ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem

Caput XXXIII 第XXXIII章

Lactantius · Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem · PL 6, 1040B · 17 sectiones

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.1

1

(Div. Inst. lib. III, c. 7 et 8.) Quod summum bonum sit in vita quaerendum. Quod sit in vita, summum bonum quaeri necesse est, ut ad illud vita omnis et actiones nostrae dirigantur.

PL 6, 1040B

(神学提要 第三巻第七章および第八章)人生における最高善を求めるべきことについて。人生において何が最高善であるか〔底本は Quod sit in vita。構文が取りにくく、quid と読んで訳した〕を問わねばならない。それは、我々の生涯全体とすべての行為とがその最高善に向けて方向づけられるためである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.2

2

Cum de hominis summo bono quaeritur, tale constitui debet, primum, ut id ad hominem solum pertineat, deinde, ut animi sit proprium, postremo, ut virtute quaeratur.

PL 6, 1040B

人間の最高善が問われるとき、それは次のような性質を持つものとして定められねばならない。第一に、それが人間だけに属するものであること、第二に、それが魂に固有のものであること、第三に、それが徳によって求められるものであることである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.3

3

Videamus ergo, an summum bonum, quod philosophi determinant, tale sit, ut nec mutum animal, nec corpus attingat, nec possit sine virtute conquiri.

PL 6, 1040C

それでは、哲学者たちが定める最高善が、もの言わぬ動物にも及ばず、肉体にも及ばず、徳なしには得られないようなものであるかどうかを見てみよう。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.4

4

Aristippus, Cyrenaicae sectae conditor, qui summum bonum esse censuit corporis voluptatem, de numero philosophorum, deque coetu hominum propellendus est, quia se pecudi comparavit. Hieronymi summum bonum est nihil dolere; Diodori, dolere desinere.

PL 6, 1040C

キュレネ学派の創始者アリスティッポスは、最高善を肉体の快楽であると考えたが、自らを家畜になぞらえた以上、哲学者の数からも人間の仲間からも締め出されるべきである。ヒエロニュムスの最高善は苦しまないことであり、ディオドロスのそれは苦しみが止むことである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.5

5

Sed caeterae animantes dolorem fugiunt, et cum non dolent, aut dolere desinunt, gaudent. Quid igitur homini dabitur eximium, si bonum ejus summum commune cum belluis judicatur? Zeno summum bonum putavit, cum natura congruenter vivere.

PL 6, 1040C

しかし、他の動物たちも苦痛を避け、苦しんでいないとき、あるいは苦しみが止んだときには喜ぶ。では、人間の最高善が獣どもと共通のものと判断されるならば、人間に何の卓越したものが与えられるというのか。ゼノンは、自然と調和して生きることを最高善であると考えた。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.6

6

At haec definitio generalis est. Omnes enim animantes cum natura congruenter vivunt, et est sua cuique natura. Epicurus animi asseruit voluptatem. Quid est voluptas animi? nisi gaudium, quo plerumque luxuriat animus, ac relaxatur, vel ad lusum, vel ad risum.

PL 6, 1040C

しかし、この定義は一般的すぎる。あらゆる動物は自然と調和して生きているのであり、それぞれに固有の自然を持つからである。エピクロスは魂の快楽を最高善とした。魂の快楽とは何であろうか。それは喜びにほかならず、その喜びによって魂はしばしば奔放になり、遊びや笑いへと解き放たれるのである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.7

7

Sed hoc bonum etiam muta contingit, quae cum pabulis saturata sunt, in gaudium et lasciviam resolvuntur.

PL 6, 1041A

しかし、この善もまた、もの言わぬ動物たちにさえ生じるものであって、それらも餌に満腹すれば、喜びと戯れとに解き放たれるのである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.8

8

Dinomachus et Callipho honestam voluptatem probaverunt: sed aut idem dixerunt, quod Epicurus, ut corporis sit voluptas inhonesta; aut si corporis voluptates, alias turpes, alias honestas putaverunt, jam non est summum bonum, quod corpori adscribitur.

PL 6, 1041A

ディノマコスとカリフォンは高潔な快楽を是としたが、彼らはエピクロスと同じことを言った、すなわち肉体の快楽は高潔ならざるものであるとしたことになるか、あるいは肉体の快楽のうちにも恥ずべきものと高潔なものとがあると考えたのであれば、その場合、最高善はもはや肉体に帰せられるものではなくなる。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.9

9

Peripatetici ex bonis animi et corporis et fortunae summum bonum conflant. Animi bona probari possunt.

