ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola LVIII 第58書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1178A · 42 sectiones

Epistolarum classis I 58.0.1

1

PAULINI et THERASIAE post distributas egenis suas facultates secessum narrat, nec non futuras ob eam causam paganorum criminationes, quorum superstitionem ac caecitatem luget.

PL 16, 1178A

パウリヌスとテラシアが、自分たちの財産を貧しい人々に分け与えたのち、退いたことを語り、またそのために異教徒たちが今後加えるであろう非難を語り、彼らの迷信と盲目を嘆く。

Epistolarum classis I 58.0.2

2

Tum nihil pro religione turpe ducendum exemplis probans, saltationem Davidis, Eliaeque nuditatem mystice explicat, et defendit. AMBROSIUS SABINO episcopo.

PL 16, 1178A

次いで、宗教のために恥ずべきとされるべきことは何もないことを実例によって示し、ダビデの踊りとエリヤ〔梗概は「エリヤ」。本文が論じるのはイザヤ〕の裸を、奥義の意味で説明し、擁護する。アンブロシウスより司教サビヌスへ。

Epistolarum classis I 58.0.3

3

1. Paulinum splendore generis in partibus Aquitaniae nulli secundum, venditis facultatibus tam suis, quam etiam conjugalibus, in hos sese induisse cultus ad fidem comperi; ut ea in pauperes conferat, quae redegit in pecuniam: et ipse pauper ex divite factus, tamquam deoneratus gravi sarcina, domui, patriae, cognationi quoque valedicat, quo impensius Deo serviat.

PL 16, 1178A

1. アクイタニア地方で家柄の輝きにおいて誰にも劣らぬパウリヌスが、自分のものも、また妻の持参のものも財産を売り払い、信仰のためにこのような身の処し方をとったと、私は知った。それは、金に換えたものを貧しい人々に与え、自らは富者から貧者となって、重い荷を下ろした者のように、家にも、祖国にも、親族にも別れを告げ、いっそう熱心に神に仕えるためである。

Epistolarum classis I 58.0.4

4

Elegisse autem secretum affirmatur Nolanae urbis, ubi tumultum fugitans aevum exigat. 2. Matrona quoque virtuti et studio ejus proxime accedit, neque a proposito viri discrepat.

PL 16, 1178C

彼はノラの町の人里離れた地を選んだと伝えられ、そこで騒がしさを避けて生涯を送るという。2. 夫人もまた、彼の徳と熱意にごく近づき、夫の決意と食い違わない。

Epistolarum classis I 58.0.5

5

Denique transcriptis in aliorum jura suis praediis, virum sequitur, et exiguo illic conjugis contenta cespite solabitur se religionis et charitatis divitiis. Soboles eis nulla, et ideo meritorum posteritas desiderata.

PL 16, 1178C

実に、自分の所領を他人の権利へと移したのち、夫に従い、そこでは夫の僅かな土地に満足して、宗教と愛の富で自らを慰めるであろう。二人に子はなく、それゆえ功績による子孫が望まれる。

Epistolarum classis I 58.0.6

6

3. Haec ubi audierint proceres viri, quae loquentur? Ex illa familia, illa prosapia, illa indole, tanta praeditum eloquentia migrasse a senatu, interceptam familiae nobilis successionem: ferri hoc non posse.

PL 16, 1178C

3. これを有力者たちが聞いたら、何と言うだろうか。あの家柄、あの血統、あの資質、これほどの雄弁を備えた者が元老院から立ち去ったこと、貴い家の継承が断たれたこと、これは耐えられない、と。

Epistolarum classis I 58.0.7

7

Et cum ipsi capita et supercilia sua radant, si quando Isidis suscipiunt sacra; si forte christianus vir attentior sacrosanctae religioni, vestem mutaverit, indignum facinus appellant.

