Epistolarum classis I 27.0.1
Aegyptiorum abominationes IRENAEUM docet pecora esse: hinc intelligi pietatem atque virtutem improbis displicere; ac proinde viros bonos contrariis instare studiis oportere.
PL 16, 1046Cエジプト人の忌むべきものとは家畜であるとイレナエウスに教え、そこから、敬虔と徳は悪しき者たちに嫌われること、したがって善き人々は反対の営みに励まなければならないことが理解される。
Epistolarum classis I 27.0.2
Hoc illustratur exemplo uxorum Jacob ad fugiendum patrem sequendumque conjugem consensum praebentium: qua in allegoria quidnam praestare conveniat accedentes ad Ecclesiam declaratur. AMBROSIUS IRENAEO salutem.
PL 16, 1046Cこれはヤコブの妻たちの例によって明らかにされる。彼女たちは、父から逃れて夫に従うことに同意したのである。この寓意において、教会に近づく者たちが何を果たすのが適切かが示される。アンブロシウスよりイレナエウスへ、挨拶を送る。
Epistolarum classis I 27.0.3
1. Moveri te significasti mihi, eo quod legeris: Abominanda apud Aegyptios immolemus Deo (Exod. VIII, 26) .
PL 16, 1046D1. 「エジプト人にとって忌むべきものを、我々は神に献げよう」(出エジプト記8:26)と読んだので心が動かされた、とあなたは私に知らせた。
Epistolarum classis I 27.0.4
Sed habuisti quo istud solveres; quia in Genesi scriptum est quod Aegyptii pastorem pecorum abominabantur (Gen. XLVI, 34) , non utique propter hominem, sed propter pecora.
PL 16, 1047Aしかし、あなたにはそれを解く手立てがあった。創世記には、エジプト人は家畜の牧者を忌んだと書かれているが(創世記46:34)、それは決して人のゆえではなく、家畜のゆえだからである。
Epistolarum classis I 27.0.5
Illi enim aratro terram invertebant: Abraham autem, et Jacob, et postea Moyses et David pastores fuerunt, regalem quamdam in hoc munere disciplinam induentes. 2. Oderant ergo Aegyptii immolata sacrificia, id est, perfecta studia virtutum, et plena disciplinae.
PL 16, 1047A実際、彼らは鋤で地をひっくり返していたが、アブラハムとヤコブ、のちにはモーセとダビデは牧者であり、この務めにおいて、王にふさわしい規律とでもいうものをまとっていたのである。2. したがってエジプト人は、献げられた犠牲、すなわち徳の完全で規律に満ちた営みを憎んだ。
Epistolarum classis I 27.0.6
Quod ergo vitiosi oderunt, hoc apud bonos sincerum ac pium est. Opus virtutis detestatur luxuriosus, helluo refugit.
PL 16, 1047Aゆえに、悪徳に染まった者たちが憎むものは、善き人々にとっては純粋で敬虔なものである。放縦な者は徳の業を忌み嫌い、大食漢は避ける。
Epistolarum classis I 27.0.7
Aegyptium itaque corpus, quod illecebras diligit, aversatur animae virtutes, abominatur imperium, refugit virtutum disciplinas, et omnia opera, quae hujusmodi sunt.
PL 16, 1047Aこうして、誘惑を愛するエジプトの体は、魂の徳を嫌い、その支配を忌み、徳の規律と、そうした一切の業を避ける。
Epistolarum classis I 27.0.8
3. Quae ergo Aegyptius refugit, Aegyptius ille et non homo, haec tu amplectere, qui habes humanitatis scientiam. Illa autem declina, quae illi sequuntur atque eligunt; quoniam duo sibi ista congruere non possunt, prudentia et insipientia.
PL 16, 1047B3. したがって、エジプト人――あの、人ではなくエジプト人である者――が避けるものを、人間らしさの知を持つあなたは受け入れよ。彼らが追い求め、選ぶものからは身を転じよ。思慮と愚かさという二つは、互いに相容れないからである。
Epistolarum classis I 27.0.9
Itaque sicut iis quae in quodam censu imprudentiae atque intemperantiae sunt, abdicat se prudentia, abdicat continentia: ita eorum exsors omnis insipiens est atque incontinens, quae in bonis atque in haereditate sapientis viri sunt et continentis.
