Epistolarum classis I 29.0.1
Pulchritudinem summi boni quaerendam suadet, fore ut illa recreetur oculus noster, atque anima nutriatur spondens; eo quod hic animae cibus sit, cujus cognitionem sanctis Deus revelat, quemque David cupide indagavit.
PL 16, 1053C最高の善の美を求めるべきことを勧め、それによって我々の目が元気を取り戻し、魂が養われると約束する。この善は魂の食物であり、神がその認識を聖なる者たちに明かし、ダビデが熱心に探り求めたものだからである。
Epistolarum classis I 29.0.2
Hoc bonum diligenter tenendum esse; quando idem ipsum sit, quod annuntiaverunt Evangelistae, scilicet Christum. Hoc bonum qui cum desiderio hauserit, eum ad mysteriorum scientiam perventurum, et jam neglecturum quae sunt corporis, ad quod Apostolus nos adhortatur.
PL 16, 1054Aこの善は注意深く保つべきである。それは、福音書記者たちが告げ知らせたもの、すなわちキリストと同じものだからである。この善を渇望して汲んだ者は、奥義の知識に至り、すでに体に属するものを顧みなくなる。使徒が我々に勧めているのは、このことである。
Epistolarum classis I 29.0.3
Elevandam igitur animam ab affectibus, ut feratur ad bonum illud, in quo fons vitae est, et quo nonnisi virtute perducimur. Verum perseverantiam ad id opus esse et constantiam. AMBROSIUS IRENAEO salutem.
PL 16, 1054Aそれゆえ魂は情動から引き上げられ、あの善へと運ばれなければならない。そこには生命の泉があり、徳によってでなければそこへ導かれない。ただし、そのわざには忍耐と堅忍が要る。アンブロシウスよりイレナエウスへ、挨拶を送る。
Epistolarum classis I 29.0.4
1. Inter legendum, cum paululum requievissem animo, quia lucubratione destiteram, versiculum illum coepi mecum volvere, quo vesperi in vigiliis usi fueramus: Ὠραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων (Ps. XLIV, 3) .
PL 16, 1054A1. 読書のあいだ、夜なべの勉強をやめていたので、精神をしばらく休めていたとき、夕べの徹夜の祈りで用いたあの短い詩句を、心の中で思い巡らし始めた。「人の子らにまさって、美しさにおいて麗しい」〔ギリシア語〕(詩篇44:3)。
Epistolarum classis I 29.0.5
Ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων αὐτὸν (Isai. LII, 7) . Et vere nihil speciosius illo summo bono, cujus etiam praedicatio speciosa est nimis, et maxime perseverantis sermonis processus, et quaedam apostolicae praedicationis vestigia. Sed illa qui possunt?
PL 16, 1054B「彼を福音として告げ知らせる者たちの足は、なんと麗しいことか」〔ギリシア語〕(イザヤ52:7)。実に、あの最高の善にまさって麗しいものはない。その宣教もはなはだ麗しく、とりわけ、絶えず続く語りの進みと、使徒たちの宣教のいくつかの足跡がそうである。だが、それができる者がいようか。
Epistolarum classis I 29.0.6
Quibus donavit Deus, non solum ut Christum annuntiarent, sed etiam pro illo paterentur.
PL 16, 1054B神は彼らに、キリストを告げ知らせるだけでなく、彼のために苦しむことをも与えたのである。
Epistolarum classis I 29.0.7
2. Nos quantum possumus, intendamus illo animum, et in illo simus, illud animo teneamus, quod est pulchrum, decorum, bonum, ut fiat illuminatione ejus et fulgore speciosa anima nostra, et mens dilucida.
PL 16, 1054B2. 我々は、できるかぎり、心をそれへ向け、その中に在り、美しく、品位があり、善であるものを心に保とう。そうすれば、その照らしと輝きによって、我々の魂は麗しいものとなり、精神は澄み渡る。
Epistolarum classis I 29.0.8
Nam si oculi nostri cum aliqua obducuntur caligine, pascuntur agrorum viriditate et specie nemoris, vel collis herbosi omnem inaequalitatem aegrescentis obtutus repellunt, et quadam salubri specie pupillae ipsae atque orbes colorari videntur; quanto magis hic mentis oculus cum illud summum intuetur bonum, et in eo versatur, atque eo pascitur, splendescit atque enitet, ut fiat illud quod scriptum est: Tamquam adipe et pinguedine repleatur anima mea (Psal. XXI, 21) !
PL 16, 1054B実際、我々の目が何らかの霞に覆われたとき、野の緑と森の姿で養われ、あるいは草の生えた丘〔の姿〕によって、弱った眼差しのあらゆる乱れを退け、何か健やかな色合いによって、瞳そのものと眼球が色づけられるように見える。ならばなおさら、精神のこの目が、あの最高の善を見つめ、その中に身を置き、それによって養われるとき、輝き、きわだつのではないか。こうして、「脂肪と脂とで私の魂が満たされるように」(詩篇21:21〔刷りの引照のまま。句は詩篇62:6 にある〕)と書かれていることが成就するのである。
Epistolarum classis I 29.0.9
Denique qui scienter agnoscit animas gregis sui, curam adhibet herbis campestribus, ut sint ei pascua plurima; herbis enim suavioribus et agni pinguiores fiunt, et succus lactis salubrior.
PL 16, 1054C実に、自分の群れの魂を知り尽くしている者は、野の草に心を配り、群れのために牧草がたっぷりあるようにする。より甘い草によって、子羊も肥え、乳の汁もより健やかになるからである。
Epistolarum classis I 29.0.10
Quibus pascuis usi sunt divites illi, qui manducaverunt et adoraverunt (Psal. XXII, 1) ; sunt enim bona fidei pascua in quibus collocatur sanctus Dei. 3. Est ergo et fenum, quo aluntur greges ovium, qui emittunt vellera sapientiae, et dant amictum prudentiae.