PL 16, 1179A

しかも彼ら自身は、イシスの祭儀を受けるときには、頭も眉も剃るのに、キリスト教徒の男が、いと聖なる宗教にいっそう熱心であってたまたま衣を変えたなら、許しがたい所業と呼ぶ。

Epistolarum classis I 58.0.8

8

4. Equidem doleo tantam esse in mendacio observantiam, in veritate negligentiam; ut confundantur plerique attentiores ad sacrosanctam religionem videri, non considerantes vocem dicentis: Qui me confusus fuerit coram hominibus, confundar et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis (Marc. VIII, 38) .

PL 16, 1179A

4. 実のところ私は嘆く。偽りにはこれほどの熱心さがあり、真理には怠りがあって、いと聖なる宗教にいっそう熱心だと見られることを多くの者が恥じるほどであることを。彼らは、こう言う声を考えないのである。「人々の前で私を恥じる者を、私もまた、天にいる私の父の前で恥じるであろう」(マルコ8:38)。

Epistolarum classis I 58.0.9

9

Sed non confusus est Moyses, qui cum esset ascitus in domum regiam, thesauris Aegypti opprobrium Christi praeferendum putavit. Non confusus est David, qui ante Arcam testimonii coram omni populo saltavit (II Reg. VI, 20) .

PL 16, 1179A

だがモーセは恥じなかった。彼は王家に迎え入れられながら、キリストの辱めをエジプトの宝より優るものとみなした。ダビデは恥じなかった。彼は証しの箱の前で、全民の面前で踊った(サムエル記下6:20)。

Epistolarum classis I 58.0.10

10

Non confusus est Esaias, qui nudus et discalceatus ibat per populos, oracula clamans coelestia (Esai. XX, 2) . 5. Quid utique tam deforme visibili spectaculo, quam histrionicos sinuare gestus, et femineo usu mollire membra?

PL 16, 1179B

イザヤは恥じなかった。彼は裸で、はだしで、天の託宣を叫びながら諸民のあいだを歩いた(イザヤ20:2)。5. 実に、見える見世物として、役者のような身振りをくねらせ、女のしぐさで四肢を柔らかく崩すことほど醜いことがあろうか。

Epistolarum classis I 58.0.11

11

Deliciarum comes et luxuriae ludibrium est lasciva saltatio. Quid illud quod ipse cecinit dicens: Omnes gentes, plaudite manibus (Psal. XLVI, 2) ?

PL 16, 1179B

みだらな踊りは、逸楽の連れであり、放縦のもてあそびである。では、彼自身が歌って言ったこと、「諸国民よ、皆、手を打て」(詩篇46:2)とは何か。

Epistolarum classis I 58.0.12

12

Nempe si corporalia consideremus, tamquam muliebribus intermixtum choreis putamus eum concrepare manibus, et turpi sono plaudere. Nam et de Ezechiel dictum est: Plaude manu, et percute pede (Ezech. VI, 11) .

PL 16, 1179B

確かに、体のことだけを考えるなら、我々は彼が、女たちの輪舞に混じって手を打ち鳴らし、恥ずべき音で拍手していたかのように思うだろう。実際、エゼキエルについても言われている。「手を打ち、足を鳴らせ」(エゼキエル6:11)。

Epistolarum classis I 58.0.13

13

6. Sed haec quae corporeo aspectu fiunt turpia, sacrosanctae religionis contemplatione reverenda sunt; ut qui ista reprehendunt, ipsi in laqueos reprehensionis animas suas inducant.

PL 16, 1179C

6. しかし、体の目で見れば恥ずべきこれらのことが、いと聖なる宗教の観想においては尊ばれるべきであり、これらを咎める者たち自身が、咎めの罠へと自分の魂を引き入れることになる。

Epistolarum classis I 58.0.14

14

Denique reprehendit Michol saltantem David, et ait ad eum: Quid honorificatus est hodie rex Israel; quia denudatus est hodie ante oculos puellarum suarum?

PL 16, 1179C

実に、ミカルは踊るダビデを咎めて、彼に言う。「今日のイスラエルの王は何と栄誉を受けたことか。今日、自分の若い女たちの目の前で裸にされたとは」。

Epistolarum classis I 58.0.15

15

Et respondit ei David: Coram Domino ludam, qui elegit me pro patre tuo, et pro universa domo ejus; ut constitueret me regem super populum suum Israel.

