Epistolarum classis I 40.0.1
Ab imperatore audiri se postulat, affirmans in principe laudari facilitatem; tacere se sine utriusque periculo non posse; nec regibus displicere libertatem; illum vero, quamvis pius sit, decipi posse; sententiam de synagoga reparanda esse periculosam, cum episcopum martyrio vel praevaricationi exponat.
PL 16, 1101Bアンブロシウスは皇帝に聞き入れられることを求める。君主においては聞き入れやすさこそ称賛されるのだと断言し、自分は双方の危険なしには黙しえないこと、自由は王たちにも不快ではないこと、皇帝は敬虔ではあっても欺かれうること、会堂再建の判決は、司教を殉教か背反にさらすゆえ危険であることを述べる。
Epistolarum classis I 40.0.2
In hanc rem exemplo Juliani proposito, rescripti causae refelluntur, maxime quod Judaei plures usserint ecclesias.
PL 16, 1101Bこの件についてユリアヌスの例を示して、勅答の根拠が論駁される。ことに、ユダヤ人のほうが多くの聖堂を焼いたことが挙げられる。
Epistolarum classis I 40.0.3
Hinc agitur de Valentinianorum, qui gentilibus pejores declarantur, fano, ac donariis, quae dicebantur sublata, extenuatis, januam ad calumnias Judaeis aperiri, triumphumque de Christo dari demonstratur.
PL 16, 1101Bここから、異教徒よりも悪いと宣言されるウァレンティノス派の祠と、奪われたと言われる奉納物とが取るに足らぬものとされ、ユダヤ人に誹謗の門が開かれ、キリストに対する勝利が与えられることが示される。
Epistolarum classis I 40.0.4
Hac de re allegorica instituitur Domini expostulatio; postquam deterretur Maximi exemplo Theodosius, neve Judaeos aut haereticos ulcisci velit, admonitus, denuo stimulatur ad clementiam.
PL 16, 1101Bこの件に関して、主の抗議が寓意的に立てられる。そののち、マクシムスの例でテオドシウスは戒められ、ユダヤ人や異端者に報復しようとしないよう諭されて、再び寛容へと促される。
Epistolarum classis I 40.0.5
Clementissimo principi, ac beatissimo imperatori THEODOSIO augusto AMBROSIUS episcopus.
PL 16, 1101Cいとも寛容な君主、いとも幸いなる皇帝、アウグストゥス・テオドシウスへ、司教アンブロシウスより。
Epistolarum classis I 40.0.6
1. Exercitus semper jugibus fere curis sum, Imperator beatissime: sed numquam tanto in aestu fui, quanto nunc; cum video cavendum ne quid sit, quod ascribatur mihi etiam de sacrilegii periculo. Itaque peto ut patienter sermonem meum audias.
PL 16, 1101C1. 私は常に、ほとんど絶え間ない心労に苛まれている、いとも幸いなる皇帝よ。だが、今ほどの激しい動揺の中にいたことはない。冒瀆の危険のゆえにすら私に帰せられるようなことがないよう、警戒すべきだと見ているからである。それゆえ、願う。あなたが忍耐して私の言葉を聞いてほしい。
Epistolarum classis I 40.0.7
Nam si indignus sum, qui a te audiar; indignus sum, qui pro te offeram, cui tua vota, cui tuas committas preces. Ipse ergo non audies eum, quem pro te audiri velis? Non audies pro se agentem, quem pro aliis audisti?
PL 16, 1101Cなぜなら、私があなたに聞かれるにふさわしくないのなら、あなたのために献げ物をし、あなたが自分の誓願と祈りを託す者であるにもふさわしくない。あなた自身が、あなたのために聞かれることを望む者を、聞かないのか。他の者たちのために聞いた者を、自分のために弁じるときに聞かないのか。
Epistolarum classis I 40.0.8
Nec vereris judicium tuum, ne cum indignum putaris, quem audias, indignum feceris, qui pro te audiatur? 2. Sed neque imperiale est libertatem dicendi denegare, neque sacerdotale, quod sentias, non dicere.
PL 16, 1101Cあなたは自らの判断を恐れないのか。聞くに値しないと見なした者を、あなたのために聞かれるにも値しない者としてしまうのではないか。2. だが、語る自由を拒むことは皇帝にふさわしくなく、思うところを語らないことは司教にふさわしくない。
Epistolarum classis I 40.0.9
Nihil enim in vobis imperatoribus tam populare et tam amabile est, quam libertatem etiam in iis diligere, qui obsequio militiae vobis subditi sunt. Siquidem hoc interest inter bonos et malos principes, quod boni libertatem amant, servitutem improbi.
PL 16, 1101D実に、諸君皇帝にとって、軍務への服従によって諸君に従う者たちにおいてさえ自由を愛することほど、民に愛され好ましいものはない。善い君主と悪い君主の違いは、善い者は自由を愛し、邪な者は隷属を愛することにあるのだから。
Epistolarum classis I 40.0.10
Nihil etiam in sacerdote tam periculosum apud Deum, tam turpe apud homines, quam quod sentiat, non libere denuntiare.
PL 16, 1102A司教においても、思うところを自由に告げないことほど、神の前で危険で、人の前で恥ずべきことはない。
Epistolarum classis I 40.0.11
Siquidem scriptum est: Et loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar (Psal. CXVIII, 46) ; et alibi: Fili hominis, speculatorem te posui domui Israel, in eo, inquit, ut si avertatur justus a justitiis suis, et fecerit delictum; quia non distinxisti ei, hoc est, non dixisti quid sit cavendum, non retinebitur memoria justitiae ejus, et sanguinem ejus de manu tua exquiram.
PL 16, 1102A実に書かれている。「私は汝の証しを王たちの前で語り、恥じることがなかった」(詩篇118:46)。また別の箇所に。「人の子よ、私は汝をイスラエルの家の見張りとして立てた。それは——と彼は言う——もし正しい者がその正義から離れて罪を犯したなら、汝が彼に告げ分けなかったために、すなわち避けるべきことを言わなかったために、その正義の記憶は留められず、私は彼の血を汝の手から求める、ということのためである。」
Epistolarum classis I 40.0.12
Tu autem si distinxeris justo, ut non peccet, et ipse non peccaverit, justus vita vivet; quia dixisti ei: et tu animam tuam liberabis (Ezech. III, 17-19) .
PL 16, 1102A「しかし汝が正しい者に、罪を犯さぬよう告げ分け、彼が罪を犯さなかったなら、正しい者は生命によって生きる。汝が彼に告げたからであり、汝もまた自分の魂を救うことになる」(エゼキエル3:17–19)。
Epistolarum classis I 40.0.13
3. Malo igitur, Imperator, bonorum mihi esse tecum, quam malorum consortium; et ideo clementiae tuae displicere debet sacerdotis silentium, libertas placere. Nam silentii mei periculo involveris, libertatis bono juvaris.
PL 16, 1102A3. それゆえ私は、皇帝よ、あなたとともに、悪しき者たちの交わりよりも、善き者たちの交わりにあることを望む。ゆえに、あなたの寛容にとっては、司教の沈黙が不快であり、自由が快いはずである。私の沈黙の危険にあなたは巻き込まれ、私の自由の善によってあなたは助けられるのだから。
Epistolarum classis I 40.0.14
Non ergo importunus indebitis me intersero, alienis ingero: sed debitis obtempero, mandatis Dei nostri obedio. Quod facio primum tui amore, tui gratia, tuae studio conservandae salutis. Si id mihi vel non creditur, vel interdicitur: dico sane divinae offensae metu.
