Epistolarum classis I 34.0.1
HORONTIANUM an anima, de qua prave sentiunt philosophi, coelestis substantiae sit, quaerentem primo remittit ad libros Esdrae; tum dignitatem ejus ostendens Pauli testimonio, qua ratione ibidem omnis creatura ingemiscere, ac rursus liberanda esse dicatur, explicat.
PL 16, 1074Aホロンティアヌスが、魂――これについて哲学者たちは誤った考えをする――は天上の実体のものかどうかを尋ねたのに対し、まずエズラの書物へと送り返す。次に、魂の尊厳をパウロの証言によって示し、そこで、すべての被造物がなぜ呻き、またなぜ再び解放されるべきと言われているのかを説明する。
Epistolarum classis I 34.0.2
AMBROSIUS HORONTIANO salutem. 1. Quaesisti a me utrum anima coelestis esse videatur substantiae; non enim aut sanguinem, aut ignem, aut nervorum harmoniam animam putas, ut vulgus philosophorum interpretatur: aut, ut illa patricia quaedam eorum prosapia Platonis disputat, quod ipsum se movet, et non movetur ab alio, ipsa tibi anima videtur: vel certe ut Aristoteles acri ingenio quintum quoddam elementi genus induxit, probasti, id est ἐντελέχειαν, ex quo componeres et velut fingeres animae substantiam.
PL 16, 1074Aアンブロシウスよりホロンティアヌスへ、挨拶を送る。1. あなたは私に、魂は天上の実体のものと見えるかと尋ねた。実にあなたは、哲学者たちの俗衆が解釈するように、魂を血とも、火とも、筋の調和とも考えてはいない。むしろ、彼らのうちの、いわば貴族の家系であるプラトンの流れが論じるように、自らを動かし、他のものによって動かされないものこそが魂であると、あなたには見えている〔aut, ut … Platonis … videtur を、前の否定に続くものではなく、vel certe 以下と対になる相手の見解と取った〕。あるいは、鋭い才を持つアリストテレスが導入した、元素の第五の種類のようなもの、すなわち完全現実態(エンテレケイア)〔ギリシア語〕を、あなたは是認し、そこから魂の実体を組み立て、いわば形づくろうとしたのである。
Epistolarum classis I 34.0.3
2. De quo tibi Esdrae librum legendum suadeo, qui et illas philosophorum nugas despexerit; et abditiore prudentia, quam collegerat ex revelatione, perstrinxerit eas substantiae esse superioris.
PL 16, 1074B2. これについて、エズラの書を読むよう私はあなたに勧める。その書は哲学者たちのあの戯言を退け、啓示から集めたより深い思慮によって、魂がより高い実体のものであることを簡潔に述べた。
Epistolarum classis I 34.0.4
3. Apostolus quoque etsi non expresse, tamen intelligendum nobis reliquit, quasi bonus magister, et spiritalis agricola, occultis doctrinae seminibus excitans discipulorum ingenia, quod animae nostrae potioris creaturae sint, et cujusdam praestantissimae naturae.
PL 16, 1074B3. 使徒もまた、明言はしなくとも、善い教師、霊的な農夫として、教えの隠れた種によって弟子たちの才を目覚めさせつつ、我々の魂がより優れた被造物であり、ある最も優れた本性を持つものであることを、我々が悟るべきこととして残した。
Epistolarum classis I 34.0.5
Cum enim dicit, quia vanitati creatura subjecta est non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe; quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei (Rom. VIII, 20 et seq.) ; ostendit non mediocrem animarum esse gratiam, quarum vigore et virtute in adoptionem filiorum Dei assurgit humanum genus, habens in se quod ad similitudinem et imaginem Dei tributum est sibi.
PL 16, 1074C実に、彼は「被造物は、自らの意志によらず、望みのうちにそれを服従させた者のゆえに、空しさに服した」と言い、また「被造物自身も、滅びの隷属から、神の子らの栄光の自由へと解放される」と言うとき(ローマ8:20以下)、魂の尊さが並々ならぬものであることを示している。人類は、魂の活力と徳によって、神の子らが子とされることへと立ち上がり、神の似姿と像にしたがって自分に与えられたものを自らのうちに持つからである。
Epistolarum classis I 34.0.6
Animae enim neque tactu aliquo comprehenduntur, neque visu corporeo videntur; et ideo praeferunt illius incorporeae et invisibilis naturae similitudinem, et supergrediuntur substantia sua corpoream et sensibilem qualitatem.
