ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola XV 第15書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 955B · 36 sectiones

Epistolarum classis I 15.0.1

1

Acholii mortem se rescivisse, nec sine quodam miraculo; illum non tam mortuum esse, quam ad feliciorem vitam translatum; actiones ejus ut Elisaeo similis haberetur commeruisse, ut autem etiam Eliam dicatur exprimere, maxime successorem, quem spiritus sui haeredem fecit, persuadere; jucundissimum sibi fuisse Acholii primum congressum, et ejus obitum plurimis valde flebilem: sed viri sancti desiderium levari virtute successoris.

PL 16, 955B

アコリオスの死を知ったこと、それも何らかの奇跡なしではなかったことを述べ、彼は死んだというより、より幸いな生へ移されたのだと言う。彼の行いはエリシャに似たものと見なされるに値し、さらにエリヤを写すと言われるのは、とりわけ、自らの霊の相続人とした後継者がそう確信させる、と説く。アコリオスとの最初の会見はこの上なく楽しく、その死は非常に多くの人に深く嘆かれたが、聖なる人への惜しみは後継者の徳によって和らげられる、と言う。

Epistolarum classis I 15.0.2

2

AMBROSIUS ANATOLIO, NUMERIO, SEVERO, PHILIPPO, MACEDONIO, AMMIANO, THEODOSIO, EUTROPIO, CLARO, EUSEBIO, et TIMOTHEO Domini sacerdotibus, et omni clero et plebi Thessalonicensium dilectis, salutem.

PL 16, 955C

アンブロシウスより、主の司教たちアナトリウス、ヌメリウス、セウェルス、フィリップス、マケドニウス、アンミアヌス、テオドシウス、エウトロピウス、クラルス、エウセビウス、ティモテウス、およびテッサロニケの全聖職者と民、愛する者たちへ、挨拶を送る。

Epistolarum classis I 15.0.3

3

1. Dum semper affixum tenere animo desidero virum sanctum, atque omnes actus ejus quasi in specula positus exploro, hausi, nimia indagine sollicitudinis, amaritudinem nuntii celerioris, et quod adhuc mallem nescire, cognovi in coelestibus jam requiescere virum, quem in terris requirebamus.

PL 16, 955C

1. 私は聖なる人をいつも心に留めておきたいと願い、見張り台に置かれた者のようにその行いのすべてを探っていたが、気遣いのあまりの探りすぎによって、早まった知らせの苦さを汲み取ってしまった。まだ知らずにいたかったことを、すなわち、地上で我々が尋ね求めていた人が、すでに天上で憩っていることを知った。

Epistolarum classis I 15.0.4

4

2. Quaeritis quis hoc annuntiaverit, cum vestrae sanctitatis nondum venissent litterae? Non teneo auctorem nuntii: et usu quidem venit, ut non libenter teneamus nuntium moestitudinis; sed tamen clauso tunc temporis mari, occupatis terrarum barbarica infestatione regionibus, cum deesset qui advenire potuerit, non defuit qui nuntiaret: ut mihi videatur ipse sanctus annuntiasse se nobis, eo quod jam perpetuo laboris sui potiretur stipendio, et solutis vinculis corporis, inter angelorum ministeria Christo adhaereret, cupiens amantis sui errorem absolvere; ne illi longaevitatem vitae hujus deprecaremur, cui vitae aeternae jam praemia deferebantur.

PL 16, 955C

2. 諸君は、諸君の聖性の書簡がまだ届いていなかったのに、誰がこれを告げたのかと尋ねる。私は知らせの出所を押さえていない。悲しみの知らせを我々が進んで受け止めないということは、実際よくあることだ。だが、そのころ海は閉ざされ、陸の諸地方は蛮族の脅威に占められて、来ることのできる者はいなかったのに、告げる者はいなかったわけではない。そのため、聖なる人自身が我々に自分のことを告げたのだと私には思われる。彼はすでに自らの労苦の報酬を永遠に受け、体の鎖を解かれて、天使たちの奉仕のあいだでキリストに結ばれ、自らを愛する者の思い違いを解こうとしていたのである。すでに永遠の生命の報いが授けられている人に、この生の長寿を我々が祈り求めることのないように。

Epistolarum classis I 15.0.5

5

3. Abiit ergo, non obiit, et emigravit a nobis veteranus Christi Jesu, coelo terrae istius solum mutans, et plaudens alis atque remigiis spiritalibus, dicit: Ecce elongavi fugiens (Psal. LIV, 8) .

