Epistolarum classis I 35.0.1
In hac epistola quaeritur primo, cur cum in verbis Apostoli non omnis creatura dicatur corruptioni obnoxia, congemiscere tamen omnis dicatur: postea ex iis quae ibidem sequuntur, de Spiritu adoptionis, de magnitudine praemiorum coelestium, de sanctorum gemitu, primitiis Spiritus, adoptione filiorum, ac spe salvante disseritur.
PL 16, 1077Bこの書簡ではまず、使徒の言葉ではすべての被造物が滅びに服しているとは言われていないのに、すべてが共に呻くと言われているのはなぜかが問われる。次に、そこに続くことから、子とする霊について、天の報いの大きさについて、聖なる者たちの呻きについて、霊の初穂について、子らとされることについて、救う望みについて論じられる。
Epistolarum classis I 35.0.2
AMBROSIUS HORONTIANO. 1. Superior epistola tuae inquisitioni respondit; haec meae responsionis portio est, quae non solvat, sed impleat superiorem.
PL 16, 1077Cアンブロシウスよりホロンティアヌスへ。1. 前の書簡はあなたの問いに答えた。この書簡は私の答えの一部であり、前のものを解くのではなく、満たすためのものである。
Epistolarum classis I 35.0.3
Nam dum ulteriora recenseo, movit me, fateor, quia addidit: Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit (Rom. VIII, 20) ; cum in priori capitulo sine adjectione dixerit: Quia creatura vanitati subjecta est. Non enim omnem creaturam, sed creaturam subjectam dixit.
PL 16, 1077C実に、さらに先を見直すうちに、私は心を動かされた、と告白する。彼は付け加えているからである。「我々は知っている。すべての被造物が呻いていることを」(ローマ8:20)。先の章では、付け加えずに「被造物は空しさに服している」と言っていたのに。実に彼は、すべての被造物ではなく、服した被造物と言ったのである。
Epistolarum classis I 35.0.4
Et iterum ait: Quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis (Ibid., 21) . Tertio autem addidit quod omnis creatura congemiscat (Ibid., 22) .
PL 16, 1077Cそして再び言う。「被造物自身も滅びの隷属から解放される」(ローマ8:21)。第三には、すべての被造物がともに呻くと付け加えた(ローマ8:22)。
Epistolarum classis I 35.0.5
2. Quid sibi igitur vult ista adjectio; nisi forte quia non omnis creatura subjecta vanitati est: et quia non omnis vanitati subjecta est, non omnis a servitute corruptionis liberabitur?
PL 16, 1078A2. それでは、この付加は何を意味するのか。もしかすると、すべての被造物が空しさに服しているのではなく、すべてが空しさに服してはいないのだから、すべてが滅びの隷属から解放されるのではない、ということか。
Epistolarum classis I 35.0.6
Quid enim liberetur, quae a subjectione vanitatis et a servitute corruptionis ejus expers atque immunis sit?
PL 16, 1078A実に、空しさへの服従と滅びの隷属から無縁で免れているものが、何から解放されようか。
Epistolarum classis I 35.0.7
Omnis autem congemiscat non in suo, sed in nostro labore, et comparturiat illum fortasse spiritum salutis, spiritum jucunditatis, exspectans adoptionem filiorum Dei; ut communem de redemptione humani generis consequatur laetitiam et exsultationem.
PL 16, 1078Aしかしすべてが呻くのは、自分の労苦においてではなく、我々の労苦においてであり、おそらくあの救いの霊、喜びの霊とともに産みの苦しみを分かち、神の子らが子とされることを待ち望んで、人類の贖いについての共通の喜びと歓喜に至るためなのであろう。
Epistolarum classis I 35.0.8
Aut propter charitatem igitur suam omnis ingemiscit nostrum laborem, aut propter membrum sui corporis, cujus caput Christus est. Sed sive ita ut diximus, sive simpliciter subjectam creaturam omnem dixerit congemiscere et comparturire, ut voles intellige.
