすからである。

Hexaemeron libri sex 4.5.10

10

22. Unde et Synagoga dicit in Canticis canticorum: Annuntia mihi quem dilexit anima mea, ubi pascis, ubi manes in meridiano, ne forte fiam circumamicta super greges sodalium tuorum (Cant. I, 6) , hoc est: Annuntia mihi, Christe, quem dilexit anima mea.

PL 14, 198C

22. それゆえシナゴーグも雅歌のなかで言う。「私に告げよ、わが魂の愛した者よ。汝はどこで草を食ませ、どこで真昼に憩うのか。私が汝の仲間たちの群れのかたわらで、身を覆われた者とならぬように」(雅歌1:6)。すなわち、「私に告げよ、キリストよ、わが魂の愛した者よ」である。

Hexaemeron libri sex 4.5.11

11

Cur non potius quem diligit? Sed Synagoga dilexit, Ecclesia diligit, nec umquam circa Christum suum mutat affectum. Ubi, inquit, pascis, ubi manes in meridiano.

PL 14, 198D

なぜ「愛している者」ではないのか。それは、シナゴーグは愛したが、教会は愛しており、自らのキリストへの思いを決して変えないからである。「どこで草を食ませ、どこで真昼に憩うのか」と言う。

Hexaemeron libri sex 4.5.12

12

Sequi te cupio quasi alumna, quae quasi copulata ante retinebam, et greges tuos quaerere, quia amisi meos.

PL 14, 198D

かつては、いわば〔汝と〕結ばれた者として〔汝を〕つかまえていた私が、今は養い子として汝に従い、汝の群れを探すことを望む。自分の群れを失ったからである〔retinebam の目的語は明示されない。汝(キリスト)と取った〕。

Hexaemeron libri sex 4.5.13

13

In meridiano pascis, hoc est in Ecclesiae loco, ubi justitia resplendet, ubi fulget judicium sicut meridies, ubi umbra non cernitur, ubi majores sunt dies, quod eis sol justitiae tamquam aestivis mensibus diutius immoretur.

PL 14, 198D

「真昼に草を食ませる」とは、教会の場においてということである。そこでは正義が輝き、裁きが真昼のように光り、影が見えず、日々がより長い。正義の太陽が、夏の月々のように、そこにより長くとどまるからである。

Hexaemeron libri sex 4.5.14

14

Denique dies Domini non est brevis, sed magnus; quia scriptum est: Donec veniat dies Domini magnus (Joel. II, 31) . Unde et Jacob ait: Omnes dies vitae meae quos ago, breves et maligni (Gen. XLVII, 9) . Est enim maligna lux dubia.

PL 14, 199A

実に、主の日は短くなく、大きい。「主の大いなる日が来るまで」(ヨエル2:31)と書かれているからである。それゆえヤコブも言う。「私が過ごしている私の生涯の日々はみな、短く、悪しきものである」(創世記47:9)。不確かな光は悪しきものだからである。

Hexaemeron libri sex 4.5.15

15

Ergo dies breves dubiae lucis sunt, et umbrosi: dies magni sine umbra sunt, ut plurimi in aliquibus locis ferventioribus usu, exemploque cognoverunt.

PL 14, 199A

それゆえ、短い日々は不確かな光の日々であり、影が多い。大きな日々は影がない。これは、いくつかのより暑い土地にいた多くの者が、経験と実例によって知っているとおりである。

Hexaemeron libri sex 4.5.16

16

Synagoga itaque in diebus brevibus et malignis, cujus typum plerumque Jacob in persona sua exprimit, vel populi ejus umbram habebat plurimam, quae solem justitiae non videbat, et videbat illum non ex alto super caput suum, sed ex meridiano illuminantem, quando illi hyems erat.

PL 14, 199A

それゆえシナゴーグは、短く悪しき日々のなかにあり――ヤコブはしばしばその型を自らの人格に表している――あるいはその民は、きわめて多くの影をもち、正義の太陽を見ていなかった。そして、それを頭上の高みから照らすものとしてではなく、南から照らすものとして見ていた。そのときそれには冬だったからである。〔vel の係りは定かでない。「シナゴーグ、あるいはその民は」と取った〕

Hexaemeron libri sex 4.5.17

17

Ecclesiae autem dicitur: Hyems abiit, discessit sibi, flores visi sunt in terra, tempus messis advenit (Cant., II, 11) . Ante adventum Christi hyems erat, post adventum Christi flores sunt veris, et messis aestatis.