PL 16, 1102B私は、無遠慮にも、負うていないことに身を割り込ませ、他人のことに押し入っているのではない。負うていることに従い、我々の神の命令に服しているのである。これをするのは、第一にあなたへの愛のため、あなたのため、あなたの救いを守ろうとする熱意のためである。もしこのことを私が信じてもらえず、あるいは禁じられるのなら、私は確かに、神の不興を買う恐れから語っているのだと言う。
Epistolarum classis I 40.0.15
Nam si meum periculum te exueret, patienter me pro te offerrem, sed non libenter; malo enim te sine meo acceptum Deo esse et gloriosum periculo.
PL 16, 1102Bなぜなら、もし私の危険があなたを〔危難から〕解き放つのなら、私は我慢してあなたのために身を献げるだろう。だが喜んではそうしない。私の危険なしに、あなたが神に受け入れられ、栄光に満ちることを望むからである。
Epistolarum classis I 40.0.16
Sin autem silentii mei dissimulationisque culpa et me ingravat, nec te liberat; malo importuniorem me, quam inutiliorem aut turpiorem judices.
PL 16, 1102Bしかし、私の沈黙と黙過の咎が、私を重くし、あなたを自由にもしないのなら、私は、あなたが私を、より役に立たず恥ずべき者と裁くよりも、むしろより無遠慮な者と裁くことを望む。
Epistolarum classis I 40.0.17
Siquidem scriptum est, dicente sancto apostolo Paulo, cujus non potes doctrinam refellere: Insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina (II Tim. IV, 2) .
PL 16, 1102C実に書かれている。聖なる使徒パウロが言っているのであり、あなたはその教えを論駁できない。「折よく、折悪しく、迫れ。忍耐とあらゆる教えをもって、戒め、懇願し、叱責せよ」(二テモテ4:2)。
Epistolarum classis I 40.0.18
4. Habemus ergo et nos cui displicere plus periculi sit; praesertim cum etiam imperatoribus non displiceat suo quemque fungi munere, et patienter audiatis unumquemque pro suo suggerentem officio; immo corripiatis, si non utatur militiae suae ordine.
PL 16, 1102C4. それゆえ、我々にも、不快にさせればいっそう危険な相手〔神〕がいる。ことに、皇帝たちにとっても、各人が自分の務めを果たすことは不快ではなく、諸君は、自分の職分に従って進言する各人を忍耐強く聞き、むしろ軍務の序列を用いない者を叱責するのだから。
Epistolarum classis I 40.0.19
Quod ergo in iis libenter accipitis, qui vobis militant, num hoc in sacerdotibus potest molestum videri; cum id loquamur, non quod volumus, sed quod jubemur?
PL 16, 1102C諸君は、諸君のもとで軍務に就く者たちにおいてはそれを喜んで受け入れるのに、司教たちにおいてはそれが煩わしく見えるだろうか。我々が語るのは、我々の望むことではなく、命じられたことなのに。
Epistolarum classis I 40.0.20
Scis enim lectum: Cum stabitis ante reges et praesides, nolite cogitare quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini: non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis (Matth. X, 19, 20) .
PL 16, 1102Cあなたは読んで知っているではないか。「汝らが王たちや総督たちの前に立つとき、何を語るかを思い煩うな。その時に、何を語るかが汝らに与えられるからである。語るのは汝らではなく、汝らの父の霊が汝らのうちで語るのである」(マタイ10:19–20)。
Epistolarum classis I 40.0.21
Et tamen si in causis reipublicae loquar, quamvis etiam illic justitia servanda sit, non tanto astringar metu, si non audiar; in causa vero Dei quem audies, si sacerdotem non audias, cujus majore peccatur periculo?
PL 16, 1102Dそれでも、もし国家の事柄で私が語り、そこでも正義は守られねばならぬとはいえ、聞き入れられなくても、これほどの恐れに縛られはしない。だが神の事柄においては、司教を聞かないなら、誰を聞くのか。その者に対しては、より大きな危険のもとで罪が犯されるのに。
Epistolarum classis I 40.0.22
Quis tibi verum audebit dicere, si sacerdos non audeat? 5. Novi te pium, clementem, mitem, atque tranquillum, fidem ac timorem Domini cordi habentem: sed plerumque aliqua nos fallunt. Habent aliqui zelum Dei, sed non secundum scientiam (Rom. X, 2) .
PL 16, 1103A司教が敢えて言わないなら、誰があなたに真実を敢えて言うだろうか。5. 私はあなたが敬虔で、寛容で、温和で、穏やかであり、信仰と主への畏れを心に抱く人であると知っている。だが、しばしば何かが我々を欺く。「神への熱心を持ちながら、知識に従っていない者たちがいる」(ローマ10:2)。
Epistolarum classis I 40.0.23
Ne igitur hoc etiam fidelibus animis obrepat, cavendum arbitror. Novi pietatem tuam erga Deum, lenitatem in homines: obligatus sum beneficiis tuarum indulgentiarum.
PL 16, 1103Aそれゆえ、これが信仰ある心にまで忍び込むことのないよう、警戒すべきだと私は思う。私はあなたの神への敬虔と人々への優しさを知っている。私は、あなたの数々の恩赦の恩恵に恩義を負っている。
Epistolarum classis I 40.0.24
Et ideo plus metuo, amplius sollicitor; ne etiam ipse tuo me postea judicio condemnes, quod mea aut dissimulatione aut adulatione prolapsionem non evitaveris.
PL 16, 1103Aそれゆえ、私はいっそう恐れ、いっそう気を揉む。のちにあなた自身が、私の黙過か追従かのために、あなたが失墜を避けられなかったとして、あなたの判断で私を咎めることのないようにと。
Epistolarum classis I 40.0.25
Si in me peccari viderem, non deberem tacere; scriptum est enim: Si frater tuus in te peccaverit, corripe illum primo, deinde increpa, duobus aut tribus testibus (Matth. XVIII, 15 et seq.) . Si te non audierit, dic Ecclesiae. Causam ergo Dei tacebo?
PL 16, 1103B私に対して罪が犯されるのを見るなら、黙っているべきではない。書かれているからである。「もし汝の兄弟が汝に対して罪を犯したなら、まず彼を戒めよ。次に、二人か三人の証人をもって叱責せよ」(マタイ18:15以下)。「彼が汝に聞かないなら、教会に告げよ」。では神の事柄を、私は黙っていようか。
Epistolarum classis I 40.0.26
Quid igitur sit, quod metuam consideremus. 6. Relatum est a comite orientis militarium partium incensam esse synagogam, idque auctore factum episcopo. Jussisti vindicari in caeteros, synagogam ab ipso exaedificari episcopo.
PL 16, 1103Bでは、私が何を恐れているのかを考察しよう。6. 東方の軍務の伯から〔a comite orientis militarium partium は、東方の軍務をつかさどる伯の意に取った〕、会堂が焼かれ、それは司教の主導によるものであったと報告された。あなたは他の者たちには処罰を命じ、会堂をその司教自身に再建させるよう命じた。
Epistolarum classis I 40.0.27
Non astruo exspectandam fuisse assertionem episcopi; sacerdotes enim turbarum moderatores sunt, studiosi pacis, nisi cum et ipsi moventur injuria Dei, aut Ecclesiae contumelia.