PL 16, 1078Aそれゆえ、すべては自らの愛のゆえに我々の労苦を嘆くか、あるいはキリストを頭とする自らの体の肢体のゆえに〔嘆く〕。しかし、我々の言ったとおりであれ、単に服した被造物のすべてが共に呻き、共に産みの苦しみを負うと〔使徒が〕言ったのであれ、あなたの欲するように理解せよ。
Epistolarum classis I 35.0.9
3. Nunc illud consideremus quod adjecit: Non solum autem illa, sed etiam nos primitias spiritus habentes, ipsi intra nos ingemiscimus, adoptionem filiorum exspectantes, redemptionem corporis nostri (Rom. VIII, 23) .
PL 16, 1078B3. 今度は彼が付け加えたことを考えよう。「ただ被造物だけでなく、霊の初穂を持つ我々自身も、子とされること、我々の体の贖いを待ち望みつつ、自分のうちで呻く」(ローマ8:23)。
Epistolarum classis I 35.0.10
Quid sit adoptio filiorum superior pagina docet; et ideo exponendi sensus gratia ad superiorem recurrendum est paginam. 4. Qui spiritu, inquit (Ibid., 13) , facta carnis mortificat, vivet. Nec mirum si vivat, cum Filius Dei fiat, qui habet Spiritum Dei.
PL 16, 1078B子らとされることとは何かは、前の頁が教えている。それゆえ、意味を説明するために、前の頁にさかのぼらねばならない。4. 「霊によって肉の行いを殺す者は、生きる」と〔使徒は〕言う(ローマ8:13)。神の子となる、神の霊を持つ者が生きるのは、驚くに当たらない。
Epistolarum classis I 35.0.11
Adeo est Filius Dei, ut non accipiat spiritum servitutis, sed spiritum adoptionis filiorum; eousque ut testimonium spiritui nostro sanctus Spiritus reddat quod sumus filii Dei.
PL 16, 1078B彼は神の子であるから、隷属の霊を受けず、子らとする霊を受ける。そして聖なる霊が、我々の霊に対して、我々が神の子であることを証しするまでに至る。
Epistolarum classis I 35.0.12
Testimonium autem hoc est Spiritus sancti, quod ipse est qui clamat in cordibus nostris: Abba pater, sicut ad Galatas scriptum est (Galat. IV, 6) .
PL 16, 1078Cこの証しとは聖なる霊のものであり、聖なる霊自身が、我々の心の中で叫ぶ者である。「アッバ、父よ」と。ガラテヤ人への手紙に書かれているとおりである(ガラテヤ4:6)。
Epistolarum classis I 35.0.13
Sed et illud grande testimonium quod filii sumus Dei; quia sumus haeredes Dei, cohaeredes autem Christi: cohaeres autem est ejus, qui conglorificatur ei: conglorificatur vero illi, qui patiendo pro ipso, compatitur ei (Rom. VIII, 16 et seq.) .
PL 16, 1078Cしかしまた、これが我々が神の子であることの大きな証しである。我々が神の相続人、キリストの共同相続人だからである。彼の共同相続人とは、彼とともに栄光を受ける者であり、彼とともに栄光を受けるとは、彼のために苦しんで彼とともに苦しむ者である(ローマ8:16以下)。
Epistolarum classis I 35.0.14
5. Et ut nos hortetur ad passionem, adjungit (Ibid., 18) quia omnia quae patimur, minora sunt et indigna quorum pro laboribus tanta rependatur futurorum merces bonorum, quae revelabitur in nobis; cum ad Dei imaginem reformati gloriam ejus facie ad faciem aspicere meruerimus.
PL 16, 1078C5. そして我々を苦難へと励ますために、〔使徒は〕付け加える(ローマ8:18)。我々が苦しむすべてのことは、より小さく、その労苦に報いて、我々のうちに現される将来の善の報いがこれほど大きく与えられるにはふさわしくない、と。神の像に造り変えられて、顔と顔を合わせて神の栄光を仰ぐにふさわしい者となるときにである。
Epistolarum classis I 35.0.15
6. Et ut magnitudinem revelationis futurae extolleret, addidit quod et creatura hanc revelationem exspectet filiorum Dei, quae nunc vanitati subjecta est non sponte, sed in spe; quia sperat de Christo gratiam ministerii sui: vel quia et ipsa liberabitur a servitute corruptionis; ut assumatur in libertatem gloriae filiorum Dei, ut sit una libertas creaturae, et filiorum Dei, cum revelata fuerit eorum gloria.
