ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola XXI 第21書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1002C · 38 sectiones

Epistolarum classis I 21.0.1

1

Excusat Ambrosius quod vocatus non venerit ad consistorium, asserens in causa fidei vel ecclesiastica judicare nisi sacerdotes neminem debere; nec se in eo contumacem, quod injuriam ordini suo non inurat.

PL 16, 1002C

アンブロシウスは、召喚されながら評議に赴かなかったことを弁明し、信仰の案件、あるいは教会に関する案件では、司教たちのほかには誰も裁いてはならないと主張する。またその点で自分が頑ななのではなく、自分の身分に侮辱を加えないためである、と述べる。

Epistolarum classis I 21.0.2

2

Addit Auxentium forte Judaeos aut infideles electurum judicum loco, id est, Christi inimicissimos: nec recusare quominus in Ecclesia vel in synodo de his disputaret: haec demum se coram fuisse dicturum, nisi a coepiscopis et populo esset prohibitus.

PL 16, 1003A

さらに、アウクセンティウスはおそらくユダヤ人か不信仰の者たちを、裁き手の代わりに、すなわちキリストのいとも激しい敵を選ぶだろうと付け加える。また自分は、これらのことを教会で、または教会会議で論じることを拒むのではなく、同僚の司教たちと民に止められなければ、これらを〔評議の〕面前で述べたであろう、と〔述べる〕。

Epistolarum classis I 21.0.3

3

Clementissimo imperatori, et beatissimo Augusto VALENTINIANO, AMBROSIUS episcopus. 1. Dalmatius me tribunus et notarius mandato, ut allegavit, clementiae convenit tuae, postulans ut et ipse judices legerem, sicut elegisset Auxentius.

PL 16, 1003A

いとも寛容な皇帝、いとも幸いなるアウグストゥス・ウァレンティニアヌスへ、司教アンブロシウスより。1. 護民官兼書記ダルマティウスは、あなたの寛容の命令により、と彼は主張して、私のもとを訪れ、アウクセンティウスが選んだとおりに、私自身もまた裁判官を選ぶよう求めた。

Epistolarum classis I 21.0.4

4

Nec tamen expressit eorum nomina, qui fuerant postulati: sed id addidit, quod in consistorio esset futura certatio, arbitro pietatis judicio tuae. 2. Cui rei respondeo, ut arbitror, competenter.

PL 16, 1003A

しかし彼は、指名された者たちの名を明らかにしなかった。ただ、評議で論争が行われること、その裁定者はあなたの敬虔の判断であることを付け加えた。2. これに対して、私は、考えるところ適切に答える。

Epistolarum classis I 21.0.5

5

Nec quisquam contumacem judicare me debet, cum hoc asseram, quod augustae memoriae pater tuus non solum sermone respondit, sed etiam legibus suis sanxit: In causa fidei vel ecelesiastici alicujus ordinis eum judicare debere, qui nec munere impar sit, nec jure dissimilis; haec enim verba rescripti sunt, hoc est, sacerdotes de sacerdotibus voluit judicare.

PL 16, 1003A

私を頑なな者と判断すべき者は誰もいない。私は、尊き記憶のあなたの父が、言葉で答えただけでなく、みずからの法でも定めたことを主張するからである。すなわち、信仰の案件、あるいは何らかの教会〔底本は ecelesiastici。ecclesiastici と読む〕の身分に関わる案件では、職務において劣らず、法的地位において異ならない者が裁くべきである、と。これは勅答の言葉そのものであり、すなわち、司教たちについては司教たちが裁くことを、彼は望んだのである。

Epistolarum classis I 21.0.6

6

Quinetiam si alias quoque argueretur episcopus, et morum esset examinanda causa, etiam haec voluit ad episcopale judicium pertinere. 3. Quis igitur contumaciter respondit clementiae tuae? Ille qui te patris similem esse desiderat, an qui vult esse dissimilem?

PL 16, 1003B

それだけでなく、もし司教が別のことでも咎められ、その品行についての案件が審査されるべき場合にも、彼はこれらも司教の裁きに属することを望んだ。3. それでは、誰があなたの寛容に頑なに答えたのか。あなたが父に似ることを望む者か、似ないことを望む者か。

Epistolarum classis I 21.0.7

7

Nisi forte vilis quibusdam tanti imperatoris aestimatur sententia, cujus et fides confessionis constantia comprobata est, et sapientia melioratae reipublicae profectibus praedicatur.

