Epistolarum classis I 22.0.1
Inventione corporum Gervasii ac Protasii martyrum nuntiata, refert se ad populum illa dixisse: Coelos esse martyres, sicut et apostolos: diem quoque fuisse illorum confessionem: eosdem a Domino humiliatos, ac deinde suscitatos de terra; idque eorum resurrectionem esse, cum tot miracula operati sint: gratias ob tantum praesidium Deo egisse, illudque amplificasse ex gestis Elisaei: tandem reliquiarum descriptionem, ac translationis consilium populari plausu excepta.
PL 16, 1019A殉教者ゲルウァシウスとプロタシウスの遺骸が見つかったことを知らせ、彼〔アンブロシウス〕は次のことを民に語ったと述べる。殉教者たちは使徒たちと同じく天である。彼らの告白もまた〔一つの〕日であった。彼らは主によって低くされ、のち大地から起こされた。これほど多くの奇跡を行ったことが、彼らの復活である。これほどの守りを与えた神に感謝を献げ、それをエリシャの事績によって敷衍した。ついに遺骸の記述と移葬の方針が、民の喝采をもって受け入れられたと述べる。
Epistolarum classis I 22.0.2
Subjungit sequentis diei sermonem, quo, memorata Catholicorum laetitia, invidentiam Arianorum exagitavit, ostendens eos, dum evidenti miraculo fidem negant, Judaeorum similes esse, atque aliter credere, quam martyros crediderunt: dum vero Trinitatem quam daemones confitebantur, non agnoscerent, ipsis daemoniis esse pejores.
PL 16, 1019A次の日の説教を付け加える。そこで公同の信徒たちの喜びを述べたうえで、アレイオス派の妬みを非難する。彼らは、明白な奇跡を信じようとしないとき、ユダヤ人に似ており、殉教者たちが信じたのとは異なって信じていること、また、悪霊たちが告白した三位一体を認めないとき、悪霊たちそのものよりも悪いことを示している。
Epistolarum classis I 22.0.3
Dominae sorori vitae atque oculis praeferendae frater. 1. Quia nihil sanctitatem tuam soleo eorum praeterire, quae hic te geruntur absente; scias etiam sanctos martyres a nobis repertos.
PL 16, 1019B命と目にもまさって大切な、主なる姉へ、弟より。1. あなたの聖性に、あなたの不在のあいだにここで行われることを、私は何一つ知らせずにおかないのが常であるから、聖なる殉教者たちが我々によって見いだされたことも知っておくがよい。
Epistolarum classis I 22.0.4
Nam cum ego basilicam dedicassem, multi tamquam uno ore interpellare coeperunt dicentes: Sicut Romanam basilicam dedices. Respondi: Faciam, si martyrum reliquias invenero. Statimque subiit veluti cujusdam ardor praesagii. 2. Quid multa?
PL 16, 1019B実は、私が聖堂を献堂したとき、多くの者がまるで一つの口のように、こう言って迫り始めた。「ローマ聖堂〔Romana basilica。ローマ市の聖堂ではなく、この町で「ローマ聖堂」と呼ばれる聖堂を言うと取った〕を献堂したのと同じように〔これも〕献堂してくれ」と。私は答えた。「殉教者たちの遺骸を見いだしたなら、そうしよう」。するとただちに、ある予感の熱のようなものが私に湧き上がった。2. 多くを語るまでもない。
Epistolarum classis I 22.0.5
Dominus gratiam dedit: formidantibus etiam clericis jussi eruderari terram eo loci, qui est ante cancellos sanctorum Felicis atque Naboris.
PL 16, 1019B主は恩寵を与えた。聖職者たちさえ怖れるなか、私は、聖なるフェリクスとナボルの格子の前にあたる場所の地面を掘り起こすよう命じた。
Epistolarum classis I 22.0.6
Inveni signa convenientia: adhibitis etiam quibus per nos manus imponenda foret, sic sancti martyres eminere coeperunt; ut, adhuc nobis silentibus, arriperetur urna, et sterneretur prona ad locum sancti sepulcri.
PL 16, 1019B私は符合するしるしを見いだした。しかも、私によって按手がなされるはずの者たちが連れてこられると、聖なる殉教者たちは、我々がまだ黙っているうちに、一人の女が捕らえられて、聖なる墓所の方へうつぶせに倒れ伏すほどに、際立って現れ始めた〔底本は urna(壺)。壺では文意が通らないので una(一人の女)と読む〕。
Epistolarum classis I 22.0.7
Invenimus mirae magnitudinis viros duos, ut prisca aetas ferebat. Ossa omnia integra, sanguinis plurimum. Ingens concursus populi per totum illud biduum. Quid multa?
PL 16, 1020A我々は、昔の時代が生んだような、驚くべき大きさの男二人を見いだした。骨はすべて完全で、血がおびただしかった。この二日間、民の大変な群れが集まった。多くを語るまい。
Epistolarum classis I 22.0.8
Condivimus integra ad ordinem: transtulimus vespere jam incumbente ad basilicam Faustae: ibi vigiliae tota nocte, manus impositio. Sequenti die transtulimus ea in basilicam, quam appellant Ambrosianam. Dum transferimus, caecus sanatus est.