PL 16, 1079A6. そして将来の啓示の大きさを高めるために、被造物もまた神の子らのこの啓示を待ち望んでいること、被造物は今は空しさに、自らの意志によらず、望みのうちに服していること、キリストから自らの務めの恩寵を望むからであり、あるいは自身も滅びの隷属から解放されて、神の子らの栄光の自由へと取り上げられるからであること、すなわち、彼らの栄光が現されるとき、被造物と神の子らの自由が一つになることを、付け加えた。
Epistolarum classis I 35.0.16
Verum nunc dum revelatio procrastinatur, congemiscit omnis creatura exspectans adoptionis et redemptionis nostrae gloriam, parturiens jam illum spiritum salutis, et volens liberari a vanitatis servitio.
PL 16, 1079Aしかし今、啓示が延ばされている間、すべての被造物は、我々が子とされることと贖いの栄光を待ちながら共に呻き、すでにあの救いの霊を産みつつあり、空しさへの隷属から解放されることを望んでいる。
Epistolarum classis I 35.0.17
7. Cui conjunxit Apostolus etiam sanctorum gemitum, qui habent primitias Spiritus; nam et ipsi ingemiscunt. Quamvis enim de suo merito securi sint, tamen quia futura est adhuc redemptio totius corporis Ecclesiae, compatiuntur.
PL 16, 1079A7. 使徒はこれに、霊の初穂を持つ聖なる者たちの呻きをも結びつけた。実に彼ら自身も呻くからである。自らの功績については安んじていても、教会という体全体の贖いはなお将来のものであるので、ともに苦しむのである。
Epistolarum classis I 35.0.18
Cum enim adhuc membra patiuntur corporis sui, quomodo alia membra, licet superiora, non compatiuntur membris unius corporis laborantibus?
PL 16, 1079B実に、体の肢体がなお苦しんでいるのに、他の肢体は、より高いものであっても、一つの体の苦しむ肢体とどうして共に苦しまないであろうか。
Epistolarum classis I 35.0.19
8. Unde puto dixisse Apostolum (I Cor. XV, 28) , quia tunc et ipse Filius subjectus erit, qui ei subjecit omnia: qui enim adhuc laborant, nondum subjecti sunt, in quibus fortasse adhuc sitit Christus, adhuc esurit, in quibus nudus est; eo quod non impleant verbum Dei, non induant Christum, qui est indumentum credentium, amictus fidelium.
PL 16, 1079B8. それゆえ私は、使徒がこう言ったのだと思う(一コリント15:28)。そのとき、万物を彼に服従させた者〔qui の先行詞は定かでない。子と取った〕である子自身もまた服する、と。なお労苦している者たちは、まだ服していない。彼らのうちにはおそらくなおキリストが渇き、なお飢え、彼らのうちで裸であろう。彼らが神の言葉を満たさず、信じる者たちの衣、忠実な者たちの外套であるキリストを着ないからである。
Epistolarum classis I 35.0.20
Sed et illi in quibus aeger est, adhuc medicina indigent; et ideo nondum subditi; subjectio enim ista virtutis est, non infirmitatis: denique in fortibus et facientibus mandatum Dei, subjectus est Dei Filius.
PL 16, 1079Bしかし彼が病んでいる者たちは、なお薬を必要としている。それゆえまだ服していない。この服従は徳のものであって、弱さのものではない。実に、強い者、神の掟を行う者たちにおいて、神の子は服しているのである。
Epistolarum classis I 35.0.21
Nunc autem magis in iis laborat, qui non subveniunt laborantibus, quam in illis, qui sibi postulant subveniri. Haec est pia interpretatio et vera subjectionis Domini Jesu, qui ideo se subjiciet, ut sit Deus omnibus in omnia.
