ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola VIII 第8書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 912A · 33 sectiones

Epistolarum classis I 8.0.1

1

Adversus eos, qui secundum artem negabant scripsisse sacros auctores, contendit ab his ipsis illos qui de eadem arte praeceperunt, expressisse placita sua. Tum propositis sacrorum codicum aliquot locis, dicendi leges illic servari sedulo probat. AMBROSIUS JUSTO.

PL 16, 912A

聖なる著者たちは技法に従って書いたのではないと否定する者たちに対して、アンブロシウスは、この同じ技法について教えた者たち自身が、聖なる著者たちから自分たちの教えを引き出したのだと論じる。次いで、聖なる書物のいくつかの箇所を示して、語りの法則がそこに入念に守られていることを証明する。アンブロシウスよりユストゥスへ。

Epistolarum classis I 8.0.2

2

1. Negant plerique nostros secundum artem scripsisse. Nec nos obnitimur; non enim secundum artem scripserunt, sed secundum gratiam, quae super omnem artem est; scripserunt enim quae Spiritus iis loqui dabat.

PL 16, 912A

1. 多くの者は、我々の側の著者たちが技法に従って書いたのではないと言う。我々もそれに逆らわない。彼らは技法に従って書いたのではなく、あらゆる技法を超える恩寵に従って書いたからである。霊が語るように彼らに与えたことを、書いたのである。

Epistolarum classis I 8.0.3

3

Sed tamen ii, qui de arte scripserunt, de eorum scriptis artem invenerunt, et condiderunt commenta artis, et magisteria (Act. II, 4) .

PL 16, 912B

しかし、技法について書いた者たちは、彼らの著作から技法を見いだし、技法の工夫と教えを作り上げたのである(使徒言行録2:4)。

Epistolarum classis I 8.0.4

4

2. Denique in arte requiruntur praecipue, ut sit αἴτιον, ὕλη, ἀποτέλεσμα; cum igitur legamus sanctum Isaac Patri dicere: Ecce ignis et ligna, ubi hostia (Gen. XXII, 7) ? quid horum deest?

PL 16, 912B

2. 実に、技法において特に求められるのは、原因(アイティオン)、質料(ヒュレー)、結果(アポテレスマ)〔ギリシア語〕があることである。では、聖なるイサクが父に「見よ、火と薪がある。いけにえはどこにあるのか」と言うのを我々が読むとき(創世記22:7)、これらのうち何が欠けているのか。

Epistolarum classis I 8.0.5

5

Nam qui quaerit, dubitat: qui respondet quaerenti, pronuntiat, et dubitationem absolvit. Ecce ignis, id est αἴτιον: et ligna, id est, ὕλη, quae Latine materia dicitur: tertium quid superest, nisi ἀποτέλεσμα, quod filius quaesivit, pater retulit dicenti. Ubi hostia?

PL 16, 912B

実に、問う者は疑っており、問う者に答える者は断言して、疑いを解く。「見よ、火」、これは原因〔ギリシア語〕である。「そして薪」、これは質料〔ギリシア語〕であり、ラテン語では materia(素材)と言われる。第三に残るのは、結果〔ギリシア語〕のほかに何があろうか。子が尋ね、「いけにえはどこにあるのか」と言う子に父が答えたものである。

Epistolarum classis I 8.0.6

6

Deus, inquit, providebit sibi sacrificium, fili (Ibid., 8) . 3. Differamus paulisper mysterium.

PL 16, 912B

父は言った。「神が、自らのために犠牲を備えるであろう、子よ」(創世記22:8)。3. 奥義を少しのあいだ後回しにしよう。

Epistolarum classis I 8.0.7

7

Ostendit Deus arietem pendentem cornibus (Gen. XXII, 13) : aries autem est Verbum plenum tranquillitatis, et moderationis, atque patientiae; quo ostenditur bonum sacrificium esse sapientiam, et prudenter emerendi ac propitiandi rationem cognoscere.

