ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola LVII 第57書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1174B · 31 sectiones

Epistolarum classis I 57.0.1

1

EUGENIO cur eum Mediolani non exspectaverit, explicat: deinde iis quae sub Valentiniano et Theodosio relationis Symmachi occasione facta fuerant, recensitis, eumdem tyrannum quod sumptus idolorum templis concedendo, nec Dei timorem, nec aliorum de se existimationem ante oculos habuerit, libere arguit; oppositoque ipsius praevaricationi Hebraeorum exemplo, hanc ait fuisse causam cur ad eum non rescripserit; se tamen in posterum libertate, quam apud alios principes adhibuerit, cum eodem usurum.

PL 16, 1174B

エウゲニウスに対し、なぜミラノで彼を待たなかったのかを説明する。次いで、ウァレンティニアヌスとテオドシウスのもとでシュンマクスの上申書を機に行われたことを順に述べたうえで、同じ僭主が、偶像の神殿に費用を認めることで、神への畏れも、他の人々が自分についてもつ評価も、目の前に置かなかったことを、率直に咎める。彼の背反にヘブライ人の例を対置して、これこそが自分が彼に返書しなかった理由であったと言う。ただし今後は、ほかの君主たちのもとで用いた率直さを、彼に対しても用いるであろう、と。

Epistolarum classis I 57.0.2

2

Clementissimo imperatori EUGENIO AMBROSIUS episcopus. 1. Secessionis mihi causa timor Domini fuit, ad quem omnes actus meos, quantum queo, dirigere, neque umquam ab eo mentem deflectere, nec pluris facere cujusvis hominis, quam Christi gratiam consuevi.

PL 16, 1174C

いとも寛容な皇帝エウゲニウスへ、司教アンブロシウスより。1. 私が退去した理由は、主への畏れであった。私はすべての行いをできる限り主へ向け、主から心をそらさず、いかなる人間をもキリストの恩寵より重んじないことを常としてきた。

Epistolarum classis I 57.0.3

3

Nemini enim facio injuriam, si omnibus Deum praefero; et confidens in ipso, non vereor vobis imperatoribus dicere, quae pro meo captu sentio. Itaque quod apud alios imperatores non tacui, nec apud te, clementissime Imperator, tacebo.

PL 16, 1175A

実に、私が万人にまさって神を優先するなら、誰にも不正を加えていない。神に信頼して、諸君皇帝たちに、私の理解の及ぶかぎり思うところを言うことを恐れない。それゆえ、ほかの皇帝たちのもとで黙らなかったことを、あなたのもとでも、いとも寛容な皇帝よ、黙らない。

Epistolarum classis I 57.0.4

4

Atque ut ordinem rerum custodiam, strictim recensebo, quae ad hoc spectant negotium. 2. Retulerat vir amplissimus Symmachus, cum esset praefectus Urbis, ad Valentinianum augustae memoriae imperatorem juniorem, ut templis, quae sublata fuerant, reddi juberet.

PL 16, 1175A

事の順序を守るために、この件に関わることを手短に振り返ろう。2. いとも尊貴な人シュンマクスは、首都長官であったとき、尊き記憶の皇帝、若いウァレンティニアヌスに対し、取り上げられていたものを神殿に返すよう命ずることを上申した。

Epistolarum classis I 57.0.5

5

Functus est ille partibus suis pro studio et cultu suo. Utique etiam ego episcopus partes meas debui recognoscere.

PL 16, 1175A

彼は自分の務めを、自分の熱意と祭祀に従って果たした。当然、私も司教として自分の務めを自覚しなければならなかった。

Epistolarum classis I 57.0.6

6

Dedi libellos imperatoribus duos, quibus significarem sumptus sacrificiorum christianum virum non posse reddere: et non fuisse quidem me auctorem, cum tollerentur; auctorem tamen fieri, quominus decernerentur: deinde quia dare eos ipse simulacris videretur, non reddere.