PL 16, 1055Aこの牧草を用いたのが、あの食べて礼拝した富める者たちである(詩篇22:1)。信仰の善い牧草があり、その中に神の聖なる者が置かれるのである。3. だから、干し草もある。それによって羊の群れが養われ、群れは知恵の羊毛を生み出し、思慮の衣を与える。
Epistolarum classis I 29.0.11
Et fortasse hoc est fenum montanum, in quod verba descendunt prophetae: sicut nix super fenum (Deut. XXXII, 2) ; et quod diligenter colligit sapiens, ut sint ei oves ad vestitum, spiritalis utique velaminis (Prov. XXVII, 25) .
PL 16, 1055Aおそらくこれが、山の干し草であって、その上に預言者の言葉は降る。「雪が干し草の上に降るように」(申命記32:2)。賢い者はこれを注意深く集め、そうして自分のために、衣となる羊を得る。すなわち霊的な覆いのための羊である(箴言27:25)。
Epistolarum classis I 29.0.12
Habet ergo cibum suum et amictum anima, quae illi summo bono adhaeret, quod est divinum: quod apostolus Petrus suadet quaerendum; ut per ejus cognitionis acquisitionem divinae simus consortes naturae (II Petr. I, 4) .
PL 16, 1055Aこうして、あの最高の善、すなわち神的なものに結びつく魂は、自分の食物と衣を持つ。使徒ペトロは、これを求めるよう勧める。その認識を得ることによって、我々が神的な本性にあずかる者となるためである(二ペトロ1:4)。
Epistolarum classis I 29.0.13
4. Hujus cognitionem aperit sanctis suis Deus bonus, et donat hoc de thesauro suo bono, sicut testificatur lex sacra dicens: Quia juravit Dominus patribus tuis dare tibi et aperire thesaurum suum bonum (Deut. XXVIII, 11, 12) : de quo thesauro coelesti dat pluviam terrae suae, benedicere omnia opera manuum tuarum.
PL 16, 1055A4. その認識を、善い神は自分の聖なる者たちに開き、自分の善い宝庫からこれを与える。聖なる律法が証しして言うとおりである。「主が汝の父祖たちに誓ったのは、汝に与え、自分の善い宝庫を汝に開くことであった」(申命記28:11, 12)。この天の宝庫から、神は自分の地に雨を与え、汝の手のすべてのわざを祝福する。
Epistolarum classis I 29.0.14
Haec est pluvia eloquium Legis, quod irrorat animam illam fecundam et fertilem bonorum operum; ut habeat humorem gratiae (Deut. XXXII, 2) .
PL 16, 1055Bこの雨とは律法の言葉であり、それは、善いわざに実り豊かな、あの魂を潤す。恩寵の潤いを持つようにするためである(申命記32:2)。
Epistolarum classis I 29.0.15
5. Hujus boni cognitionem quaerebat David sicut ipse significat, dicens: Unam petivi a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnes dies vitae meae, et videam delectationes Domini, et considerem templum ejus (Psal. XXVI, 4) .
PL 16, 1055B5. この善の認識を、ダビデは求めていた。彼自身が示しているとおりである。彼は言う。「私は主に一つのことを願った。それを私は求める。私の生涯のすべての日、主の家に住み、主の楽しみを見、その神殿を思い巡らすことである」(詩篇26:4)。
Epistolarum classis I 29.0.16
Denique hoc esse summum bonum subtexuit statim in eodem psalmo: Credo videre bona Domini in terra viventium (Ibid., 13) . Hic enim quaeritur, illic facie ad faciem plene videbitur. Hoc bonum in domo Dei est, in illo secreto ejus ac recessu.
PL 16, 1055B実に、これが最高の善であることを、同じ詩篇のすぐあとで彼は付け加えた。「私は、生ける者の地で主の善いものを見ると信じる」(詩篇26:13)。ここでは求められ、かしこでは顔と顔を合わせて余すところなく見られるのである。この善は神の家にあり、その秘められた奥まった所にある。
Epistolarum classis I 29.0.17
Unde iterum ait: Replebimur in bonis domus tuae (Psal. LXIV, 5) . Alibi quoque hanc summam esse benedictionis expressit, dicens: Benedicat te Dominus ex Sion, et videas quae bona sunt Hierusalem (Psal. CXXVII, 5) .
PL 16, 1055Cそれゆえ彼はまた言う。「我々は汝の家の善いもので満たされる」(詩篇64:5)。ほかの箇所でも、これが祝福の最高のものであることを言い表して言う。「主がシオンから汝を祝福するように。汝がエルサレムの善いものを見るように」(詩篇127:5)。
Epistolarum classis I 29.0.18
Ideo beatus qui illic habitat in ingressu fidei, hospitioque mentis, devotionis habitaculo, conversatione virtutis.
PL 16, 1055Cだから幸いなのは、そこに住む者、すなわち、信仰の入口に、精神の宿りに、献身の住まいに、徳の暮らしに住む者である。
Epistolarum classis I 29.0.19
6. In illo igitur simus, atque in eo maneamus, de quo et Esaias dicit: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona (Esai. LII, 7) ! Qui sunt qui evangelizant, nisi Petrus, nisi Paulus, nisi omnes apostoli?
PL 16, 1055C6. だから我々は、その中にいよう。そこにとどまろう。それについてイザヤも言う。「平和を福音として告げる者、善いものを福音として告げる者の足は、なんと麗しいことか」(イザヤ52:7)。福音として告げる者とは誰か。ペトロ、パウロ、そして使徒たちすべてのほかにいようか。
Epistolarum classis I 29.0.20
Quid evangelizant nobis, nisi Dominum Jesum (I Cor. I, 1) ? Hic est pax nostra, hic est bonum illud summum; quia ipse bonus ex bono, ex arbore enim bona bonus fructus legitur (Matth. VII, 18) .