PL 16, 1003B

ただし、これほどの皇帝の判決が、ある者たちには取るに足らぬと見なされるなら、話は別である。その信仰は告白の堅固さによって証され、その知恵は、改善された国家の進歩によって称えられているのである。

Epistolarum classis I 21.0.8

8

4. Quando audisti, clementissime Imperator, in causa fidei laicos de episcopo judicasse? Ita ergo quadam adulatione curvamur, ut sacerdotalis juris simus immemores, et quod Deus donavit mihi, hoc ipse aliis putem esse credendum?

PL 16, 1003B

4. いとも寛容な皇帝よ、信仰の案件で、平信徒が司教について裁いたということを、あなたはいつ聞いたか。それなのに、我々はある種のへつらいに屈して、司教の法を忘れ、神が私に与えたものを、他の者に委ねてよいと私自身が考えるのか。

Epistolarum classis I 21.0.9

9

Si docendus est episcopus a laico, quid sequetur? Laicus ergo disputet, et episcopus audiat: episcopus discat a laico.

PL 16, 1003C

もし司教が平信徒に教えられるべきなら、何が続くのか。平信徒が論じ、司教が聞く。司教が平信徒から学ぶ、ということになる。

Epistolarum classis I 21.0.10

10

At certe si vel Scripturarum seriem divinarum, vel vetera tempora retractemus, quis est qui abnuat in causa fidei, in causa, inquam, fidei episcopos solere de imperatoribus Christianis, non imperatores de episcopis judicare?

PL 16, 1004A

だが少なくとも、神の聖書の連なりを顧みるにせよ、古い時代を顧みるにせよ、信仰の案件において、まさに信仰の案件においてである、司教たちがキリスト教徒の皇帝たちについて裁くのが常であり、皇帝たちが司教たちについて裁くのではないということを、誰が否定するだろうか。

Epistolarum classis I 21.0.11

11

5. Eris, Deo favente, etiam senectutis maturitate provectior, et tunc de hoc censebis qualis ille episcopus sit, qui laicis jus sacerdotale substernit.

PL 16, 1004A

5. あなたも、神が助けるなら、年齢の成熟においてさらに進むだろう。そのときあなたはこのことについて、司教の法を平信徒に従属させる司教がどのような者かを、判定するだろう。

Epistolarum classis I 21.0.12

12

Pater tuus, Deo favente, vir maturioris aevi, dicebat: Non est meum judicare inter episcopos; tua nunc dicit clementia: Ego debeo judicare.

PL 16, 1004A

あなたの父は、神の好意により、より成熟した年齢の人であったが、こう言っていた。「司教たちのあいだで裁くことは私の務めではない」。あなたの寛容は今こう言う。「私は裁かねばならない」。

Epistolarum classis I 21.0.13

13

Et ille baptizatus in Christo inhabilem se ponderi tanti putabat esse judicii: clementia tua, cui adhuc emerenda baptismatis sacramenta servantur, arrogat de fide judicium; cum fidei ipsius sacramenta non noverit?

PL 16, 1004A

しかも彼は、キリストにあって洗礼を受けていたのに、これほどの裁きの重みを担うには自分は不適格であると考えていた。ところがあなたの寛容は、洗礼の秘跡を受けるにふさわしくなることがなお先に残されているのに、信仰についての裁きを自分のものとする。信仰そのものの秘跡をまだ知らないというのに。

Epistolarum classis I 21.0.14

14

6. Quales autem elegerit judices, possumus existimationi relinquere, quando eorum nomina timet prodere. Veniant plane, si qui sunt, ad Ecclesiam: audiant cum populo, non ut quisquam judex resideat, sed ut unusquisque de suo affectu habeat examen, eligat quem sequatur.

PL 16, 1004A

6. 彼がどのような裁判官を選んだかは、人々の評価に委ねてよい。その名を明かすことを恐れているのだから。もし裁判官たちがいるのなら、教会に来るがよい。民とともに聞くがよい。誰かが裁き手として座するためではなく、一人一人が自分の思いに基づいて吟味し、従うべき者を選ぶためである。

Epistolarum classis I 21.0.15

15

Agitur de istius Ecclesiae sacerdote: si audierit illum populus, et putaverit melius disputare, sequatur fidem ejus: non invidebo.

PL 16, 1004B

問題になっているのは、この教会の司教のことである。もし民が彼〔アウクセンティウス〕の言うことを聞き、彼のほうがよく論じたと思うなら、民は彼の信仰に従えばよい。私は妬まない。

Epistolarum classis I 21.0.16

16

7. Omitto quia jam ipse populus judicavit: taceo quia eum, quem habet, de patre tuae clementiae postulavit: taceo quia pater pietatis tuae quietem futuram spopondit, si electus susciperet sacerdotium. Hanc fidem secutus sum promissorum.

