Caput XXV 第XXV章

(Div. Inst. lib. I, c. 22 et 23.) De aureo saeculo; de simulacris ac Prometheo, qui primus hominem effigiavit. Merito igitur poetae commutatum esse aureum seculum memorant, quod fuerit regnante Saturno.

Nulli enim tunc dii colebantur: sed unum et solum Deum noverant. Postquam se terrenis ac fragilibus subjugaverunt, colentes ligna, et aera, et lapides, commutatio saeculi facta est usque ad ferrum.

Amissa enim Dei notitia, et uno illo vinculo humanae societatis abrupto, vastare se invicem, praedari ac debellare coeperunt.

Quod si rursum oculos suos tollerent, ac Deum intuerentur, qui eos ad aspectum coeli suique excitavit, nunquam se curvos et humiles facerent terrena venerando, quorum stultitiam Lucretius graviter incusat, dicens: Et faciunt animos humiles formidine divum Depressosque premunt ad terram, qua reddunt.

Nec intelligunt quam vanum sit ea timere quae feceris, aut ab his aliquod sperare praesidium, quae muta et insensibilia, nec vident, nec audiunt supplicantem.

Quid ergo majestatis aut numinis habere possunt, quae et fuerunt in hominis potestate ne fierent, aut ut aliud fierent, et sunt etiamnunc. Nam et violari et furto sublati possunt, nisi illa et lex saepiat et humana custodia.

Num igitur mentis suae compos videri potest, qui talibus optimas victimas caedit, dona consecrat, pretiosas vestes offert, quasi uti possunt, qui motu carent?

Merito ergo Dionysius Siciliae tyrannus deos Graeciae, cum eam victor occupasset, spoliavit atque derisit, et post sacrilegia quae admiserat, ad Siciliam prospera navigatione remeavit, regnumque tenuit usque ad senectutem. Nec eum dii violati punire potuerunt.

Quanto satius est, spretis inanibus, ad Deum se convertere, tueri statum quem a Deo acceperis, tueri nomen. Idcirco enim ἄνθρωπος, quia sursum spectat, nominatur.

Sursum autem spectat, qui Deum verum et vivum, qui est in coelo, suspicit, qui artificem, qui parentem animae suae non modo sensu ac mente, verum etiam vultu et oculis sublimibus quaerit.

Qui autem se terrenis humilibusque substernit, utique illud quod est inferius sibi praefert. Nam, cum ipse opus Dei sit, simulacrum autem opus hominis, non potest humanum opus divino anteponi; et sicut Deus hominis parens est, ita simulacri homo.

Stultus igitur et amens qui adorat quod ipse fabricavit. Cujus artificii detestabilis et inepti auctor fuit Prometheus, patruo Jovis Japeto natus.

Nam cum primum Jupiter, summo potitus imperio, tamquam Deum se constituere vellet, ac templa condere, et quaereret aliquem, qui humanam figuram posset exprimere, tunc Prometheus extitit, qui hominis effigiem de pingui luto figuraret, ita verisimiliter, ut novitas ac subtilitas artis miraculo esset.

Denique illum et sui temporis homines, et postea poetae, tamquam fictorem veri ac vivi hominis prodiderunt, et nos, quoties fabrefacta signa laudamus, vivere illa et spirare dicimus. Et hic quidem auctor fuit fictilium simulacrorum.

Sequentes autem posteri et de marmore sculpserunt, et ex aere fuderunt: deinde processu temporum ex auro et ebore accessit ornatus, ut non modo similitudines oculos hominum, verum etiam fulgor ipse praestringeret.

Sic illecti pulchritudine, ac verae majestatis obliti, insensibilia sentientes, irrationabilia rationabiles, exanima viventes colenda sibi ac veneranda duxerunt.