ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 14 › Hexaemeron libri sex

Liber III, Caput IX 第III巻 第IX章

Ambrose of Milan · Hexaemeron libri sex · PL 14, 171B · 20 sectiones

Hexaemeron libri sex 3.9.1

1

Noxia cum utilibus non sine ratione generari; cum quod uni noxium, alteri sit utile; atque ad noxia evitanda instinctum brutis, hominibus rationem Deus indiderit. Quam decens ordo in terrae fructificatione servatus.

PL 14, 171B

有害なものが有益なものとともに生じるのは理由なくしてではないこと。ある者に有害なものは他の者には有益であること。また有害なものを避けるために、神は獣には本能を、人間には理性を与えたこと。地の結実において、いかに麗しい秩序が守られていることか。

Hexaemeron libri sex 3.9.2

2

38. Sed forte dicant aliqui: Quid quod cum utilibus etiam lethalia et perniciosa generantur? Cum tritico conium quod inter alimenta vitae noxium reperitur, et nisi praevisum fuerit, consuevit saluti nocere. Inter alia quoque nutrimenta vitae helleborum deprehenditur.

PL 14, 171C

38. だが、おそらく誰かが言うだろう。有益なものとともに、致死的で破滅をもたらすものまで生じるのはどうしたことか、と。小麦とともに毒ニンジンが生える。これは命の糧のあいだに見いだされる有害な草で、あらかじめ気づかれなければ、健康を損なうのが常である。命の糧となる他の食物のあいだに、ヘレボルスも見つかる。

Hexaemeron libri sex 3.9.3

3

Aconita quoque fallunt frequenter, et decipiunt colligentem. Sed hoc ita est, ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. Sed quod plus est accipe, quia non omnes boni Angeli in coelo.

PL 14, 171C

トリカブトもしばしば人を欺き、摘む者をだます。だが、これは、人間がみな善人ではないからといって地を責めるようなものである。もっと言えば、天においてすべての天使が善であるわけではない、ということも受け取るがよい。

Hexaemeron libri sex 3.9.4

4

Sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. Luna quoque viantibus iter demonstrat, latronum prodit insidias.

PL 14, 171C

太陽自身も、あまりの熱で穂を焼き、生まれ出るものの最初の芽を焦がす。月もまた、旅人には道を示すが、盗賊の待ち伏せをあらわにする。

Hexaemeron libri sex 3.9.5

5

Num igitur dignum est ut in his quae utilia sunt, posthabentes conditoris gratiam confiteri, propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi vero omnia gulae causa debuerint procreari, aut exigua sint quae ventri nostro divina indulgentia ministraverit?

PL 14, 171C

それなら、有益なものにおいては造り主の恩寵を告白することを後回しにしておきながら、いくつかの食物が有害であることを理由に、創造主の先見をそしってよいものだろうか。まるで、すべてのものが食い意地のために生み出されねばならなかったかのように、あるいは、神の寛大さが我々の腹にあてがったものが乏しいかのように。

Hexaemeron libri sex 3.9.6

6

Definitae nobis escae sunt, et notae omnibus, quae et voluptatem generent, corporis salubritatem. 39. Singula autem eorum quae generantur e terris, specialem quamdam rationem habent, quae pro virili portione complent universae plenitudinem creaturae.

PL 14, 171D

我々には食物が定められており、それはすべての人に知られていて、快楽をも身体の健やかさをも生む。39. さて、地から生じるものはそれぞれ、固有の理法を持っていて、それぞれの分に応じて、被造物の全体の充満を満たしている。

Hexaemeron libri sex 3.9.7

7

Alia ergo esui, alia alii nascuntur usui. Nihil vacat, nihil inane germinat terra. Quod tibi putas inutile, aliis utile est; immo ipsi tibi frequenter alio est usu utile.