PL 16, 1020A我々は全体をそろったまま順序どおりに納め、夕方が迫るころファウスタの聖堂へ移した。そこでは夜通し徹夜の祈りがあり、按手があった。翌日、アンブロシウス聖堂と呼ばれる聖堂へ移した。移しているあいだに、盲人が癒やされた。
Epistolarum classis I 22.0.9
Talis mihi ad populum fuit sermo: 3. Cum tam effusam, tamque inauditam considerarem conventus vestri celebritatem, et divinae gratiae munera, quae in sanctis martyribus refulserunt, imparem me, fateor, huic muneri judicabam; nec fieri posse, ut sermone absolverem, quod vix possumus animo intendere, oculis comprehendere.
PL 16, 1020Aそのとき私が民に語った説教は次のとおりである。3. 諸君の集まりのこれほど溢れんばかりの、前例のない盛況と、聖なる殉教者たちにおいて輝いた神の恩寵の賜物を考えるとき、私は、この務めに自分は力不足だと、正直に判断していた。我々が心でかろうじて思い描き、目でかろうじて捉えうることを、説教で言い尽くすことなどできはしない、と。
Epistolarum classis I 22.0.10
Sed ubi sanctarum legi coepit series Scripturarum, largitus est Spiritus sanctus, qui [locutus] est in prophetis, quo dignum aliquid tanto coetu et exspectatione vestra, martyrumque sanctorum meritis proferamus.
PL 16, 1020Bしかし、聖なる聖書の連なりが読まれ始めると、預言者たちの内で語った聖なる霊が、これほどの集まりと諸君の期待、そして聖なる殉教者たちの功にふさわしい何かを、我々が述べられるように与えた。
Epistolarum classis I 22.0.11
4. Coeli, inquit, enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII, 2) . Cum legitur hic psalmus, occurrit quod non tam elementa materialia, quam coelestia merita dignum Deo praeconium deferre videantur. Hodierno tamen fortuita lectione patuit qui coeli enarrant gloriam Dei.
PL 16, 1020B4. 「天は神の栄光を語る」と彼は言う(詩篇18:2)。この詩篇が読まれるとき、物質的な元素よりも天の功が、神にふさわしい宣布を献げているように思われる。しかし今日の、偶然の朗読によって、神の栄光を語る天が誰であるかが明らかになった。
Epistolarum classis I 22.0.12
Aspicite ad dextram meam, aspicite ad sinistram reliquias sacrosanctas: videte coelestis conversationis viros, spectate animi sublimis tropaea. Isti sunt coeli, qui enarrant gloriam Dei: haec opera manuum ejus quae annuntiat firmamentum.
PL 16, 1020B私の右を見よ、左を見よ、聖なる遺骸を。天の生き方をした人々を見よ。高い心の戦勝記念碑を眺めよ。この者たちこそ、神の栄光を語る天である。大空が告げ知らせる、神の手の業とは、これである。
Epistolarum classis I 22.0.13
Non enim eos saecularis illecebra, sed divini operis gratia, ad firmamentum sacratissimae passionis evexit: multoque ante morum virtutumque documentis annuntiavit in his martyrium, quod adversus lubricum saeculi hujus stabiles permanserunt.
PL 16, 1021A彼らを大空へ、いとも聖なる殉教の大空へと引き上げたのは、世俗の誘惑ではなく、神の業の恩寵だからである。そのずっと前から、その恩寵は、彼らの振る舞いと徳の証しによって、彼らにおける殉教を告げ知らせていた。この世の滑りやすさに抗して、彼らは揺るがず踏みとどまったのだから。
Epistolarum classis I 22.0.14
5. Coelum erat Paulus, qui ait: Nostra conversatio in coelis est (Phil. III, 20) . Coeli erant Jacobus et Joannes: denique filii tonitrui nuncupantur (Marc. III, 17) ; et ideo quasi coelum Joannes Verbum apud Deum vidit (Joan. I, 1) .
PL 16, 1021A5. 天であったのはパウロである。彼は言う。「我々の生き方は天にある」(フィリピ3:20)。天であったのはヤコブとヨハネである。実に彼らは「雷の子ら」と呼ばれる(マルコ3:17)。だからこそヨハネは、天のように、言葉が神のもとにあるのを見たのである(ヨハネ1:1)。
Epistolarum classis I 22.0.15
Ipse Dominus Jesus perpetui luminis erat coelum, cum enarraret Dei gloriam, sed eam quam nemo ante conspexerat. Et ideo dixit: Deum nemo vidit umquam, nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit (Joan. I, 18) .
PL 16, 1021A主イエス自身は、神の栄光を語ったとき、永遠の光の天であった。しかしそれは、これまで誰も見たことのない栄光であった。だからこう言った。「父のふところにいる独り子である子のほかには、神を見た者はこれまで誰もいない。その子が自ら語った」(ヨハネ1:18)。
Epistolarum classis I 22.0.16
Opera quoque manuum Dei si quaeris, audi Job dicentem: Spiritus divinus, qui fecit me (Job XXXIII, 4). Et ideo adversus diaboli tentamenta firmatus, inoffensae vestigium constantiae servavit. Sed veniamus ad reliqua.
