Epistolarum classis I 17.0.1
Imperatorum esse religionem tueri: nec ab eis instaurationem superstitionis postulandam. Nullam ergo illorum habendam rationem a quibus quidpiam contra fidei christianae decus flagitatur.
PL 16, 961A宗教を守るのは皇帝たちの務めであり、彼らに迷信の復興を求めてはならない。したがって、キリスト教の信仰の誉れに反する何事かを要求する者たちの言うことは、まったく考慮に入れてはならない。
Epistolarum classis I 17.0.2
Falso petitionem senatus nomine oblatam esse, cum ei christiani senatores non consenserint.
PL 16, 961A元老院の名で出された請願は、キリスト教徒の元老院議員たちが同意していないのだから、偽りである。
Epistolarum classis I 17.0.3
De hoc referri oportere ad Theodosium, et ad episcopos: Valentinianum, si privilegia infidelibus concesserit, ab Ecclesia rejiciendum, sed et fratris ac patris memoriae irrogaturum injuriam, de qua graviter expostulantes, inducuntur.
PL 16, 961Aこの件はテオドシウスと司教たちに報告せねばならない。ウァレンティニアヌスは、不信仰の者に特権を与えるなら教会から退けられるべきであり、さらに兄と父の記憶に不当を加えることになる。その不当を重く責める兄と父が、書簡のなかに登場させられる。
Epistolarum classis I 17.0.4
AMBROSIUS episcopus beatissimo principi, et christianissimo imperatori VALENTINIANO. 1. Cum omnes homines, qui sub ditione Romana sunt, vobis militent imperatoribus, terrarum atque principibus, tum ipsi vos omnipotenti Deo et sacrae fidei militatis.
PL 16, 961A司教アンブロシウスより、いとも幸いなる君主、いともキリスト教的な皇帝ウァレンティニアヌスへ。1. ローマの支配下にいるすべての人は、地上の皇帝にして君主である諸君に仕える兵士であるが、諸君自身は、全能の神と聖なる信仰に仕える兵士である。
Epistolarum classis I 17.0.5
Aliter enim salus tuta esse non poterit, nisi unusquisque Deum verum, hoc est, Deum christianorum, a quo cuncta reguntur, veraciter colat; ipse enim solus verus est Deus, qui intima mente veneretur: Dii enim gentium daemonia, sicut Scriptura dicit (Psal. XCV, 5) .
PL 16, 961Bそうでなければ、救いは確かではありえないからである。各人が、真の神、すなわちキリスト教徒の神、万物を治める神を、真実に礼拝するのでなければ。ただこの神のみが真の神であり、心の奥底から崇められるべきである。聖書が言うように、「諸国民の神々は悪霊である」(詩篇95:5)。
Epistolarum classis I 17.0.6
2. Huic igitur Deo vero quisquis militat, et qui intimo colendum recipit affectu, non dissimulationem, non conniventiam, sed fidei studium et devotionis impendit.
PL 16, 961B2. それゆえ、この真の神に仕える兵士となる者、そして神を心の奥底の情で崇めるべきものとして受け入れる者は、見せかけでも黙認でもなく、信仰と献身の熱意を注ぐ。
Epistolarum classis I 17.0.7
Postremo si non ista, consensum saltem aliquem non debet colendis idolis, et profanis ceremoniarum cultibus exhibere. Nemo enim Deum fallit, cui omnia etiam cordis occulta manifesta sunt.
PL 16, 961B最後に、これら〔の熱意と献身〕を果たさないとしても、少なくとも、崇められるべきとされる偶像や、儀礼の冒瀆的な祭祀に、いかなる同意も示してはならない。神を欺く者は誰もいない。神には心の隠れたこともすべて明らかだからである。
Epistolarum classis I 17.0.8
3. Ergo cum a te, Imperator christianissime, fides Deo vero sit exhibenda, cum ipsius fidei studium, cautio atque devotio, miror quomodo aliquibus in spem venerit, quod debeas aras diis gentium tuo instaurare praecepto, ad usus quoque sacrificiorum profanorum praebere sumptum; quod enim jamdudum vel fisco vel arcae est vindicatum, de tuo magis conferre videbere, quam de suo reddere.