PL 16, 1004B

7. 私は言わずにおく、民がすでにみずから判断を下したことを。言わずにおく、民が現に有している者を、あなたの寛容の父に求めたことを。言わずにおく、あなたの敬虔の父が、選ばれた者が司教職を受けるなら平穏が将来にあると約束したことを。私はこの約束への信義に従ったのである。

Epistolarum classis I 21.0.17

17

8. Quod si de aliquorum peregrinorum assentatione se jactat, ibi sit episcopus, unde sunt ii, qui eum episcopatus putant nomine esse donandum. Nam ego nec episcopum novi, nec unde sit scio.

PL 16, 1004B

8. もし彼が、ある外国人たちの追従を誇っているのなら、彼を司教の名で飾るべきだと考える者たちの出身地で、彼が司教であればよい。私は、彼を司教として知らず、彼がどこの出身かも知らない。

Epistolarum classis I 21.0.18

18

9. Ubi illud constituimus, Imperator, quod jam ipse tuum judicium declarasti; immo etiam dedisti leges, nec cui esset liberum aliud judicare? Quod cum praescripsisti aliis, praescripsisti et tibi: Leges enim imperator fert, quas primus ipse custodiat.

PL 16, 1004C

9. 皇帝よ、あなたがすでにみずから判断を示し、いやそれどころか法まで与えて、誰にも別様に判断する自由がないようにしたのに、我々はこの点をどこに据えればよいのか〔Ubi illud constituimus の意は定かでない〕。あなたは他の者たちに定めたとき、あなた自身にも定めたのである。皇帝は、自分がまず守るはずの法を定めるのだから。

Epistolarum classis I 21.0.19

19

Visne igitur experiar, ut incipiant ii, qui judices eliguntur, aut adversus tuam venire sententiam, aut certe excusare quod imperatoris tam severo, et tam districto imperio non potuerint obviare? 10. Sed hoc contumacis, non modesti est sacerdotis.

PL 16, 1005A

では、あなたは私に試みさせたいのか。裁判官として選ばれる者たちが、あなたの判決に背き始めるか、あるいは少なくとも、皇帝のこれほど厳しく苛烈な命令に逆らえなかったと弁解し始めるかを。10. だが、これは頑なな司教のすることであって、慎み深い司教のすることではない。

Epistolarum classis I 21.0.20

20

Ecce, imperator, legem tuam jam ex parte rescindis: sed utinam non ex parte, sed in universum! legem enim tuam nollem esse supra Dei legem. Dei lex nos docuit quid sequamur, humanae leges hoc docere non possunt.

PL 16, 1005A

見よ、皇帝よ、あなたはすでにみずからの法を部分的に廃している。だが、願わくは部分的にではなく、全体にわたって廃してほしい。あなたの法が神の法の上にあることを、私は望まないからだ。神の法は我々が何に従うべきかを教えたが、人間の法はそれを教えることができない。

Epistolarum classis I 21.0.21

21

Extorquere solent timidis commutationem, fidem inspirare non possunt. 11. Quis erit igitur ille, qui cum legat per tot provincias uno momento esse mandatum, ut quicumque obviaverit imperatori, feriatur gladio: quicumque Dei templum non tradiderit, protinus occidatur? quis, inquam, est qui possit vel unus, vel inter paucos dicere imperatori: Lex tua mihi non probatur?

PL 16, 1005A

人間の法は、臆病な者たちから変節を絞り取るのが常で、信仰を吹き込むことはできない。11. では、これほど多くの属州に一時に命令が出されたと読むとき ―― 皇帝に逆らう者は誰であれ剣で打たれ、神の神殿を引き渡さない者は誰であれただちに殺される、と ―― それでも、たった一人で、あるいは少数の者のうちにあって、皇帝に向かって「あなたの法は私には是認できない」と言える者は、誰であろうか。いったい誰がそう言えるのか、と私は言う。

Epistolarum classis I 21.0.22

22

Non permittitur hoc dicere sacerdotibus, permittitur laicis? Et judicabit de fide, qui aut gratiam sperat, aut metuit offensam?

PL 16, 1005B

これを言うことは司教たちには許されず、平信徒には許されるのか。恩顧を望み、あるいは不興を恐れる者が、信仰について裁くのだろうか。

Epistolarum classis I 21.0.23

23

12. Deinde ipse committam, ut eligam judices laicos, qui cum tenuerint fide veritatem, aut proscribantur, aut necentur, quod lex de fide lata decernit? Ego igitur aut praevaricationi offeram homines, aut poenae?