PL 16, 1021B神の手の業をもし尋ねるなら、ヨブが言うのを聞け。「私を作った神の霊」(ヨブ記33:4)。それゆえ彼は、悪魔の誘惑に対して強められ、つまずくことのない堅固さの足跡を保った。しかし残りへ進もう。
Epistolarum classis I 22.0.17
6. Dies, inquit, diei eructat verbum (Psal. XVIII, 3) . Ecce veri dies, quos nulla caligo noctis interpolat.
PL 16, 1021B6. 「日は日に言葉を吐き出す」と彼は言う(詩篇18:3)。見よ、夜の闇が断ち切ることのない、まことの日々を。
Epistolarum classis I 22.0.18
Ecce veri dies pleni luminis et fulgoris aeterni, qui non perfunctorio sermone verbum Dei, sed intimo corde eructarunt in confessione constantes, in martyrio perseverantes.
PL 16, 1021B見よ、満ちた光と永遠の輝きのまことの日々を。彼らは通りいっぺんの言葉ではなく、心の奥から、告白において揺るがず、殉教において耐え抜いて、神の言葉を吐き出した。
Epistolarum classis I 22.0.19
7. Alius psalmus lectus dicit: Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra (Psal. CXII, 5) ?
PL 16, 1021B7. 読まれた別の詩篇は言う。「我々の主なる神のような者が誰かいようか。神は高きに住まい、天と地の低いものを顧みる」(詩篇112:5)。
Epistolarum classis I 22.0.20
Respexit sane humilia Deus, qui latentes sub ignobili cespite reliquias sanctorum martyrum suae Ecclesiae revelavit, quorum anima in coelo, corpus in terra: Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem (Ibid, 7); quos videtis ut eos cum principibus populi sui collocarit.
PL 16, 1021C実に神は低いものを顧みた。卑しい芝土の下に隠れていた聖なる殉教者たちの遺骸を、自らの教会に明らかにしたからである。彼らの魂は天に、体は地にある。「乏しい者を地から起こし、貧しい者を糞土から引き上げる」(詩篇112:7)。神が彼らを、自らの民の君主たちとともにどのように据えたかを、諸君は見ている。
Epistolarum classis I 22.0.21
Principes populi quos alios nisi sanctos martyres aestimare debemus, quorum jam in numerum diu ante ignorati Protasius Gervasiusque praeferuntur, qui sterilem martyribus Ecclesiam Mediolanensem, jam plurimorum matrem filiorum laetari passionis propriae fecerint et titulis et exemplis?
PL 16, 1021C民の君主たちを、聖なる殉教者たちのほかに誰と見なすべきだろうか。長らく知られなかったプロタシウスとゲルウァシウスは、今やその数のうちに加えられた。この二人は、殉教者を欠いて不妊であったミラノの教会を、すでに多くの子の母となったものとして、自らの殉教の栄誉と模範によって喜ばせたのである。
Epistolarum classis I 22.0.22
8. Nec hoc abhorreat a vera fide: Dies diei eructat verbum (Psal. XVIII, 2) , anima animae, vita vitae, resurrectio resurrectioni. Et nox nocti indicat scientiam, hoc est, caro carni, quorum passio veram fidei scientiam omnibus indicavit.
PL 16, 1021C8. 次のこともまた、まことの信仰に背かない。「日は日に言葉を吐き出す」(詩篇18:2)〔引照は刷りのまま。6. の段落では同じ句を詩篇18:3 と刷る〕、すなわち魂は魂に、生命は生命に、復活は復活に。「夜は夜に知識を告げる」、すなわち肉は肉に。その殉教が、信仰のまことの知識をすべての人に告げたのである。
Epistolarum classis I 22.0.23
Bonae noctes, noctes lucidae, quae habent stellas; Sicut enim stella a stella differt in claritate, ita et resurrectio mortuorum (I Cor. XV, 1) .
PL 16, 1022A善き夜、明るい夜、星をもつ夜。「星は星と栄光によって異なる。死者の復活もまたそうである」(一コリント15:1)〔引照は刷りのまま。文言は一コリント15:41–42 に当たる〕。
Epistolarum classis I 22.0.24
9. Non immerito autem plerique hanc martyrum resurrectionem appellant; videro tamen utrum sibi, nobis certe martyres resurrexerint.
PL 16, 1022A9. 多くの者がこれを殉教者たちの復活と呼ぶのは、理由のないことではない。殉教者たちが自分たちのために復活したのかどうかは、私が調べるとして、少なくとも我々のために、殉教者たちは復活したのである。
Epistolarum classis I 22.0.25
Cognovistis, immo vidistis ipsi multos a daemoniis purgatos: plurimos etiam, ubi vestem sanctorum manibus contigerunt, iis quibus laborabant, debilitatibus absolutos: reparata vetusti temporis miracula, quo se per adventum Domini Jesu gratia terris major infuderat, umbra quadam sanctorum corporum plerosque sanatos cernitis.