PL 16, 1079Cしかし今は、助けを求める者たちにおいてよりも、苦しむ者たちを助けない者たちにおいて、彼はより多く労苦している。これが、主イエスの服従についての敬虔で真実な解釈である。主イエスは、神がすべてにおいてすべてとなるために、自らを服させる。
Epistolarum classis I 35.0.22
9. Sensum Apostolicum percurrimus: nunc consideremus qui sunt primitias Spiritus habentes. (Rom. VIII, 13) . Et ideo Legem interrogemus quid sit quod primitiarum vel initii nomine declaraverit.
PL 16, 1079C9. 使徒の意味を我々は通り抜けた。今度は、霊の初穂を持つ者たちとは誰かを考えよう。(ローマ8:13)〔この引照は刷りのまま。位置が不自然である〕。それゆえ律法に、初穂あるいは初めという名で何を示したのかを尋ねよう。
Epistolarum classis I 35.0.23
Initia, inquit, areae et lacus tui non fraudabis (Exod. XXII, 29) ; et infra: Initia primitiarum tuarum inferes in domum Domini Dei tui (Exod. XXXIV, 26) . Aliae sunt primitiae, aliae decimae: primitiae majoris gratiae, sanctificationis observantissimae.
PL 16, 1079C「汝の麦打ち場と酒ぶねの初めを、汝は差し控えてはならない」と言い(出エジプト記22:29)、さらに下で「汝の初穂の初めを、汝の神なる主の家に持ち込め」と言う(出エジプト記34:26)。初穂は別のもの、十分の一は別のものである。初穂はより大きな恩寵のものであり、最も注意深い聖別のものである。
Epistolarum classis I 35.0.24
Ideo placuit Abel, quia non est suum munus moratus, qui de primitivis ovium obtulit (Gen. IV, 4) .
PL 16, 1079Dそれゆえアベルは喜ばれた。自分の供え物を遅らせず、羊の初子から献げたからである(創世記4:4)。
Epistolarum classis I 35.0.25
Licet aliqui distantiam velint esse inter primitias et primogenita, id est, quae primo nascuntur; eo quod collectis seminibus, quasi ex omnibus initia offerantur areae: tamen de messe quod primum tollitur, id offertur Domino, sed de hoc alias.
PL 16, 1080A初穂と初子、すなわち最初に生まれるものとのあいだには隔たりがあるとしようとする者もいる。種が集められたとき、いわばそのすべてから打ち場の初物が献げられるからだというのである。しかし、収穫のうち最初に取られるものが主に献げられるのであって、これについては別の機会に述べる。
Epistolarum classis I 35.0.26
Sanctificari autem videtur primitiarum munere tota areae messis, sed ipsae sanctiores primitiae sunt.
PL 16, 1080Aだが、打ち場の収穫全体が初穂の献げ物によって聖とされるように見える。それでも初穂そのものは、いっそう聖である。
Epistolarum classis I 35.0.27
10. Similiter sancti primitiae sunt Domini, praecipue apostoli; primum enim Deus posuit in Ecclesia apostolos, qui et pleraque prophetarunt, et evangelizarunt Dominum Jesum; quia primi receperunt eum (I Cor. XII, 28) .
PL 16, 1080A10. 同様に、聖なる者たちは主の初穂であり、とりわけ使徒たちがそうである。神はまず教会に使徒たちを立てた。彼らは多くのことを預言し、主イエスを福音として宣べ伝えた。最初に彼を受け入れたからである(一コリント12:28)。
Epistolarum classis I 35.0.28
Recepit eum Simeon propheta (Luc. II, 28) , Zacharias propheta, Joannes filius ejus, Nathanael, in quo dolus non erat (Joan. I, 47) ; et ideo sub ficu requiescebat: Joseph, qui dicebatur justus, qui sepelivit eum (Luc. XXIII, 53) .