PL 16, 956A

3. こうして彼は去ったのであって、死んだのではない。キリスト・イエスの古参兵は我々のもとから移り住み、この地の土を天に換え、霊の翼と櫂を打ち鳴らして言う。「見よ、私は逃れて遠くへ去った」(詩篇54:8)。

Epistolarum classis I 15.0.6

6

Cupiebat enim Apostolico spiritu jamdudum terras relinquere: sed tenebatur votis universorum, sicut de Apostolo legimus (Philip. I, 23, 24) , quia remorari eum diutius in carne erat Ecclesiae necessarium.

PL 16, 956A

彼は使徒的な霊によってとうに地を離れることを願っていた。しかし、使徒について我々が読むとおり(フィリピ1:23, 24)、すべての人の願いに引き止められていた。彼が肉にとどまることがさらに長く教会に必要だったからである。

Epistolarum classis I 15.0.7

7

Vivebat enim non sibi, sed omnibus: et populi erat vitae aeternae minister; ut prius ejus fructum etiam in aliis, quam cognitionem in se adipisceretur. 4. Est igitur jam superiorum incola, possessor civitatis aeternae illius Hierusalem, quae in coelo est.

PL 16, 956B

彼は自分のためにでなく、すべての人のために生きていたからである。民にとって永遠の生命の奉仕者であり、自らのうちにそれを知るよりも先に、他の人々のうちにその実を得るほどであった。4. したがって彼は今や上なる所の住人であり、天にある、あの永遠の都エルサレムの所有者である。

Epistolarum classis I 15.0.8

8

Videt illic urbis ejus mensuram immensam, purum aurum, lapidem pretiosum, lumen sine sole perpetuum: et haec omnia jamdudum quidem sibi comperta, sed nunc facie ad faciem manifestata videns dicit: Sicut audivimus, ita et videmus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri (Psal. XLVII, 9).

PL 16, 956B

そこで彼は、その都の測り知れない広さ、純金、宝石、太陽なしに絶えず続く光を見る。そしてこれらすべてを、とうに知ってはいたが今や顔と顔を合わせて現されたものとして見て、言う。「我々が聞いたとおり、我々は見ている。諸力の主の都、我々の神の都において」(詩篇47:9)。

Epistolarum classis I 15.0.9

9

Ibi ergo positus appellat populum Dei, dicens: O Israel, quam magna est domus Dei, et quam ingens locus possessionis ejus! magnus et non habens finem (Baruch. III, 24, 25) . 5. Sed quid hoc est?

PL 16, 956C

そこに置かれた彼は、神の民に呼びかけて言う。「ああイスラエルよ、神の家は何と大きく、その所有する場所は何と広大なことか。大きくて、終わりがない」(バルク3:24, 25)。5. しかし、これはどうしたことか。

Epistolarum classis I 15.0.10

10

Dum merita viri considero, et quasi discedentem spiritu sequor, et sanctorum choris deducentibus intermisceor, non merito ullo, sed affectu, pene sum oblitus mei.

PL 16, 956C

あの人の功績を思い、去っていく彼を霊で追うかのようにし、聖なる者たちの群れが導くなかに、何の功績によるでもなく、ただ情によって混じっているうちに、私はほとんど自分を忘れた。

Epistolarum classis I 15.0.11

11

Itane ergo raptus est nobis murus fidei, gratiae, et sanctitatis: quem toties ingruentibus Gothorum catervis, nequaquam tamen potuerunt barbarica penetrare tela, expugnare multarum gentium bellicus furor?