PL 16, 912B

神は、角で引っかかっている雄羊を示した(創世記22:13)。この雄羊とは、静けさと穏当さと忍耐に満ちた言葉である。これによって、善い犠牲とは知恵であり、思慮をもって功を得、宥める道筋を知ることであると示される。

Epistolarum classis I 8.0.8

8

Unde et propheta ait: Sacrificate sacrificium justitiae (Psal. IV, 6) . Itaque justitiae, ita ut sapientiae sacrificium est. 4. Ecce ergo mens calida et fervens, ut ignis, quae operatur: ecce et intelligibilia, id est, materia; ubi est tertium, intelligere?

PL 16, 913A

それゆえ預言者も言う。「正義の犠牲を献げよ」(詩篇4:6)。したがって、知恵の犠牲があるように、正義の犠牲がある。4. 見よ、火のように熱く燃える精神が働いている。見よ、知性で捉えられるもの、すなわち素材がある。第三のもの、すなわち理解することはどこにあるのか。

Epistolarum classis I 8.0.9

9

Ecce color; ubi est videre? Ecce sensibilia; ubi est sentire? Materia enim non ab omnibus videtur; ideoque Deus dat munus intelligendi, et sentiendi, et videndi.

PL 16, 913A

見よ、色がある。見ることはどこにあるのか。見よ、感覚で捉えられるものがある。感じることはどこにあるのか。素材はすべての人に見えるわけではない。それゆえ神は、理解し、感じ、見る賜物を与える。

Epistolarum classis I 8.0.10

10

5. Verbum ergo Dei ἀποτέλεσμα est, id est, definitio et consummatio disputationis, quod infunditur prudentioribus, et dubia confirmat. Pulchre autem etiam ii, qui in adventum Christi non crediderunt, se ipsos revincunt; ut confiteantur, quod negandum putant.

PL 16, 913A

5. したがって、神の言葉は結果〔ギリシア語〕であり、すなわち論議の定義であり完成であって、より思慮深い者たちに注ぎ込まれ、疑わしいことを確かなものとする。そして見事なことに、キリストの到来を信じなかった者たちでさえ、自分自身を論駁し、否むべきだと考えるものを告白するに至る。

Epistolarum classis I 8.0.11

11

Dicunt enim arietem Verbum Dei, et non credunt passionis mysterium; cum in illo mysterio Verbum Dei sit, in quo impletum est sacrificium. 6. Ergo primum accendamus in nobis ignem mentis, ut operetur in nobis.

PL 16, 913B

彼らは雄羊を神の言葉だと言いながら、受難の奥義を信じない。だが、その奥義の中にこそ神の言葉があり、そこで犠牲が成就したのである。6. したがって、まず我々のうちに精神の火をともそう。それが我々のうちで働くように。

Epistolarum classis I 8.0.12

12

Quaeramus subjicientis materiam, quid sit quod nutriat animam, tamquam in tenebris requiramus eam.

PL 16, 913B

素材を差し出すものについて、魂を養うものとは何かを探ろう〔subjicientis は文の係りが定かでない。「素材を差し出す者の」と取った〕。闇の中でのように、それを探し求めよう。

Epistolarum classis I 8.0.13

13

Neque enim vel Patres sciebant, quid esset manna: invenerunt, inquit, manna dicentes ipsum esse sermonem et Verbum Dei (Exod. XVI, 15, 16) ; unde omnes disciplinae fonte jugi ac perpetuo fluunt atque derivant. 7. Haec est esca coelestis.

PL 16, 913B

父祖たちでさえ、マナが何であるかを知らなかったからである。「彼らはマナを見いだし、それが語りであり神の言葉であると言った」とある(出エジプト記16:15, 16)。そこからあらゆる学問が、絶えず尽きることのない源泉から流れ出し、派生する。7. これが天の食物である。

Epistolarum classis I 8.0.14

14

Significatur autem ex persona dicentis: Ecce ego pluam vobis panes de coelo (Ibid.) : αἴτιον ergo, eo quod operatur Deus, qui irrigat mentes rore sapientiae: ὕλη, quia videntes animae et gustantes delectantur, et requirunt unde sit illud splendidius luce, dulcius melle.