PL 16, 1103B司教の申し立てを待つべきだったとは私は言わない。司教たちは群衆の調停者であり、平和を熱心に求める者だからである。ただし、彼ら自身が神への侮辱や教会への軽蔑に心を動かされるときは別である。
Epistolarum classis I 40.0.28
Sit alioquin iste episcopus ferventior in exustione synagogae, timidior in judicio: non vereris, imperator, ne acquiescat sententiae tuae; ne praevaricetur, non times? 7. Non etiam vereris, quod futurum est; ne verbis resistat comiti tuo?
PL 16, 1103Bそれでも、この司教が、会堂の焼却には熱くなりすぎ、裁きの場では臆病であったとしよう。皇帝よ、彼があなたの判決に従ってしまうことを恐れないのか。背反に陥ることを恐れないのか。7. また、将来起こることを恐れないのか。彼が言葉であなたの伯に抵抗するかもしれないと。
Epistolarum classis I 40.0.29
Necesse erit igitur ut aut praevaricatorem aut martyrem faciat: utrumque alienum temporibus tuis, utrumque persecutionis instar, si aut praevaricari cogatur, aut subire martyrium. Vides quo inclinet causae exitus.
PL 16, 1104Aそれゆえ、〔伯は〕彼を背反者にするか殉教者にするかが必要となる。どちらもあなたの時代には似つかわしくなく、背反を強いられるにせよ殉教に服するにせよ、どちらも迫害に等しい。この件の結末がどちらに傾くか、あなたは見ている。
Epistolarum classis I 40.0.30
Si fortem episcopum putas, caveto martyrium fortioris: si inconstantem, declina lapsum fragilioris: plus enim astringitur, qui labi infirmum coegerit.
PL 16, 1104Aもし司教を強いと思うなら、より強い者の殉教に注意せよ。もし不安定だと思うなら、より弱い者の転落を避けよ。弱い者を倒れさせた者のほうが、いっそう重く責めを負うからである。
Epistolarum classis I 40.0.31
8. Hac proposita conditione, puto dicturum episcopum quod ipse ignes sparserit, turbas compulerit, populos conduxerit; ne amittat occasionem martyrii, et pro invalidis subjiciat validiorem. O beatum mendacium, quo acquiritur sibi aliorum absolutio, sui gratia!
PL 16, 1104A8. この条件が提示されたなら、司教は、自分が火を放ち、群衆を駆り立て、民を集めたと言うだろう、と私は思う。殉教の機会を失わぬように、そして弱い者たちの代わりにより強い者がその身を差し出すように。ああ幸いな偽り、それによって他の者たちには赦免が、自らには恩寵が得られるとは〔sui gratia は「自らの恩寵」と取った〕。
Epistolarum classis I 40.0.32
Hoc est, imperator, quod poposci et ego; ut in me magis vindicares: et si hoc crimen putares, mihi ascriberes. Quid mandas in absentes judicium? Habes praesentem, habes confitentem reum.
PL 16, 1104B皇帝よ、これこそ私もまた願ったことである。むしろ私にこそ処罰を加えるように、またこれを罪と思うなら、私に帰するようにと。なぜ欠席者に裁きを命じるのか。あなたの前には出頭した者がおり、自白する被告がいる。
Epistolarum classis I 40.0.33
Proclamo quod ego synagogam incenderim, certe quod ego illis mandaverim; ne esset locus in quo Christus negaretur. Si objiciatur mihi, cur hic non incenderim? Divino jam cremari coepit judicio: meum cessavit opus.
PL 16, 1104B私は宣言する。会堂を焼いたのは私だと。少なくとも、私が彼らにそう命じたのだと。キリストが否まれる場所がなくなるように、と。もし、なぜここ〔の会堂〕を焼かなかったのかと私に問われるなら〔答える〕。ここの会堂はすでに神の裁きによって焼かれ始めた。私の働きは止んだのだ。
Epistolarum classis I 40.0.34
Et si verum quaeritur, ideo segnior fui, quia non putabam hoc vindicandum. Quid facerem, quod nullo ultore sine praemio foret? Tangunt haec verecundiam, sed revocant gratiam; ne fiat quo Dei summi contrahatur offensio.
PL 16, 1104B実のところを尋ねられるなら、私がかえって動きが鈍かったのは、これを報復すべきことと考えていなかったからである。報復する者が誰もいなければ報いもないようなことを、私がなぜ行っただろうか〔この文の意は取りにくい。報復されなければ殉教の報いも無い、の意に取った〕。こうしたことは私の慎みに触れるが、〔あなたの〕好意〔gratiam は人の好意の意に取った〕を呼び戻すものでもある。いと高き神の不興を招くことが起こらないためである。
Epistolarum classis I 40.0.35
9. Esto tamen, nemo episcopum ad hoc munus conveniat; rogavi enim clementiam tuam: et licet ipse hoc revocatum adhuc non legerim, revocatum tamen constituamus.
PL 16, 1104B9. もっとも、司教がこの務めに召喚されないものとしよう。私があなたの寛容に願ったからである。私自身は、この〔命令〕が撤回されたことをなお読んでいないが、それでも撤回されたものと定めよう。
Epistolarum classis I 40.0.36
Quid si alii timidiores, dum mortem reformidant, offerant ut de suis facultatibus reparetur synagoga; aut comes ubi hoc compererit primo constitutum, ipse de christianorum censu exaedificari jubeat?
PL 16, 1105A他のより臆病な者たちが、死を恐れるあまり、自分の財産から会堂を再建しようと申し出たらどうか。あるいは伯が、これがまず定められたことと知るや、自らキリスト教徒の財産から再建するよう命じたらどうか。
Epistolarum classis I 40.0.37
Habebis, imperator, comitem praevaricatorem, et huic vexilla committes victricia, huic labarum, hoc est, Christi sacratum nomine, qui synagogam instauret, quae Christum nesciat? Jube labarum synagogae inferri, videamus si non resistunt.
PL 16, 1105A皇帝よ、あなたは背反者の伯を持つことになり、この者に勝利の軍旗を、この者にラバルム、すなわちキリストの名で聖別されたものを託すのか。キリストを知らぬ会堂を再興するはずの者に。ラバルムを会堂に持ち込めと命じよ。彼らが抵抗しないかどうか見てみよう。
Epistolarum classis I 40.0.38
10. Erit igitur locus Judaeorum perfidiae factus de exuviis Ecclesiae: et patrimonium, quod favore Christi acquisitum est christianis, hoc transferetur ad donaria perfidorum? Legimus templa idolis antiquitus condita de manubiis Cimbrorum, de spoliis reliquorum hostium.
PL 16, 1105A10. それでは、ユダヤ人の背信のための場所が、教会からの剥奪品によって造られることになるのか。キリストの加護によってキリスト教徒が得た財産が、背信の者たちの奉納物へと移されるのか。我々は読んでいる、古くには偶像のための神殿が、キンブリ人の戦利品や、そのほかの敵の分捕り品から建てられたと。
Epistolarum classis I 40.0.39
Hunc titulum Judaei in fronte synagogae suae scribent: Templum impietatis factum de manubiis christianorum. 11. Sed disciplinae te ratio, imperator, movet. Quid igitur est amplius? disciplinae species, an causa religionis? Cedat oportet censura devotioni.