PL 16, 1074C魂はいかなる接触によっても捉えられず、体の目では見られない。それゆえ、あの体を持たず見えない本性の似姿を示しており、その実体において、体を持ち感覚される性質を超えている。
Epistolarum classis I 34.0.7
Quae enim videntur, temporalia sunt, temporalia significant, temporalibus agglutinantur; illa autem quae non videntur, aeterno illi et summo adhaerent bono, atque in ipso vivunt, et sunt, et moventur (Act. XVII, 18) ; nec ab eo, si boni consulunt, se patiuntur separari ac dividi.
PL 16, 1074C見えるものは一時的であり、一時的なものを意味し、一時的なものに貼りついている。しかし見えないものは、あの永遠の最高の善に結びつき、その中に生き、存在し、動く(使徒言行録17:18〔底本は18。17:28 のことか〕)。そして善しとして受け取るなら、そこから切り離され分かたれることを許さない。
Epistolarum classis I 34.0.8
4. Unaquaeque ergo anima videns se corporeo isto clausam gurgustio, quae tamen terrenae hujus habitationis consortio non degeneraverit, ingemiscit gravata corporis hujus conjunctione; quia corruptibile corpus gravat animam (II Cor. V, 4) , et inclinat terrenum habitaculum mentem multarum cogitationum (Sap. IX, 15) : simulque cognoscens quia per fidem ambulat, non per speciem, peregrinari vult de corpore, et adesse ad Dominum (II Cor. V, 7) .
PL 16, 1074D4. それゆえ、体というこの狭い小屋に閉じ込められた自分を見る魂は、一つ一つ、この地上の住まいとの交わりによって堕落していなければ、体の結びつきに押さえつけられて呻く。朽ちる体が魂を押さえつけ(二コリント5:4)、地上の住まいが多くの思いをめぐらす精神を押し下げるからである(知恵の書9:15)。同時に、信仰によって歩み、見えるものによって歩んでいないと知って、体から離れて旅立ち、主のもとにいることを望む(二コリント5:7)。
Epistolarum classis I 34.0.9
5. Advertamus igitur quomodo vanitati creatura subjecta sit (Rom. VIII, 20) , non ex voluntate sua, sed ex divino arbitrio, quo dispositum est animas corporibus conjungi oportere propter spem earum; ut dum sperant bona, dignas se praestent coelesti remuneratione: Omnes enim nos oportet adesse ad tribunal Christi; ut referat unusquisque propria corporis (II Cor. V, 10) .
PL 16, 1075A5. それゆえ、被造物がどのように空しさに服したのか(ローマ8:20)に注意しよう。それは自らの意志によらず、神的な定めによる。その定めによって、魂が望みのゆえに体に結びつけられるべきことが定められた。望む間に善いものを望み、天の報いにふさわしい者として自らを示すためである。「我々はみな、キリストの裁きの座の前に現れなければならない。各人が、体にある固有のものを受けるためである」(二コリント5:10)。
Epistolarum classis I 34.0.10
Ideo uniuscujusque anima praevideat rependenda sibi merita conversationis suae. Et pulchre ait, propria corporis (Rom. VIII) , id est, quod suscepit regendum; ut si bene rexit, praemium referat, propter quod in spe subjecta est: et si male, supplicium; quia non speravit in Deum, nec ad illam adoptionem filiorum, et ad verae libertatem affectavit gloriae.
PL 16, 1075Bそれゆえ各人の魂は、自らの生き方の功績が自分に報いられるべきことを予見せよ。そして「体の固有のもの」(ローマ8)と見事に言うのは、すなわち、治めるよう引き受けたもののことである。よく治めたなら、望みのうちに服した報いを受け、悪く治めたなら、懲罰を受ける。神に望みを置かず、あの子とされることと、真の自由の栄光を求めなかったからである。
Epistolarum classis I 34.0.11
6. Docuit igitur Apostolus quod humani generis creatura subjecta vanitati sit. Quid enim tam homo, quam anima ejus? De consortibus ejus dicit: Cum sumus in corpore isto, ingemiscimus gravati (II Cor. V, 4) .
PL 16, 1075B6. それゆえ使徒は、人類の被造物が空しさに服していることを教えた。実に人にとって、その魂ほど人であるものがあろうか。彼はその仲間について言う。「我々がこの体にある間、押さえつけられて呻く」(二コリント5:4)。
Epistolarum classis I 34.0.12
Sed et David dicit: Homo vanitati similis factus est (Psal. CXLIII, 4) ; et: Universa vanitas, omnis homo vivens (Psal. XXXVIII, 6) . Vita itaque hominis in hoc saeculo vanitas est. Huic vanitati subjecta est anima.