PL 16, 1179C

ダビデは彼女に答えた。「私は主の前で戯れる。主は、汝の父とその家全体に代えて私を選び、自分の民イスラエルの上に私を王として立てたのだ。」

Epistolarum classis I 58.0.16

16

Et ludam coram Domino, et denudabor adhuc sic, et ero nugax ante oculos tuos, et cum puellis, quibus dixisti me denudatum, honorificabor (II Reg. VI, 20 et seq.) .

PL 16, 1179C

「私は主の前で戯れ、さらにこのように裸になり、汝の目には軽薄な者となるであろう。そして、汝が私を裸にされたと言ったその若い女たちとともに、私は栄誉を受けるであろう」(サムエル記下6:20以下)。

Epistolarum classis I 58.0.17

17

7. Non erubuit igitur David femineas opiniones, nec opprobria apud mulieres subire pro religionis obsequio verecundatus est.

PL 16, 1179C

7. ゆえにダビデは、女たちの評判を恥じず、女たちのもとで受ける辱めを、宗教への奉仕のために恥じて避けることもしなかった。

Epistolarum classis I 58.0.18

18

Ludebat enim Domino puer suus; et ideo amplius placuit, quia ita se humiliavit Deo, ut regale posthaberet fastigium, et ultimum exhiberet Deo quasi servulus ministerium.

PL 16, 1179D

実に、その僕が主の前で戯れていたのであり、それゆえいっそう気に入られた。彼は神の前でこれほど自らを低くして、王の高位を後ろに置き、卑しい僕のように神に最も低い奉仕をしたからである。

Epistolarum classis I 58.0.19

19

Denique illa quae saltationem hujusmodi reprehendit, sterilitatis damnata, non dedit sobolem regiam, ne superbos crearet: et quod verum est, nullam est adepta posteritatis suae meritorumque successionem.

PL 16, 1180A

実に、このような踊りを咎めたあの女は、不妊の罰を宣告され、王の子を産まなかった。それは高ぶる者たちを生まないためである。そして真実なことに、自分の子孫と功績の継承を何も得なかった。

Epistolarum classis I 58.0.20

20

8. Quod si quis adhuc dubitat, accipiat Evangelicum testimonium; dixit enim Dei Filius: Cantavimus vobis, et non saltastis (Matth. XI, 17) .

PL 16, 1180A

8. なお疑う者がいるなら、福音書の証言を受け入れるがよい。神の子は言った。「我々は汝らに歌ったのに、汝らは踊らなかった」(マタイ11:17)。

Epistolarum classis I 58.0.21

21

Derelicti sunt itaque Judaei, qui non saltaverunt, qui nescierunt manibus suis plaudere: adscitae sunt gentes, quae spiritalem Deo plausum dederunt.

PL 16, 1180A

こうして、踊らなかった者たち、自分の手を打つことを知らなかった者たちであるユダヤ人は見捨てられ、神に霊的な拍手を送った諸国民が迎え入れられた。

Epistolarum classis I 58.0.22

22

Stultus enim complexus est manus suas, et devoravit viscera sua (Eccles. IV, 5) , id est, corporalibus se implicavit negotiis, et devoravit viscera sua, sicut mors praevalens; et ideo non inveniet vitam aeternam: sapiens autem attollens opera sua, ut lucerent coram Patre suo, qui in coelis est (Matth. V, 16) ; non absumpsit, sed elevavit viscera sua usque ad resurrectionis gratiam.

PL 16, 1180A

「愚か者は自分の手を組み、自分の内臓を貪り食った」(コヘレトの言葉4:5)。すなわち、体に関わる務めに身を絡め、勝ち誇る死のように自分の内臓を貪り食ったのであり、それゆえ永遠の生命を見いださない。だが知恵ある者は、自分の業を、天にいる自分の父の前で輝くように、高く上げる(マタイ5:16)。自分の内臓を消費せず、復活の恩寵に至るまで引き上げた。

Epistolarum classis I 58.0.23

23

Haec gloriosa sapientis saltatio, quam saltavit David; et ideo usque ad sedem Christi sublimitate spiritalis saltationis ascendit, ut videret atque audiret dicentem Dominum Domino suo: Sede a dextris meis (Psal. CII, 1) .