PL 16, 956C

このように、信仰と恩寵と聖性の城壁は我々から奪い去られたのか。ゴート人の群れが幾度も襲いかかったのに、蛮族の武器も、多くの国民の好戦的な猛威も、これを貫くことも攻め落とすこともできなかったのに。

Epistolarum classis I 15.0.12

12

Denique in caeteris populatores locis, illic pacem rogabant; mirantibusque quid sibi sine milite ullo obsisteret, a prudentioribus intimabatur Elisaei intus imitatorem degere, aetate supparem, non imparem spiritu: caverent ne exemplo Syriaci agminis sibi quoque caecitas offunderetur (IV Reg. VII, 1 et seq.) .

PL 16, 956C

実に、ほかの場所では荒らし回っていた者たちが、そこでは平和を乞うた。兵士も一人もいないのに何が自分たちに立ちはだかるのかと怪しむ彼らに、より思慮のある者たちは、内にエリシャの模倣者が住んでいる、年齢はほぼ同等で、霊は劣らない、と知らせた。シリアの軍勢の例にならって自分たちにも盲目が注がれることのないよう用心せよ、と〔告げた〕(列王記四7:1以下)。

Epistolarum classis I 15.0.13

13

6. Et tamen circa discipulos suos diversa dona Christi sunt. Elisaeus quidem in Samariam captivas acies induxit Syrorum; sanctus autem Acholius precibus suis fecit, ut de partibus Macedoniae victores fugaret.

PL 16, 957A

6. それでも、キリストの賜物は、その弟子たちのあいだで異なっている。エリシャは、捕らえたシリア人の軍勢をサマリアに導き入れた。聖なるアコリオスは、自らの祈りによって、マケドニアの地方から勝ち誇る者たちを逃走させた。

Epistolarum classis I 15.0.14

14

Nonne et hoc intelligimus virtutis superioris fuisse; ut ubi miles nullus aderat, illic pellerentur sine milite? Nonne et hoc caecitatis est, ut fugerent, quos nullus urgebat?

PL 16, 957A

これもまた、より高い力のしるしであったと我々は理解しないか。兵士が一人もいなかったところで、兵士なしに追い払われたのだから。また、これも盲目の事柄ではないか。誰にも迫られていない者たちが逃げたのだから。

Epistolarum classis I 15.0.15

15

Sed urgebat et praeliabatur sanctus Acholius non gladiis, sed orationibus: non telis, sed meritis. 7. An incognitum nobis est dimicare sanctos, etiam cum feriantur? Nonne otiosus erat Elisaeus?

PL 16, 957A

だが聖なるアコリオスは、剣によってではなく祈りによって、武器によってではなく功績によって迫り、戦っていた。7. 聖なる者たちが、休んでいるときでさえ〔feriantur は「休む」の意に取った。「打たれる」とも読める〕戦っていることを、我々は知らないだろうか。エリシャは手をこまねいていたのではないか。

Epistolarum classis I 15.0.16

16

Otiosus scilicet corpore; sed vibrabat spiritu, et orationibus praeliabatur, quando in castris Syriae vox equitum et vox virtutis magnae audiebatur: adeo ut putarent Syri aliorum regum adversus se venire exercitus, qui populo Israel adjumento forent; unde perculsi magno fugerunt pavore, ita ut leprosi quatuor, qui mortis egressi fuerant desiderio, castra hostium depraedarentur.

PL 16, 957A

確かに体は休んでいたが、霊は奮い立ち、祈りによって戦っていた。そのとき、シリアの陣営では騎兵の声と大いなる力の声が聞こえた。それでシリア人は、イスラエルの民の助けとなる他の王たちの軍勢が自分たちに向かって来ると思い、打ちのめされて大いなる恐れのうちに逃げ、死を望んで出て行った四人の重い皮膚病の者が敵の陣営を略奪するほどになった。

Epistolarum classis I 15.0.17

17

Nonne in Macedonia similia Dominus per orationes sancti Acholii fecit mira, aut prope majora? Non enim inani metu, nec superflua suspicione, sed saeviente lue, et ardenti pestilentia perturbati Gothi ac territi sunt.