PL 16, 1105Bユダヤ人は自分たちの会堂の正面にこの銘を記すだろう。「キリスト教徒の戦利品から造られた不敬虔の神殿」と。11. だが、皇帝よ、あなたを動かすのは規律の理屈である。それなら、どちらが重いのか。規律の外見か、それとも宗教の事柄か。厳正さは敬虔に譲らねばならない。
Epistolarum classis I 40.0.40
12. Non audisti, imperator, quia cum jussisset Julianus reparari templum Hierosolymis, divino, qui faciebant repurgium, igne flagrarunt? Non caves ne etiam nunc fiat? Adeo a te non fuit jubendum, ut Julianus hoc jusserit! 13. Quid tamen movet?
PL 16, 1105B12. 皇帝よ、あなたは聞いていないのか。ユリアヌスがエルサレムの神殿の再建を命じたとき、清掃の作業をしていた者たちが、神の火に焼かれたことを。今もまた同じことが起こるのを、あなたは警戒しないのか。ユリアヌスが命じたことであるからこそ、なおさらあなたは命じるべきではなかったのだ。13. ところで、何があなたを動かしているのか。
Epistolarum classis I 40.0.41
Utrum quia quodcumque aedificium publicum exustum est, an quia synagogae locus? Si aedificio incenso moveris vilissimo (quid enim in tam ignobili castro esse potuit), non recordaris, imperator, quantorum Romae domus praefectorum incensae sint, et nemo vindicavit?
PL 16, 1105Bどんな公共の建物であれ焼かれたからか、それとも会堂の場所だからか。もしごく卑しい建物が焼かれたことで心を動かされるのなら(そのような名もない砦に、何があり得ただろうか)、皇帝よ、ローマで幾人もの長官の邸宅が焼かれても、誰も報復しなかったことを思い出さないのか。
Epistolarum classis I 40.0.42
Immo si quis imperatorum voluit factum severius reprehendere, ejus magis qui tanto est perculsus dispendio, causam gravavit.
PL 16, 1106Aいや、皇帝のうち誰かがこの行為をいっそう厳しく咎めようとしたときは、それほどの損害を被った当人の立場を、かえって重くしたのである〔ejus … causam gravavit の係りは取りにくい。損害を被った当人の立場を重くした、と取った〕。
Epistolarum classis I 40.0.43
Quid igitur dignius, ut Callinici castri in parte aliqua aedificiorum incendium, an urbis Romae vindicandum aestimaretur, si oporteret tamen?
PL 16, 1106Aでは、カリニクムの砦のどこかの建物の火災と、ローマ市の火災と、どちらが報復されるべきだと見なされるほうがふさわしかっただろうか。そもそも報復が必要だとしての話だが。
Epistolarum classis I 40.0.44
Constantinopoli dudum domus episcopi incensa est, et filius clementiae tuae intercessit apud patrem; ut et suam, hoc est, filii imperatoris injuriam, et domus sacerdotalis incendium non vindicares.
PL 16, 1106Aコンスタンティノポリスでは先ごろ司教の邸宅が焼かれたが、あなたの寛容の子が父に取りなしをし、自分への、すなわち皇帝の子への侮辱も、司教の家の火災も、あなたが報復しないようにした。
Epistolarum classis I 40.0.45
Non consideras, Imperator, ne et hoc cum vindicari jusseris, ipse iterum interveniat, ne vindicetur? Sed bene illud acquisitum est a patre filio; dignum erat enim, ut suam injuriam prius ipse donaret.
PL 16, 1106A皇帝よ、あなたはこの件もまた報復するよう命じるとき、その子がまた介入して報復されないようにするのではないかと、考えないのか。だがあの願いは、子によって父から首尾よく得られた。自分への侮辱をまず自分で赦すのが、ふさわしかったからである。
Epistolarum classis I 40.0.46
Bene illud cum gratiae distinctione divisum est, ut et filius pro sua, et pater pro filii injuria rogaretur. Hinc nihil est quod filio reserves, et vide ne quid Deo deroges.
PL 16, 1106Aあの件は、好意の区別をつけて見事に分けられた。すなわち、子は自分の侮辱について、父は子の侮辱について、願われたのである。したがって、子のために取っておくべきものはもはや何もない。神に対して何かを損なうことのないよう気をつけよ。
Epistolarum classis I 40.0.47
14. Non est ergo causa tantae commotioni idonea; ut propter aedificii exustionem in populum tam severe vindicetur: multo autem minus quia synagoga incensa est, perfidiae locus, impietatis domus, amentiae receptaculum, quod Deus damnavit ipse.
PL 16, 1106B14. したがって、これほどの激情にふさわしい理由はない。建物が焼けたからといって、民に対してこれほど厳しく報復されるのは。まして、焼かれたのが会堂、すなわち背信の場、不敬虔の家、狂気の巣窟であり、神自身がこれを断罪したものである以上、なおさらである。
Epistolarum classis I 40.0.48
Sic enim legimus per os Hieremiae, dicente Domino Deo nostro: Et faciam domui, ubi invocatum est nomen meum super ipsam, in qua confiditis vos, et loco quem dedi vobis et patribus vestris, sicut feci Selon: et projiciam vos a facie mea, sicut projeci fratres vestros omne semen Ephraem.
PL 16, 1106B実に、我々の主なる神がエレミヤの口を通して言うのを、我々は読んでいる。「私は、私の名がその上に呼ばれ、汝らが頼みとするその家に、また私が汝らと汝らの父祖に与えた場所に、シロ〔底本は Selon。ミーニュの脚注は、これを写本の読みとし、アメルバッハ版は七十人訳に従って Selo、エラスムス以降の版はウルガタに従って Silo と読むとする〕に行ったとおりのことを行う。そして私は、汝らの兄弟たち、エフライムの全子孫を投げ捨てたように、汝らを私の顔の前から投げ捨てる。」
Epistolarum classis I 40.0.49
Et tu noli orare pro populo isto, et noli postulare illis misericordiam, et neque accesseris ad me pro illis: quia non exaudiam te. Aut non vides quid isti faciunt in civitatibus Juda (Jerem. VII, 14 et seq.) ?
PL 16, 1106B「汝はこの民のために祈るな。彼らのために慈しみを求めるな。彼らのために私に近づいてもならない。私は汝を聞き入れないからである。それとも汝は、これらの者たちがユダの町々で何をしているか、見ないのか。」(エレミヤ7:14以下)
Epistolarum classis I 40.0.50
Deus se pro illis prohibet rogari, quos tu vindicandos putas. 15. At certe si jure gentium agerem, dicerem quantas Ecclesiae basilicas Judaei tempore imperii Juliani incenderint.
PL 16, 1106C神は、あなたが報復すべきだと考える者たちのために、自分が請われることを禁じている。15. だが確かに、もし私が万民法に従って論じるなら、ユリアヌスの治世にユダヤ人が教会の聖堂をどれほど多く焼いたか、述べることができる。
Epistolarum classis I 40.0.51
Duas Damasci, quarum una vix reparata est, sed Ecclesiae, non synagogae impendiis: altera basilica informibus horret ruinis. Incensae sunt basilicae Gazis, Ascalonae, Beryto, et illis fere locis omnibus, et vindictam nemo quaesivit.