PL 16, 1075Bしかしダビデも言う。「人は空しさに似たものとされた」(詩篇143:4)。また「生きている人はみな、全くの空しさである」(詩篇38:6)。それゆえ人のこの世での生涯は空しさである。この空しさに魂は服している。
Epistolarum classis I 34.0.13
Itaque sanctus cum facit quae sunt corporis, non sponte facit, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe (Rom. VIII, 20) , facit ut ei pareat. Ab hoc igitur exemplo animae progrediamur ad creaturas reliquas.
PL 16, 1075Cそれゆえ聖なる者が体に属することを行うとき、自発的にではなく、望んでではなく、望みのうちにそれを服従させた者のゆえに行う(ローマ8:20)。その者に従うために行うのである。魂のこの例から、残りの被造物へ進もう。
Epistolarum classis I 34.0.14
7. Propone tibi solem, lunam, et stellas, quae coeli lumina etsi praeclaro fulgent nitore, creaturae sunt tamen, et ad quotidianum ministerium vel surgunt, vel occidunt, servientes dispositioni creatoris aeterni, ministrantes splendorem, quo vestiuntur, atque die nocteque emicant.
PL 16, 1075C7. 太陽と月と星々を、自分の前に思い浮かべよ。天の光であるそれらは、輝かしく光を放つが、それでも被造物であり、日々の務めのために昇り、あるいは沈み、永遠の創造者の定めに仕え、自らがまとう輝きを供し、昼も夜も光を放つ。
Epistolarum classis I 34.0.15
Quoties sol iste obtexitur nubibus, quoties objectu aufertur terrae, vel cum e regione ejus luminis sui radius fuerit repercussus, oriuntur eclipses, et ut ait Scriptura: Luna novit occasus suos (Psal. CIII, 19) .
PL 16, 1076Aこの太陽が雲に覆われるたび、地の遮りによって奪われるたび、あるいはその向かい側に光の光線が跳ね返されるとき、食が起こる。聖書が言うとおりである。「月は自らの沈むところを知っている」(詩篇103:19)。
Epistolarum classis I 34.0.16
Novit quando pleno orbe suo luceat, quando exinanito. Stellae quoque nebulis obductae vanescunt, quae sustinent ministerii hujus mundani usus, non sponte utique, sed in spe; quia sperant etiam hujus laboris gratiam ab eo, qui subjecit eas.
PL 16, 1076A月は、いつその円盤全体で輝き、いつ空になるかを知っている。星々も霧に覆われて消える。この世の務めの用を担っているが、むろん自発的にではなく、望みのうちにである。自分たちを服従させた者から、この労苦への恩寵を望んでいるからである。
Epistolarum classis I 34.0.17
Ideoque propter eum sustinent, id est, propter ejus voluntatem. 8. Nec mirum si patienter sustinent, cum sciant dominum suum, et creatorem omnium sive quae in coelo, sive quae in terra sunt, suscepisse nostri corporis fragilitatem, nostrae conditionis servitutem.
PL 16, 1076Aそれゆえ「彼のゆえに」耐える、すなわち彼の意志のゆえにである。8. 彼らが忍耐強く耐えるのは驚くに当たらない。天にあるもの地にあるもののすべての主、創造者が、我々の体の脆さ、我々の境遇の隷属を引き受けたことを知っているのだから。
Epistolarum classis I 34.0.18
Cur ergo illa servitutem corruptionis suae non patienter sustineant; cum Dominus omnium pro toto mundo se humiliaverit usque ad mortem, servi formam susceperit (Philip. II, 7) , peccatum mundi, maledictum etiam pro nobis factus sit (Galat. III, 13) ?
PL 16, 1076Bそれなら、万物の主が、全世界のために死に至るまで自らを低くし、僕の姿を取り(フィリピ2:7)、世の罪となり、我々のために呪いとさえなった(ガラテヤ3:13)というのに、なぜあれらは自らの滅びの隷属を忍耐強く耐えないだろうか。
Epistolarum classis I 34.0.19
Illius ergo imitantes bonitatem coelestes creaturae licet ingemiscant, quod mundi hujus vanitati subjectae sint, consolantur se tamen quod liberabuntur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae; cum filiorum Dei adoptio venerit, quae est universorum redemptio: Cum enim intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit (Rom. XI, 25) .