PL 16, 1175B

私は皇帝たちに二通の請願書を提出し、こう示した。キリスト教徒の男は犠牲の費用を返すことはできない。また、それらが取り去られたとき私は発案者ではなかったが、それが決定されないことの発案者にはなる。さらに、〔返せば〕彼自身が神像にそれらを与えるように見えるのであって、返すのではない、と。

Epistolarum classis I 57.0.7

7

Quod enim ipse non abstulerat, non quasi ipse reddebat: sed arbitratu proprio largiebatur ad superstitionis impensas.

PL 16, 1175B

実に、自分が取り去ったのではなかったものを、彼は自分が返すというのではなく、自らの裁量で、迷信の出費のために恵み与えることになる、と。

Epistolarum classis I 57.0.8

8

Postremo si fecisset, aut non veniret ad Ecclesiam, aut si veniret, futurum ut aut sacerdotem non inveniret, aut inveniret sibi in Ecclesia resistentem.

PL 16, 1175B

さらに、もし彼がそうしたなら、彼は教会に来ないか、来たとしても、司教に会えないか、あるいは教会で自分に抵抗する者に出会うことになる、と。

Epistolarum classis I 57.0.9

9

Nec ad excusationem obtendi posse, quod esset catechumenus; cum non liceat etiam catechumenis sumptus idolis subministrare.

PL 16, 1175B

また、洗礼志願者であることを弁明に持ち出すことはできない。洗礼志願者にも、偶像に費用を供することは許されないのだから、と。

Epistolarum classis I 57.0.10

10

3. Lecti sunt libelli mei in consistorio, aderat amplissimus honore magisterii militaris Bauto comes, et Rumoridus, et ipse ejusdem dignitatis gentilium nationum cultui inserviens a primis pueritiae suae annis.

PL 16, 1175C

3. 私の請願書は評議で読み上げられた。そこには、軍司令官(マギステル・ミリタリス)の位においていとも尊貴な伯バウトがいた。またルモリドゥスもいた。彼も同じ位にあり、幼い年の初めから異教の諸民族の祭祀に仕えていた者である。

Epistolarum classis I 57.0.11

11

Valentinianus tunc temporis audivit suggestionem meam, nec fecit aliud, nisi quod fidei nostrae ratio poscebat. Acquieverunt etiam comiti suo.

PL 16, 1175C

そのときウァレンティニアヌスは私の進言を聞き入れ、我々の信仰の道理が求めたこと以外は何もしなかった。彼らもまた、自分たちの伯に同意した〔「自分たちの伯」が誰を指すか定かでない〕。

Epistolarum classis I 57.0.12

12

4. Postea etiam clementissimo imperatori Theodosio coram intimavi, atque in os dicere non dubitavi, cui intimata senatus legatione hujusmodi, licet non totus senatus poposcerit, insinuationi meae tandem assensionem detulit, et sic aliquibus ad ipsum non accessi diebus, nec moleste tulit; quia non pro meis commodis faciebam, sed quod et ipsi, et animae meae proderat, in conspectu regis loqui non confundebar (Psal. CXVIII, 46) .

PL 16, 1175C

4. その後、いとも寛容な皇帝テオドシウスにも、面と向かって告げ、面と向かって語ることをためらわなかった。この皇帝は、元老院のこの種の使節の申し出を知らされても——元老院全体が求めたのではなかったが——ついに私の申し入れに同意を示した。そして、私が幾日かのあいだ彼のもとに近づかなかったときも、不快とはしなかった。私が自分の利益のためにしたのではなく、彼自身にも私の魂にも益となることを、王の面前で語って、恥じなかったからである(詩篇118:46)。

Epistolarum classis I 57.0.13

13

5. Iterum Valentiniano augustae memoriae principi, legatio a senatu missa intra Gallias, nihil extorquere potuit: et certe aberam, nec aliquid tunc ad eum scripseram.