PL 16, 961C3. それゆえ、いともキリスト教的な皇帝よ、あなたからは真の神に対して信仰が示されなければならず、その信仰への熱意、慎重、献身も示されなければならない。そうであるのに、あなたが自らの命令で諸国民の神々の祭壇を復興し、冒瀆的な犠牲の用のために費用までも出すべきだと、どうして一部の者が期待を抱いたのか、私は不思議に思う。とうに国庫か金庫に没収されたものを、あなたは、彼らのものを返すというより、自分のものから寄付すると見られるだろう。
Epistolarum classis I 17.0.9
4. Et de dispendiis queruntur, qui numquam nostro sanguini pepercerunt, qui ipsa Ecclesiarum aedificia subruerunt.
PL 16, 961C4. 出費について嘆くのは、我々の血を決して惜しまなかった者たち、諸教会の建物そのものを掘り崩した者たちである。
Epistolarum classis I 17.0.10
Petunt etiam ut illis privilegia deferas, qui loquendi et docendi nostris communem usum Juliani lege proxima denegarunt, et privilegia illa, quibus saepe decepti sunt etiam christiani: nonnullos enim illis privilegiis partim per imprudentiam, partim propter publicarum necessitatum molestias declinandas irretire voluerunt; et quia non omnes fortes inveniuntur, etiam sub principibus christianis plerique sunt lapsi.
PL 16, 962A彼らはまた、あなたが特権を、ユリアヌスの直近の法で我々に語り教えるという共通の権利を拒んだ者たちに与えるよう、またあの特権を〔与えるよう〕求める。その特権によって、キリスト教徒でさえしばしば欺かれた。彼らは、ある者たちを、一つには無思慮のゆえに、一つには公の負担の煩わしさを避けようとして、その特権で絡め取ろうとした。誰もが強いとは限らないので、キリスト教の君主たちのもとでさえ、多くの者が倒れた。
Epistolarum classis I 17.0.11
3. Sed haec si jam sublata non essent, auferenda tuo imperio comprobarem: at cum per totum fere orbem a pluribus retro principibus inhibita interdictaque sint, Romae autem a fratre clementiae tuae, augustae memoriae Gratiano, fidei verae ratione sublata sint, et datis antiquata rescriptis; ne quaeso, vel fideliter statuta convellas, vel fraterna praecepta rescindas.
PL 16, 962A3.〔二度目の「3.」。位置からは 5〕 これらがすでに廃されていなかったとしても、あなたの支配のもとで廃されるべきだと私は認めるだろう。だが、ほぼ全世界において、これまでの多くの君主たちによって禁じられ、差し止められており、ローマでも、あなたの寛容の兄、尊き記憶のグラティアヌスによって、真の信仰の道理に従って廃され、出された勅答によって無効にされたのだから、お願いする、忠実に定められたことを覆さず、兄の命令を取り消さないでほしい。
Epistolarum classis I 17.0.12
De negotiis civilibus, si quid statuit, nemo putat esse temerandum; et praeceptum de religione calcatur.
PL 16, 962B民事の事柄については、〔皇帝が〕何かを定めたなら、誰もそれを犯してはならないと考える。ところが宗教についての命令は踏みにじられる。
Epistolarum classis I 17.0.13
6. Nullus obrepat juniori aetati tuae: sive ille gentilis est, qui ista deposcit, non debet mentem tuam vinculis suae superstitionis innectere: sed proprio studio docere et admonere te debet, quemadmodum verae fidei studere debeas; quando ille tanto motu veri vana defendit.
PL 16, 962B6. 誰もあなたの若い年齢につけ込んではならない。これを要求している者が異教徒であるなら、彼はあなたの精神を自らの迷信の鎖に結びつけるべきではない。むしろ自らの熱意によって、あなたがどのように真の信仰に励むべきかを教え、諭すべきである。彼は、空しいものを、真理を守るかのようなこれほどの熱情で守っているのだから〔tanto motu veri の係りは定かでない。「真理への熱情のような」と取った〕。
Epistolarum classis I 17.0.14
Deferendum meritis clarorum virorum et ego suadeo: sed Deum certum est omnibus praeferendum. 7. Si de re militari est consulendum, debet exercitati in praeliis viri exspectari sententia, consilium comprobari: quando de religione tractatus est, Deum cogita.
PL 16, 962B名高い人々の功績には敬意を払うべきだと、私も勧める。だが、神がすべてに優先されるべきことは確かである。7. 軍事について協議するなら、戦いで鍛えられた人の意見を待ち、その助言を認めるべきだ。宗教が論じられるときには、神を思え。
Epistolarum classis I 17.0.15
Nullius injuria est, cui Deus omnipotens antefertur. Habet ille sententiam suam. Invitum non cogitis colere, quod nolit; hoc idem vobis liceat, Imperator, et unusquisque patienter ferat, si non extorqueat imperatori, quod moleste ferret, si ei extorquere cuperet imperator.