PL 14, 199B

だが教会にはこう言われる。「冬は去り、自ら過ぎ去った。花が地に現れ、刈り入れの時が来た」(雅歌2:11)。キリストの到来の前は冬であり、キリストの到来の後は春の花と夏の刈り入れである。

Hexaemeron libri sex 4.5.18

18

Ex meridiano ergo et ex gentium conversione illum illuminantem videns obumbratur. Populus autem gentium qui erat confusionis, gentiles qui sedebant in tenebris, lucem viderunt magnam, qui sedebant in regione umbrae mortis, lux orta est illis.

PL 14, 199B

それゆえ〔シナゴーグは〕、南から、また諸国民の回心から、それが照らすのを見て、影を負う〔obumbratur の主語は明示されない。直前の教会ではなくシナゴーグと取った〕。ところで、混乱のうちにあった諸国民の民、闇のうちに座していた異邦人たちは、「大いなる光を見た。死の影の地に座していた者たちに、光が昇った」。

Hexaemeron libri sex 4.5.19

19

Magna lux divinitatis, quam nulla umbra mortis interpolat. Ideoque ex alto illuminat, quia et hoc scriptum est, dicente Zacharia: In quibus visitavit nos oriens ex alto: illuminare iis qui in tenebris et in umbra mortis sedent (Luc. I, 78 et 79) .

PL 14, 199B

神性の光は大いなるものであり、いかなる死の影もそれを遮らない。それゆえ高みから照らす。これも、ザカリアが言って書かれているからである。「そのうちに、高みから昇る者が我々を訪れた。闇と死の影のうちに座す者たちを照らすために」(ルカ1:78, 79)。

Hexaemeron libri sex 4.5.20

20

Est sane et aliqua salutis umbra non mortis, ut est illa: Sub umbra alarum tuarum protege me (Ps. XVI, 8) . Umbra quidem, quia corporis est: umbra, quia crucis, sed umbra salutis; quia in ea erat peccatorum remissio, et resuscitatio mortuorum.

PL 14, 199C

もっとも、死ではなく救いの影もある。「汝の翼の影の下に私を守れ」(詩篇16:8)がそれである。たしかに影である。体の影だからである。十字架の影だからである。だが救いの影である。そこに罪の赦しと死者の復活があったからである。

Hexaemeron libri sex 4.5.21

21

23. Exemplum ergo possumus accipere; quia hyemales dies breves, sed umbras majores habent: aestivi dies majores, sed umbras minores habent. Medio quoque die minor umbra, quam vel in principio est dici vel fine: et hoc apud nos in parte Occidentis.

PL 14, 199C

23. したがって我々は一つの例を受け取ることができる。冬の日々は短いが影は大きく、夏の日々は大きいが影は小さい。また正午には、日〔底本は dici。diei と読む〕の初めや終わりよりも影は小さい。これは我々のいる西方の地域でのことである。

Hexaemeron libri sex 4.5.22

22

Caeterum sunt qui per duos totius anni dies sine umbra fuerint in partibus meridianis, eo quod habentes super verticem suum solem, undique per circuitum illuminentur, unde ἄσκιοι dicuntur Graece.

PL 14, 199C

しかし、南方の地域には、一年のうちの二日間、影のない者たちがいたことがある。彼らは太陽を頭の真上にもち、周囲からあまねく照らされるので、ギリシア語でアスキオイ(影のない者)と呼ばれる。

Hexaemeron libri sex 4.5.23

23

Plerique etiam ferunt sic e regione ex alto fieri solem, ut per angusta puteorum aquam quae in profundo est, viderint refulgere. Esse autem dicuntur in meridiano qui ἀμφίσκιοι vocantur, eo quod umbram ex utroque latere transmittant.

PL 14, 199D

また多くの者は、太陽が真向かいの高みにあるので、深いところにある水が井戸の狭い通路を通して輝くのを見たと伝える。ところで、南方にはアンピスキオイ(両側に影をもつ者)と呼ばれる者たちがいると言われる。両側に影を投げるからである。

Hexaemeron libri sex 4.5.24

24

Umbra enim e regione solis ambulantibus post tergum est; ut puta si contra Orientem pergas, matutinis horis; si contra meridianam plagam contendas, medio die; si contra Occidentem, in occasu diei.