PL 16, 913C

それは語る者の人格から示される。「見よ、私は汝らに天からパンを降らせる」(出エジプト記16:15, 16)。したがって原因〔ギリシア語〕は、神が、知恵の露で精神を潤しつつ働いていることである。質料〔ギリシア語〕は、見て味わう魂が喜び、光よりも輝かしく蜜よりも甘いそれがどこから来たのかを問い求めることである。

Epistolarum classis I 8.0.15

15

Respondetur eis Scripturae serie: Hic est panis quem dedit vobis manducare Dominus (Ibid., 15) ; et hoc est Verbum Dei, quod disposuit Deus, vel ordinavit: quo pascitur anima prudentium, et delectatur: quod est candidum et suave, veritatis splendore illuminans, et virtutum suavitate demulcens audientium animas.

PL 16, 913C

彼らには、聖書の続きをもって答えられる。「これは、主が汝らに食べるようにと与えたパンである」(出エジプト記16:15)。そしてこれは、神が定め、あるいは秩序づけた神の言葉であり、思慮ある者たちの魂はこれによって養われ、喜ぶ。それは白く甘美であり、真理の輝きで照らし、徳の甘美さで聞く者たちの魂をなだめる。

Epistolarum classis I 8.0.16

16

8. In se enim didicerat propheta quid esset consummandae rei αἴτιον. Nam cum mitteretur ad populum Dei liberandum, ad regem Aegypti, ait: Quis sum ego, ut vadam, et educam populum a regis potestate? Respondit Dominus: Ego ero tecum (Exod. III, 11, 12) .

PL 16, 913C

8. 預言者は、成し遂げられるべき事柄の原因〔ギリシア語〕が何であるかを、自らのうちに学んでいたのである。実際、神の民を解放するためにエジプトの王のもとへ遣わされたとき、彼は言った。「私は何者でしょうか。行って、民を王の権力から導き出すとは」。主は答えた。「私が汝と共にいる」(出エジプト記3:11, 12)。

Epistolarum classis I 8.0.17

17

Interrogabat iterum Moyses: Quid dicam illis, si requirant: Quis est Dominus, qui misit te, et quod nomen est illi? Dixit Dominus: Ego sum qui sum. Dices: Qui est, misit me (Exod. III, 13, 14) . Hoc est verum nomen Dei, esse semper.

PL 16, 914A

モーセはふたたび尋ねた。「彼らが『汝を遣わした主とは誰か、その名は何か』と問うなら、私は彼らに何と言えばよいでしょうか」。主は言った。「私は、有る者である。汝は言え、『有る者が私を遣わした』と」(出エジプト記3:13, 14)。これが神の真の名、すなわち常に有ることである。

Epistolarum classis I 8.0.18

18

Unde et Apostolus de Christo: Dei enim filius Jesus Christus, qui in vobis est, qui per nos praedicatus est, per me et Sylvanum et Timotheum; non fuit, inquit, Est et Non: sed Est in illo fuit (II Cor. I, 19) .

PL 16, 914A

それゆえ使徒もキリストについて言う。「実に神の子イエス・キリストは、汝らのうちにいて、我々によって、すなわち私とシルワノとテモテによって宣べ伝えられたが、『しかり』と『否』ではなく、彼においては『しかり』があった」(二コリント1:19)。

Epistolarum classis I 8.0.19

19

Respondit Moyses: Si non crediderint mihi, neque obaudierint vocem meam, dicentes, quia non apparuit tibi Deus, quid dicam illis (Exod. IV, 1 et seq.) ? Dedit illi signa facere, ut crederetur quia a Domino missus est.

PL 16, 914A

モーセは答えた。「彼らが私を信じず、私の声に耳を傾けず、『神は汝に現れなかった』と言うなら、私は彼らに何と言えばよいでしょうか」(出エジプト記4:1以下)。〔主は〕彼にしるしを行う力を与えた。主から遣わされたと信じられるためである。

Epistolarum classis I 8.0.20

20

Tertio ait Moyses: Non sum dignus, et gracili voce sum, tardiore lingua, quomodo me audiet Pharao (Ibid., 10) ? Responsum est ei: Vade, et ego aperiam os tuum, et instruam te quid debeas loqui (Ibid., 12) .

PL 16, 914B

三度目にモーセは言った。「私はふさわしくありません。声は細く、舌は鈍いのです。どうしてファラオが私の言うことを聞くでしょうか」(出エジプト記4:10)。彼に答えがあった。「行け。私が汝の口を開き、何を語るべきかを教えよう」(出エジプト記4:12)。

Epistolarum classis I 8.0.21

21

9. Interrogationes ergo illae in medio et responsiones habent sapientiae semina et θεωρίαν. Gratum tamen ἀποτέλεσμα est; quia ait: Ego ero tecum (Exod., III, 12) .