PL 16, 1180B

これこそ知恵ある者の栄光ある踊りであり、ダビデが踊ったものである。それゆえ彼は、霊的な踊りの高みによってキリストの座にまで昇り、主が自分の主にこう言うのを見、聞いたのである。「私の右に座せ」(詩篇102:1〔刷られた番号のまま。この句は詩篇109:1にあたる〕)。

Epistolarum classis I 58.0.24

24

9. Ergo si non absurde cecidisse nobis hanc de saltatione interpretationem judicas, non supersedeas adhuc lectionis labore (Esai. XX, 2) ; ut etiam de Esaia mecum recenseas, quod bene tibi cognitum est illum non ludibriose, sed gloriosissime denudatum esse in conspectu populorum occursantium, utpote qui oracula Domini ore proprio resultabat.

PL 16, 1180B

9. それゆえ、踊りについてのこの解釈が、我々にとって不当でなく行き着いたとあなたが判断するなら、読む労をなお怠るな(イザヤ20:2)。そして私とともに、イザヤについても吟味せよ。あなたにはよく知られているとおり、彼は嘲笑されるためにではなく、いとも栄光ある仕方で、出会う諸民の目の前で裸にされたのであり、主の託宣を自らの口で響かせていたのだから。

Epistolarum classis I 58.0.25

25

10. Sed forte aliquis dicat: Non igitur erat turpe, ut vir nudus per omnia iret per populos; cum ei et virilis sexus et muliebris occurreret? Non ipsa species offendebat oculos omnium, et maxime mulierum? Nonne ipsi nos inspicere nudos plerumque reveremur?

PL 16, 1180C

10. しかし、おそらく誰かが言うだろう。「では、男が全く裸で諸民のあいだを歩くのは、恥ずべきことではなかったのか。男の性も女の性も彼に出会っていたのに。その姿そのものが、すべての人の目、とりわけ女たちの目を害しなかったのか。我々自身、裸の者を見ることをしばしば憚るではないか」と。

Epistolarum classis I 58.0.26

26

Denique idcirco indumentis operiuntur genitalia hominum, ne deformi visu obtutum, aciemque perstringant oculorum intuentium.

PL 16, 1180C

実に、人間の陰部が衣で覆われるのは、見苦しい光景が、見る者たちの視線と目の鋭さを眩ませないためである。

Epistolarum classis I 58.0.27

27

11. Acquiesco et ego: sed considera quae figura sit facti hujus, quidve praetendat species hujusmodi; eo quod ita nudi ambulabunt pueri Judaeorum et virgines in captivitatem deducti: Sicut puer, inquit, meus Esaias, vadit nudus et excalciatus (Ibid., 3) .

PL 16, 1180C

11. 私も同意する。だが、この行いの象りが何であるか、このような姿が何を示しているかを考えよ。ユダヤ人の少年たちとおとめたちが、捕囚に連れて行かれるとき、このように裸で歩むであろうからである。「私の僕イザヤが裸ではだしで歩くように」と〔主は〕言う(イザヤ20:3)。

Epistolarum classis I 58.0.28

28

Potuit quidem hoc et sermone exprimere, sed exemplo acerbare maluit; ut species ipsa plus incuteret horroris, et quod in prophetae corpore aversabantur, in se pertimescerent.

PL 16, 1180C

〔神は〕このことを言葉でも表し得たが、実例によって厳しくすることを選んだ。その姿そのものがいっそう恐れを植えつけるように、そして預言者の体に見て嫌ったことを、自分自身について恐れるようにである。

Epistolarum classis I 58.0.29

29

In quo igitur horror gravior turpitudinis, in corpore prophetae, an in perfidorum peccato, quod tantam meritis suis aerumnam incidit captivitatis? 12. Quid si in prophetico corpore nihil opprobrii? Ille enim corporalibus non intendebat, sed spiritalibus.