PL 16, 1055C彼らは我々に何を福音として告げるのか。主イエスのほかにあろうか(一コリント1:1〔刷りの引照のまま。この句に当たる節ではない〕)。彼こそ我々の平和であり、あの最高の善である。彼自身が善なる者であって、善なる者から出たからである。善い木からは善い実が生ると読まれるとおりである(マタイ7:18)。
Epistolarum classis I 29.0.21
Denique et spiritus ejus bonus, qui ex ipso accipit, et deducit Dei servulos in viam rectam (Psal. CXLII, 10) . Quis autem habens Spiritum Dei in se, neget bonum, cum ipse dicat: An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum (Matth. X, 15) ?
PL 16, 1055D実に、彼の霊も善である。霊は彼から受けて、神の僕たちをまっすぐな道に導く(詩篇142:10)。神の霊を自分のうちに持つ者が、彼が善であることを否むことがあろうか。彼自身がこう言うのである。「私が善であるから、汝の目は悪いのか」(マタイ10:15〔刷りの引照のまま。句はマタイ20:15 にある〕)。
Epistolarum classis I 29.0.22
Hoc bonum veniat in animam nostram, in nostrae mentis viscera, quod propitius Deus dat petentibus se. Hic est thesaurus noster, hic est via nostra, hic est sapientia nostra, justitia nostra, pastor noster, et pastor bonus, hic est vita nostra.
PL 16, 1055Dこの善が我々の魂に、我々の精神の内奥に来るように。神は好意をもって、これを自分に求める者に与える。これが我々の宝であり、これが我々の道であり、これが我々の知恵、我々の正義、我々の牧者、しかも善い牧者であり、これが我々の生命である。
Epistolarum classis I 29.0.23
Vides quanta bona in uno bono! 7. Haec bona nobis praedicant Evangelistae. Haec bona requirens David, ait: Quis ostendit nobis bona (Psal. IV, 6) ? Et ostendit ipsum esse bona, subjiciens: Signatum est in nobis lumen vultus tui (Ibid.,) .
PL 16, 1056Aあなたは見ている、一つの善のうちにどれほど多くの善があるかを。7. これらの善を、福音書記者たちは我々に宣べ伝える。これらの善を求めて、ダビデは言う。「誰が我々に善いものを示すのか」(詩篇4:6)。そして彼は、彼自身が善いものであることを示して付け加える。「汝の顔の光が、我々のうちに刻印された」(詩篇4〔底本は節番号を欠く〕)。
Epistolarum classis I 29.0.24
Quis autem lumen vultus Patris, nisi splendor gloriae, et imago invisibilis Dei (Hebr. I, 3) , in quo et videtur et clarificatur Pater, sicut ipse clarificat Filium suum (Joan. XVII, 5) ?
PL 16, 1056Aでは、父の顔の光とは誰か。栄光の輝き、見えない神の像のほかにあろうか(ヘブライ1:3)。彼において、父は見られ、栄光を受ける。父自身が自分の子に栄光を与えるとおりである(ヨハネ17:5)。
Epistolarum classis I 29.0.25
8. Ipse est ergo Dominus Jesus summum bonum, quod nobis annuntiatum a prophetis, praedicatum ab angelis, promissum a Patre, evangelizatum est ab apostolis (I Tim. III, 16) .
PL 16, 1056A8. すなわち、主イエスこそ最高の善である。この善は、預言者たちによって我々に告げ知らされ、天使たちによって宣べ伝えられ、父によって約束され、使徒たちによって福音として告げられた(一テモテ3:16)。
Epistolarum classis I 29.0.26
Qui nobis tanquam maturitas advenit: nec solum tanquam maturitas, sed tanquam maturitas in montibus adest; ut nihil acerbum, nihil immaturum in nostris consiliis sit, nihil immite, nihil asperum in operibus ac moribus, qui primus Evangelizans bona adfuit.
PL 16, 1056B彼は我々に、熟した実のように来た。熟した実のようにというだけでなく、山々にあって熟した実のようにそこにいる。それは、我々の考えのうちに、青いものも未熟なものもなく、わざと習わしのうちに、荒いものも粗いものもないようにするためである。彼は、最初に善いものを福音として告げる者としてそこにいた。
Epistolarum classis I 29.0.27
Unde et ait: Ipse qui loquebar, adsum, id est, qui loquebar in prophetis (Hebr. I, 1) , adsum in corpore, quod suscepi ex Virgine: adsum interior imago Dei, character substantiae; et adsum ut homo. Sed quis cognoscit me?
PL 16, 1056Bそれゆえ彼はまた言う。「語っていた私が、ここにいる」。すなわち、預言者たちのうちで語っていた私が(ヘブライ1:1)、おとめから受けた体において、ここにいる。私は神の内なる像、実体の刻印としてここにいる。そして人としてここにいる。だが、誰が私を知るのか。
Epistolarum classis I 29.0.28
Hominem enim viderunt, sed operibus supra hominem crediderunt. An non ut homo, cum Lazarum fleret (Joan. XI, 35) ; et rursus supra hominem, cum eum resuscitaret?
PL 16, 1056B彼らは人を見たが、わざによって、人を超える者として信じた。ラザロのために泣いたときは人としてではなかったか(ヨハネ11:35)。しかし彼をよみがえらせたときは、人を超えていたではないか。
Epistolarum classis I 29.0.29
An non ut homo, cum vapularet; et rursus supra hominem, cum totius mundi peccatum tolleret (Joan. I, 29) ?
PL 16, 1056B鞭打たれたときは人としてではなかったか。しかし全世界の罪を取り除いたときは、人を超えていたではないか(ヨハネ1:29)。
Epistolarum classis I 29.0.30
9. Ad illum igitur properemus, in quo summum est bonum; quoniam ipse bonitas, ipse patientia Israel, qui ad poenitentiam te vocat; ne venias in judicium, sed accipias remissionem peccatorum. Agite, inquit, poenitentiam (Matth. IV, 17) .