PL 16, 914B

9. したがって、あの途中の問いと答えは、知恵の種と観想(テオーリア)〔ギリシア語〕を含んでいる。しかし結果〔ギリシア語〕は喜ばしいものである。「私は汝と共にいる」と言われているからである(出エジプト記3:12)。

Epistolarum classis I 8.0.22

22

Et quamvis dederit ei signa facere; tamen dubitanti iterum, ut scias quia signa non credentibus, promissum autem credentibus, respondit ad infirmitatem vel meriti, vel voti: Ego aperiam os tuum, et instruam te quid debeas loqui.

PL 16, 914B

そして、しるしを行う力を彼に与えたにもかかわらず、彼がふたたびためらったとき、あなたが、しるしは信じない者のためであり、約束は信じる者のためであることを知るように、〔主は〕功績の弱さ、あるいは願いの弱さに応じて答えた。「私が汝の口を開き、何を語るべきかを教えよう」。

Epistolarum classis I 8.0.23

23

Perfectum ergo ἀποτέλεσμα servatum est. 10. Habes hoc et in Evangelio: Petite, et dabitur vobis: quaerite, et invenietis: pulsate, et aperietur vobis (Matth. VII, 7) . Pete ἀπὸ τοῦ αἰτίου, id est, ab auctore quaere.

PL 16, 914B

こうして完全な結果〔ギリシア語〕が保たれた。10. あなたはこのことを福音書にも見いだす。「求めよ、そうすれば汝らに与えられる。探せ、そうすれば見いだす。叩け、そうすれば汝らに開かれる」(マタイ7:7)。原因から求めよ〔ギリシア語〕、すなわち創始者に尋ねよ。

Epistolarum classis I 8.0.24

24

Habes ὕλην intelligibilia, quibus quaeras: pulsa, et aperit tibi Deus Verbum. Quae petit, mens est, quae operatur, sicut ignis: intelligibilia, in quibus mentis ardor operatur, sicut ignis in lignis: aperit tibi Verbum Deus, quod est Ἀποτέλεσμα.

PL 16, 914C

あなたは、探し求めるための質料〔ギリシア語〕として、知性で捉えられるものを持っている。叩け、そうすれば神があなたに言葉を開く。求めるのは精神であり、火のように働く。知性で捉えられるものの中で、薪の中の火のように精神の熱が働く。神があなたに開く言葉こそ、結果〔ギリシア語〕である。

Epistolarum classis I 8.0.25

25

Habemus et alibi in Evangelio, dicente Domino: Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. Non enim vos eritis, qui loquimini: sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis (Matth. X, 16) .

PL 16, 914C

我々は福音書の別の箇所にも、主がこう言うのを持っている。「人々が汝らを引き渡すとき、どのように、あるいは何を語るかを思い悩むな。語るべきことは、その時、汝らに与えられるからである。語るのは汝らではなく、汝らの父の霊が、汝らのうちで語るのである」(マタイ10:16)。

Epistolarum classis I 8.0.26

26

11. Habes hoc et in Genesi, dicente Isaac: Quod est, quid tam cito invenisti, fili; Qui dixit: Quid tradidit Dominus Deus tuus in manus meas (Gen. XXVII, 20) . Ἀποτέλεσμα Dominus est. Qui per Dominum quaerit, invenit.

PL 16, 914C

11. あなたはこのことを創世記にも見いだす。イサクが言う。「それは何か、子よ、どうして汝はこれほど早く見つけたのか」。彼は言った。「主、汝の神が私の手に渡したものです」(創世記27:20)。結果〔ギリシア語〕は主である。主によって求める者は、見いだす。

Epistolarum classis I 8.0.27

27

Laban denique qui per Dominum non quaesivit; quia quaerebat idola, non invenit. (Gen. XXXI, 33 et seq.) . 12. Pulchre autem quos dicunt ὅρους, servavit. Primus est ὅρος· Vade, affer mihi de venatione tua, ut manducem (Gen. XXVII, 24) .