PL 14, 172A

それゆえ、あるものは食べるために、あるものは別の用のために生まれる。何ひとつ空しいものはなく、地は何ひとつ空っぽのものを芽生えさせない。あなたが無益だと思うものは他の者には有益であり、いや、あなた自身にとっても、しばしば別の用途で有益である。

Hexaemeron libri sex 3.9.8

8

Quod escam non adjuvat, medicinam suggerit: et saepe eadem quae tibi noxia sunt, avibus aut feris innoxium ministrant pabulum. Denique sturni vescuntur conium, nec fraudi est eis, quoniam per qualitatem sui corporis venenum succi lethalis evadunt.

PL 14, 172A

食物の助けにならないものは薬を供し、あなたにとって有害なものと同じものが、しばしば鳥や獣には害のない餌を供する。たとえばムクドリは毒ニンジンを食べるが、害を受けない。自分の身体の性質によって、致死的な汁の毒を免れるからである。

Hexaemeron libri sex 3.9.9

9

Frigida enim vis ejus est succi, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus, praecoci digestione praeveniunt, priusquam vitalia ipsa pertentet.

PL 14, 172A

その汁の力は冷たいのだが、ムクドリは、心臓の座へ通じる細い孔のゆえに、それが命にかかわる部分を襲う前に、早い消化によって先回りするのである。

Hexaemeron libri sex 3.9.10

10

Helleborum autem periti loquuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis vim pabuli nocentis evitent.

PL 14, 172A

ヘレボルスは、詳しい者たちの言うところでは、ウズラの食物であり養いである。ウズラは、身体のある生まれつきの調和によって、有害な餌の力を避けるからである。

Hexaemeron libri sex 3.9.11

11

Etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur, cui videtur esse contrarium: quanto magis proprietate naturae ad cibum proficit, quod medica manu convertitur ad salutem!

PL 14, 172B

実際、医術の理に従って、人間の身体の健やかさのためにも、一見それに反するものがしばしば調合されるのなら、医者の手によって健康へと向け変えられるものは、自然の固有の性質によって食物として益をなすことが、なおさらではないか。

Hexaemeron libri sex 3.9.12

12

Per mandragoram quoque somnus frequenter accersitur, ubi vigiliarum aegri afflictantur incommodo. Nam quid de opio loquar, quod etiam nobis quotidiano prope usu innotuit, quoniam dolores eo gravissimi internorum saepe viscerum sopiuntur?

PL 14, 172B

マンドラゴラによっても、眠りがしばしば呼び寄せられる。病人が不眠の不快に悩まされているときである。阿片については何を言おうか。これは日々用いられるほどで、我々にもなじみがある。それによって、内臓の非常にひどい痛みがしばしば鎮められるからである。

Hexaemeron libri sex 3.9.13

13

Nec illud praeterit, quod conio plerumque furores libidinum marcuerunt, et helleborum vetustae passiones aegri corporis sunt solutae. 40. Non solum igitur nulla in his reprehensio creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum.

PL 14, 172B

毒ニンジンによって、情欲の狂乱がたいてい萎えたこと、ヘレボルスによって、病んだ身体の古い病が解けたことも、見過ごせない。40. だから、これらのことには、創造主への非難がまったくないばかりか、感謝すべきことがさらに増えるのである。

Hexaemeron libri sex 3.9.14

14

Siquidem quod ad periculum putabas esse generatum, ad remedia tibi salutis operatur. Nam et id quod periculi est, per providentiam declinatur: et id quod salutis, per industriam non amittitur.

PL 14, 172B

危険のために生まれたと思っていたものが、あなたのために健康の薬として働くのだから。危険であるものは摂理によって避けられ、健康にかかわるものは勤勉によって失われずにすむ。

Hexaemeron libri sex 3.9.15

15

An non oves et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt, et solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen evadendi periculi, vel tuendae salutis agnoscunt, noxiaque pariter ac profutura distinguunt; ita ut plerumque cum armata venenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium vulneri dicantur adhibere?

PL 14, 172C

羊や山羊は、自分に有害なものを避けることを学んだのではないか。ただ匂いによって、自然のある奥義を通じて、理性を欠きながらも、危険を逃れ、健康を守る理を知り、有害なものと有益なものとを同じように見分ける。そこで、毒を仕込んだ矢を受けたと感じると、たいてい知っている草を求め、それを傷に当てて手当てすると言われているほどである。

Hexaemeron libri sex 3.9.16

16

Cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas videas e vulnere, et fugere venena, non serpere. Denique cervis cibus venenum est. Coluber cervum fugit, leonem interficit: draco elephantem ligat, cujus ruina mors victoris est.