PL 16, 1181A

それでは、恥ずべきものへの恐れがいっそう重いのは、預言者の体にあるのか、それとも背信の者たちの罪にあるのか。彼らは自らの所業の報いとして、これほどの捕囚の苦難に落ちたのである。12. 預言者の体に何の恥辱もないとしたらどうか。彼は体のことには心を向けず、霊的なことに向けていたのだから。

Epistolarum classis I 58.0.30

30

Namque in excessu mentis non dicit: Audiam quid loquar; sed, quid loquatur in me Deus (Psal. LXXXIV, 9) . Neque attendit utrum nudus, an vestitus sit.

PL 16, 1181A

実に、精神の忘我のうちにあって、彼は「私は何を語るかを聞こう」とは言わず、「神が私のうちで何を語るかを〔聞こう〕」と言う(詩篇84:9)。裸か衣を着ているかにも注意を払わない。

Epistolarum classis I 58.0.31

31

Denique Adam ante peccatum nudus erat (Gen. II, 25) , sed nudum se nesciebat, quia erat indutus virtutibus: posteaquam vero peccatum commisit, nudum se esse vidit, et texit.

PL 16, 1181A

実に、アダムは罪を犯す前は裸であったが(創世記2:25)、自分が裸であることを知らなかった。徳に身を包んでいたからである。罪を犯したのちには、自分が裸であると見て、覆った。

Epistolarum classis I 58.0.32

32

Noe nudatus erat (Gen. IX, 21) , sed non erubescebat, quia erat plenus jucunditatis, et spiritalis laetitiae. Denique qui eum risit ut nudum, ipse mansit perpetuae obnoxius opprobrio turpitudinis.

PL 16, 1181A

ノアは裸にされていたが(創世記9:21)、恥じなかった。快さと霊的な喜びに満ちていたからである。実に、彼を裸の者として笑った者は、恥ずべき辱めという永遠の咎めを負ったままとなった。

Epistolarum classis I 58.0.33

33

At vero Joseph ne turpiter nudaretur, vestem reliquit, et nudus aufugit (Gen. XXXIX, 12) . Quis igitur turpis, illa quae vestem alienam tenuit, an is qui suam exuit?

PL 16, 1181B

だがヨセフは、恥ずべき仕方で裸にされないように、衣を残し、裸で逃げ去った(創世記39:12)。では、誰が恥ずべき者か。他人の衣をつかんだ女か、自分の衣を脱いだ男か。

Epistolarum classis I 58.0.34

34

13. Sed ut plenius liqueat quia non se, neque ea quae juxta pedes sunt, prophetae aspiciunt, sed coelestia; lapidabatur Stephanus, et videbat coelos apertos, et Jesum ad dexteram Dei stantem (Act. VII, 55) : et ideo lapidum ictus non sentiebat, corporis non considerabat vulnera; sed oculis erat Christo affixus, illi adhaerebat.

PL 16, 1181B

13. しかし、預言者たちが自分自身も足元にあるものも見ず、天上のものを見ていることがいっそう明らかになるように、〔次のことを挙げよう〕。ステファノは石で打たれながら、天が開け、イエスが神の右に立つのを見ていた(使徒言行録7:55)。それゆえ石の打撃を感じず、体の傷を気に留めず、目でキリストに固着し、彼に結びついていた。

Epistolarum classis I 58.0.35

35

Ergo et Esaias nudum se non conspicabatur, sed divinae vocis organum se praebebat (Esa. XX, 2) ; ut promeret quod in eo loquebatur Deus. 14. Sed esto ut se videret, poterat non facere quod jubebatur? Poterat turpe arbitrari, quod imperabat Deus?

PL 16, 1181B

こうして、イザヤもまた自分が裸であることに気づかず、神の声の器として自らを差し出していた(イザヤ20:2)。それは自分のうちで語る神の言葉を発するためである。14. だが、仮に彼が自分を見ていたとしても、命じられたことをしないでいられただろうか。神が命じることを恥ずべきと考えられただろうか。

Epistolarum classis I 58.0.36

36

Sara quia risit, incredulitatis coarguta est (Gen. XVIII, 2) : Abraham laudatus; quia in verbo Dei non haesitavit: et donatus remuneratione maxima, quia jubente Deo pie posse fieri credidit etiam parricidium (Gen. XV) .