PL 16, 1022A諸君は知った、いや自ら見た。多くの者が悪霊から清められたのを。さらに、聖なる者たちの衣に手で触れるや、患っていた衰弱から解かれた者が非常に多いのを。主イエスの到来によって、より大いなる恩寵が地に注がれた昔の時代の奇跡が、取り戻されたのである。聖なる体の影のようなものによって、多くの者が癒やされたのを、諸君は目にしている。
Epistolarum classis I 22.0.26
Quanta oraria jactitantur! quanta indumenta super reliquias sacratissimas et tactu ipso medicabilia reposcuntur! Gaudent omnes extrema linea contingere; et qui contigerit, salvus erit.
PL 16, 1022Aどれほど多くの手巾が掲げられることか。どれほど多くの衣が、いとも聖なる遺骸の上に置かれ、触れただけで癒やす力をもつものとして求め返されることか。皆が、その布の端に触れることを喜ぶ。触れた者は救われる。
Epistolarum classis I 22.0.27
10. Gratias tibi, Domine Jesu, quod hoc tempore tales nobis sanctorum martyrum spiritus excitasti, quo Ecclesia tua praesidia majora desiderat. Cognoscant omnes quales ego propugnatores requiram, qui propugnare possint, impugnare non soleant.
PL 16, 1022B10. 主イエスよ、汝に感謝する。汝は今の時に、汝の教会がより大きな守りを望むときに、このような聖なる殉教者たちの霊を我々のために起こした。私がどのような擁護者を求めているかを、皆が知るように。守ることはできても、攻撃することを常としない者である。
Epistolarum classis I 22.0.28
Hos ego acquisivi tibi, plebs sancta, qui prosint omnibus, nemini noceant. Tales ego ambio defensores, tales milites habeo: hoc est, non saeculi milites, sed milites Christi. Nullam de talibus invidiam timeo, quorum quo majora, eo tutiora patrocinia sunt.
PL 16, 1022B聖なる民よ、私はこのような者たちをあなたのために得た。すべての人に益をなし、誰にも害を与えない者たちである。私が望む守り手はこのような者たち、私が持つ兵士はこのような者たちである。すなわち、世の兵士ではなく、キリストの兵士である。このような者たちについては、いかなる反感も恐れない。彼らの庇護は、大きいほど安全だからである。
Epistolarum classis I 22.0.29
Horum etiam illis ipsis, qui mihi eos invident, opto praesidia. Veniant ergo et videant stipatores meos; talibus me armis ambiri non nego: Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur (Psal. XIX, 8) .
PL 16, 1022B彼らの守りを、私は、私が彼らを持つことを妬む者たち自身のためにも望む。さあ来て、私の護衛たちを見るがよい。私がそのような武具で囲まれていることを、私は否まない。「ある者たちは戦車に、ある者たちは馬に〔頼る〕。だが我々は、我々の神である主の名によって大いなる者とされる」(詩篇19:8)。
Epistolarum classis I 22.0.30
11. Elisaeum Scripturae divinae series refert, cum ab exercitu Syrorum esset obsessus, dixisse timenti servulo, ne timeret: quia plures, inquit, pro nobis sunt, quam contra nos (IV Reg. VI, 16) ; et ut hoc probaret, petisse ut oculi Giezi aperirentur: quibus ille apertis, innumeros adesse vidit propheta exercitus Angelorum.
PL 16, 1022C11. 神の聖書の連なりは、エリシャがシリア人の軍勢に包囲されたとき、恐れる小さき僕に、恐れるなと言ったと伝える。「我々の側にいる者は、我々に敵対する者よりも多い」と彼は言った(列王記四6:16)。そしてこれを証するため、ゲハジの目が開かれるよう願った。その目が開かれると、彼は、天使たちの数えきれない軍勢がそこにいるのを見た〔底本は vidit propheta。propheta を主格に取ると「預言者が見た」となり、主格の ille(目を開かれたゲハジ)と合わない。ille を主語、propheta を奪格(預言者によって〔目を開かれ〕)と取った〕。
Epistolarum classis I 22.0.31
Nos etsi eos videre non possumus, sentimus tamen. Erant clausi isti oculi, quamdiu obruta sanctorum corpora delitescebant. Aperuit oculos nostros Dominus; vidimus auxilia, quibus sumus saepe defensi. Non videbamus haec, sed habebamus tamen.
PL 16, 1022C我々は彼らを見ることができなくとも、感じてはいる。聖なる者たちの体が埋もれて隠れていたあいだ、これらの目は閉じていた。主は我々の目を開いた。我々は、しばしばそれによって守られてきた助けを見た。我々はそれを見てはいなかったが、持ってはいたのである。
Epistolarum classis I 22.0.32
Itaque trepidantibus nobis quasi dixerit Dominus: Aspicite quantos vobis martyres dederim: ita reseratis oculis gloriam Domini speculamur, quae est martyrum passione praeterita, et operatione praesens.