PL 16, 1176A

5. また、尊き記憶の君主ウァレンティニアヌスに対し、ガリアの内に派遣された元老院の使節は、何も引き出せなかった。そして確かに私は不在であり、そのとき彼に何も書き送っていなかった。

Epistolarum classis I 57.0.14

14

6. Sed ubi clementia tua imperii suscepit gubernacula, compertum est postea donata illa esse praecellentibus in republica, sed gentilis observantiae viris; et fortasse dicatur, Imperator auguste, qui ipse non templis reddideris, sed bene meritis de te donaveris.

PL 16, 1176A

6. しかし、あなたの寛容が統治の舵を取ったとき、あとで、それらが国家において優れているが異教の習わしの人々に与えられていたことが判明した。そして、おそらくこう言われるであろう、皇帝アウグストゥスよ、あなたは自らは神殿に返さず、あなたに功のあった者たちに与えたのだ、と。

Epistolarum classis I 57.0.15

15

Verum nosti pro Dei timore agendum esse constanter, quod etiam pro libertate frequenter fit non solum a sacerdotibus; sed etiam ab his qui vobis militant, aut in numero habentur provincialium.

PL 16, 1176A

しかしあなたは知っている。神への畏れのためには揺るがずに行動すべきであり、それは自由のためにも、司教たちだけでなく、諸君のために兵役に服する者たち、あるいは属州民の数に数えられる者たちによってさえ、しばしば行われているのだ。

Epistolarum classis I 57.0.16

16

Te imperante, petierunt legati, ut templis redderes, non fecisti: iterum alteri postulaverunt, renisus es; et postea ipsis, qui petierunt, donandum putasti.

PL 16, 1176B

あなたが統治していたとき、使節たちは神殿に返すよう求めたが、あなたはそうしなかった。再び別の者たちが要求したが、あなたは退けた。そして後に、求めた当人たちに与えるべきだと考えた。

Epistolarum classis I 57.0.17

17

7. Etsi imperatoria potestas magna sit, tamen considera, Imperator, quantus sit Deus: corda omnium videt, conscientiam interiorem interrogat, novit omnia, antequam fiant, novit interna pectoris tui (Act. I, 24; Dan. XIII, 42) .

PL 16, 1176B

7. 皇帝の権力が大きいとしても、皇帝よ、神がどれほど偉大かを考えよ。神はすべての人の心を見、内なる良心を問い、すべてを、それが起こる前から知り、あなたの胸の内にあるものを知っている(使徒言行録1:24; ダニエル13:42)。

Epistolarum classis I 57.0.18

18

Ipsi falli vos non patimini, et Deum vultis celare quidquam? Hoc non cecidit in animum tuum?

PL 16, 1176B

諸君は自分が欺かれることを許さないのに、神に何かを隠そうと望むのか。このことは、あなたの心に浮かばなかったのか。

Epistolarum classis I 57.0.19

19

Quamvis enim illi agebant tam perseveranter, nonne tuum fuit, Imperator, pro Dei summi et veri et vivi veneratione perseverantius obsistere, et negare, quod erat in injuria sacrae legis? 8. Quis invidet, quoniam quae voluisti, aliis donavisti?

PL 16, 1176B

実に、あの者たちがどれほど粘り強く働きかけていたにせよ、皇帝よ、いと高く、真実で、生ける神への崇敬のために、いっそう粘り強く反対し、聖なる法への侮辱となることを拒むのが、あなたの務めではなかったか。8. 誰が妬むのか。あなたは、望んだものを他の者たちに与えたのだから。

Epistolarum classis I 57.0.20

20

Non sumus scrutatores vestrae liberalitatis, nec aliorum commodorum invidi; sed sumus interpretes fidei. Quomodo offeres dona tua Christo? Pauci aestimabunt quid feceris; omnes, quid volueris: quidquid illi fecerint, tuum erit: quidquid non fecerint, suum.