PL 16, 1047Bそれゆえ、思慮も自制も、無思慮と放縦というある種の財産に属するものからは身を引くように、愚かで自制のない者は皆、賢く自制のある人の善と相続に属するものにあずかれない。
Epistolarum classis I 27.0.10
4. Denique sanctae illae tali conjugio Lia et Rachel, una laboriosa, altera aspiratio fortis, refugientes non generis necessitudinem, sed morum discrepantiam; cum viri exerciti Jacob sermone edoctae essent, quod vellet discedere, ut Laban et filiorum ejus invidiam declinaret atque ignaviam, responderunt: Numquid est nobis portio aut haereditas in domo patris nostri?
PL 16, 1047B4. 実に、そのような結婚をしたあの聖なるレアとラケル――一人は労苦する者、もう一人は力強い切望――は、血縁の絆ではなく、品行の不一致を避けた。鍛えられた夫ヤコブの言葉で、彼が去ろうとしていること、ラバンとその子らの妬みと怠惰を避けようとしていることを教えられたとき、彼女たちは答えた。「我々に、我々の父の家にいかなる分け前や相続があるだろうか。」
Epistolarum classis I 27.0.11
Nonne sicut alienae aestimamur ei? Vendidit enim nos, et devoravit pretium nostrum (Gen. XXXI, 14, 15) .
PL 16, 1047C「我々は彼にとって、他人と見なされているのではないか。彼は我々を売り、我々の代価を食い尽くしたのだから」(創世記31:14, 15)。
Epistolarum classis I 27.0.12
Ecce primum, quia ignavus et invidus laboriosam et disciplinae tenacem alienat a se ac defugit, seseque cupit separare; quoniam eas oneri esse cernit sibi, putat se lucrum fecisse, quod alienavit eas, et hoc esse suum pretium judicat, eumque fructum voluptatis suae.
PL 16, 1047C見よ、まず、怠惰で妬み深い者は、労苦する者、規律を固く守る者を自分から遠ざけ、避け、自ら分かれようとする。彼女たちが自分の重荷であると見て、遠ざけたことで利益を得たと考え、これこそ自分の代価であり、自らの快楽の果実だと判断するのである。
Epistolarum classis I 27.0.13
5. Nunc audiamus quomodo quae habet virtus, non habeat ignavia; aiunt enim: Omnes divitiae et gloria, quam tulit Deus patri nostro, nobis erit, et filiis nostris (Ibid., 26) .
PL 16, 1047C5. 次に、徳が持つものを怠惰が持たないことを聞こう。彼女たちは言う。「神が我々の父から取り上げた富と栄光はすべて、我々と我々の子らのものとなる」(創世記31:26)〔引照は刷りのまま。位置からは31:16〕。
Epistolarum classis I 27.0.14
Merito, Deo arbitro, dicunt esse sublata, quia ipse est auctor bonorum, cujus gratia ignavi exuuntur; quia decorem haereditatis divinae capere improbi atque infirmi non queunt: succedit autem intentus, et spiritum in se fortis habens.
PL 16, 1048A彼女たちが、神を裁定者として、それらは取り上げられたと言うのは当然である。神こそ善いものの創始者であり、その恩寵によって怠惰な者たちは剥ぎ取られるからである。悪しき者や弱い者には、神の相続の栄えを受け取ることができない。それを継ぐのは、心を張りつめ、自らのうちに強い霊を持つ者である。
Epistolarum classis I 27.0.15
Quis autem fortis nisi solus Deus, qui omnia coercet et regit? 6. His ergo debetur haereditas Dei. Unde et Esaias dicit: Est haereditas credentibus in Domino (Isai. LIV, 17) . Et pulchre ait: Est haereditas; ipsa enim sola haereditas est, alia non est.
PL 16, 1048Aでは強い者とは、すべてを抑え治める神のほかに誰であろうか。6. ゆえに、神の相続は彼らに属する。そこでイザヤも言う。「主を信じる者たちには相続がある」(イザヤ54:17)。そして彼は見事に「相続がある」と言う。それだけが相続であり、他にはないからである。
Epistolarum classis I 27.0.16
Neque enim caecus thesaurus haereditas est, neque caduca omnia haereditatis habent commodum: sola est illa haereditas, in quibus est portio Deus.