PL 16, 1056C9. だから、最高の善があるその人のもとへ急ごう。彼こそ善性であり、イスラエルの忍耐であり、あなたを悔い改めへ招く。あなたが裁きに入らず、罪の赦しを受けるためである。「悔い改めよ」と彼は言う(マタイ4:17)。
Epistolarum classis I 29.0.31
Ipse est de quo clamat Amos propheta: Exquirite bonum (Amos V, 14) . Ipse est summum bonum, qui nullius indiget, et abundat omnibus. Facile abundat, in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter (Coloss. II, 9) .
PL 16, 1056C彼こそ、預言者アモスが叫んで言う者である。「善を求めよ」(アモス5:14)。彼こそ最高の善であり、何ものをも必要とせず、すべてに満ち溢れている。満ち溢れるのは当然である。彼のうちには、神性の充満が体をもって宿っているのだから(コロサイ2:9)。
Epistolarum classis I 29.0.32
Facile abundat, de cujus plenitudine omnes accepimus, et in illo repleti sumus, ut dicit Evangelista (Joan. I, 9) .
PL 16, 1056C満ち溢れるのは当然である。我々すべてが彼の充満から受け、彼のうちで満たされた。福音書記者が言うとおりである(ヨハネ1:9〔刷りの引照のまま。句はヨハネ1:16 にある〕)。
Epistolarum classis I 29.0.33
10. Hoc igitur verum et summum bonum, si illo concupiscibili suo et delectabili anima gustaverit, et duabus his hauserit affectionibus, excludens dolorem et formidinem, incredibiliter exaestuat.
PL 16, 1056C10. だから、魂が、この真の最高の善を、欲する面と喜ぶ面の二つの感情によって味わい、この二つで汲み、苦痛と恐れを締め出すなら、信じがたいほどに燃え立つ。
Epistolarum classis I 29.0.34
Osculata enim Verbum Dei, modum non capit, nec expletur, dicens: Suavis es, Domine, et in jucunditate tua doce me justificationes tuas (Psal. CXVIII, 68) .
PL 16, 1056D神の言葉に口づけした魂は、節度を知らず、満たされることもなく、言う。「汝は甘美である、主よ。汝の楽しさのうちに、汝の定めを私に教えよ」(詩篇118:68)。
Epistolarum classis I 29.0.35
Osculata Dei Verbum, concupiscit super omnem decorem, diligit super omnem laetitiam, delectatur super omnia aromata, cupit frequenter videre, saepe intendere, cupit attrahi, ut sequi possit.
PL 16, 1056D神の言葉に口づけした魂は、あらゆる美しさにまさって焦がれ、あらゆる喜びにまさって愛し、あらゆる香料にまさって楽しみ、しばしば見たいと願い、たびたび心を向け、ついて行けるように引き寄せられたいと願う。
Epistolarum classis I 29.0.36
Unguentum, inquit, exinanitum est nomen tuum (Cant. I, 2) ; propterea te diligimus adolescentulae, propterea certamus, sed comprehendere te non possumus. Attrahe nos, ut possimus currere, ut odore unguentorum tuorum accipiamus virtutem sequendi.
PL 16, 1056D「汝の名は、注ぎ出された香油である」と彼女は言う(雅歌1:2)。「それゆえ、我々若い娘たちは汝を愛する。それゆえ我々は競うが、汝をつかまえることができない。我々を引き寄せよ。走ることができるように。汝の香油の匂いによって、ついて行く力を我々が受けるように。」
Epistolarum classis I 29.0.37
11. Festinat etiam interna mysteria videre, ipsam requiem Verbi, ipsam boni illius summi habitationem, et lucem ejus, et claritatem. In illo sinu ac recessu patrio festinat audire sermones ejus; et cum audierit, super omnem suavitatem accipit.
PL 16, 1057A11. 魂はまた、内なる奥義を見ようと急ぐ。言葉の安息そのもの、あの最高の善の住まいそのもの、その光と栄光を。あの父の懐、奥まった所で、その言葉を聞こうと急ぎ、聞くと、あらゆる甘美にまさるものを受ける。
Epistolarum classis I 29.0.38
Doceat te Propheta, qui gustavit, et ait: Quam dulcia faucibus meis verba tua, super mel et favum ori meo (Psal. CXVIII, 113) ! Quid enim aliud desiderat anima, quae semel suavitatem Verbi gustaverit, quae semel claritatem ejus viderit?
PL 16, 1057A預言者があなたに教えるように。味わった彼は言う。「汝の言葉は、私の喉になんと甘いことか。蜜と蜜房にまさって私の口に甘い」(詩篇118:113〔刷りの引照のまま。句は118:103 にある〕)。ひとたび言葉の甘美を味わい、ひとたびその栄光を見た魂は、ほかに何を望むだろうか。
Epistolarum classis I 29.0.39
Moyses in monte positus quadraginta diebus Legem accipiens, cibum corporis non requirebat (Exod. XXXIV, 28) : Elias ad illam festinans requiem, rogabat ut acciperetur a se anima sua (III Reg. XIX, 4) : Petrus aspiciens et ipse in monte Dominicae resurrectionis gloriam, nolebat descendere, dicens: Domine, bonum est nos hic esse (Matth. XVII, 4) .
PL 16, 1057Aモーセは山に置かれて四十日のあいだ律法を受け、体の食物を求めなかった(出エジプト記34:28)。エリヤはあの安息へと急ぎ、自分の魂が自分から取り去られるよう願った(列王記三19:4)。ペトロもまた山で主の復活の栄光を見つめ、下りようとしなかった。彼は言う。「主よ、我々がここにいるのは善いことである」(マタイ17:4)。
Epistolarum classis I 29.0.40
Quanta igitur illa divinae substantiae gloria, quanta Verbi bona, in quae concupiscunt et angeli prospicere (I Petr. I, 12) !
PL 16, 1057Bならば、神的な実体のあの栄光は、言葉の善いものは、どれほどのものか。天使たちさえ、そこをのぞき見ることを切望しているのである(一ペトロ1:12)。
Epistolarum classis I 29.0.41
12. Anima igitur quae illud videt, corpus hoc non requirit, minimamque sibi familiaritatem cum eo esse debere intelligit, renuntiat saeculo, abducit se a vinculis carnis, exuit omnibus voluptatum istarum nexibus.