PL 16, 915A

実にラバンは、主によって求めなかった。偶像を探していたので、見つけなかった(創世記31:33以下)。12. また、〔人々が〕項(ホロス)〔ギリシア語〕と呼ぶものを、〔イサクは〕見事に守った。第一の項は、「行って、汝の獲物から私に持ってこい、私が食べるために」である(創世記27:24)。

Epistolarum classis I 8.0.28

28

Excitat atque adolet velut igni quodam adhortationis suae mentem ejus, ut operetur et quaerat. Secundus ὅρος Quid est, quod tam cito invenisti? Hic in interrogatione est. Tertius ὅρος in responsione: Quod tradidit Dominus Deus tuus in manus meas (Ibid., 20) .

PL 16, 915A

彼は、自らの励ましのいわば火で、息子の精神を奮い立たせ燃え上がらせ、働いて探すようにさせる。第二の項〔ギリシア語〕は、「汝がこれほど早く見つけたのは何か」である。これは問いの中にある。第三の項は答えの中にある。「汝の神である主が私の手に渡したもの」である(創世記27:20)。

Epistolarum classis I 8.0.29

29

Ἀποτέλεσμα Deus est, qui concludit et consummat omnia: de quo dubitandum non est. 13. Est et ille ὅρος de spontaneis: Si non seminaveritis, non metetis (Levit. XXV, 11 et seq.) ; nam etsi cultura provocet semina, tamen natura spontaneo quodam, ut surgant, in iis operatur ingenio.

PL 16, 915A

結果〔ギリシア語〕とは神であり、神はすべてを結論づけ、完成する。神については疑ってはならない。13. また、自ずから生じるものについての、あの項〔ギリシア語〕もある。「汝らが蒔かないなら、汝らは刈り取らない」(レビ記25:11以下)。耕作が種を促すとしても、自然は、種が芽生えるよう、自ずからの何らかの働きによって、そのうちで働くからである。

Epistolarum classis I 8.0.30

30

14. Unde Apostolus: Ego plantavi, inquit, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, est quidquam; neque qui rigat: sed qui dat incrementum, Deus (I Cor. III, 6, 7) . Dat tibi Deus in spiritu, et in corde tuo seminat Dominus.

PL 16, 915B

14. それゆえ使徒は言う。「私は植え、アポロは水を注いだ。しかし成長させたのは神である。だから、植える者も水を注ぐ者も、何ものでもない。ただ成長を与える神である」(一コリント3:6, 7)。神はあなたに霊において与え、主はあなたの心に種を蒔く。

Epistolarum classis I 8.0.31

31

Age ergo, ut inspiret, et seminet; ut metas: si non seminaveris, non metes. Quasi admoneris ut semines: non seminasti, non metes; sententia est. Principio finis convenit: principium semen est, finis messis.

PL 16, 915B

だから行え。〔神が〕息を吹き込み、種を蒔くように、そしてあなたが刈り取るように。蒔かなければ、刈り取ることはない。あなたは、蒔くようにと諭されているかのようである。蒔かなかったなら刈り取らない。それは格言である。終わりは初めに合致する。初めは種であり、終わりは刈り入れである。

Epistolarum classis I 8.0.32

32

15. Disce, inquit, ex me: natura adjuvat discentem: Deus autem auctor naturae est. Dei quoque, ut bene discamus; quia hoc naturae est, perdiscere: duri enim corde non discunt.

PL 16, 915B

15. 「私から学べ」と〔誰かが〕言う〔言う者は定かでない〕。自然は学ぶ者を助ける。そして神は自然の創始者である。〔そして〕我々がよく学ぶことも神の〔働きである〕。徹底的に学び通すことは自然に属するからである。心の頑なな者は学ばない。

Epistolarum classis I 8.0.33

33

Incrementa per naturam, quae divini habet gratiam muneris: consummationem et perfectionem Deus dat, id est, illa praestantissima et divina Trinitatis natura et substantia. Vale, et nos dilige, ut facis; quia nos te diligimus.

PL 16, 915C

成長は、神の賜物の恩寵をもつ自然を通して与えられる。完成と完全は、神が与える。すなわち、三位一体の、あの最も卓越した神的な本性と実体が与える。健やかであれ。そして、あなたがしているように我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。