PL 16, 1048A盲目の宝は相続ではなく、移ろうものはどれも相続の益を持たない。神が分け前となっている者たちにあるものだけが、相続である。
Epistolarum classis I 27.0.17
Unde sanctus Domini dicit: Portio mea Dominus (Psal. CLXXXVIII, 57) ; et alibi: Haeres factus sum testimoniorum tuorum (Ibid., 111) . Vides quae possideat justus, mandata Dei, oracula ejus, praecepta ejus.
PL 16, 1048Aそこで主の聖なる者は言う。「主こそ私の分け前」(詩篇188:57)。また別のところでは、「私は汝の証しの相続人となった」(詩篇188:111)〔詩篇の番号は刷りのまま。118篇の誤りらしい〕。義人が何を所有するか、あなたは見る。神の戒め、その託宣、その命令である。
Epistolarum classis I 27.0.18
In his dives est, in his pascitur, in his delectatur, quasi in omnibus divitiis. 7. Haec ergo possidentes Lia et Rachel, opes patrias non requirebant, in quibus erat pecunia adultera, irrationabilis species, et spiritalis expers vigoris.
PL 16, 1048Bそれらのうちに彼は富み、それらによって養われ、それらによって喜ぶ。あたかもあらゆる富のうちにいるかのように。7. これらを所有していたレアとラケルは、父の財産を求めなかった。その中には、偽りの金銭、理性なき見かけ、霊的な力を欠いたものがあったからである。
Epistolarum classis I 27.0.19
Denique quasi divites et liberae non eum divitem, sed egentem arbitrabantur. Omnis enim bonarum et liberalium consors disciplinarum neminem insipientium divitem putat, sed inopem atque egenum, abjectum quoque; etsi regalibus divitiis affluat, et superbus auro suam jactet potentiam.
PL 16, 1048B実に、彼女たちは、富める者であり自由の身である者として、彼を富める者でなく乏しい者と見なした。善き自由な学びを共にする者はみな、愚かな者のうち誰をも富める者とは思わず、貧しく乏しい者、卑しい者と考える。たとえ王のような富があふれ、金を誇って自らの権勢を自慢しようとも。
Epistolarum classis I 27.0.20
8. Fugienda est igitur talium societas, etiamsi qua generis copulentur necessitudine: noxiae sunt enim conversationes cum insipientibus, et inficiunt sobriam mentem ac decolorant; quia sicut adhaerens sancto sanctus eris, ita cum perverso perversus eris (Psal. XVII, 26, 27) .
PL 16, 1048B8. したがって、このような者たちとの交わりは避けるべきである。たとえ血縁の絆で結ばれていても。愚かな者との交際は有害であり、節度ある精神を染め、色を褪せさせる。「聖なる者に連なれば、汝は聖なる者となり、よこしまな者とともにあれば、汝はよこしまな者となる」(詩篇17:26, 27)からである。
Epistolarum classis I 27.0.21
Frequenter enim accidit, ut quis contra propositum suum intemperantem audiens, cum velit ipse continentiae disciplinam tenere, fuco insipientiae coloretur, meritoque contrariae sibi sunt et repugnantes disciplina atque insolentia.
PL 16, 1048Cしばしば、自制の規律を自ら保とうとしているのに、自らの意図に反して放縦な者の言葉を聞くことで、愚かさの染料に染まることがある。規律と傲慢が互いに相反し、対立するのは当然である。
Epistolarum classis I 27.0.22
9. Unde cum vir exercitatus earum sententiam quaereret, vocem emittunt probatae jam diuturno exercitio virtutis: Numquid est nobis portio aut haereditas in domo patris nostri (Gen. XXXI, 14) ? id est, consulis nos utrum velimus ab eo recedere?
PL 16, 1048C9. そこで、鍛えられた夫が彼女たちの考えを尋ねたとき、彼女たちは、長い徳の鍛錬によってすでに確かめられた者の声を発する。「我々に、我々の父の家に分け前や相続があるだろうか」(創世記31:14)。すなわち、我々が彼のもとから去ることを望むかどうかを、あなたは我々に尋ねるのか、ということである。
Epistolarum classis I 27.0.23
Quasi vero non cognoveris quod nullam habeamus cupiditatem ejus societatis, neque nos dulcis pluribus saecularium divitiarum cupiditas teneat, aut luxuriae laetitia?