PL 16, 1057B12. ゆえに、それを見る魂は、この体を求めず、これとの親しさがごくわずかでなければならないことを悟り、世を捨て、肉の絆から身を引き離し、これら快楽のあらゆる縛りを脱ぎ捨てる。
Epistolarum classis I 29.0.42
Denique Stephanus Jesum videbat, et lapidari non formidabat; immo cum lapidaretur, non pro se, sed pro illis a quibus perimebatur, rogabat (Act. VII, 55 et seq.) .
PL 16, 1057B実に、ステファノはイエスを見ていて、石で打たれることを恐れなかった。それどころか、石で打たれているとき、自分のためではなく、自分を殺す者たちのために祈っていた(使徒言行録7:55以下)。
Epistolarum classis I 29.0.43
Paulus quoque raptus usque ad tertium coelum, cum corpore esset, an sine corpore, nesciebat: raptus, inquam, in paradisum, usum proprii jam non sentiebat corporis; et audiens verba Dei, quomodo ad corporis infirmitates descenderet, erubescebat (II Cor. XII, 2) .
PL 16, 1057Cパウロもまた、第三の天にまで引き上げられたとき、体のうちにあったのか、体を離れてあったのか、知らなかった。楽園にまで引き上げられた、と私は言う。自分の体を用いることをもはや感じず、神の言葉を聞いて、どうして体の弱さへ降りて行けようかと恥じ入っていた(二コリント12:2)。
Epistolarum classis I 29.0.44
13. Itaque sciens quid vidisset in paradiso, vel quid audisset, clamabat dicens: Quid adhuc velut videntes de hoc mundo decernitis? Ne tetigeritis, ne attaminaveritis, ne gustaveritis quae sunt omnia ad corruptelam ipso usu (Coloss. II, 20 et seq.) .
PL 16, 1057C13. こうして、彼は楽園で何を見、何を聞いたかを知っていたので、叫んで言った。「汝らはなぜなお、見る者であるかのように、この世について定めを立てるのか。触れるな、汚すな、味わうな。これらはみな、用いること自体によって朽ちるものである」(コロサイ2:20以下)。
Epistolarum classis I 29.0.45
Volebat enim nos in figura esse istius mundi, non in possessione atque usu; ut ita utamur hoc mundo tamquam non utamur, tamquam praetereuntes, non tamquam residentes: ambulantes tamquam in imagine saeculi, non in cupiditate, ut velocissima disputatione ipsam imaginem hujus mundi transeamus.
PL 16, 1057C実に彼は、我々がこの世の象りの中にあって、所有と使用の中にいないことを望んだのである。それは、この世を用いながら用いない者のように用い、通り過ぎる者であって居座る者ではなく、世の像の中を歩むかのように、欲望のうちにではなく歩み、きわめて敏速な思索によって、この世の像そのものを通り過ぎるためである。
Epistolarum classis I 29.0.46
Denique ipse fide ambulans, non specie, peregrinabatur a corpore, aderat Domino; et cum esset in terris, non in terrenis, sed in coelestibus conversabatur.
PL 16, 1057D実に、彼自身、見るによらず信仰によって歩み、体を離れて旅人となり、主のもとにいた。地上にいながら、地上のものの中ではなく、天のものの中で暮らしていた。
Epistolarum classis I 29.0.47
14. Ergo anima nostra, quae Deo vult appropinquare, elevet se a corpore, semper illi summo adhaereat, illi bono quod est divinum, quod est semper, et quod erat ab initio, et quod erat apud Deum, hoc est, Dei Verbum.
PL 16, 1058A14. だから、神に近づこうとする我々の魂は、体から自分を高く引き上げ、あの最高のものに常に結びつくがよい。すなわち、神的であり、常にあり、初めからあり、神のもとにあった善、すなわち神の言葉に。
Epistolarum classis I 29.0.48
Ipsum est illud divinum, in quo vivimus, et sumus, et movemur (Act. XVII, 28) . Ipsum est quod erat in principio, ipsum est quod est: Dei enim Filius Jesus Christus in vobis, inquit, est: in quo non fuit, Est et Non; sed Est in illo fuit (II Cor. I, 19) .
PL 16, 1058Aこれこそ、そのうちで我々が生き、存在し、動く、あの神的なものである(使徒言行録17:28)。これこそ、初めにあったものであり、今あるものである。「実に神の子イエス・キリストは、汝らのうちにある」と彼は言う。「彼のうちには『ある』と『ない』〔Est et Non は「然り」と「否」とも読める〕があったのではなく、『ある』が彼のうちにあった」(二コリント1:19)。
Epistolarum classis I 29.0.49
Ipse dixit Moysi, ut diceret: Qui est, misit me (Exod. III, 14) . 15. Cum hoc igitur anima nostra sit, et sit (si fieri potest) semper; ut et nostrum possit quis dicere: Anima mea in manibus tuis semper (Psal. CXVIII, 109) .
PL 16, 1058A彼自身がモーセに、こう言うようにと語った。「『ある』者が私を遣わした」(出エジプト記3:14)。15. だから、我々の魂はこの善と共にあれ。できることなら、常にあれ。そうすれば、誰かが我々についてもこう言えるであろう。「私の魂は常に汝の手のうちにある」(詩篇118:109)。
Epistolarum classis I 29.0.50
Erit autem, si non in carne sit, sed in Spiritu: erit, si se terrenis non misceat. Cum enim ad carnalia reflectitur, tunc ei illecebra obrepit corporis, tunc ira et indignatione exaestuat, tunc moestitia afficitur, tunc supinatur per arrogantiam, tunc dolore affligitur.