PL 16, 1107Aダマスコでは二つ〔の聖堂が焼かれ〕、その一つはかろうじて再建されたが、それも会堂の費用ではなく教会の費用によってである。もう一つの聖堂は、形をとどめぬ廃墟となって荒れ果てている。ガザ、アスカロン、ベリュトスで聖堂が焼かれ、そのほぼすべての地で焼かれたが、誰も報復を求めなかった。
Epistolarum classis I 40.0.52
Incensa est basilica et Alexandriae a gentilibus et Judaeis, quae sola praestabat caeteris. Ecclesia non vindicata est, vindicabitur synagoga? 16. Vindicabitur etiam Valentinianorum fanum incensum? Quid est enim nisi fanum, in quo est conventus gentilium?
PL 16, 1107Aアレクサンドリアでも聖堂が、異教徒とユダヤ人によって焼かれた。それは他のどれにもまさる唯一のものであった。教会は報復されなかったのに、会堂は報復されるのか。16. ウァレンティノス派の祠が焼かれたことも報復されるのか。異教徒の集会がある所が、祠でなくて何であろうか。
Epistolarum classis I 40.0.53
Licet gentiles duodecim deos appellent, isti triginta et duos Aeonas colant, quos appellant deos.
PL 16, 1107A異教徒が十二の神々を唱えるのに対して、この者たちは三十二のアイオーンを崇め、それらを神々と呼んでいる。
Epistolarum classis I 40.0.54
Nam et de ipsis comperi relatum et praeceptum, ut in monachos vindicaretur, qui prohibentibus iter Valentinianis, quo psalmos canentes ex consuetudine usuque veteri pergebant ad celebritatem Machabaeorum martyrum, moti insolentia incenderunt fanum eorum in quodam rurali vico tumultuarie conditum.
PL 16, 1107B実際、これらの者たちについても、私は、報告がなされ、修道士たちに対して報復せよとの命令が出たと聞いた。ウァレンティノス派が、詩篇を歌いつつ古くからの慣習に従ってマカバイの殉教者たちの祭りへ向かっていた道をふさいだため、修道士たちは彼らの傲慢に憤激して、ある田舎の村に急ごしらえで建てられた彼らの祠を焼いたのである。
Epistolarum classis I 40.0.55
17. Quanti se offerre habent tali optioni; cum meminerint tempore Juliani illum, qui aram dejecit, et turbavit sacrificium, damnatum a judice fecisse martyrium?
PL 16, 1107B17. このような選択に、どれほど多くの者が身を差し出すことになるか〔Quanti se offerre habent の意は取りにくい。「どれほど多くの者が身を差し出すことになるか」と取った〕。ユリアヌスの時代に、祭壇を倒して犠牲を乱した者が、裁判官に断罪されて殉教を遂げたことを思い起こすなら。
Epistolarum classis I 40.0.56
Itaque numquam alias ille judex, qui audivit eum, nisi persecutor habitus est; nemo illum congressu, nemo illum umquam osculo dignum putavit.
PL 16, 1107Bそれゆえ、彼を審問したあの裁判官は、いつの世にも迫害者としか見なされなかった。誰も彼を、会うにも、また接吻するにも、ふさわしい者とは考えなかった。
Epistolarum classis I 40.0.57
Qui nisi jam esset defunctus, timerem, Imperator, ne in eum tu vindicares, quamquam vindictam coelestem non evaserit, suo superstes haeredi.
PL 16, 1107Bその裁判官がすでに死んでいなかったなら、皇帝よ、あなたが彼に報復するのではないかと私は恐れただろう。もっとも彼は、自分の相続人より長く生き残る〔suo superstes haeredi。跡継ぎに先立たれる、の意に取った〕という形で、天の報復を免れなかったのだが。
Epistolarum classis I 40.0.58
18. Sed refertur cognitionem mandatam judici, scriptumque eo quod non referre debuerit, sed vindicare: requirenda quoque sublata donaria. Omittam alia: incensae sunt a Judaeis Ecclesiarum basilicae, et nihil redditum est, nihil repetitum, nihil quaesitum.
PL 16, 1107C18. だが伝えられるところでは、審理は裁判官に委ねられ、彼は上申すべきではなく報復すべきであった、と書き送られたという。さらに、奪われた奉納物も取り戻すべきだとされている。ほかのことは措こう。ユダヤ人によって教会の聖堂が焼かれたが、何も返還されず、何も取り戻されず、何も追及されなかった。
Epistolarum classis I 40.0.59
Quid autem habere potuit synagoga in castro ultimo; cum totum quidquid illic est, non multum sit, nihil pretiosum, nihil copiosum? Quid deinde incendio potuit rapi Judaeis insidiantibus?
PL 16, 1108Aそもそも、最果ての砦にある会堂に何があり得ただろうか。そこにあるものは全部、多くはなく、貴重なものもなく、豊かなものもないのに。また、ユダヤ人が策をめぐらしている中で、火災のうちに何が奪われ得たというのか。
Epistolarum classis I 40.0.60
Artes istae sunt Judaeorum volentium calumniari; ut dum ista queruntur, mandetur extra ordinem militaris censura judicii, mittatur miles fortasse dicturus quod hic aliquando ante tuum, Imperator, dixit adventum: Quomodo poterit nos Christus juvare, qui pro Judaeis adversus Christum militamus? qui mittimur ad vindictam Judaeorum?
PL 16, 1108Aこれらは、あげつらおうとするユダヤ人の策略である。こうして彼らがこれらを訴えているあいだに、軍の裁きの厳しさが通常の手続きを越えて命じられ、兵士が派遣される。その兵士は、皇帝よ、あなたの到来より前にここでかつて言ったことを、おそらく言うだろう。「ユダヤ人のためにキリストに逆らって戦っている我々を、キリストはどうして助けられようか。ユダヤ人への報復に遣わされる我々を。」
Epistolarum classis I 40.0.61
Suos perdiderunt exercitus, nostros volunt perdere. 19. In quas praeterea non prosiliant calumnias, qui etiam Christo falsis testimoniis calumniati sunt? In quas non prosiliant calumnias homines et circa divina mendaces? Quos non auctores seditionis fuisse dicant?
PL 16, 1108A「彼らは自分たちの軍勢を滅ぼし、我々の軍勢をも滅ぼそうとしている。」19. さらに、キリストに対してすら偽証で中傷した者たちは、どんな中傷にでも飛びつかないだろうか。神のことについてさえ偽る人間は、どんな中傷にでも飛びつかないだろうか。誰を暴動の首謀者だと言わないだろうか。
Epistolarum classis I 40.0.62
Quos non appetant, etiam quos non recognoscant; ut catenatorum ordines innumeros spectent de christiano populo, ut captiva videant colla plebis fidelis, ut condantur in tenebras Dei servuli, ut feriantur securibus, dentur ignibus, tradantur metallis, ne poena cito transeat?
PL 16, 1108B誰を狙わないだろうか、見知らぬ者までも。キリスト教徒の民から数え切れぬ鎖につながれた列を見るために、忠実な民衆の首が捕らわれるのを見るために、神の小さな僕たちが闇に閉じ込められるために、斧で打たれ、火に渡され、鉱山に引き渡されるために、刑罰がたちまち過ぎ去らぬように。
Epistolarum classis I 40.0.63
20. Hunc dabis triumphum Judaeis de Ecclesia Dei? hoc tropaeum de Christi populo? haec gaudia, Imperator, perfidis? hanc celebritatem Synagogae, hos luctus Ecclesiae?