PL 6, 1041A

逍遥学派は、魂の善と肉体の善と運命の善とを合わせて最高善を作り上げる。魂の善は是とすることができる。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.10

10

Sed si auxilio indigent ad complendam beatitudinem, utique imbecilla sunt: corporis vero atque fortunae, non sunt in hominis potestate; nec jam summum bonum est, quod aut corpori, aut extra positis assignatur, quia et pecudes attingit hoc duplex bonum, quibus opus est, ut et bene valeant, et victu non indigeant.

PL 6, 1041A

しかし、それが幸福を全うするために援助を必要とするならば、それは弱いものにほかならない。肉体の善と運命の善とは、人間の力の及ぶところにないものであり、また肉体に帰せられるもの、あるいは自分の外にあるものに帰せられるものは、もはや最高善ではありえない。というのも、健康であることと生活の糧に事欠かないこととを必要とする家畜たちにも、この二重の善は及ぶからである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.11

11

Stoici aliquanto melius sensisse creduntur, qui summum bonum virtutem esse dixerunt. Sed virtus non potest esse summum bonum: quoniam, si malorum laborumque tolerantia est, beata per se non est; sed efficere aut procreare summum bonum debet, quia perveniri ad illud, sine difficultate ac labore maximo, non potest.

PL 6, 1041B

ストア派は、最高善は徳であると述べた点で、いくらかましな考えを持っていたと信じられている。しかし、徳が最高善でありうるはずはない。というのも、もし徳が悪と労苦への忍耐であるならば、それ自体としては幸福なものではなく、むしろ最高善を作り出し、生み出すものでなければならないからである。なぜなら、最高善に到達することは、困難とこの上ない労苦なしには不可能だからである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.12

12

At vero Aristoteles longe a ratione aberravit, qui honestatem virtuti copulavit; quasi aliquando virtus aut ab honesta secerni, aut turpitudini posset adjungi. Eryllus Pyrrhonius scientiam fecit summum bonum.

PL 6, 1041B

ところが、アリストテレスは理から遠く外れてしまった。彼は高潔さを徳に結びつけたが、それはあたかも、徳が高潔さから切り離されたり、恥辱と結びついたりすることがありうるかのようである。ピュロン派のエリュロスは知識を最高善とした。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.13

13

Haec quidem, et hominis, et animi solius est: sed potest sine virtute contingere. Nec enim beatus putandus est, qui vel auditu aliquid didicerit, vel parva lectione cognoverit; nec est summi boni definitio, quia potest esse aut rerum malarum, aut certe inutilium scientia.

PL 6, 1041B

これは確かに人間だけに、また魂だけに属するものではあるが、徳なしにも生じうるものである。というのも、耳で何かを学んだだけの者、あるいはわずかな読書によって知っただけの者を、幸福と見なすべきではないからである。また、これは最高善の定義たりえない。それは悪しき事柄についての知識、あるいは少なくとも無益な事柄についての知識でありうるからである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.14

14

Etsi sit bonarum et utilium, quam labore sis assecutus, summum tamen bonum non est, quia non propter se expetitur scientia, sed propter aliud.

PL 6, 1041C

たとえそれが善く有益な事柄についての知識であり、お前が労苦によって得たものであったとしても、それでもなお最高善ではない。というのも、知識はそれ自体のために求められるのではなく、他の何かのために求められるものだからである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.15

15

Nam idcirco artes discuntur, ut sint nobis aut victui, aut gloriae, aut etiam voluptati: quae utique summa bona esse non possunt.

PL 6, 1041C

というのも、技術が学ばれるのは、それが我々にとって生計のため、あるいは名誉のため、あるいは快楽のためになるようにするためであり、これらのものは決して最高善ではありえないからである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.16

16

Ergo ne in Ethica quidem philosophi regulam tenent, quandoquidem in ipso cardine, id est, in ea disputatione, qua vita formatur, inter se pugnant.

PL 6, 1041C

したがって、哲学者たちは倫理学においてすら一定の規範を保っていない。まさにその要である議論、すなわち生き方が形づくられるその議論において、互いに争い合っているからである。

Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 33.17

17

Nec enim possunt paria esse aut similia praecepta, cum alii forment ad voluptatem, alii ad honestatem, alii vero ad naturam, alii ad scientiam, alii ad quaerendas, alii ad fugiendas opes, alii ad nihil dolendum, alii ad patientiam malorum; in quibus omnibus, sicut superius ostendi, a ratione declinant, quia Deum nesciunt.

PL 6, 1041C

というのも、ある者は快楽に、ある者は高潔さに、またある者は自然に、ある者は知識に、ある者は富を求めることに、ある者は富を避けることに、ある者は苦しまないことに、ある者は悪への忍耐に、それぞれ生き方を形づくっているのであるから、その教えが等しかったり似通ったりすることはありえないからである。そしてこれらすべてにおいて、先に示したとおり、彼らは神を知らないがゆえに理から外れているのである。