PL 16, 1049Aまるで、あなたが知らなかったかのようではないか。我々があの人との交わりをまったく望んでおらず、多くの人にとって甘い、世俗の富への欲望も、放縦の喜びも、我々をとらえてはいないことを。
Epistolarum classis I 27.0.24
Haec sunt quae nos misera, ac nobis aliena duximus: haec sunt quae plena inopiae atque egestatis arbitramur. 10. Adjiciunt etiam causam secessionis, quia veram gloriam, et boni thesauri copias amisit Laban, in quibus nascimur.
PL 16, 1049Aこれこそ、我々が惨めで、我々にはふさわしくないと見なしたものであり、これこそ、欠乏と窮乏に満ちたものと我々が判断するものである。10. 彼女たちはさらに、離別の理由を付け加える。すなわち、ラバンは、真の栄光と、我々がそれらの中に生まれる善き宝の豊かさを失った、というのである。
Epistolarum classis I 27.0.25
Vigor datus est mentis, et bona moneta imaginis Dei et similitudinis; quia spiritalis moneta.
PL 16, 1049A精神の活力、そして神の像と似姿の善い貨幣が与えられた。霊的な貨幣だからである。
Epistolarum classis I 27.0.26
Amisit, quia splendida magis saeculi elegit, quam vera et utilia vitae suae: quorum decor expertem divinorum bonorum praeterit; quoniam ille quae putat pulchra, in iis se fallit ipsum et decipit. Unde audi ejus verba, et judica.
PL 16, 1049A彼がそれを失ったのは、自らの生にとって真実で有益なものよりも、世の輝かしいものを選んだからである。それら〔真実で有益なもの〕の美しさは、神の善きものに与らない者の目には留まらずに過ぎる。彼が美しいと思うものにおいて、彼は自分自身を欺き、だましているからである。だから、彼の言葉を聞いて判断せよ。
Epistolarum classis I 27.0.27
11. Secutus sanctum Jacob et filias suas; ne forte apud eas suorum vitiorum reperiret aliquid, et revocandi ad se haberet auctoritatem, coarguens justum, cum ratione esset redargutus, et nihil respondere ac referre posset, quo eum deberet tenere: Si annuntiasses, inquit, mihi, emisissem te (Ibid., 27) .
PL 16, 1049B11. 彼は聖なるヤコブと自分の娘たちを追った。もしや娘たちのもとに自分の悪徳の何かを見いだし、彼女たちを自分のもとへ呼び戻す権威を得られはしないかと思ったのである〔ne forte は「もしや…ではないか」の意に取った。文の係りは崩れている〕。だが義人を責めようとして、かえって理によって反駁され、彼を引き止める根拠となるものを何も答え返すことができず、彼は言う。「もし汝が私に知らせていたなら、私は汝を送り出しただろう」(創世記31:27)。
Epistolarum classis I 27.0.28
In quo prodidit quid justus fugerit, ne eum prosequeretur, ne deduceret, ne tali comitatu stipatus procederet. Primum quod multorum dominorum mancipio se subjicere non debuit; ut ab eo tamquam servulus dimitteretur.
PL 16, 1049Bこの言葉において彼は、義人が何を避けたのかを明らかにした。すなわち、ラバンが追って来ること、見送ること、そのような随行に囲まれて進むことを避けたのである。第一に、多くの主人の隷属に身を服させるべきではなく、彼から奴隷のように送り出されるべきではなかったことである。
Epistolarum classis I 27.0.29
Deinde quia vir exercitio intentus, et quaerens veram viam ad virtutem persequi, non hominem deductorem, sed oracula quaesivit coelestia. Quae me, inquit, hinc praeceperunt abire, et nunc comitantur viantem. 12. Sed quomodo me dimisisses?
PL 16, 1049B第二に、鍛錬に心を向けた人として、徳へ至る真の道を追い求めていた彼は、人間の案内人ではなく、天の託宣を求めたことである。それらは私にここから去るよう命じ、いま旅する私に付き添っている、と彼は言う〔以下、ヤコブがラバンに向けて語る調子が続く〕。12. だが、汝はどのようにして私を送り出すつもりだったのか。
Epistolarum classis I 27.0.30
An cum laetitia tua, quae plena est moestitudinis, cum tympanis scilicet atque organis immoderata modulantibus, et sonis tibiarum suavibus insuavia resultantibus, sonis dissonis, crepitibus discrepantibus, vocibus mutis, cymbalis animam ferientibus?