PL 16, 1022Cそれゆえ、我々が怯えていたとき、主がこう言ったかのようである。「見よ、私が諸君にどれほど多くの殉教者を与えたかを」。こうして目が開かれて、我々は主の栄光を眺める。それは殉教の受難によって過ぎ去ったものであり、〔今は〕働きにおいて現在のものである。
Epistolarum classis I 22.0.33
Evasimus, fratres, non mediocrem pudoris sarcinam: patronos habebamus, et nesciebamus. Invenimus unum hoc, quo videamur praestare majoribus. Sanctorum martyrum cognitionem, quam illi amiserunt, nos adepti sumus.
PL 16, 1023A兄弟たちよ、我々は少なからぬ恥の重荷を免れた。我々は守り手たちを持っていながら、知らなかったのである。我々は、先人にまさると思われる点をただ一つ見いだした。先人たちが失った聖なる殉教者たちの認識を、我々は得たのである。
Epistolarum classis I 22.0.34
12. Eruuntur nobiles reliquiae e sepulcro ignobili, ostenduntur coelo [tropaea.] Sanguine tumulus madet, apparent cruoris triumphalis notae, inviolatae reliquiae loco suo et ordine repertae, avulsum humeris caput.
PL 16, 1023A12. 高貴な遺骸が卑しい墓から取り出され、戦勝記念碑が天に示される。墓は血で濡れ、勝利の血の跡が現れる。遺骸は損なわれず、自らの場所と順序のまま見いだされ、頭は肩から切り離されている。
Epistolarum classis I 22.0.35
Nunc senes repetunt audisse se aliquando horum martyrum nomina, titulumque legisse. Perdiderat civitas suos martyres, quae rapuit alienos.
PL 16, 1023A今、老人たちは、かつてこれらの殉教者の名を聞いたことがあり、墓碑銘を読んだことがあると、思い出して言っている。他所の殉教者たちを奪い取っていたこの町は、自分の殉教者たちを失っていたのである。
Epistolarum classis I 22.0.36
Etsi hoc Dei munus est; tamen gratiam quam temporibus sacerdotii mei Dominus Jesus tribuit, negare non possum: et quia ipse martyr esse non mereor, hos vobis martyres [acquisivi.] 13. Succedant victimae triumphales in locum, ubi Christus hostia est.
PL 16, 1023Aこれは神の賜物ではあるが、主イエスが私の司教職の時代に与えた恩寵を、私は否むことができない。私自身は殉教者となるに値しないので、これらの殉教者を諸君のために得たのである。13. 凱旋の犠牲が、キリストが犠牲となる場所に入るがよい。
Epistolarum classis I 22.0.37
Sed ille super altare, qui pro omnibus passus est. Isti sub altari, qui illius redempti sunt passione.
PL 16, 1023Bしかし、祭壇の上には、すべての人のために苦しんだ彼がいる。祭壇の下には、彼の受難によって贖われたこの者たちがいる。
Epistolarum classis I 22.0.38
Hunc ego locum praedestinaveram mihi; dignum est enim ut ibi requiescat sacerdos, ubi offerre consuevit: sed cedo sacris victimis dexteram portionem; locus iste martyribus debebatur.
PL 16, 1023Bこの場所を私は自分のためにあらかじめ定めていた。司教が、献げ物を捧げる習わしのまさにその場所に憩うのがふさわしいからである。だが私は、聖なる犠牲たちに右の部分を譲る。この場所は殉教者たちに負うものだった。
Epistolarum classis I 22.0.39
Condamus ergo reliquias sacrosanctas et dignis aedibus invehamus, totumque diem fida devotione celebremus. 14. Acclamavit populus, ut in Dominicum differretur diem martyrum depositio: sed tandem obtentum, ut sequenti fieret die.
PL 16, 1023Bそれゆえ、いとも聖なる遺骸を納め、ふさわしい堂に運び入れ、一日中、忠実な献身をもって祝おう。14. 民は、殉教者たちの安置が主日まで延期されるよう叫んだ。しかしついに、翌日に行うことが認められた。
Epistolarum classis I 22.0.40
Sequenti die talis mihi ad populum iterum sermo fuit. 15. Hesterno tractavi versiculum: Dies diei eructat verbum (Psal. XVIII, 3) , prout nostri captus tulit ingenii: hodie mihi non solum superiore tempore, sed praesenti quoque prophetasse videtur Scriptura divina.
PL 16, 1023C翌日、私は再び民に次の説教をした。15. 昨日は小さな一句、「日は日に言葉を吐き出す」(詩篇18:3)を、我々の才の及ぶかぎり説いた。今日、神の聖書は、過去の時代のためだけでなく、今のためにも預言したと、私には思われる。
Epistolarum classis I 22.0.41
Nam cum diebus ac noctibus continuatam videam sanctitatis vestrae celebritatem, istos esse dies prophetici carminis oracula declararunt, hesternum atque hodiernum, de quibus opportunissime dicitur: Dies diei eructat verbum; et istas noctes, de quibus aptissime disputatur, quia nox nocti indicat scientiam.