PL 16, 957B

マケドニアでも、主は聖なるアコリオスの祈りを通して、これに似た、あるいはほとんどそれ以上の不思議を行ったではないか。ゴート人は、空しい恐れや根拠のない疑いによってではなく、荒れ狂う疫病と燃えるような悪疫によって、混乱し、怯えたのである。

Epistolarum classis I 15.0.18

18

Denique tunc fugerunt, ut evaderent: regressi postea pacem rogaverunt, ut viverent. 8. Vidimus itaque in tanti viri meritis superiora saecula, et opera prophetarum, quae legebamus, aspeximus.

PL 16, 957B

実に、そのとき彼らは逃れるために逃げ、のちに戻って、生きるために平和を乞うた。8. こうして我々は、これほどの人の功績のうちに、過ぎし世々を見、読んでいた預言者たちの業をじかに目にした。

Epistolarum classis I 15.0.19

19

Quasi Elisaeus inter arma, inter acies, dum vixit, versatus est, meritis suis componens praelia. Denique ubi securitas cohabitantibus reddita est, quod ipso fuit durius bello, sanctum exhalavit spiritum.

PL 16, 957C

彼は生きているあいだ、エリシャのように、武器のあいだ、戦列のあいだに身を置き、自らの功績によって戦いを収めた。実に、共に住む者たちに安全が返されると、戦いそのものよりも辛いことだが、その聖なる息を引き取った。

Epistolarum classis I 15.0.20

20

Quasi Elias usque ad coelum elevatus est (IV Reg. II, 11) , non curru quidem igneo, nec equis igneis, nisi forte illa non vidimus, nec in commotione aeris: sed in voluntate et placiditate Dei nostri, et sanctorum angelorum laetitia, qui ad se tantum virum transisse gratulabantur.

PL 16, 957C

エリヤのように天まで上げられた(列王記四2:11)。ただし火の戦車でも火の馬でもなく――もっとも、我々がそれらを見なかっただけかもしれないが――、空気の揺れのうちにでもなく、我々の神の意志と穏やかさ、そして聖なる天使たちの喜びのうちにであった。天使たちは、これほどの人が自分たちのもとへ移ったことを祝っていた。

Epistolarum classis I 15.0.21

21

9. Certe dubitare illa nequaquam possumus, quandoquidem reliqua congruerunt. Siquidem eodem momento, quo ille adhuc elevabatur, velut quodam melotidis suae dimisso amictu, sanctum Anysium discipulum suum induit, et sui vestivit infulis sacerdotii: cujus meritum et gratiam non nunc primum audio, nec in vestris epistolis didici, sed in vestris litteris recognovi.

PL 16, 957C

9. これらのことを我々は疑うことはできない。ほかの点がすべて合致したのだから。というのも、彼がなお上げられつつあったその瞬間に、自らの羊皮の外套の覆いを落とすかのように、弟子である聖なるアニュシウスに着せ、自らの司教職の頭帯で装わせたのである。このアニュシウスの功績と恩寵を、私はいま初めて聞くのではなく、諸君の書簡によって学んだのでもなく、諸君の手紙のなかで改めて認めたのである。

Epistolarum classis I 15.0.22

22

Nam quasi praescius successurum sibi, etsi promissis tegebat, tamen indiciis designabat, adjutum se ejus cura, labore, officio memorans; ut jam declarare consortem videretur, qui non quasi novus ad summum sacerdotium veniret, sed quasi vetus sacerdotii exsecutor accederet.

PL 16, 958A

実際、彼は自分の後継者となる者をあらかじめ知っていたかのように、約束によっては覆い隠していたとしても、しるしによって示していた。その者の配慮と労苦と務めに助けられたと言い及び、すでに仲間であることを明らかにしているように見えた。それは、その者が新参者として最高の司教職に来るのではなく、司教職の古くからの執行者として進み出るためであった。

Epistolarum classis I 15.0.23

23

Cui pulchre convenit dictum illud Evangelicum: Euge, bone serve et fidelis, quoniam super pauca fidelis fuisti, super multa te constituam (Matth. XXV, 23) .