PL 16, 1049C悲しみに満ちた汝の喜びとともに、か。すなわち、調子外れに鳴る太鼓と楽器、甘美に響くはずが不快に反響する笛の音、不協和な音、調子の合わない軋み、声なき声、魂を打つシンバルとともに、か。
Epistolarum classis I 27.0.31
His me delectari posse credidisti? his revocari? Haec sunt quae ego fugi: nec vereor verborum tuorum invidiam. Fugi, ne me talia sequerentur, ne quid de tuis accipiens abirem.
PL 16, 1049Cこれらによって私が喜ぶことができると、汝は考えたのか。これらによって呼び戻せると。私が逃れたのは、まさにこれらである。汝の言葉が向ける憎しみも恐れない。私が逃れたのは、このようなものが私に付いて来ないため、汝のものを何も受け取って去らないためである。
Epistolarum classis I 27.0.32
13. Non enim talibus deductoribus ad Ecclesiam Christi pervenitur, ad quam tendebat Jacob; ut eo deduceret populorum copias, inveheret nationum divitias, posteritatem infunderet, fugiens umbras inanium rerum, praeferens insensibilibus simulacris virtutum spirantem decorem, plausibilibus praeponens seria.
PL 16, 1049C13. 実に、ヤコブが目指した、キリストの教会へは、このような案内人によっては至れない。彼はそこへ、諸々の民の群れを導き、諸民族の富を運び入れ、子孫を注ぎ込もうとして、空しいものの影を避け、感覚なき像よりも徳の息づく美を選び、人の喝采を呼ぶものよりも真剣なものを選んだのである。
Epistolarum classis I 27.0.33
Vides enim quemadmodum convivia gentiles adornent, festa annuntient: sed ea piis mentibus infestiora sunt; quia iis plerique decipiuntur, dulcibus capiuntur epulis, capiuntur saltantium choris: dum jejunia nostra fugiunt, dum ea sibi aspera putant, dum corpori noxia et molesta arbitrantur.
PL 16, 1049Dあなたは見ているではないか、異教徒たちがどのように宴を飾り、祝祭を告げるかを。だがそれらは敬虔な精神にとってはいっそう有害である。多くの者がそれらに欺かれ、甘い饗宴にとらえられ、踊る者たちの輪舞にとらえられるからである。彼らは我々の断食を避け、それを自分には厳しいと考え、体に有害で煩わしいと判断している。
Epistolarum classis I 27.0.34
14. An opinatus es quia aurum tuum desiderarem? Sed non habes aurum igne examinatum, quo justi probantur (Psal. XI, 7) . An quia argentum cuperem? Sed non habes argentum, qui non habes splendorem alloquii coelestis.
PL 16, 1050A14. 汝は、私が汝の金を欲しがっていると思ったのか。だが汝は、義人たちが試される、火で試された金を持っていない(詩篇11:7)。それとも、私が銀を望んだとでも。だが汝は、天の語らいの輝きを持たないのだから、銀を持っていない。
Epistolarum classis I 27.0.35
Sed fortasse speravi quod adjiceres mihi ad obsequium servulos tuos? Ego vero liberos quaero, fugio servos peccati. Sed forte comites itineris, et duces viarum necessarii fuerunt? Utinam sequi possent! ego illis monstrarem Domini vias.
PL 16, 1050Aあるいは、汝が私の奉仕のために自分の奴隷たちを付け加えてくれると、私が期待したとでも。だが私が求めるのは自由な者であり、罪の僕たちからは逃れる。それとも、旅の道連れや道案内が必要だったのか。彼らが従えるなら良いのだが。私は彼らに主の道を示すだろう。
Epistolarum classis I 27.0.36
Sed qui Deum nescitis, vias ejus quomodo novistis? Vias ejus ingrediuntur electi Domino: non quicumque intrant eas, sed tamen nemo excluditur.
