Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 22.1
(Div. Instit. lib. I, c. 22.) De sacris introductis a Fauno et Numa. Has omnes ineptias primus in Latio Faunus induxit, qui et Saturno avo cruenta sacra constituit, et Picum patrem tanquam deum coli voluit, et fatuam Faunam conjugem sororemque inter deos collocavit, ac Bonam deam nominavit.
PL 6, 1029A(神学提要 第一巻第二十二章)ファウヌスとヌマによって導入された祭儀について。これらすべての愚劣な慣わしを、ラティウムに最初に持ち込んだのはファウヌスである。彼は祖父サトゥルヌスのために血なまぐさい祭儀を定め、父ピクスを神として崇めさせようとし、また妻であり妹でもある愚かなファウナ〔fatuam は神名の添え名 Fatua とも読める〕を神々の列に加えて、「善き女神(ボナ・デア)」と名づけた。
Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 22.2
Deinde Romae Numa, qui agrestes illos ac rudes viros superstitionibus novis oneravit, sacerdotia instituit, et deos familiis gentibusque distribuit, ut animos ferocis populi ab armorum studiis avocaret.
PL 6, 1029B続いてローマでは、あの粗野で無骨な男たちに新たな迷信を負わせたヌマが、祭司職を制定し、諸々の神を家々や氏族に割り当てた。荒々しい民の心を武事への熱中から逸らせるためである。
Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 22.3
Ideo Lucilius deridens ineptias istorum qui vanis superstitionibus serviunt, hos versus posuit: Terriculas lamias Fauni, quas Pompiliique Instituere Numae: tremit has; hic omnia ponit.
PL 6, 1029Bそれゆえルキリウスは、空しい迷信に仕える者たちの愚劣さを嘲って、次のような詩句を残した。「ファウヌスたちやポンピリウス・ヌマたちが定めた、脅かしのラミアども――これに彼は震え、これにすべてを賭ける〔底本の詩句は語形が乱れ韻律も整っていないが、印刷されている語のまま訳した〕。」
Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 22.4
Ut pueri infantes credunt signa omnia ahena Vivere, et esse homines, sic isti omnia ficta Vera putant, credunt signis cor inesse in ahenis, Pergula pictorum, veri nihil, omnia picta. ( 1029C)Tullius quoque de Natura deorum commentitios ac fictos deos queritur inductos, et hinc extitisse falsas opiniones, erroresque turbulentos, et superstitiones pene aniles.
PL 6, 1029B「幼子たちが青銅の像はすべて生きていて人間なのだと信じるように、彼らも作り事をことごとく真であると思い込み、青銅の像に心が宿っていると信じている。これは画家の陳列小屋だ。真なるものは何ひとつなく、すべては描かれたものにすぎない〔底本の詩句は語形が乱れ韻律も整っていないが、印刷されている語のまま訳した〕。」キケロもまた『神々の本性について』の中で、作り事にすぎない偽りの神々が持ち込まれたこと、そしてそこから偽りの臆説や騒がしい誤り、ほとんど老婆じみた迷信が生じたことを嘆いている。
Epitome Divinarum Institutionum ad Pentadium Fratrem 22.5
Quae sententia eo debet gravior comparari, quod haec disseruit et philosophus et sacerdos.
PL 6, 1029Bこの学説は、哲学者であると同時に祭司でもあった人物がこれを論じたという点において、いっそう重んじられねばならない。