PL 16, 1176C

我々は諸君の気前のよさを詮索する者ではなく、他の者たちの利益を妬む者でもない。我々は信仰の解釈者である。あなたはどのようにして、あなたの贈り物をキリストに献げるのか。あなたが何をしたかを評価する者は少なく、あなたが何を望んだかを〔評価する〕のはすべての者である。あの者たちが何をしたとしても、それはあなたのものとなる。しなかったことは、彼ら自身のものとなる。

Epistolarum classis I 57.0.21

21

Etsi es imperator, Deo subditus magis esse debes. Quomodo sacerdotes Christi tua munera dispensabunt? 9. Fuit hujusmodi quaestio temporibus superioribus; et tamen fidei patrum ipsa cessit persecutio, et gentilitas detulit.

PL 16, 1176C

あなたは皇帝であっても、むしろ神に従う者でなければならない。キリストの司教たちは、どうしてあなたの贈与物を分配できようか。9. 以前の時代にも、このような問題があった。それでも迫害そのものが、父祖たちの信仰に譲り、異教の側が降った。

Epistolarum classis I 57.0.22

22

Nam (II Mach. IV, 18 et seq.) cum ageretur agon quinquennalis in civitate Tyro, et ad spectandum venisset Antochiae rex sceleratissimus, Jason ordinavit sacrorum procuratores, ut ab Hierosolymis Antiochenses ferrent didrachmas argenti trecentas, et illas darent ad sacrificium Herculis: verum patres non gentilibus dederunt pecunias, sed viris fidelibus missis, protestarunt non erogari ad deorum sacrificium, quia non congruebat, sed in alios sumptus dari.

PL 16, 1177A

実際(マカバイ二4:18以下)、ティルスで五年ごとの競技が催され、アンティオキアの極悪の王〔底本は Antochiae。Antiochiae と解した〕が観に来たとき、イアソンは聖なる務めの管理者たちに命じて、エルサレムからアンティオキア人たちが二ドラクマ銀貨三百枚を運び、それをヘラクレスの犠牲に充てさせようとした。しかし父祖たちは、異教徒たちに金を与えず、忠実な人々を遣わして、それは神々の犠牲のために支出されるべきではなく、ふさわしくないから、ほかの費用に充てられるべきだと申し立てた。

Epistolarum classis I 57.0.23

23

Et pronuntiatum est, quia ille ad sacrificium Herculis missum dixerat argentum, suscipi quidem debere in id, quod erat missum: sed quia illi, qui detulerant, resistebant pro studio et cultu suo; ut non sacrificio proficerent, sed aliis necessitatibus, traditae sunt pecuniae ad constructionem navium: etsi coacti miserunt, non tamen ad sacrificium, sed ad alios sumptus reipublicae.

PL 16, 1177A

そして、こう宣告された。あの者がヘラクレスの犠牲のために送ると言った銀は、送られた目的のためには受け取られるべきであるが、運んできた者たちが自分たちの熱意と祭祀に従って抵抗したので、犠牲のためには役立てず、ほかの必要のために、金は船の建造に引き渡された。強いられて送ったとしても、犠牲のためにではなく、国のほかの費用のためだった、と。

Epistolarum classis I 57.0.24

24

10. Denique qui attulerant, utique potuissent tacere: sed laedebant fidem, quia sciebant quo deferrentur; et ideo miserunt viros timentes Deum, qui agerent, ut non templo, sed ad impensas navium, quae missa fuerant, deputarentur.

PL 16, 1177A

10. 実に、運んできた者たちは、当然黙っていることもできた。だが信仰を損なっていた。それがどこへ運ばれるかを知っていたからである。そのため、神を畏れる人々を遣わし、送られたものが神殿のためにではなく、船の費用に充てられるよう働きかけさせた。

Epistolarum classis I 57.0.25

25

Ipsis enim crediderunt pecunias, qui causas agerent sanctae legis: judex rerum effectus fuit, qui absolvit conscientiam. Si positi in aliena potestate, sic praecavebant, quid te oportuerit facere, o Imperator, dubitari non potest.