PL 16, 962C全能の神が優先されることは、誰に対する不正でもない。彼には彼の考えがある〔ille は異教徒を指すと取った〕。諸君は、望まないものを崇めることを、望まない者に強いない。皇帝よ、これと同じことが諸君にも許されるように。そして各人は、もし皇帝が自分にそれを強いようとしたなら不快に思うようなことを、皇帝に強いないかぎり、辛抱強く耐えるがよい。
Epistolarum classis I 17.0.16
Ipsis gentilibus displicere consuevit praevaricantis affectus; libere enim debet defendere unusquisque fidele mentis suae et servare propositum.
PL 16, 962C背反する者の心情は、異教徒たち自身にも気に入られないのが常である。各人は、自らの精神の忠実な決意を自由に擁護し、守るべきだからである。
Epistolarum classis I 17.0.17
8. Quod si aliqui nomine christiani tale aliquid decernendum putant, mentem tuam vocabula nuda non capiant, nomina cassa non fallant. Quisquis hoc suadet, sacrificat, et quisquis hoc statuit: tolerabilius tamen est unius sacrificium, quam lapsus omnium.
PL 16, 962C8. もし名ばかりのキリスト教徒の中に、そのようなことを決すべきだと考える者がいるなら、あなたの精神を空虚な言葉がとらえず、中身のない名があなたを欺かないように。これを勧める者は犠牲を献げているのであり、これを定める者もそうである。それでも、一人の犠牲のほうが、すべての人の堕落よりは耐えやすい。
Epistolarum classis I 17.0.18
Totus hic christianorum periclitatur senatus. 9. Si hodie gentilis aliquis, Imperator, quod absit, aram statueret simulacris, et eo convenire cogeret christianos; ut sacrificantibus interessent, ut oppleret anhelitus et ora fidelium cinis ex ara, favilla de sacrilegio, fumus ex busto: et in ea curia sententiam diceret, ubi jurati ad aram simulacri in sententiam cogerentur (propterea enim interpretantur aram locatam, ut ejus sacramento, ut ipsi putant, unusquisque conventus consuleret in medium, cum majore jam curia christianorum numero sit referta), persecutionem esse crederet christianus, qui cogeretur tali optione ad senatum venire: quod fit plerumque; nam et injuriis convenire coguntur.
PL 16, 963Aこの件で、キリスト教徒の元老院全体が危うくなっている。9. 皇帝よ、もし今日、ある異教徒が――あってはならないことだが――偶像のために祭壇を据え、キリスト教徒をそこに集まらせて、犠牲を献げる者たちに立ち会わせ、祭壇からの灰、冒瀆の行いからの火の粉、火葬の薪からの煙が、信者たちの息と口を満たすようにし、また、偶像の祭壇に誓わせたうえで意見を述べさせられる議場で自らの意見を述べるとしたら(というのも、祭壇が置かれたのは、彼ら自身が思うところでは、集まった各人がその誓約によって公に諮ることができるためだと解されているからだ。議場はすでにキリスト教徒のより多い数で満たされているのに)、そのような選択のもとで元老院に来るよう強いられるキリスト教徒は、迫害だと考えるであろう。これはしばしば起きている。実際、不当な扱いを受けながら集まるよう強いられているのである。
Epistolarum classis I 17.0.19
Te ergo imperatore, christiani in aram jurare cogentur? Quid est jurare, nisi ejus quem testaris fidei tuae praesulem, divinam potentiam confiteri? Te imperatore, hoc petitur et postulatur; ut aram jubeas elevari, sumptum sacrificiis profanis dari?
PL 16, 963Bでは、あなたが皇帝であるのに、キリスト教徒は祭壇に誓うよう強いられるのか。誓うとは、自らの誠実の保証人として証人に立てる者の神的な力を告白することでなくて何であろう。あなたが皇帝であるのに、これが求められ要請されている。祭壇を高く建てることを命じ、冒瀆的な犠牲のために費用を出すことを。
Epistolarum classis I 17.0.20
10. Sed hoc non potest sine sacrilegio decerni; unde rogo te ne id decernas, statuas, vel in ejusmodi decreta subscribas.