PL 16, 1058Bそれは、魂が肉にではなく霊にあるなら、そうなるであろう。地上のものに交わらないなら、そうなるであろう。実際、肉に属するものへ振り返るとき、体の誘惑が忍び寄り、怒りと憤りで燃え立ち、悲しみに襲われ、高慢によって反り返り、苦痛に責められる。
Epistolarum classis I 29.0.51
16. Hae sunt aegritudines animae graves, quibus plerumque ad mortem cogitur; dum oculi ejus caecantur, ut non videant verae lumen gloriae, et divitias aeternae haereditatis.
PL 16, 1058B16. これらは魂の重い病であり、魂はしばしばそれによって死へと追いやられる。その目はくらまされ、真の栄光の光と、永遠の嗣業の富を見ることができなくなる。
Epistolarum classis I 29.0.52
Quod si eos ad Deum semper intendat, accipiet a Christo fulgorem sapientiae; ut illuminatum in agnitione Dei habeat obtutum, videat illam spem nostrae vocationis, aspiciat illud quod est bonum, et placitum, et perfectum.
PL 16, 1058Bもし魂がその目を常に神へ向けるなら、キリストから知恵の輝きを受け、神の認識において照らされた眼差しを持ち、我々の召命の希望を見て、善であり、適うものであり、完全なものを仰ぎ見るであろう。
Epistolarum classis I 29.0.53
Quod enim bonum, complacitum Patri: quod complacitum, perfectum; sicut habes in Evangelio, ubi dicit Dominus: Diligite inimicos vestros, ut imitemini Patrem, qui pluit super justos et injustos (Matth. V, 44 et seq.) ; quod est utique bonitatis.
PL 16, 1058C善であるものは、父に喜ばれる。喜ばれるものは、完全である。あなたは福音書にこれを読んでいる。そこで主は言う。「汝らの敵を愛せよ。義人にも不義の者にも雨を降らせる父に倣うためである」(マタイ5:44以下)。これはまさに善性に属することである。
Epistolarum classis I 29.0.54
Et postea concludit, dicens: Estote perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est, perfectus est (Rom. XIII, 10) . Charitas enim perfecta est: denique plenitudo Legis est. Quid autem tam bonum quam charitas, quae malum non cogitat?
PL 16, 1058Cまた主はあとで結んで言う。「汝らは完全であれ。天にいる汝らの父が完全であるように」(ローマ13:10〔刷りの引照のまま。この句はマタイ5:48 にあり、ローマ13:10 は次の「律法の充満」に当たる〕)。愛は完全だからである。実に、律法の充満である。ところで、悪を思わない愛ほどに善いものがあろうか。
Epistolarum classis I 29.0.55
17. Et ideo terras fugito, in quibus invidia est, ubi ambitio, ubi contentio. Boni ergo illius capacem se anima tua praebeat; ut supra nubes volet, sicut aquila renovetur, sicut aquila pennas emittat; ut renovatis alarum remigiis, alta petere non reformidet, hanc habitationem relinquat: terrenum enim habitaculum gravat animam (Sap. IX, 15) .
PL 16, 1058C17. それゆえ、嫉みのある地、野心のある所、争いのある所を避けよ。あなたの魂は、あの善を受け入れる者として自らを差し出すがよい。それは、魂が雲の上を飛び、ワシのように新たにされ、ワシのように翼を広げ、翼の櫂が新たにされて高みを目指すことを恐れず、この住まいを去るためである。地上の住まいは魂を重くするからである(知恵の書9:15)。
Epistolarum classis I 29.0.56
Exuat vetera, abjiciat erroris desideria, abluat oculos suos; ut videat illum fontem verae sapientiae, illum fontem vitae aeternae, qui affluit atque exundat omnibus, nullius indigens.
PL 16, 1058D魂は古いものを脱ぎ捨て、迷いの欲望を投げ捨て、自分の目を洗うがよい。そうして、真の知恵の源、永遠の生命の源を見るためである。この源は、何ものをも必要とせず、すべての人に流れ込み、あふれ出る。
Epistolarum classis I 29.0.57
Quis enim dedit illi, cum ex ipso, et per ipsum, et in ipso omnia sint (Rom. XI, 35) ? 18. Vitae igitur fons est summum illud bonum, ex quo vivendi substantia ministratur omnibus: ipsum autem in se habet vitam manentem.
PL 16, 1059A実に、誰が彼に与えたであろうか。万物は彼から、彼によって、彼のうちにあるのだから(ローマ11:35)。18. それゆえ、生命の泉とは、あの最高の善である。そこからすべての者に、生きることの実質が供される。彼自身は自らのうちに、留まる生命を持つ。
Epistolarum classis I 29.0.58
A nullo quasi inops accipit: largitur bona aliis, non aliunde assumit sibi; neque enim nostri indiget. Unde et ait ex persona hominis: Quoniam bonorum meorum non indiges (Psal. XV, 2) .
PL 16, 1059A彼は、乏しい者のように誰かから受けるのではない。他の者に善を与えるが、自分のために他から取り入れるのではない。我々を必要としないからである。それゆえ彼は、人の人格から言う。「汝は私の善きものを必要としない」(詩篇15:2)。
Epistolarum classis I 29.0.59
Quid ergo pulchrius, quam ei appropinquare, ei adhaerere? quae major voluptas est? Quod is qui viderit, et de fonte aquae vivae gratis gustaverit, quid potest aliud desiderare? quae regna? quas potestates? quam pecuniam? cum advertat quam miserae etiam hic regum conditiones sint, quam mutabiles imperii status, quam exigua vitae hujus spatia, quanta in ipso imperio servitia; cum ad aliorum, non ad suum vivant arbitrium.
PL 16, 1059Aでは、彼に近づき、彼に結びつくことにまさって美しいものがあろうか。これにまさる快楽があろうか。これを見て、生ける水の泉から無償で味わった者が、ほかに何を望みうるだろうか。どんな王国を。どんな権力を。どんな金銭を。この世でさえ、王たちの境遇がいかに惨めか、支配の状態がいかに移ろいやすいか、この生命の持ち時間がいかに僅かか、支配そのもののうちにいかに多くの隷属があるかを、彼は悟っている。彼らは自分の裁量ではなく、他人の裁量に従って生きているのだから。
Epistolarum classis I 29.0.60
19. Quis autem peculiatus ad vitam aeternam transit, nisi virtutum fultus peculio, quod receptum omnibus, solis divitibus impossibile pronuntiatur (Matth. XIX, 26) ?