PL 16, 1023C実に、昼も夜も続く諸君の聖性の祝いを私は見ているので、預言の歌の託宣は、これらの日が、昨日と今日の日であることを明らかにした。それについて「日は日に言葉を吐き出す」といとも時宜にかなって言われている。またこれらの夜については、「夜は夜に知識を告げる」とあるから、ふさわしく論じられている。
Epistolarum classis I 22.0.42
Quid enim aliud hoc biduo, nisi verbum Dei intimo eructastis affectu, et scientiam vos habere fidei probavistis? 16. Cui tamen celebritati vestrae, qui solent, invident.
PL 16, 1024A実に、この二日間に諸君は、心の奥の思いから神の言葉を吐き出し、信仰の知識を持っていることを証明したのでなくて何であろうか。16. それでも諸君のこの祝いを、いつもの者たちが妬んでいる。
Epistolarum classis I 22.0.43
Et quia celebritatem vestram invidis animis ferre non possunt, causam celebritatis oderunt: atque in tantum amentiae prodeunt, ut negent martyrum merita, quorum opera etiam daemones confitentur.
PL 16, 1024Aそして彼らは、諸君の祝いを妬む心では耐えることができないので、祝いの原因を憎み、あげくの果てに、殉教者たちの功を否定するほどの狂気に進む。悪霊たちさえ、その業を告白しているというのに。
Epistolarum classis I 22.0.44
Sed hoc non mirum; siquidem tanta est incredulorum perfidia, ut tolerabilior sit diaboli plerumque confessio. Dicebat enim diabolus: Jesu, Fili Dei vivi, quid venisti ante tempus torquere nos (Matth. VIII, 29) ?
PL 16, 1024Aだが、これは驚くことではない。不信仰な者たちの背信はあまりに大きく、悪魔の告白のほうがしばしばまだ耐えられるほどだからである。実に悪魔は言っていた。「イエスよ、生ける神の子よ、時が来る前に、我々を苦しめに来たのか」(マタイ8:29)。
Epistolarum classis I 22.0.45
Et cum haec audirent Judaei; ipsi tamen Dei Filium denegabant. Et nunc audistis clamantes daemones, et confitentes martyribus quod poenas ferre non possint, et dicentes: Quid venistis, ut nos tam graviter torqueatis?
PL 16, 1024Bそしてユダヤ人たちはこれを聞いても、神の子を否んだ。今、諸君は、悪霊たちが叫び、殉教者たちに、自分たちは刑罰に耐えられないと告白し、「なぜあなたがたは来て、我々をこれほどひどく苦しめるのか」と言うのを聞いた。
Epistolarum classis I 22.0.46
Et Ariani dicunt: Non sunt isti martyres, nec torquere diabolum possunt, nec aliquem liberare; cum tormenta daemonum ipsorum voce probentur, et beneficia martyrum remediis sanatorum, et absolutorum indiciis declarentur.
PL 16, 1024Bそれなのにアレイオス派は言う。「この者たちは殉教者ではない。悪魔を苦しめることも、誰かを解放することもできない」と。悪霊たちの責め苦はその声そのものによって証明され、殉教者たちの恩恵は、癒やされた者たちの治癒と、解放された者たちの証言によって明らかになっているのに。
Epistolarum classis I 22.0.47
17. Negant caecum illuminatum, sed ille non negat se sanatum. Ille dicit: Video, qui non videbam. Ille dicit: Caecus esse desivi; et probat facto. Isti beneficium negant, qui factum negare non possunt.
PL 16, 1024B17. 彼らは盲人が見えるようになったことを否定するが、当の盲人は自分が癒やされたことを否定しない。彼は言う。「見えなかった私が、見える」。彼は言う。「私は盲人であることをやめた」。そして事実をもって証している。この者たちは恩恵を否定するが、事実は否定できない。
Epistolarum classis I 22.0.48
Notus homo est, publicis cum valeret mancipatus obsequiis, Severus nomine, lanius ministerio. Deposuerat officium, postquam inciderat impedimentum.
PL 16, 1024Cその男は知られている。健やかであったころ、公の務めに雇われていた、名はセウェルス、職は肉屋である。目の障りが起こってから、務めを退いていた。
Epistolarum classis I 22.0.49
Vocat ad testimonium homines, quorum ante sustentabatur obsequiis: eos indices suae visitationis arcessit, quos habebat testes et arbitros caecitatis. Clamat quia ut contigit fimbriam de veste martyrum, qua sacrae reliquiae vestiuntur, redditum sibi lumen sit.
PL 16, 1024C彼は、かつてその奉仕で支えられていた人々を証人として呼ぶ。自分の癒やしの証人として、盲目の証人であり立会人であった者たちを呼び出す。彼は、殉教者たちの衣、聖なる遺骸がまとう衣の縁に触れるやいなや、視力が自分に返されたと叫ぶ。
Epistolarum classis I 22.0.50
18. Nonne simile istud est, atque illud quod in Evangelio legimus? Unius enim potentiam laudamus auctoris: nec interest utrum opus sit, an munus; cum et muneretur in opere, et operetur in munere.