PL 16, 1005B

12. その上、私自身が平信徒の裁判官を選ぶという罪を犯すのか。彼らが信仰によって真理を保ったなら、信仰について出された法が定めるとおり、追放されるか殺されるかするのに。そうなれば私は、人々を背反に差し出すのか、それとも刑罰に差し出すのか。

Epistolarum classis I 21.0.24

24

13. Non tanti est Ambrosius, ut propter se dejiciat sacerdotium. Non tanti est unius vita, quanti est dignitas omnium sacerdotum, quorum de consilio ista dictavi, intimantibus ne forte etiam gentilis esset aliquis, aut Judaeus, qui ab Auxentio esset electus, quibus traderemus de Christo triumphum, si de Christo judicium committeremus.

PL 16, 1005B

13. アンブロシウスには、自分のために司教職を貶めるほどの値打ちはない。一人の命は、すべての司教たちの尊厳ほどの価値はない。私はそれらの司教たちの助言によってこれを口述した。彼らは、アウクセンティウスに選ばれた者のなかに異教徒かユダヤ人がいるかもしれないと告げたのである。キリストについての裁きを委ねるなら、我々はそれらの者たちに、キリストについての勝利を引き渡すことになる。

Epistolarum classis I 21.0.25

25

Quid illos aliud, nisi Christi injuriam audire delectat? Quid illis aliud potest placere, nisi (quod absit) ut Christi divinitas denegetur? Cum iis plane bene convenit Ariano, qui creaturam Christum dicit, quod etiam gentiles ac Judaei promptissime confitentur.

PL 16, 1005C

彼らが喜んで聞くのは、キリストへの侮辱のほかに何があろうか。彼らの気に入るものは、そんなことがあってはならないが、キリストの神性が否定されること以外に何があろうか。キリストを被造物と言うアレイオス派の者は、彼らとまことによく一致する。異教徒もユダヤ人も、それを最も喜んで告白するからである。

Epistolarum classis I 21.0.26

26

14. Hoc scriptum est in Ariminensi synodo; meritoque concilium illud exhorreo, sequens tractatum concilii Nicaeni, a quo me nec mors, nec gladius poterit separare. Quam fidem etiam parens clementiae tuae Theodosius beatissimus imperator et sequitur, et probavit.

PL 16, 1005C

14. これはアリミヌムの教会会議で書かれた。それゆえ私は当然その会議を忌み嫌い、ニカイア会議の論述に従う。死も剣も、私をそこから引き離すことはできない。あなたの寛容の親〔parens。テオドシウスはウァレンティニアヌスの父ではない(父は §2 の「あなたの父」)。年長の皇帝を親と呼ぶ語と取った〕であるいとも幸いなる皇帝テオドシウスも、この信仰に従い、これを是認した。

Epistolarum classis I 21.0.27

27

Hanc fidem Galliae tenent, hanc Hispaniae, et cum pia divini Spiritus confessione custodiunt. 15. Si tractandum est, tractare in Ecclesia didici: quod majores fecerunt mei.

PL 16, 1006A

この信仰をガリアも保ち、ヒスパニアも保ち、神の霊への敬虔な告白とともにこれを守っている。15. 論じる必要があるなら、私は教会で論じることを学んだ。私の先人たちがそうしたとおりである。

Epistolarum classis I 21.0.28

28

Si conferendum de fide, sacerdotum debet esse ista collatio, sicut factum est sub Constantino augustae memoriae principe, qui nullas leges ante praemisit, sed liberum dedit judicium sacerdotibus.

PL 16, 1006A

信仰について協議するのなら、その協議は司教たちのものであるべきである。尊き記憶の君主コンスタンティヌスのもとでそうなされたとおりである。彼は先に法を一つも発することなく、司教たちに自由な裁きを与えた。

Epistolarum classis I 21.0.29

29

Factum est etiam sub Constantio augustae memoriae imperatore, paternae dignitatis haerede: sed quod bene coepit, aliter consummatum est.

PL 16, 1006A

尊き記憶の皇帝コンスタンティウス、父の尊厳の継承者のもとでもそれはなされた。だが、よく始まったことは、別の形で完結した。

Epistolarum classis I 21.0.30

30

Nam episcopi sinceram primo scripserant fidem: sed dum volunt quidam de fide intra palatium judicare, id egerunt, ut circumscriptionibus illa episcoporum judicia mutarentur. Qui tamen inflexam statim revocavere sententiam.