PL 14, 199D

影は、太陽に向かって歩む者たちの背後にある。たとえば、朝の時刻に東に向かって進むなら、正午に南の方角に向かって急ぐなら、日没に西に向かうなら、そうである。

Hexaemeron libri sex 4.5.25

25

Ex tribus igitur partibus fit tibi sol obvius. ex Oriente, ex Meridiano, ex Occidente. Mane et sero post tergum est, meridie quoque a latere: at vero a Septentrione numquam est sol, et ideo umbra si contra Septentrionem dirigas, sive mane, sive sero, sive meridie, non potest esse post tergum.

PL 14, 200A

したがって三つの方角から、太陽はあなたの前に出会う。東から、南から、西から。朝と夕は背後にあり、正午には脇にある。だが北から太陽が来ることは決してない。それゆえ、北に向かって進むなら、朝であれ夕であれ正午であれ、影が背後にあることはありえない。

Hexaemeron libri sex 4.5.26

26

Soli sunt enim in hoc quem nos incolimus orbe terrarum circa Meridiem positi, qui in Australem plagam videantur umbram transmittere. Hoc autem fieri dicitur summo aestu, cum ad Aquilonem sol dirigit.

PL 14, 200A

実際、我々が住むこの地上の世界で、南の辺りに置かれた者だけが、南の方角に影を投げるように見える。これは、太陽が北へ向かう盛夏に起こると言われる。

Hexaemeron libri sex 4.5.27

27

Postea nos autumnus excipiens, infringit quidem aestuum magnitudinem: sed paulisper relaxato ac deposito calore, per temperiem medii moderaminis sine fraude nos atque ulla noxa flatibus tradit hyemalibus. 24. Sint, inquit, etiam in dies.

PL 14, 200A

そのあと秋が我々を受け止め、暑さの大きさをたしかに挫くが、熱がしばらく緩められ捨てられたのち、中間の穏やかな節度によって、我々を欺くことなく、害もなく、冬の風に引き渡す。24. 「日々のためにもあれ」とある。

Hexaemeron libri sex 4.5.28

28

Non ut faciant dies, sed ut in eis habeant principatum, ut ortum diei uberiore sol illuminet gratia, ut per totum diem designandi ejus habeat potestatem cursus sui munere.

PL 14, 200B

それは日々を作るためではなく、日々において支配をもつため、すなわち太陽が日の始まりをより豊かな恩寵で照らし、一日を通じて、その運行という任務によって日を標示する権能をもつためである。

Hexaemeron libri sex 4.5.29

29

Sic accipiunt nonnulli quod ait propheta: Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis (Ps. CXXXV, 8) . Circumferunt enim lumen.

PL 14, 200B

ある者たちは、預言者が言ったことをこう解する。「太陽を日の権能に、月と星々を夜の権能に」(詩篇135:8)。光をめぐらすからである。

Hexaemeron libri sex 4.5.30

30

In annos quoque ordinati sunt sol et luna: luna per trecentos dies duodenis vicibus suum cursum conficiens, consummat annum, secundum Hebraeos, aliquibus diebus adjectis; secundum Romanos, bis sexto semel intra quinquennium unius diei adjectione celebrato.

PL 14, 200B

年々のためにも、太陽と月は定められた。月は、三百日〔底本のまま。月の十二巡は三百五十日余であり、数に問題があるか〕にわたって十二回その運行を完了して一年を満たす。ヘブライ人によれば数日を加えて、ローマ人によれば、五年のうちに一度、一日を加えて「二度目の第六日」を祝うことで〔そうする〕〔bis sextum は三月朔日の六日前を二度数える閏日。「五年のうちに一度」は両端を含めて数えた四年ごとを言う〕。

Hexaemeron libri sex 4.5.31

31

Solstitialis quoque annus est, cum sol expleto per omnia signa circuitu, in id unde principium cursus sui sumpsit, recurrit. Annua enim fertur ei totius spatii esse perfunctio.

PL 14, 200B

至点の年もある。それは、太陽がすべての宮を巡る周回を終え、その運行の始まりを取った所へ戻るときである。全空間を巡り終えることが、一年ごとに行われると言われるからである。