PL 16, 1025A18. これは、福音書で読むあの出来事に似ているではないか。我々は唯一の創始者の力を讃えているのであって、それが業であるか賜物であるかは問題ではない。業において賜物が与えられ、賜物において業が行われるのだから。
Epistolarum classis I 22.0.51
Quod enim aliis faciendum donaverit, hoc in aliorum opere nomen ejus operatur. Legimus ergo in Evangelio Judaeos, cum viderent in illo caeco sanitatis remedium, requisisse parentum testimonium. Interrogabant: Quomodo videt filius vester?
PL 16, 1025A彼が他の者たちに行うべく授けたことを、他の者たちの業において彼の名が働かせる。それゆえ福音書で我々は、ユダヤ人たちが、あの盲人に癒やしの手当を見たとき、両親の証言を求めたと読む。彼らは尋ねた。「汝らの息子は、どうして見えるのか」。
Epistolarum classis I 22.0.52
Cum ille diceret: Caecus cum essem, modo video (Joan. V, 35) . Hoe et iste dicit: Caecus fui, et modo video: Interrogate alios, si mihi non creditis; interrogate extraneos, ne astipulari mihi parentes putetis. Detestabilior istorum quam Judaeorum pertinacia.
PL 16, 1025A彼がこう言うと、「盲人であった私が、今は見える」(ヨハネ5:35)〔引照は刷りのまま。文言はヨハネ9:25 に当たる〕。この男もこう言う。「私は盲人だった。今は見える。私を信じないなら、他の者たちに尋ねよ。他人に尋ねよ。両親が私に加勢していると思わないように」〔底本は Hoe。Hoc と読む〕。この者たちの頑固さは、ユダヤ人たちのそれよりも忌まわしい。
Epistolarum classis I 22.0.53
Illi cum dubitarent, vel parentes interrogabant: isti occulte interrogant, palam negant; jam non operi increduli, sed auctori. 19 et 20. Sed quaero quid non credant, utrum a martyribus possint aliqui visitari?
PL 16, 1025Bあの者たちは疑って、せめて両親に尋ねた。この者たちは、ひそかに尋ね、公然と否定する。もはや業を信じないのでなく、創始者を信じないのである。19・20. しかし私は問う、彼らは何を信じないのか。殉教者たちによって人が訪れを受けうることをか。
Epistolarum classis I 22.0.54
Hoc est Christo non credere: ipse enim dixit: Et majora his facietis (Joan. XIV, 12) . An ab istis martyribus, quorum merita jam dudum vigent, corpora dudum reperta sunt? Quaero hic utrum mihi, an sanctis martyribus invideant?
PL 16, 1025Bこれはキリストを信じないことである。彼自身が言ったからである。「これらよりも大きなことを、汝らは行うであろう」(ヨハネ14:12)。それとも、この殉教者たちからは〔そのことがありえない〕というのか。その功はすでに久しく栄え、その体は先ごろ見いだされたのに〔ab istis martyribus の係りは定かでない。前文を受けて「そのことがありえない」を補って取った〕。ここで私は尋ねる、彼らは私を妬むのか、それとも聖なる殉教者たちを妬むのか。
Epistolarum classis I 22.0.55
Si mihi, numquid a me aliquae virtutes fiunt? numquid meo opere, meo nomine? Cur igitur mihi invident, quod meum non est?
PL 16, 1025B私を妬むなら、何か力ある業が私によって行われているだろうか。私の働き、私の名によってだろうか。ではなぜ、私のものでないものを理由に私を妬むのか。
Epistolarum classis I 22.0.56
Si martyribus (restat enim ut si mihi non invident, martyribus invidere videantur), ostendunt alterius fidei fuisse martyres, quam ipsi credunt. Neque enim aliter eorum operibus inviderent; nisi fidem in his fuisse eam, quam isti non habent, judicarent.
PL 16, 1025B殉教者たちを妬むのなら——私を妬まないのなら、殉教者たちを妬むと見えるほかないからである——、彼らは、殉教者たちが自分たちの信じるのとは別の信仰であったことを示している。そうでなければ、彼らの業を妬むはずがない。殉教者たちのうちに、自分たちの持たないその信仰があったと判断するのでなければ。
Epistolarum classis I 22.0.57
Fidem illam majorum traditione firmatam, quam daemones ipsi negare non possunt; sed Ariani negant.
PL 16, 1025Cその信仰とは、先人たちの伝承によって確立され、悪霊たち自身も否定できないものであり、アレイオス派は否定するのである。
Epistolarum classis I 22.0.58
21. Audivimus hodie dicentes eos, quibus manus imponebatur, neminem posse esse salvum, nisi qui in Patrem et Filium et Spiritum sanctum credidisset: illum mortuum, illum funereum, qui Spiritum sanctum negaret, qui Trinitatis omnipotentem virtutem non crederet.