PL 16, 1059B19. しかし、財産を持つ者〔底本は peculiatus。稀な語で、そう解した〕で、徳の蓄えに支えられずに永遠の生命に移る者があろうか。この蓄えは、すべての人に受け入れられているが、ただ富める者にだけ不可能だと宣告されている〔quod receptum omnibus … の係りは定かでない。peculium を先行詞と取った〕(マタイ19:26)。
Epistolarum classis I 29.0.61
Non ergo his uti beatum est, sed illud videre, quo ista despicias, et vana veri refellas, atque inania et cassa judices, illam nudae veritatis pulchritudinem diligas, quae has saeculi fucosissimas vanitates redarguat.
PL 16, 1059Bそれゆえ、これらのものを用いることが幸いなのではなく、あれを見ることが幸いなのである。そうすれば、あなたはこれらを軽んじ、空しいものを真理によって論駁し、虚ろで空っぽなものと判断し、飾りを剥いだ真理の美しさを愛するであろう。この真理は、この世のきわめて偽りの色で化粧された空しさを論破するのである。
Epistolarum classis I 29.0.62
20. Erige igitur oculos, anima, tuos; illos oculos, de quibus tibi Verbum Dei dicit: Corde nos cepisti, soror mea sponsa, corde nos cepisti uno ab oculis tuis (Cant. IV, 9) . Ascende in palmam, vince saeculum, ut teneas Verbi altitudinem.
PL 16, 1059B20. だから、魂よ、あなたの目を上げよ。神の言葉があなたに語るあの目を。「私の姉妹、花嫁よ、汝は心をもって我々を捕らえた。汝の目の一つで、心をもって我々を捕らえた」(雅歌4:9)。ヤシの木に登り、世に勝て。そうして言葉の高みを保て。
Epistolarum classis I 29.0.63
Imaginem istam mundi foris relinque, foris malitiam: introduc autem bonitatem mentis, quae habet gratiam in ligno vitae; si laverit stolam suam, et ingrediatur in civitatem, quae vera est gratia sanctorum, in qua est Dei tabernaculum, circa quod Scribae Domini praetendunt, ubi non dies, aut sol, aut luna lumen ministrant: sed ipse Dominus lumen est, totam illam civitatem illuminans (Apoc. XXI, 23) ; est enim lux mundi (Joan. VIII, 12) : non utique lux visibilis, sed animarum, quae in hoc mundo sunt, intelligibilis claritudo, quibus se splendenti lumine rationabilis infundit prudentiae, praedicatur in Evangelio (Luc. XXIV, 32) , incorporeae virtutis inflammans vapore secreta mentium animorumque penetralia.
PL 16, 1059Cこの世のその像は外に捨てよ。悪意も外に捨てよ。そして、精神の善性を導き入れよ。それは命の木において恩寵を持つ〔底本は quae habet gratiam in ligno vitae。主語と係りが定かでない〕。もしその者が自分の長衣を洗い、町に入るなら――その町は聖なる者たちの真の恩寵であり、そこには神の幕屋があり、その周りに主の律法学者たちが見張りとして陣を張る〔Scribae Domini praetendunt は黙示録の本文とは合わない。ミーニュの脚注は praetendunt を「他の者たちの前に天幕を張り、見張りでそれを囲む」の意とする〕。そこでは昼も太陽も月も光を与えず、主自身が光であって、その町全体を照らしている(黙示録21:23)。実に彼は世の光だからである(ヨハネ8:12)。それは目に見える光ではなく、この世にある魂たちの、知性で捉えられる輝きであって、思慮ある者の輝く光として魂たちに自らを注ぐ。福音書に宣べ伝えられているとおり〔底本は quibus se splendenti lumine rationabilis infundit prudentiae, praedicatur in Evangelio で、文が崩れている。ミーニュの脚注によれば、古い版は et ut praedicatur in Evangelio(「また福音書に宣べ伝えられているとおり」)と読む。これに従った〕(ルカ24:32)、それは、体を持たない力の熱で、精神と心の隠れた奥の間を燃え立たせる。
Epistolarum classis I 29.0.64
21. Si quis igitur incola esse coeperit illius civitatis supernae, incola videlicet conversatione ac moribus, non discedat ab ea, non exeat; non reflectat vestigium, non corporis dico, sed mentis vestigium, non revertatur retro. Retro luxuria, retro impuritas est.
PL 16, 1059D21. だから、もし誰かがあの上の町の住人となり始めたなら、すなわち暮らしと習わしにおいて住人となったなら、そこから離れず、出て行かず、足跡を引き返さず、――体の足跡ではなく精神の足跡を言うのだが――後ろへ戻らないがよい。後ろには放縦があり、後ろには不潔がある。
Epistolarum classis I 29.0.65
Denique ascendens ad montem Loth, retro reliquit sodomitana flagitia: quae autem respexit retro, non potuit ad superiora evadere (Gen. XIX, 30) . Non ergo pedes tui retro, sed mores non revertantur.
PL 16, 1060A実に、ロトは山に上って、ソドムの恥ずべき行いを後ろに残した。だが後ろを振り返った女は、上のほうへ逃れることができなかった(創世記19:30)。それゆえ、あなたの足がではなく、あなたの習わしが後ろへ戻らないようにせよ〔pedes tui retro には動詞が無い。non … sed を「足ではなく習わしが」の対比と取った〕。
Epistolarum classis I 29.0.66
Non fiant manus tuae remissae, et devotionis tuae ac fidei genua dissoluta. Non fiat voluntatis tuae recidiva infirmitas, non ullus intercursus criminum. Sed ingressus es, mane: pervenisti, consiste: salvans salva animam tuam (Gen. XIX, 17) .