PL 16, 963B10. しかし、これは神聖冒瀆なしには決することができない。それゆえ私はあなたに願う、それを決定せず、定めず、またそのような決定に署名しないでほしい。
Epistolarum classis I 17.0.21
Convenio fidem tuam Christi sacerdos: omnes conveniremus episcopi, nisi incredibile hoc et repentinum ad aures pervenisset hominum, quod tale aliquid esset vel in consistorio suggestum tuo, vel a senatu petitum.
PL 16, 963B私はキリストの司教として、あなたの信仰に訴える。もし、あなたの評議〔皇帝の宮廷の会議〕でそのようなことが進言された、あるいは元老院から求められたという、信じがたく突然の知らせが人々の耳に届いたのでなければ〔nisi の係りは定かでない〕、我々司教は皆あなたに訴え出たであろう。
Epistolarum classis I 17.0.22
Sed absit ut hoc senatus petisse dicatur: pauci gentiles communi utuntur nomine. Nam et ante biennium ferme, cum hoc petere tentarent, misit ad me sanctus Damasus Romanae Ecclesiae sacerdos, judicio Dei electus, libellum quem christiani senatores dederunt, et quidem innumeri, postulantes nihil se tale mandasse, non congruere gentilium istiusmodi petitionibus, non praebere consensum: questi etiam publice privatimque se non conventuros ad curiam, si tale aliquid decerneretur.
PL 16, 963Cだが、これを元老院が求めたと言われることなど、あってはならない。少数の異教徒が共通の名を用いているにすぎない。というのも、およそ二年前にも、彼らがこれを求めようとしたとき、神の判断によって選ばれたローマ教会の司教、聖なるダマススが、キリスト教徒の元老院議員たちが提出した請願書を私に送ってきたのである。それも数えきれないほど多くの者のものであった。そこで彼らは、自分たちはそのようなことを委任していないこと、異教徒のこの種の請願に同調しないこと、同意を与えないことを要請し、またそのようなことが決議されるなら、公にも私的にも、自分たちは元老院議場に集まらないと訴えていた。
Epistolarum classis I 17.0.23
Dignum est temporibus vestris, hoc est, christianis temporibus, ut dignitas christianis senatoribus abrogetur; quo gentilibus profanae deferatur voluntatis effectus?
PL 16, 964A諸君の時代、すなわちキリスト教の時代にふさわしいことだろうか、キリスト教徒の元老院議員から地位が剥奪されるのが。何のために〔quo は「何のために」と取った〕、異教徒に冒瀆的な意志の成就が与えられるのか。
Epistolarum classis I 17.0.24
Hunc libellum ego fratri clementiae vestrae direxi; unde constitit non senatum aliquid de superstitionis impensis mandasse legatis. 11. Sed fortasse dicatur: Cur dudum non interfuerint senatui, cum ista peterentur?
PL 16, 964Aこの請願書を、私は諸君の寛容の兄に送った。それによって、元老院が使節たちに迷信の費用についていかなることも委任しなかったことが明らかになった。11. だが、おそらくこう言われるであろう。「なぜ、これが求められたとき、彼らは以前、元老院に出席しなかったのか」と。
Epistolarum classis I 17.0.25
Satis loquuntur quid velint, qui non interfuerunt: satis locuti sunt, qui apud imperatorem locuti sunt. Et miramur tamen si privatis resistendi Romae eripiunt libertatem, qui nolunt esse liberum tibi non jubere, quod non probas; servare, quod sentis.
PL 16, 964A出席しなかった者たちは、何を望むかを十分に語っている。皇帝の前で語った者たちも、十分に語った。それなのに、彼らがローマで私人たちから抵抗する自由を奪うとしても、我々は驚くだろうか。あなたが認めないことを命じない自由、あなたが思うことを守る自由さえ、あなたに持たせたくない者たちなのだから。
Epistolarum classis I 17.0.26
12. Et ideo memor legationis proxime mandatae mihi, convenio iterum fidem tuam, convenio mentem tuam; ne vel respondendum secundum hujusmodi petitionem gentilium censeas, vel in ejusmodi responsa sacrilegium subscriptionis adjungas.
PL 16, 964A12. それゆえ、先ごろ私に委ねられた使節の務めを思い、私は再びあなたの信仰に訴え、あなたの精神に訴える。異教徒たちのこの種の請願に従って返答すべきだと判断することのないように、またそのような返答に署名という神聖冒瀆を加えることのないように。
Epistolarum classis I 17.0.27
Certe refer ad parentem pietatis tuae principem Theodosium, quem super omnibus fere majoribus causis consulere consuesti. Nihil majus est religione, nihil sublimius fide. 12*.