PL 14, 172C

こうして、彼らにとって食物は薬であり、矢が傷から跳ね返り、毒が逃げ去って、這い広がらないのを見ることになる。また、鹿にとっては毒が食物である。蛇は鹿から逃げ、獅子を殺す。竜は象を縛る。その象の倒れることは、勝者の死となる。

Hexaemeron libri sex 3.9.17

17

Et ideo summa vi utrimque certatur; ille ut pedem alliget, in quo casus vincti sibi nocere non possit; iste ne posteriore extremus pede, aut calle capiatur angusto, ubi vel ipse se non queat retorquere, et draconem gravi proterere vestigio, vel sequentis elephanti auxilium non habere.

PL 14, 172D

それゆえ双方は全力で争う。一方〔竜〕は、足を縛って、縛られた象が倒れても自分に害が及ばないようにしようとする。他方〔象〕は、後ろ足から最後に捕らえられたり〔posteriore extremus pede の構文は定かでない。最後尾の後ろ足を捕らえられる意に取った〕、狭い小道で捕らえられたりしないようにする。そこでは、自分で体をひねって竜を重い足で踏みつぶすこともできず、後に続く象の助けを得ることもできない。

Hexaemeron libri sex 3.9.18

18

41. Ergo si irrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis, aut subsidiis opem afferant; homo nescit cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a vero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat: aut ita naturae ingratus bonis, ut quoniam taurini haustus sanguinis lethalis est homini, propterea putet laboriosum animal aut nasci non debuisse, aut sine sanguine debuisse generari, cujus virtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suavis, diverso munere fulcit agricolas, quibus Deus, si bona sua norint, universa donavit, dicens: Germinet terra herbam feni, spirans semen secundum genus.

PL 14, 172D

41. それゆえ、理性を持たない動物が、どの草で自らを治し、どの助けで救いをもたらすかを知っているのに、理性ある感覚が生まれつき備わっている人間は、それを知らないのか。あるいは真理からそれほど遠く、各々がどの用に適しているかをまったく見分けないのか。あるいは自然の善いものに対してそれほど忘恩であり、牛の血を飲むことが人間には致命的だからといって、この働き者の動物は生まれるべきでなかった、あるいは血なしに造られるべきだったと考えるのか。その力は畑の耕作に有益で、荷車の用に適し、食物としては美味であり、さまざまの務めで農夫たちを支えている。神は、彼らが自分の善きものを知るならば、この農夫たちにすべてを与えた。こう言って。「地は、種類に従って種を生じる〔底本は spirans。seminans と同じに取った〕、干し草となる草を芽生えさせよ」。

Hexaemeron libri sex 3.9.19

19

Non solum enim spontaneam alimoniam comprehendit quae est in herbis et radicibus, atque in arborum, reliquisque fructibus: sed etiam eam quae industria comparatur, et cultu rusticani laboris acquiritur.

PL 14, 173A

というのも、神は、草や根、木々やその他の実のうちにある自生の糧だけでなく、勤勉によって手に入れられ、農夫の労苦の耕作によって得られる糧をも含んでいるからである。

Hexaemeron libri sex 3.9.20

20

42. Quam decorum autem quod non statim fundere terras semen jussit et fructus: sed primum germinare, deinde herbescere campos statuit, postea secundum proprietatem sui generis semen adolescere, ut numquam arvorum vacaret gratia, quae grato primum decore vernarent, postea fructuum suggererent utilitatem!

PL 14, 173B

42. 神が、地にただちに種と実を注ぐよう命じたのではなく、まず芽生えさせ、次に野を草で覆わせ、その後に、それぞれの類の固有の性質に従って種を成熟させると定めたのは、なんと麗しいことか。それは、田畑の麗しさが絶えることのないためであり、田畑はまず心地よい美しさで春らしく装い、その後に実りの益を供するのである。