PL 16, 1060Aあなたの手が弛まず、あなたの献身と信仰の膝がゆるまないように。あなたの意志の弱さが再発せず、罪過が割り込むことがないように。入ったのだから、とどまれ。着いたのだから、立ち止まれ。「救いつつ、汝の魂を救え」(創世記19:17)。
Epistolarum classis I 29.0.67
22. Ascendens directum attolle gradum, nullus inde tuto redit. Hinc via, inde ruina est. Hinc ascensus, inde praecipitium.
PL 16, 1060A22. 登るなら、まっすぐに足を上げよ。そこから安全に戻る者はいない。こちらは道、あちらは崩落である。こちらは登り、あちらは断崖である。
Epistolarum classis I 29.0.68
Ascendendi quidem labor, sed descendendi periculum: sed potens est Dominus, qui te fundatum illic custodiat septum propheticis muris et apostolicis turribus. Ideo tibi dicit Dominus: Intrate, calcate, quia assistit vindemia (Joel III, 13). Intus, non foris simus.
PL 16, 1060A登る労苦はあるが、降りる危険がある。だが、主は力に満ちている。主は、そこに据えられたあなたを、預言者の城壁と使徒の塔で囲んで守る。それゆえ主はあなたに言う。「入れ。踏め。ブドウの収穫が近いからだ」(ヨエル3:13)。我々は中にいよう、外にではなく。
Epistolarum classis I 29.0.69
Et in Evangelio Dei Filius dicit: Qui est in tecto, non descendat vasa sua tollere (Luc. XVII, 31) . Non utique de hoc tecto dicit, sed de illo: Extendit coelum sicut cameram (IV Esdr. XVI, 60) .
PL 16, 1060Bまた福音書で、神の子は言う。「屋根の上にいる者は、自分の道具を取りに下りてはならない」(ルカ17:31)。彼がこの屋根について言うのではないことは明らかである。あの屋根についてである。「天を円天井のように広げた」(第四エズラ16:60)。
Epistolarum classis I 29.0.70
23. Intus ergo esto, intra Hierusalem, intra animam tuam pacificam, mitem atque tranquillam. Non exeas de ea, neque descendas vas tuum istud, aut honoribus, aut divitiis, aut arrogantia attollere.
PL 16, 1060B23. だから中にいよ。エルサレムの中、平和で、柔和で、穏やかなあなたの魂の中にいよ。そこから出るな。あなたのこの器を名誉や富や高慢によって持ち上げようと、降りるな〔底本は neque descendas vas tuum istud, aut honoribus … attollere。「器を持ち上げに降りる」と取った〕。
Epistolarum classis I 29.0.71
Intus esto, ut per te alienigenae non transeant, peccata animam tuam non transeant, vanae operationes et cogitationes inanes: non transibunt autem, si sanctificaveris bellum pro devotionis et fidei certamine, pro veritatis studio adversus passionum illecebras, et sumpseris arma Dei adversum spiritales nequitias, et astutiam diaboli, qui pertentat sensus nostros fraude ac dolo; quem mansuetus bellator facile proterit, qui non serat jurgia, sed sicut decet servum Domini, cum modestia fidem doceat, et eos qui adversantur, redarguat.
PL 16, 1060B中にいよ。そうすれば、あなたを通って異国の者たちが通り過ぎることはなく、罪があなたの魂を通り過ぎることも、空しいわざや空虚な思いが通り過ぎることもない。通り過ぎないのは、あなたが、献身と信仰の闘いのために、真理への熱意のために、情念の誘惑に対して、戦いを聖別し、神の武具を取って、霊的な悪と、我々の感覚を欺きとたくらみで試みる悪魔の狡猾さに立ち向かうなら、である。柔和な戦士は、これを容易に踏みにじる。その者は口論の種をまかず、主の僕にふさわしく、慎みをもって信仰を教え、逆らう者たちを論駁する。
Epistolarum classis I 29.0.72
De hoc dicit Scriptura: Qui mansuetus est, bellator exsurgat (Joel III, 9), et infirmus dicat: Omnia possum in eo, qui me confortat (Phil. IV, 13) .
PL 16, 1060Cこれについて聖書は言う。「柔和な者こそ、戦士として立ち上がれ」(ヨエル3:9)。そして弱い者は言え。「私は、私を強める者のうちで、すべてをなしうる」(フィリピ4:13)。
Epistolarum classis I 29.0.73
24. Hac fide fretus etiam qui infirmus est, praevalebit, et erit sancta anima ejus, et stillabunt ei montes prophetici (Joel III, 18), vel apostolici dulcedinem, et colles fluent lac: qualis ille collis, qui lactis potum Corinthiis dabat (I Cor. III, 2) ; et fluent ei aquae de suis vasis, et de puteorum suorum fontibus: vel de ventre ejus aquae vivae, spiritales videlicet quas fidelibus suis Spiritus sanctus ministrat, qui etiam animam tuam dignetur rigare, ut abundet in te fons aquae salientis in vitam aeternam. (Joan. IV, 14) . Vale, et nos ut filius dilige; quia nos te ut parentes diligimus.
PL 16, 1060C24. この信仰に支えられて、弱い者さえも勝つであろう。その魂は聖なるものとなり、預言者の――あるいは使徒の――山々が甘美をしたたらせ、丘は乳を流す(ヨエル3:18)。その丘は、コリントの人々に乳の飲み物を与えたあの丘のようである(一コリント3:2)。また水が、自分の器から、自分の井戸の泉から流れ出る。あるいは、彼の腹から生ける水が流れる。それは霊的な水、すなわち聖なる霊が自分の信じる者たちに供する水である。聖なる霊が、あなたの魂をも潤すことを良しとするように。永遠の生命へと湧き出る水の泉が、あなたのうちにあふれるように(ヨハネ4:14)。健やかであれ。そして子として我々を愛してほしい。我々も親としてあなたを愛しているのだから。