PL 16, 964Bせめて、あなたの敬虔の父である君主テオドシウスに報告せよ。あなたは、ほとんどすべての重大な案件についてこの人に諮るのを常としてきた。宗教より大きなものはなく、信仰より崇高なものはない。12*.〔刷りは「12*.」で、ミーニュでは次の段落(Si civilis causa esset …)の頭に置かれる。「13.」は無く、その位置に当たる〕
Epistolarum classis I 17.0.28
Si civilis causa esset, diversae parti responsio servaretur; causa religionis est, episcopus convenio. Detur mihi exemplum missae relationis, ut ego plenius respondeam; et sic de omnibus consultus clementiae tuae parens respondere dignetur.
PL 16, 964Bもしこれが民事の訴えであれば、相手方に返答が留保されるであろう。だがこれは宗教の訴えである。私は司教として訴える。送られた上申書の写しが私に与えられるように。そうすれば私はより十分に答えられる。そのようにして、すべてについて諮られた、あなたの寛容の父が答えることを良しとするように。
Epistolarum classis I 17.0.29
Certe si aliud statuitur, episcopi hoc aequo animo pati et dissimulare non possumus; licebit tibi ad Ecclesiam convenire: sed illic non invenies sacerdotem, aut invenies resistentem.
PL 16, 964Bいずれにせよ、もし別のことが定められるなら、我々司教はこれを平静な心で耐えることも、見過ごすこともできない。あなたは教会に来てもよい。だが、そこには司教は見つからないか、見つかっても抵抗する者であろう。
Epistolarum classis I 17.0.30
14. Quid respondebis sacerdoti dicenti tibi: Munera tua non quaerit Ecclesia, quia templa gentilium muneribus adornasti? Ara Christi dona tua respuit, quoniam aram simulacris fecisti; vox enim tua, manus tua; et subscriptio tua, opus est tuum.
PL 16, 964C14. あなたは、あなたに語りかける司教に何と答えるのか。「教会はあなたの献げ物を求めない。あなたは異教徒の神殿を献げ物で飾ったからだ。キリストの祭壇はあなたの贈り物を退ける。あなたは偶像のために祭壇を造ったからだ。あなたの声も、あなたの手も、あなたの署名も、あなたの業なのだ。」
Epistolarum classis I 17.0.31
Obsequium tuum Dominus Jesus recusat et respuit, quoniam idolis obsecutus es; dixit enim tibi: Non potestis duobus dominis servire (Matth. VI, 25) . Privilegia tua sacratae Deo virgines non habent, et vindicant virgines Vestae?
PL 16, 964C「主イエスはあなたの服従を拒み、退ける。あなたが偶像に従ったからだ。主はあなたに言った。『汝らは二人の主人に仕えることはできない』(マタイ6:25)。神に献げられたおとめたちはあなたの特権を持たないのに、ウェスタのおとめたちはそれを要求するのか。」
Epistolarum classis I 17.0.32
Cur sacerdotes Dei requiris, quibus petitiones profanas gentilium praetulisti? Alieni erroris societatem suscipere non possumus. 15. Quid respondebis his verbis? Puerum esse te lapsum? Omnis aetas perfecta Christo est; omnis Deo plena.
PL 16, 965A「なぜあなたは神の司教たちを求めるのか。異教徒たちの冒瀆的な請願のほうを、彼らより優先したのに。他人の誤りへの連帯を、我々は引き受けることができない。」15. このような言葉に何と答えるのか。自分は子どもで、誤ったのだと言うのか。どの年齢もキリストにとって完全であり、どの年齢も神にとって満ちている。
Epistolarum classis I 17.0.33
Pueritia fidei non probatur: parvuli etiam Christum intrepido adversus persecutores ore confessi sunt. 16. Quid respondebis germano tuo?
PL 16, 965A信仰において幼さは認められない。幼い子らでさえ、迫害者に対して恐れない口でキリストを告白した。16. あなたは、あなたの兄に何と答えるのか。
Epistolarum classis I 17.0.34
Nonne tibi dicet: Victum me esse non credidi, quia te imperatorem reliqui: mori non dolui, quia te haeredem habebam: imperio me decedere non ingemui; quia imperia mea, praesertim de religione divina, omnibus saeculis mansura credebam?