PL 16, 1108B20. あなたは、神の教会に対するこの凱旋をユダヤ人に与えるのか。キリストの民に対するこの戦勝碑を。皇帝よ、背信の者たちにこの喜びを。会堂のためのこの祝祭を、教会のためのこの嘆きを。
Epistolarum classis I 40.0.64
Referet Judaeorum populus hanc solemnitatem in dies festos suos; et inter illos profecto numerabit, quibus aut de Amorrhaeis, aut de Chananaeis triumphavit, aut de Pharao rege Aegypti, aut de Nabuchodonosor regis Babyloniae manu liberari potuit.
PL 16, 1108Bユダヤ人の民は、この祝祭を自分たちの祭日に加えるだろう。そしてその中に、アモリ人やカナン人に勝利した日、あるいはエジプト王ファラオやバビロニア王ネブカドネツァルの手から解放され得た日を、確かに数え入れるだろう。
Epistolarum classis I 40.0.65
Addet hanc celebritatem, significans se de Christi populo triumphum egisse. 21. Et cum ipsi Romanis legibus teneri se negent, ita ut crimina leges putent; nunc velut Romanis legibus se vindicandos putant.
PL 16, 1108C彼らはこの祝祭を加え、自分たちがキリストの民に対して凱旋したことを示すだろう。21. 彼ら自身はローマの法に縛られることを否定し、法を犯罪と見なすほどであるのに、今やローマの法によって自分たちのために報復がなされるべきだと考えている。
Epistolarum classis I 40.0.66
Ubi erant istae leges, cum incenderent ipsi sacratarum basilicarum culmina? Si Julianus non est ultus Ecclesiam; quia praevaricator erat: tu, Imperator, ulcisceris synagogae injuriam, quia christianus es? 22. Et quid tecum posthac Christus loquetur?
PL 16, 1108C彼ら自身が奉献された聖堂の屋根を焼いたとき、これらの法はどこにあったのか。ユリアヌスが教会のために報復しなかったのが、彼が背反者だったからだとすれば、皇帝よ、あなたはキリスト教徒であるからという理由で、会堂の被った侮辱に報復するのか。22. そして今後、キリストはあなたに何を語るだろうか。
Epistolarum classis I 40.0.67
Non recordaris quid David sancto per Nathan prophetam mandaverit (II Reg. VII, 8 et seq.) ? Ego te de fratribus tuis minorem elegi, et de privato imperatorem feci. Ego de fructu seminis tui in sede imperiali locavi.
PL 16, 1109Aあなたは思い出さないのか、〔キリストが〕預言者ナタンを通して聖なるダビデに何を告げたかを(サムエル記下7:8以下)。「私は汝を、汝の兄弟たちのうちの年下の者として選び、一私人から皇帝にした。私は汝の子孫の実りを帝位に据えた。」
Epistolarum classis I 40.0.68
Ego tibi subjeci nationes barbaras, ego tibi pacem dedi, ego tibi inimicum tuum in potestatem tuam captivum deduxi.
PL 16, 1109A「私は汝に蛮族の諸民族を従わせ、私は汝に平和を与え、私は汝の敵を汝の力のもとに捕らわれ人として連れてきた。」
Epistolarum classis I 40.0.69
Frumentum non habebas ad exercitus alimoniam, ipsorum hostium manu patefeci tibi portas, aperui horrea: dederunt tibi hostes tui commeatus suos, quos sibi paraverant. Ego perturbavi hostis tui consilia, ut se ipse nudaret.
PL 16, 1109A「汝には軍の食糧とする穀物がなかったが、敵自身の手によって、私は汝のために門を開き、倉を開いた。汝の敵は、自分たちのために備えていた糧食を汝に与えた。私は汝の敵の謀を乱し、自ら身をさらけ出すようにした。」
Epistolarum classis I 40.0.70
Ego ipsum usurpatorem imperii ita vinxi, ac mentem ejus ligavi, ut cum haberet adhuc fugiendi copiam, tamen cum omnibus suis tamquam metuens, ne quis tibi periret, ipse se clauderet.
PL 16, 1109B「私は帝位簒奪者その人をこのように縛り、その精神を縛った。彼にはなお逃げる余地があったのに、汝の兵のひとりも失われることのないよう気遣うかのように、自分のすべての兵とともに自ら閉じこもった。」
Epistolarum classis I 40.0.71
Ego comitem ejus atque exercitum ex altera parte naturae, quos ante disperseram, ne ad belli societatem coirent, ad supplementum tibi victoriae congregavi.
PL 16, 1109B「私は、彼の伯と軍勢を——彼らが戦のために合流しないよう、私はそれまで散らしておいたのだが——自然の別の側から〔ex altera parte naturae は意味が定かでない。直訳した〕、汝の勝利の補いとして集めた。」
Epistolarum classis I 40.0.72
Ego exercitum tuum ex multis indomitis convenam nationibus, quasi unius gentis fidem et tranquillitatem et concordiam servare praecepi.
PL 16, 1109B「私は汝の軍を、多くの御しがたい諸民族から寄せ集められたものであるのに、あたかも一つの民族のように信義と平穏と和合を守るよう命じた。」
Epistolarum classis I 40.0.73
Ego cum periculum summum esset ne Alpes infida barbarorum penetrarent consilia, intra ipsum Alpium vallum victoriam tibi contuli, ut sine damno vinceres. Ego ergo te triumphare feci de inimico tuo, et tu de plebe mea das meis inimicis triumphum.
PL 16, 1109B「私は、蛮族の不実な謀がアルプスを貫くという最大の危険があったとき、アルプスの防壁そのものの内側で汝に勝利を与え、汝が損害なく勝てるようにした。こうして私は汝に敵への凱旋を行わせたのに、汝は私の民に対する凱旋を、私の敵に与えるのか。」
Epistolarum classis I 40.0.74
23. Nonne propterea Maximus destitutus est, qui ante ipsos expeditionis dies, cum audisset Romae synagogam incensam, edictum Romam miserat, quasi vindex disciplinae publicae? Unde populus christianus ait: Nihil boni huic imminet.
PL 16, 1109C23. だからこそマクシムスは見捨てられたのではないか。彼は遠征の数日前に、ローマで会堂が焼かれたと聞くや、公共の規律の擁護者であるかのようにローマへ勅令を送ったのである。そのときキリスト教徒の民は言った。「この者には、何も良いことが迫っていない。」
Epistolarum classis I 40.0.75
Rex iste Judaeus factus est: defensorem istum disciplinae audivimus, quem mox Christus probavit, qui pro peccatoribus mortuus est (Rom. V, 6) . Si de sermone hoc dictum est, quid de ultione dicetur?
PL 16, 1109C「この王はユダヤ人になった。我々は、この規律の擁護者のことを聞いたが、罪人のために死んだキリストは、ほどなくその者を吟味した〔probavit は「吟味した」と取った。「認めた」とも読める〕。」(ローマ5:6)言葉についてこう言われたのなら、報復についてはどう言われるだろうか。
Epistolarum classis I 40.0.76
Ille igitur statim a Francis, a Saxonum gente, in Sicilia, Sisciae, Petavione: ubique denique terrarum victus est. Quid pio commune cum perfido? Abolenda cum impio sunt etiam impietatis exempla.