PL 16, 1181C

サラは笑ったために不信仰を咎められた(創世記18:2〔刷られた番号のまま。サラの笑いは創世記18:12にあたる〕)。アブラハムは、神の言葉にためらわなかったために称えられ、神が命じるなら近親殺しさえ敬虔になしうると信じたために、最大の報いを与えられた(創世記15)。

Epistolarum classis I 58.0.37

37

15. Hic igitur quid verecundiae esset prophetae, ubi aliud gerebatur, et aliud figurabatur? Judaei propter flagitia sua destituti a Domino Deo, coeperant vinci ab adversariis suis, conferre se volebant ad Aegyptios; ut sibi essent praesidio adversum Assyrios, qui redire magis ad fidem, si boni consulerent, debuissent.

PL 16, 1181C

15. では、一方のことが行われ、他方のことが象られていたとき、預言者にとって何が恥であったろうか。ユダヤ人は自らの恥ずべき行いのために主なる神に見捨てられ、敵に打ち負かされ始め、エジプト人たちに頼ろうとしていた。アッシリア人に対する守りを得るためである。だが彼らは、むしろ事を善意に受け取るなら、信仰に立ち帰るべきであった。

Epistolarum classis I 58.0.38

38

Iratus Dominus significat vanam illos spem gerere, qui offensam Domini putarunt majore peccato levandam; cum illi ipsi vincendi forent, in quorum auxiliis populus Judaeorum confideret: hoc secundum historiam.

PL 16, 1181C

怒った主は、主への違反を、より大きな罪によって軽くできると考えた者たちが、空しい望みを抱いていることを示す。ユダヤ人の民が頼りにしていたその者たち自身こそ、打ち負かされることになっていたからである。これは歴史に即した〔読み〕である。

Epistolarum classis I 58.0.39

39

16. Figura autem illa, quia in Aegyptiis confidit qui luxuriis deditus est, mancipatus lasciviae. Nemo autem se luxui committit, nisi qui recedit a praeceptis Dei veri. Ubi autem coeperit quis luxuriari, incipit deviare a fide vera.

PL 16, 1181D

16. 象りとしては、放縦に身を任せ、放埒に従属した者が、エジプト人たちに信頼するということである。真の神の命令から退く者でなければ、誰も奢りに身を委ねない。そして放縦に走り始めたとき、人は真の信仰から逸れ始める。

Epistolarum classis I 58.0.40

40

Ita duo committit maxima crimina, opprobria carnis, et mentis sacrilegia. Ergo qui non sequitur Dominum Deum suum, ingurgitat se luxuriae ac libidini, pestiferis corporis passionibus.

PL 16, 1182A

こうして彼は二つの最大の罪を犯す。肉の恥辱と、精神の冒瀆である。それゆえ、主なる自分の神に従わない者は、放縦と情欲、体を蝕む情念に身を沈める。

Epistolarum classis I 58.0.41

41

Qui autem se ingurgitaverit atque immerserit hujusmodi volutabris, perfidiae laqueos incurrit: Sedit enim populus manducare et bibere (Exod. XXXII, 6) , et fieri sibi deos poposcit.

PL 16, 1182A

このような泥の中に身を沈め、浸る者は、背信の罠に陥る。実に、「民は座って食べ、飲んだ」(出エジプト記32:6)、そして自分たちのために神々が作られるよう求めた。

Epistolarum classis I 58.0.42

42

Unde docet Dominus quoniam qui duobus istis flagitiorum generibus dederit animam suam, exuitur indumento, non vestis laneae, sed vividae virtutis; cujus amictus non temporalis, sed aeternus est. Vale, et nos dilige; quia nos te diligimus.

PL 16, 1182A

そのゆえに、主は教える。この二種の恥ずべき行いに自分の魂を渡す者は、羊毛の衣ではなく、生き生きとした徳の衣を脱がされる。その覆いは一時のものではなく、永遠のものである。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。