PL 16, 958A

この者に、福音書のあの言葉がよく当てはまる。「よくやった、善くて忠実な僕よ。少しのことに忠実であったから、多くのものの上に汝を立てよう」(マタイ25:23)。

Epistolarum classis I 15.0.24

24

10. Haec mihi de sancto Acholio vobiscum communia: illud tamen speciale, quod devinctus sum beatae memoriae viro; quia tribuit mihi, ut eum non ignorarem.

PL 16, 958A

10. 聖なるアコリオスについて、これらは私が諸君と共有するものである。ただし次のことは私に特有である。私は幸いな記憶の人に結びつけられている。彼が私に、彼を知らずにいないようにしてくれたからである。

Epistolarum classis I 15.0.25

25

Nam cum eo veniente ad Italiam, aegritudine confectus tenerer, ut non possem occurrere, ipse ad me venit et visitavit. Quo studio, quo affectu ipse in me, et ego in eum irruimus!

PL 16, 958A

彼がイタリアに来たとき、私は病に衰えて動けず、迎えに出ることができなかったので、彼のほうから私のもとに来て見舞ってくれた。どれほどの熱意、どれほどの情で、彼は私に、私は彼に、飛びついたことか。

Epistolarum classis I 15.0.26

26

Quo gemitu mala istius saeculi, et ea quae hic acciderent, deploravimus! ita ut lacrymarum profluvio vestem infunderemus, dum salutatione exoptatissima, mutuo desiderio, et expetito diu fruimur, adhaeremus amplexu.

PL 16, 958B

どれほどの嘆きで、この世の災いと、ここで起こっていたことを悲しんだことか。涙が溢れて衣をぬらすほどであった。待ち望んだ挨拶と、互いの切なる思いと、長く求めていたものを味わいつつ、抱擁のうちに寄り添ったのである。

Epistolarum classis I 15.0.27

27

Itaque quod voti mei erat, illius beneficii fuit, quia potui illum videre. Nam etsi major portio, et plenior cognitio sit in spiritu, quo diligimus; tamen etiam in figura corporis videre desideramus.

PL 16, 958B

こうして、私の願いであったことは、彼の恩恵によるものであった。私は彼に会うことができたからである。我々が愛する霊のうちにこそ、より大きな分とより充実した認識があるとしても、それでも体の姿において見ることをも我々は望む。

Epistolarum classis I 15.0.28

28

Sic aliquando reges terrae quaerebant faciem Salomonis videre, et audire ejus sapientiam (III Reg. X, 24) .

PL 16, 958B

同じように、かつて地の王たちは、ソロモンの顔を見、その知恵を聞こうと求めた(列王記三10:24)。

Epistolarum classis I 15.0.29

29

11. Discessit igitur a nobis, et nos in hoc reliquit salo: sed quod illi utile, id multis ipso barbarico furore est gravius; quia illum iste depellebat, hunc nobis quis poterit repraesentare? Sed repraesentat Dominus, et se ipse in discipulo repraesentat.

PL 16, 958B

11. こうして彼は我々から離れ、この荒海に我々を残した。彼にとって益となることは、多くの人にとって蛮族の猛威そのものよりも重い。この者が蛮族の猛威を追い払っていたのだから。この者を、誰が我々に再び目の前に示せようか。だが主が示す。主は弟子のうちに自らを示す。

Epistolarum classis I 15.0.30

30

Repraesentant judicia vestra, quibus dictum est: Date Levi manifestos ejus, et veritatem suam viro sancto (Deut. XXXIII, 18) .