PL 16, 1109Cそれゆえ彼は、直ちにフランク人により、サクソン人の民により、シチリアで、シスキアで、ペタウィオで、実にあらゆる地で敗れた。敬虔な者に、背信の者と共通するものが何があろうか。不敬虔な者とともに、不敬虔の先例もまた消し去られねばならない。
Epistolarum classis I 40.0.77
Quod illi nocuit, quo victus offendit; hoc non sequi debet, sed damnare, qui vicit. 24. Itaque illa tibi non quasi ingrato recensui, sed quasi jure collata numeravi; ut his admonitus, cui plus collatum est, plus diligas.
PL 16, 1110A彼に害をなしたもの、それによって彼がつまずいて敗れたそのことを、勝った者は見習うべきではなく、断罪すべきである。24. それゆえ、これらのことを私があなたに数え上げたのは、恩知らずを責めるためではなく、あなたに当然授けられたものとして挙げたのであり、それを思い起こして、より多く授けられたあなたが、より多く愛するためである。
Epistolarum classis I 40.0.78
Denique hoc respondenti Simoni dixit Dominus Jesus: Recte judicasti (Luc. VII, 44) . Statimque conversus ad mulierem quae pedes ejus unguento unxit, typum Ecclesiae gerens, ait Simoni: Propter quod dico tibi: remissa sunt peccata ejus multa, quoniam dilexit multum.
PL 16, 1110A実に、これに答えたシモンに、主イエスは言った。「汝は正しく判断した」(ルカ7:44)。そしてただちに、香油で彼の足に油を塗った女のほうを向き――女は教会の予型を担っている――シモンに言った。「このゆえに汝に言う。彼女の多くの罪は赦された。彼女が多く愛したからである。」
Epistolarum classis I 40.0.79
Cui autem minus dimittitur, minus diligit (Ibid., 47) . Haec est mulier quae in domum Pharisaei intravit, et ejecit Judaeum, Christum autem acquisivit.
PL 16, 1110A「しかし、より少なく赦される者は、より少なく愛する。」(ルカ7:47)これは、パリサイ人の家に入り、ユダヤ人を追い出し、キリストを得た女である。
Epistolarum classis I 40.0.80
Ecclesia enim Synagogam exclusit: cur iterum tentatur, ut apud Christi famulum, hoc est, de pectore fidei, de domo Christi Synagoga excludat Ecclesiam? 25. Haec ego, Imperator, amore et studio tui in hunc sermonem contuli.
PL 16, 1110B実に教会は会堂を締め出した。それなのになぜ、再びこのようなことが試みられるのか。キリストの僕のもとで、すなわち信仰の胸の内から、キリストの家から、会堂が教会を締め出すことが。25. 皇帝よ、私は、あなたへの愛と熱意から、このような言葉を述べた。
Epistolarum classis I 40.0.81
Debeo enim beneficiis tuis, quibus me petente, liberasti plurimos de exsiliis, de carceribus, de ultimae necis poenis; ut malle debeam pro salute tua etiam offensionem tui animi non timere (nemo majore fiducia utitur, quam qui ex affectu diligit: nemo certe debet laedere, qui sibi consulit) ne tot annorum conceptam cujuscumque sacerdotis gratiam uno momento amittam.
PL 16, 1110B私はあなたの恩恵に負っている。私が願ったことによって、あなたは多くの者を流刑から、牢獄から、極刑から解放した。それゆえ私は、あなたの救いのためなら、あなたの心を害することさえ恐れないことを、むしろ望むべきなのだ(誰も、情をもって愛する者以上に大きな確信をもって〔語る〕ことはない。自分のためを思う者は、誰であれ、決して傷つけてはならない)。一介の司教に長年にわたって寄せられた〔あなたの〕好意を、ただ一瞬で失うことになっても、である〔ne … amittam は timere にかかり、cujuscumque sacerdotis gratiam は、私のような一司教に寄せられる好意と取った〕。
Epistolarum classis I 40.0.82
Et tamen non damnum gratiae deprecor, sed salutis periculum. 26. Quamquam quantum est, Imperator, ut quaerendum aut vindicandum non putes, quod in hunc diem nemo quaesivit, nemo umquam vindicavit? Grave est fidem tuam pro Judaeis periclitari.
PL 16, 1110Bそれでも私が避けたいのは好意を失うことではなく、救いの危うさである。26. とはいえ、皇帝よ、今日まで誰も追及せず、誰も報復したことのないことを、あなたが追及すべきでも報復すべきでもないと考えてくれることが、どれほどの〔難しい〕願いだろうか。ユダヤ人のためにあなたの信仰が危うくされるのは重大なことである。
Epistolarum classis I 40.0.83
Gedeon cum occidisset sacratum vitulum (Judic. VI, 31) , dixerunt gentiles: Dii ipsi injuriam suam vindicent. Quis habet Synagogam vindicare? Christus quem occiderunt, quem negaverunt?
PL 16, 1110Cギデオンが聖別された子牛を殺したとき(士師記6:31)、異教徒たちは言った。「神々自身が自分たちへの侮辱に報復せよ。」誰が会堂に報復する責任を負うのか。彼らが殺し、彼らが否んだキリストか。
Epistolarum classis I 40.0.84
An Deus Pater vindicabit eos, qui nec Patrem recipiunt, dum Filium non receperunt? Quis habet Valentinianorum haeresim vindicare: quam pietas tua quomodo vindicat, cum eos excludi jusserit, nec conveniendi usurpare copiam (IV Reg. XXII, 2) ?
PL 16, 1110Cそれとも父なる神が、子を受け入れなかったために父をも受け入れない者たちに報復するのか。誰がウァレンティノス派の異端に報復する責任を負うのか。あなたの敬虔は、彼らを締め出し、集会の機会を用いることも許さぬよう命じておきながら、どうしてこれに報復するのか(列王記四22:2)。
Epistolarum classis I 40.0.85
Si Josiam tibi objiciam regem Deo probatum, hoc in istis damnabis, quod in illo probatum est. 27. Certe si mihi parum fidei defertur, jube adesse quos putaveris episcopos: tractetur, Imperator, quid salva fide agi debeat.
PL 16, 1111Aもし私が、神に認められた王ヨシヤをあなたに引き合いに出すなら、あなたは彼において認められたことを、この者たちにおいて断罪することになる。27. 確かに、私の言うことが十分に信頼されないなら、あなたがふさわしいと思う司教たちを呼び寄せよ。皇帝よ、信仰を損なわずに何をなすべきか、論じられるべきである。
Epistolarum classis I 40.0.86
Si de causis pecuniariis comites tuos consulis, quanto magis in causa religionis sacerdotes Domini aequum est consulas! 28. Consideret clementia tua quantos insidiatores habeat Ecclesia, quantos exploratores: levem rimam si offenderint, figent aculeum.