PL 16, 1050Bだが、神を知らない諸君が、どうして神の道を知っていようか。主に選ばれた者たちがその道に入る。誰でもそこに入るわけではないが、それでも誰も排除されない。
Epistolarum classis I 27.0.37
15. Sequatur qui paratus est, ingrediatur viam quae ducit ad Mesopotamiam; ut qui eam petit, per aquas transeat, aquas Tigris atque Euphratae, fortitudinis atque justitiae, per lacrymas poenitentiae, baptismum gratiae.
PL 16, 1050B15. 備えのできた者は従え。メソポタミアに通じる道に入れ。そこを目指す者は、水を渡る。すなわち、勇気と正義の、ティグリスとユーフラテスの水を、悔い改めの涙を、恩寵の洗礼を通って。
Epistolarum classis I 27.0.38
In ea est via exercitus Dei; omnes enim qui sunt in Ecclesia, Deo militant. In ea est grex ille insignis diversarum virtutum, quem Jacob sibi elegit; omnis enim sine signo anima, indocta et inerudita est, disciplinarum nescia: quae autem insignita, eadem dives operum, et gratiarum opima.
PL 16, 1050Bそこには神の軍勢の道がある〔In ea の指すものはメソポタミアとも道とも取れる〕。教会にいる者は皆、神のために兵として戦っているからである。そこには、ヤコブが自分のために選んだ、さまざまな徳の印をつけられたあの群れがある。印のない魂はみな、学びがなく教えられておらず、規律を知らない。だが印をつけられた魂は、業に富み、恩寵に満ちている。
Epistolarum classis I 27.0.39
16. Ad eam qui venit, iratum fratrem reconciliet prius. Ad eam qui venit, Sichimam pretiosam illam et actuosam inhabitet virtutum officinam, ubi laesae castitatis gravis est ultio.
PL 16, 1050B16. そこへ来る者は、まず怒れる兄弟と和解せよ。そこへ来る者は、貴いあのシケム、徳の活発な工房に住め。そこでは、傷つけられた貞潔への報いは重い。
Epistolarum classis I 27.0.40
Ad eam qui venit, luctetur cum Deo; ut ad imitationem ejus se exerceat, ad humilitatem Christi et passiones ejus congrediatur. Tollat crucem suam, et Christum sequatur, (Matth. XVI, 24) .
PL 16, 1050Cそこへ来る者は、神と格闘せよ。彼に倣って〔ejus はヤコブとも神とも取れる〕自らを鍛え、キリストの謙遜とその受難へ立ち向かうために。「自分の十字架を取り、キリストに従え」(マタイ16:24)。
Epistolarum classis I 27.0.41
Denique bonus congressor non aemulatur, non inflatur; immo etiam benedicit congredientem sibi tali munere.
PL 16, 1050C実に、良い格闘者は妬まず、思い上がらず、むしろ自分と組み合う者を、このような賜物をもって祝福さえする。
Epistolarum classis I 27.0.42
17. Sequamur ergo sanctum Jacob, et vias ejus; ut perveniamus ad eas passiones, ad eas congressiones, perveniamus ad humerum, perveniamus ad patientiam matrem fidelium, et ad patrem Isaac, id est jucunditatis capacem, laetitiae redundantem.
PL 16, 1050C17. それゆえ我々は、聖なるヤコブとその道に従おう。そうしてあの受難に、あの格闘に至り、肩に至り〔肩の喩えの指すところは定かでない〕、信じる者たちの母である忍耐に至り、父イサク、すなわち快さを受け入れ、喜びがあふれる者のもとに至ろう。
Epistolarum classis I 27.0.43
Ubi jam patientia, ibi laetitia; quia post tribulationes patientia, patientia autem probationem operatur, in qua est spes, de qua non confundimur; quoniam qui non fuerit confusus crucem Christi, nec Christus confundetur in eo (Rom. V, 3) .
PL 16, 1050C忍耐のあるところには、すでに喜びがある。苦難のあとに忍耐があり、忍耐は試練を生み、その中に希望があり、その希望について我々は恥じないからである。キリストの十字架を恥としなかった者を、キリストもまた恥とはしない(ローマ5:3)。
Epistolarum classis I 27.0.44
Vale, fili, et non erubescas patrem interrogare, qui non erubescis in passionibus Christi gloriari.
PL 16, 1051A健やかであれ、子よ。父に尋ねることを恥じるな。キリストの受難を誇ることを恥じないあなたなのだから。