PL 16, 958C

諸君の判断もこれを示している。諸君にはこう言われている。「レビに、その明らかなものと、自らの真理を、聖なる人に与えよ」(申命記33:18)〔刷りの引照は 33:18。引かれているのは 33:8 のレビへの祝福の句〕。

Epistolarum classis I 15.0.31

31

Dedistis manifestum ejus, utpote ejus institutione fundatum: dedistis imitatorem viri ejus, qui dixit patri suo et matri suae: Non vidi te (Ibid., 9) ; et fratres suos non scivit, et filios non recognovit: custodivit verbum Domini, et Testamentum ejus observavit.

PL 16, 958C

諸君は彼の明らかなものを与えた。その教導に基づいて築かれた者だからである。諸君は、その人の模倣者を与えた。その人は、自分の父と母に言った。「私は汝を見なかった」(申命記33:9)。そして兄弟たちを知らず、子らを認めなかった。主の言葉を守り、その契約を保った。

Epistolarum classis I 15.0.32

32

Narrabunt populi justitiam ejus (Eccl. XLIV, 15) . 12. Talis viri vita, talis haereditas est, talis conversatio, talis successio. Ille se monasteriis puer dedit, et intra Achaiam angusto clausus tugurio, gratia tamen multarum terrarum peragravit divortia.

PL 16, 958C

「民々は彼の正義を語り伝える」(集会の書44:15)。12. このような人の生は、このような相続であり、このような生き方であり、このような継承である。彼は少年のときに修道院に身を献げ、アカイアのうちの狭い小屋に閉じこもっていたが、それでも恩寵によって〔gratia は「ために」とも読める〕多くの土地の道の分かれ目を巡り歩いた。

Epistolarum classis I 15.0.33

33

Ad summum sacerdotium a Macedonicis obsecratus populis, electus a sacerdotibus; ut ubi ante fides per sacerdotem claudebatur, ibi postea per sacerdotem muralia fundamenta fidei confirmarentur.

PL 16, 958C

彼は最高の司教職へと、マケドニアの民々に請われ、司教たちによって選ばれた。かつて一人の司教によって信仰が閉ざされていた所で、のちに一人の司教によって、信仰の城壁の土台が固められるためであった。

Epistolarum classis I 15.0.34

34

13. Non alia etiam ejus discipulus imitatione, qui et ipse dixit patri suo et matri suae: Non vidi te (Deut. XXXIII, 9 et seq.) . Non vidit enim studio, non vidit affectu; et fratres suos non scivit, quia Dominum scire desideravit.

PL 16, 959A

13. 彼の弟子もまた、別の倣い方ではない。彼自身も自分の父と母に言った。「私は汝を見なかった」(申命記33:9以下)。熱意において見ず、情において見なかったのである。そして兄弟たちを知らなかった。主を知ることを切望したからである。

Epistolarum classis I 15.0.35

35

Et hic recognovit verbum Domini, et custodivit testamentum ejus, et imponet honorem in ara ejus semper. Benedic, Domine, fidem ejus, sanctitatem, sedulitatem. Benedictio tua veniat super caput ejus, et super cervicem ipsius.

PL 16, 959A

この者もまた主の言葉を認め、その契約を守った。そして、祭壇の上に常に栄誉を置くであろう。主よ、彼の信仰と聖性と勤勉を祝福せよ。汝の祝福が彼の頭の上に、彼のうなじの上に臨むように。

Epistolarum classis I 15.0.36

36

Sit honorificus inter fratres suos: sit in eo tauri species; ut ventilet corda inimicorum suorum, et sanctorum mentes demulceat, et judicium sacerdotum tuorum in eo sicut lilium floreat (Ibid., 16 et seq) . Valete, fratres, et diligite me; quia ego vos diligo.

PL 16, 959A

彼が兄弟たちのあいだで誉れ高くあるように。彼のうちに、牡牛の姿があるように。敵の心を吹き散らし、聖なる者たちの精神をなだめ、汝の司教たちの裁きが彼のうちにユリのように花開くように(申命記33:16以下)。健やかであれ、兄弟たちよ。そして私を愛してほしい。私も諸君を愛しているのだから。