PL 16, 1025C21. 我々は今日、按手を受けていた者たちが、父と子と聖なる霊を信じた者でなければ誰も救われえない、聖なる霊を否定し、三位一体の全能の力を信じない者は死んだ者、葬られた者だ、と言うのを聞いた。
Epistolarum classis I 22.0.59
Confitetur hoc diabolus, sed Ariani nolunt fateri. Dicit diabolus: Sic torqueatur, quemadmodum ipse a martyribus torquebatur, qui Spiritus sancti deitatem negaret. 22. Non accipio a diabolo testimonium, sed confessionem.
PL 16, 1025C悪魔はこれを告白するが、アレイオス派は告白しようとしない。悪魔は言う。「聖なる霊の神性を否定する者は、自分が殉教者たちによって苦しめられたように、そのように苦しめられるがよい」。22. 私は悪魔から証言を受けるのではなく、告白を受ける。
Epistolarum classis I 22.0.60
Invitus dixit diabolus, sed exactus et tortus. Quod nequitia supprimit, extorquet injuria. Cedit diabolus plagis, et adhuc cedere nesciunt Ariani. Quanta perpessi sunt, et quemadmodum Pharao, malis suis indurantur?
PL 16, 1025C悪魔は不本意ながら言ったが、強いられ、責められて言ったのである。邪悪さが抑え込むものを、加えられた危害が絞り出す。悪魔は打撃に屈する。アレイオス派は、いまだに屈することを知らない。どれほど多くを耐えながら、ファラオのように、自らの災いの中で頑なになっているのか。
Epistolarum classis I 22.0.61
Dicebat diabolus, ut scriptum legimus: Scio te quis sis, tu es Filius Dei vivi (Marc. I, 24) . Dicebant Judaei: Nescimus quis sit (Joan. IX, 29) . Dicebant hodie et superiore die vel nocte daemones: Scimus quia martyres estis.
PL 16, 1026A悪魔は、我々が書かれたものを読むとおり、こう言っていた。「汝が誰か、私は知っている。汝は生ける神の子である」(マルコ1:24)。ユダヤ人たちは言っていた。「我々は、あの者が誰か知らない」(ヨハネ9:29)。今日、また昨日の昼か夜に、悪霊たちは言っていた。「あなたがたが殉教者であることを、我々は知っている」。
Epistolarum classis I 22.0.62
Et Ariani dicunt: Nescimus, nolumus intelligere, nolumus credere. Dicunt daemones martyribus: Venistis perdere nos; Ariani dicunt: Non sunt daemonum vera tormenta, sec ficta et composita ludibria.
PL 16, 1026Aそしてアレイオス派は言う。「我々は知らない。理解したくない。信じたくない」。悪霊たちは殉教者たちに言う。「あなたがたは我々を滅ぼしに来た」。アレイオス派は言う。「悪霊たちの責め苦は本物ではなく、作り事で仕組まれた茶番だ」〔底本は sec。sed と読む〕。
Epistolarum classis I 22.0.63
Audivi multa componi, hoc nemo umquam fingere potuit, ut daemonem se esse simularet. Quid illud, quod ita exagitari eos videmus, quibus manus imponitur? Ubi hic locus fraudi est? ubi suspicio simulandi?
PL 16, 1026A多くのことが作り上げられると聞いたことはあるが、自分が悪霊であると装うことなど、誰にも作り上げられたためしがない。按手を受ける者たちがこれほど激しく揺さぶられるのを我々が見ることは、どうなのか。ここにどんな偽りの余地があるのか。装っているという疑いがどこにあるのか。
Epistolarum classis I 22.0.64
23. Sed non ego ad suffragium martyrum usurpo vocem daemoniorum. Beneficiis suis sacra passio comprobetur. Habet judices, sed purgatos: habet testes, sed absolutos.
PL 16, 1026B23. だが私は、殉教者たちへの支持のために悪霊たちの声を用いるのではない。聖なる殉教は、自らの恩恵によって証されるがよい。殉教には裁き手がいるが、清められた者たちである。証人がいるが、解き放たれた者たちである。
Epistolarum classis I 22.0.65
Melior vox est, quam sanitas loquitur eorum, qui debiles advenerunt: melior vox est, quam sanguis emittit; habet enim sanguis vocem canoram, quae de terris ad coelum pervenit. Legistis dicente Deo: Sanguis fratris tui clamat ad me (Gen. IV, 10) .
PL 16, 1026Bより善い声がある。弱って来た者たちの癒やしが語る声である。より善い声がある。血が発する声である。血には響きわたる声があり、それは地から天に届くからである。諸君は、神がこう言うのを読んだ。「汝の兄弟の血が、私に叫んでいる」(創世記4:10)。
Epistolarum classis I 22.0.66
Et hic sanguis clamat coloris indicio: sanguis clamat operationis praeconio: sanguis clamat passionis triumpho. Satisfactum est petitioni vestrae, ut condendas hesterno in hodiernum diem differremus reliquias.
PL 16, 1026Bここでも血は叫ぶ。色のしるしによって。血は叫ぶ、働きの宣布によって。血は叫ぶ、殉教の凱旋によって。諸君の願いは満たされた。昨日納めるはずだった遺骸を、今日まで延ばしたのである。