PL 16, 1177A

彼らは、聖なる律法の件を担う者たちにこそ、金を託した。結果が事柄の裁き手となり、良心を赦免した。他人の権力の下に置かれた者たちがこのように用心したのなら、皇帝よ、あなたが何をなすべきであったかは、疑う余地がない。

Epistolarum classis I 57.0.26

26

Tu utique quem nemo cogebat, nemo habebat in potestate, debuisti ab sacerdote consulere. 11. Ego certe quando tunc restiti, etsi solus restiti, tamen non solus volui, nec solus id suasi.

PL 16, 1177A

あなたは、誰にも強いられず、誰の権力下にもない者として、司教に相談すべきであった。11. 私は、あのとき抵抗したとき、たとえ一人で抵抗したとしても、一人でそれを望んだわけでも、一人でそれを勧めたわけでもない。

Epistolarum classis I 57.0.27

27

Quoniam igitur meis vocibus et apud Deum et apud omnes homines teneor; aliud mihi non licere intellexi, aliud non oportere, nisi ut consulerem mihi; quia non potui tibi credere modeste.

PL 16, 1177C

だから、私は自分の言葉によって、神の前でも万人の前でも縛られている。自分には、あることは許されず、別のことはふさわしくなく、ただ自分自身のことを自分で決めるほかないと悟った〔aliud…aliud の係りは定かでない〕。あなたを穏当に信頼することができなかったからである。

Epistolarum classis I 57.0.28

28

Certe diu pressi, diu texi dolorem, nulli quidquam intimandum putavi; dissimulare mihi nunc non licet, tacere liberum non fuit. Ideo etiam in primordiis imperii tui scribenti non rescripsi, quia istud praevidebam futurum.

PL 16, 1177C

確かに私は長く抑え、長く苦しみを隠した。誰にも何も知らせるべきでないと考えた。今、ごまかすことは私に許されず、黙っているのは自由にはできなかった。だから、あなたの統治の初めに〔あなたが〕書き送ってきたとき、私は返書しなかった。そうなることを予見していたからである。

Epistolarum classis I 57.0.29

29

Denique reposcenti litteras, cum ipse non rescriberem, dixi: Haec causa est, quod extorquendum ei arbitror.

PL 16, 1177C

実に、返書を求める者に対し、私が自分では返書せずにいたとき、私は言った。「これが理由である。私は、彼からそれを引き出さねばならないと考える」と〔extorquendum ei の意味は定かでない。「彼から(言葉を)引き出す」と取った〕。

Epistolarum classis I 57.0.30

30

12. Tamen ubi causa emersit officii mei, pro his qui sollicitudinem sui gerebant, et scripsi et rogavi; ut ostenderem in causis Dei timorem mihi justum inesse, nec pluris me facere adulationem, quam animam meam: in his vero, in quibus vos rogari decet, etiam me exhibere sedulitatem potestati debitam, sicut et scriptum est: Cui honorem, honorem: cui tributum, tributum (Rom. XIII, 7) .

PL 16, 1178A

12. それでも、私の務めの機会が現れたとき、自分への不安を抱く人々のために、私は書き、願った。それは、神に関わる事柄では、私に正しい畏れが具わっていて、私が追従を自分の魂より重んじないことを示すため、また諸君が願われるのがふさわしい事柄では、私も権力に負うべき熱意を示すためである。書かれているとおりである。「栄誉を受けるべき者には栄誉を、貢ぎを受けるべき者には貢ぎを」(ローマ13:7)。

Epistolarum classis I 57.0.31

31

Nam cum privato detulerim corde intimo, quomodo non deferrem imperatori? Sed qui vobis deferri vultis, patimini ut deferamus ei, quem imperii vestri vultis auctorem probari.

PL 16, 1178A

実に、私的な人に対してさえ心の底から敬意を払ったのに、どうして皇帝に払わずにいられようか。しかし、諸君は敬意を払われたいと望むのなら、諸君の帝国の創始者として認められることを望む、その〔神〕に我々が敬意を払うことを許してほしい。