PL 16, 1076Bそれゆえ天の被造物は、彼の善性に倣って、この世の空しさに服していることを呻くとしても、滅びの隷属から栄光の自由へ解放されることで自らを慰める。それは、神の子らが子とされること、すなわち万人の贖いが来るときである。「諸国民の充満が入るとき、そのとき全イスラエルは救われる」(ローマ11:25)。
Epistolarum classis I 34.0.20
Cui enim non ignoscet populo, qui ignoscit etiam illi persecutori suo, qui dixit: Crucifige, crucifige eum (Joan. XIX, 6) ; et: Sanguis ejus super nos et super filios nostros (Matth. XXVII, 25) ?
PL 16, 1076B実に、「彼を十字架につけよ、十字架につけよ」(ヨハネ19:6)、「その血は我々と我々の子らの上にあれ」(マタイ27:25)と言ったあの迫害者さえ赦す者は、どの民を赦さないだろうか。
Epistolarum classis I 34.0.21
Sed quia vanitati etiam coelestis subjecta creatura est (Rom. VIII, 20) , licet istud in spe, etiam horum perfidiam et temulentiam, vanitate hujus mundi lapsam, pertinere ad veniam patietur veritatis pietas, et redemptio universitatis.
PL 16, 1076Cしかし天の被造物も空しさに服しているのだから(ローマ8:20)――それは望みのうちにではあるが――、真理の敬虔と万物の贖いは、これらの者の背信と酩酊、この世の空しさによって堕ちたものも、赦しに属することを許すであろう。
Epistolarum classis I 34.0.22
9. Ergo ut concludamus, et ille tantus ac talis sol, et illa luna quam noctis tenebrae non operiunt, et illae stellae quae sunt ornamenta coeli, servitutem corruptionis nunc sustinent; quia corruptibile omne corpus: siquidem et coeli peribunt, et coelum et terra praeteribunt (Matth. XXIV, 35) .
PL 16, 1076C9. それゆえ結論として言えば、あれほど偉大なこのような太陽も、夜の闇が覆うことのないあの月も、天の飾りであるあの星々も、今は滅びの隷属に耐えている。朽ちうる体はすべてそうだからである。実に、天も滅び、天と地は過ぎ去る(マタイ24:35)。
Epistolarum classis I 34.0.23
Postea autem et sol et luna et caetera stellarum lumina requiescent in gloria filiorum Dei; quando erit Deus in omnia in omnibus (I Cor. XV, 28) : qui et in te et in nobis sit per suam plenitudinem et misericordiam.
PL 16, 1077Aしかしのちには、太陽も月も他の星々の光も、神の子らの栄光のうちに憩う。そのとき神は、すべてにおいてすべてとなる(一コリント15:28)。神が、その充満と慈しみによって、あなたのうちにも我々のうちにもあるように。
Epistolarum classis I 34.0.24
10. An ipsos quoque angelos, qui in istius mundi laboribus diversa sustinent ministeria, sicut in Apocalypsi legimus Joannis (Apoc. III, 1 et seq.) , non ingemiscere credimus; cum adhibentur poenarum et excidiorum ministri?
PL 16, 1077A10. では、この世の労苦の中でさまざまな務めに耐える天使たちさえも、ヨハネの黙示録に我々が読むとおり(黙示録3:1以下)、呻かないと我々は信じるだろうか。刑罰と破滅の仕え手として用いられているときに。
Epistolarum classis I 34.0.25
Qui habentes vitam beatam, mallent utique eam in illo superiore tranquillitatis suae statu recurrere, quam nostrorum peccatorum poenis ultricibus interpolari.
PL 16, 1077A彼らは幸いな生命を持っているのだから、我々の罪の報復の刑罰によって割り込まれるよりも、むしろあの高い平穏の状態に戻ることを望むであろう。
Epistolarum classis I 34.0.26
Etenim qui gaudent unius peccatoris redemptione (Luc. XV, 10) , utique tantorum peccatorum aerumnis ingemiscunt.
PL 16, 1077B実に、一人の罪人の贖いを喜ぶ者たち(ルカ15:10)は、むろんこれほど多くの罪の苦難に呻く。
Epistolarum classis I 34.0.27
11. Si igitur etiam coelestes creaturae et Potestates servitutem corruptionis sustinent, sed in spe, ut pro nobis postea et nobiscum laetentur; etiam nos passiones hujus temporis futurae spe et exspectatione consolemur gloriae. Vale, fili, et nos dilige; quia nos te diligimus.
PL 16, 1077B11. それゆえ、天の被造物と権能たちも、望みのうちに滅びの隷属に耐え、のちに我々のために、また我々とともに喜ぶのであれば、我々もまた、この時の苦難を、将来の栄光への望みと待望によって慰めよう。健やかであれ、子よ。そして我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。