PL 16, 1006A

というのも、司教たちは最初は誠実な信仰を書き記していた。ところが、ある者たちが宮殿の内で信仰について裁こうとしたため、司教たちのその判断が策略によって変えられるように仕向けた。それでも司教たちは、曲げられた判決をただちに取り消した。

Epistolarum classis I 21.0.31

31

Et certe major numerus Arimini, Nicaeni concilii fidem probavit, Ariana decreta damnavit.

PL 16, 1006B

そして確かに、アリミヌムでは、より多数の者がニカイア会議の信仰を是認し、アレイオス派の決定を断罪した。

Epistolarum classis I 21.0.32

32

16. Si ad synodum provocat Auxentius, ut de fide disputet (licet non sit necesse propter unum tot episcopos fatigari, qui etiam si angelus de coelo esset, paci Ecclesiarum non deberet praeferri); cum audiero synodum congregari, et ipse non deero.

PL 16, 1006B

16. もしアウクセンティウスが、信仰について論じるために教会会議に訴えるのなら ―― 一人のために多くの司教たちが煩わされる必要はない。たとえ天からの天使であったとしても、諸教会の平和に優先されるべきではないのだから ――、私は教会会議が召集されると聞けば、私自身も欠席しない。

Epistolarum classis I 21.0.33

33

Tolle igitur legem, si vis esse certamen. 17. Venissem, imperator, ad consistorium clementiae tuae, ut haec coram suggererem; si me vel episcopi, vel populus permisissent, dicentes de fide in Ecclesia coram populo debere tractari.

PL 16, 1006B

それゆえ、論争が行われることを望むなら、法を廃止せよ。17. 皇帝よ、私はあなたの寛容の評議に赴き、これらのことを面前で進言したであろう。司教たちか民が許してくれたならばだが。彼らは、信仰については教会で民の前で論じられるべきだと言うのである。

Epistolarum classis I 21.0.34

34

18. Atque utinam, Imperator, non denuntiasses, ut quo vellem pergerem! Quotidie prodibam, nemo me asservabat. Debuisti me, quo volueras, destinare, quem ipse omnibus offerebam.

PL 16, 1006B

18. 皇帝よ、私が望む所へ行くようにと、あなたが通告しなければよかったのに。私は毎日外に出ていたが、誰も私を見張っていなかった。あなたは、あなたが望んだ所へ私を送ればよかったのだ。私は自分から皆の前に身を差し出していたのだから。

Epistolarum classis I 21.0.35

35

Nunc mihi a sacerdotibus dicitur: Non multum interest, utrum volens relinquas, an tradas altare Christi; cum enim reliqueris, trades. 19. Atque utinam liquido mihi pateret quod Arianis Ecclesia minime traderetur! sponte me offerrem tuae pietatis arbitrio.

PL 16, 1006C

いま私は司教たちから言われている。「自分から去るか、キリストの祭壇を引き渡すかに、大した違いはない。あなたが去れば、引き渡すことになるのだから」。19. 願わくは、教会がアレイオス派に決して引き渡されないことが、私にはっきり分かればよいのだが。そうなら、私は自分からあなたの敬虔の判断に身を差し出そう。

Epistolarum classis I 21.0.36

36

Sed si ego solus interstrepo, cur etiam de aliis omnibus invadendis Ecclesiis est praeceptum? Utinam confirmetur, ut Ecclesiis nullus molestus sit! Opto ut de me, qualis videtur, sententia proferatur.

PL 16, 1006C

だが、もし私一人が妨げているのなら、なぜほかのすべての教会の占拠についてまで命令が出されたのか。願わくは、誰も諸教会を煩わせないことが確約されるように。私については、よいと思われるとおりの判決が下されることを、私は望む。

Epistolarum classis I 21.0.37

37

20. Dignanter igitur, Imperator, accipe quod ad consistorium venire non potui. Ego in consistorio nisi pro te stare non didici: et intra palatium certare non possum, qui palatii secreta nec quaero, nec novi.

PL 16, 1007A

20. それゆえ、皇帝よ、私が評議に来られなかったことを、寛大に受け入れよ。私は評議の場で、あなたのためにでなければ立つことを学んでいない。宮殿の内で争うこともできない。私は宮殿の秘事を探求もしないし、知りもしないのだから。

Epistolarum classis I 21.0.38

38

21. Ego Ambrosius episcopus hunc libellum obtuli clementissimo imperatori, et beatissimo augusto Valentiniano.

PL 16, 1007A

21. 私、司教アンブロシウスは、この請願書を、いとも寛容な皇帝、いとも幸いなるアウグストゥス・ウァレンティニアヌスに提出した。