PL 16, 965A彼はあなたにこう言うのではないか。「私は、自分が敗れたとは思わなかった。あなたを皇帝として残したからだ。死ぬことを悲しまなかった。あなたを相続人としていたからだ。帝位から去ることを嘆かなかった。私の命令は、とりわけ神的な宗教についてのものは、すべての世々に残ると信じていたからだ。」
Epistolarum classis I 17.0.35
Hos ergo titulos piae virtutis erexeram, has de saeculo manubias, haec spolia de diabolo, has ego de adversario omnium exuvias offerebam, in quibus aeterna victoria est. Quid mihi plus potuit meus hostis auferre?
PL 16, 965A「私は敬虔な徳のこれらの碑銘を立てていた。世から得たこれらの戦利品、悪魔から奪ったこれらの獲物、万人の敵から剥ぎ取ったこれらの武具を、私は捧げていたのだ。そこには永遠の勝利がある。私の敵は、これ以上に何を私から奪えただろうか。」
Epistolarum classis I 17.0.36
Abrogasti decreta mea: quod adhuc ille qui contra me levavit arma, non fecit. Nunc gravius telum corpore recipio, quod a fratre mea statuta damnantur. Meliore parte mei apud te periclitor; illa enim mors corporis, ista virtutis est.
PL 16, 965B「あなたは私の決定を廃した。私に対して武器を挙げたあの者でさえ、まだそれをしていない。いま私は、いっそう重い武器を体に受けている。私の定めが兄弟によって断罪されているのだから。私は私のよりよい部分において、あなたのもとで危うくされている。あれは体の死であり、これは徳の死だからである。」
Epistolarum classis I 17.0.37
Nunc mihi abrogatur imperium, et quod est gravius, abrogatur a tuis, abrogatur a meis: et id abrogatur, quod in me etiam mei adversarii praedicarunt. Si volens acquievisti, damnasti fidem meam: si invitus cessisti, prodidisti tuam.
PL 16, 965B「いま私の統治が取り消される。さらに重いことに、あなたの者たちによって、私の者たちによって取り消される。しかも取り消されるのは、私の敵たちでさえ私について称えたことである。あなたが進んで同意したのなら、私の信仰を断罪したことになる。意に反して譲ったのなら、自分の信仰を裏切ったことになる。」
Epistolarum classis I 17.0.38
Ergo, quod gravius est, et in te periclitor. 16*. Quid respondebis etiam patri, qui te majore dolore conveniet, dicens: De me, fili, pessime judicasti, qui putasti quod ego gentilibus conniventiam praestitissem: nemo ad me detulit aram esse in illa Romana curia; numquam tantum nefas credidi, quod in communi illo christianorum gentiliumque concilio sacrificarent gentiles, hoc est, insultarent gentiles praesentibus christianis, et inviti christiani interesse sacrificiis cogerentur.
PL 16, 965B「それゆえ、さらに重いことに、私はあなたにおいても危うくされている。」16*.〔刷りは「16*」〕 あなたは父にも何と答えるのか。父はさらに大きな悲しみをもってあなたに訴え、こう言うだろう。「子よ、あなたは私について最悪の判断をした。私が異教徒たちに黙認を与えたと考えたのだ。ローマのあの議場に祭壇があると、私に報告した者は誰もいなかった。キリスト教徒と異教徒の共通のあの議会で、異教徒が犠牲を献げる、すなわちキリスト教徒が居合わせるなかで異教徒が侮辱を加え、望まないキリスト教徒が犠牲に立ち会わされるなどという許されざる悪事を、私は決して信じなかった。」
Epistolarum classis I 17.0.39
Multa et diversa crimina, me imperante, commissa sunt, ultus sum quaecumque sunt deprehensa: si quis tunc latuit, debet ergo dicere me probasse, quod ad me nemo detulerat? De me pessime judicasti, si mihi superstitio aliena, non fides mea servavit imperium.
PL 16, 965C「私が統治していたとき、多くの様々な犯罪が行われたが、発覚したものは私がすべて罰した。そのとき誰かが隠れおおせたとして、それゆえ、私は、誰も私に報告しなかったことを是認したと言うべきだろうか。もし私に統治を保たせたのが、私の信仰ではなく他人の迷信であったというなら、あなたは私について最悪の判断をしたことになる。」
Epistolarum classis I 17.0.40
17. Unde cum id advertas, Imperator, Deo primum, deinde patri et fratri injurias irrogari, si quid tale decernas; peto ut id facias, quod saluti tuae apud Deum intelligis profuturum.
PL 16, 965C17. それゆえ、皇帝よ、そのようなことを決するなら、まず神に、次に父と兄に不当が加えられることにあなたは気づくのだから、神のもとであなたの救いに益になると理解することを行うよう、私は願う。