PL 16, 1111A金銭上の問題であなたの伯たちに諮るなら、宗教の問題で主の司教たちに諮ることは、どれほどふさわしいことか。28. あなたの寛容が考えよ、教会にどれほど多くの待ち伏せする者、どれほど多くの探る者がいるかを。わずかな裂け目でも見つければ、彼らは棘を突き立てるだろう。
Epistolarum classis I 40.0.87
Secundum homines loquor: caeterum plus hominibus Deus timetur, qui etiam imperatoribus jure praefertur. Si amico aliquis, si parenti aut propinquo deferendum existimat, recte ego et deferendum Deo, et eum praeferendum omnibus judicavi.
PL 16, 1111A私は人間のやり方で語っている。しかし、人よりも神が恐れられるのであり、神は皇帝たちよりも当然優先される。もし誰かが友人、あるいは親や親族に敬意を払うべきだと考えるなら、私が、神に敬意を払うべきであり、神をすべてに優先させるべきだと判断したことは正しい。
Epistolarum classis I 40.0.88
Consule tibi, Imperator, aut patere me consulere mihi. 29. Quid respondebo postea, si compertum fuerit, data hinc auctoritate, aliquos christianorum aut gladio, aut fustibus, aut plumbeis necatos? Quomodo hoc purgabo factum?
PL 16, 1111B皇帝よ、自分のために配慮せよ。さもなくば、私が自分のために配慮することを許せ。29. もしこの権威が与えられたために、キリスト教徒の幾人かが剣で、棒で、鉛〔のおもり付きの鞭〕で殺されたことが判明したなら、私は後でどう答えようか。この行為をどう弁明しようか。
Epistolarum classis I 40.0.89
Quomodo excusabo apud episcopos, qui nunc quia per triginta et innumeros annos presbyteri quidam gradu functi, vel ministri Ecclesiae retrahuntur a munere sacro, et curiae deputantur, graviter gemunt?
PL 16, 1111B司教たちに、どう弁明しようか。彼らは今、三十年、数えきれぬ年月〔底本は per triginta et innumeros annos。直訳した〕にわたって位を務めた司祭たちや教会の奉仕者たちが、聖なる務めから引き戻されて都市参事会の務めに割り当てられることを、ひどく嘆いている。
Epistolarum classis I 40.0.90
Nam si qui vobis militant, certo militiae tempore servantur; quanto magis etiam eos considerare debetis, qui Deo militant! Quomodo, inquam, hoc excusabo apud episcopos, qui queruntur de clericis, et impressione gravi vastari scribunt ecclesias?
PL 16, 1111B諸君のもとで軍務に就く者でさえ、定められた兵役の期間しか務めさせられないのなら、神に仕えて軍務に就く者を、諸君はなおさら考慮すべきではないか。実に私は、これを司教たちにどう弁明しようか。彼らは聖職者たちについて嘆き、重い圧迫によって諸教会が荒らされていると書き送っている。
Epistolarum classis I 40.0.91
30. Hoc tamen in notitiam clementiae tuae pervenire volui; de hoc, ut placet, arbitrio tuo consulere et temperare dignaberis: illud autem quod me angit, et jure angit, exclude atque ejice.
PL 16, 1111C30. それでも、これをあなたの寛容に知らせたかった。これについては、あなたの望むとおり、あなたの判断で諮り、和らげてくれるだろう。だが私を苦しめるもの、しかも当然苦しめるものは、締め出し、退けよ。
Epistolarum classis I 40.0.92
Ipse facis, quidquid fieri jussisti: aut si ille facturus non est, malo te magis esse clementem, quam illum non fecisse, quod jussus est.
PL 16, 1112Aあなた自身が、命じたことは何であれ行うのだ〔Ipse facis は、命じたことは命じた者自身の行いとなる、の意に取った〕。あるいは、あの者がそれを行わないのであれば、命じられたことをあの者がしなかったことよりも、あなたが寛容であることを私は望む。
Epistolarum classis I 40.0.93
31. Habes in quibus Domini adhuc debes circa imperium Romanum invitare et emereri clementiam; habes quibus amplius, quam tibi speres: illorum gratia, illorum salus te in hoc sermone conveniat. Timeo ne causam tuam alieno committas judicio.
PL 16, 1112A31. あなたには、ローマ帝国のために主の寛容をなお招き、かち取らねばならない、その拠り所となる人々がいる。あなた自身についてよりも多く望むべき人々がいる。彼らのため、彼らの救いが、この言葉においてあなたに訴えるように〔illorum gratia は「彼らのため」と取った〕。あなたが自分の事柄を他人の裁きに委ねることを、私は恐れる。
Epistolarum classis I 40.0.94
Integra adhuc tibi sunt omnia. In hoc me ego Deo nostro pro te obligo, nec verearis sacramentum. Numquid Deo displicere poterit quod pro ejus emendatur honorificentia?
PL 16, 1112Aすべてはまだあなたに損なわれずに残っている。この点で私は、あなたのために、我々の神に自らを拘束する。誓約〔sacramentum は、ここでは誓約の意に取った〕を恐れるな。神への敬意のために改められることが、神の意に沿わないことがあり得ようか。
Epistolarum classis I 40.0.95
Nihil mutaveris certe in illa epistola, sive missa, sive nondum missa est: dictari jube aliam, quae plena fidei, plena pietatis sit. Tibi integrum est emendare, mihi non est integrum dissimulare.
PL 16, 1112A確かにあの書簡には何も手を加えるな。送られたにせよ、まだ送られていないにせよ、信仰に満ち、敬虔に満ちた別のものを書き取らせよ。あなたには改める自由があるが、私には黙って見過ごす自由はない。
Epistolarum classis I 40.0.96
32. Antiochenis tuam donasti injuriam, inimici tui filias revocasti, nutriendas apud affinem dedisti, matri hostis tui misisti de aerario tuo sumptus. Haec tanta pietas, tanta erga Deum fides hoc facto obfuscabitur.
PL 16, 1112B32. あなたはアンティオキアの人々に、自分への侮辱を赦した。敵の娘たちを呼び戻し、縁者のもとで養われるようにし、敵の母に国庫から費用を送った。これほどの敬虔、神へのこれほどの信仰が、この行いによって曇らされるだろう。
Epistolarum classis I 40.0.97
Tu igitur qui armatis pepercisti hostibus, et servasti inimicos tuos; ne, quaeso, tanto studio putes vindicandum in christianos.
PL 16, 1112B武器を取った敵を容赦し、自分の敵を生かしたあなたが、どうか、キリスト教徒に対してこれほどの熱意で報復すべきだと考えないでほしい。
Epistolarum classis I 40.0.98
33. Nunc te, Imperator, rogo, ut non aspernanter acceperis me et pro te et pro me timentem; sancti enim vox est: Ut quid factus sum videre contritionem populi mei (I Mach. II, 7) , ut offensam incurram Dei?
PL 16, 1112B33. 今、皇帝よ、私は願う。あなたのために、また私のために恐れている私を、あなたが軽んじずに受け入れることを。聖なる者の言葉があるからである。「私は何のために、私の民の破滅を見るべく生まれたのか」(マカバイ一2:7)。それは私が神の不興を招くためなのか。
Epistolarum classis I 40.0.99
Ego certe quod honorificentius fieri potuit, feci; ut me magis audires in regia, ne, si necesse esset, audires in Ecclesia.
PL 16, 1112C私は確かに、より敬意に満ちてなし得たことを行った。すなわち、あなたが私の言葉を宮廷でこそ聞き、必要が生じても教会で聞くことのないように、である。