PL 16, 1080A彼を受け入れたのは、預言者シメオン(ルカ2:28)、預言者ザカリア、その子ヨハネ、偽りのなかったナタナエル(ヨハネ1:47)であり、それゆえ彼はイチジクの木の下で憩っていた。また、正しい人と呼ばれ、彼を葬ったヨセフ(ルカ23:53)である。
Epistolarum classis I 35.0.29
Isti sunt primitiae fidei nostrae; sed tamen eadem caeterorum natura seminum, quae primitiarum, licet in aliquibus minor gratia: Potens est enim Deus ex lapidibus filios Abrahae excitare (Matth. III, 9) . 11. En tibi exemplum de ipso Domino Jesu.
PL 16, 1080B彼らは我々の信仰の初穂である。しかしそれでも、他の種々の種の本性は初穂の本性と同じであり、ただ一部の者においては恩寵が小さいだけである。「神は石からでもアブラハムの子らを起こすことができる」(マタイ3:9)とあるからである。11. あなたのために、主イエス自身から取った例がここにある。
Epistolarum classis I 35.0.30
In resurrectione mortuorum primogenitus ex mortuis dicitur (Coloss. I, 18) . Eumdem ipse Apostolus primitias significavit dicens: In Christo omnes vivificantur, unusquisque autem in suo ordine: primitiae Christus, deinde ii qui sunt Christi, qui in adventum ejus crediderunt (I Cor. XV, 22) .
PL 16, 1080B死者の復活において、彼は「死者の中からの初子」と言われる(コロサイ1:18)。使徒自身が、彼を初穂とも示して言う。「キリストにおいてすべての者が生かされる。だが各々は自らの順序に従う。初穂はキリスト、次にキリストに属する者、その到来を信じた者である」(一コリント15:22)。
Epistolarum classis I 35.0.31
Eadem in illo corporis veritas, quae in nobis: sed tamen et primogenitus ex mortuis dicitur, quia primus resurrexit: et primitiae; quia sanctior omnibus fructibus, qui etiam caeteros consortii sui fructus sanctificavit.
PL 16, 1080B彼においては、体の真実は我々におけるのと同じである。それでもなお、彼が「死者の中からの初子」と言われるのは最初に復活したからであり、初穂と言われるのは、すべての実りにまさって聖であり、自らの交わりに連なる他の実りをも聖としたからである。
Epistolarum classis I 35.0.32
Ipse etiam initium eorum qui ad imaginem, quasi imago invisibilis Dei (Coloss. I, 15) , in quo secundum divinitatem nihil corporeum, nihil temporale; quia splendor est gloriae paternae, et imago substantiae ejus. (Hebr. I, 3) .
PL 16, 1080C彼はまた、〔神の〕像に従う者たちの初めでもあり〔「qui ad imaginem」は語句が欠けているらしく、このように補って取った〕、いわば「見えない神の像」である(コロサイ1:15)。その神性に即しては、肉体的なものも時間的なものも何一つ彼にはない。彼は「父の栄光の輝き、その実体の像」だからである(ヘブライ1:3)。
Epistolarum classis I 35.0.33
Produximus sermonem epistolarem, dum volumus quid sint primitiae significare. 12. Primitiae ergo nostrae apostoli, electi ex omnibus praesentis scilicet tunc temporis fructibus, quibus dictum est: Et majora his facietis; fudit enim se in eos gratia Dei (Joan. XIV, 12) .
PL 16, 1080C書簡にしては語りを長く引き延ばしてしまった。初穂が何を意味するかを示そうとしたためである。12. それゆえ、我々の初穂は使徒たちである。すなわち、当時その時に現れていたあらゆる実りの中から選ばれた者であり、彼らに言われた。「汝らはこれらよりも大きなことを行う」。神の恩寵が彼らの中に自らを注いだからである(ヨハネ14:12)。
Epistolarum classis I 35.0.34
Isti, inquam, ingemiscebant, exspectantes redemptionem totius corporis, et adhuc ingemiscunt; quia multorum est labor, qui adhuc fluctuant.
PL 16, 1080C彼らは、と私は言う、体全体の贖いを待ち望んで呻いていたし、今もなお呻いている。なお波間に揺れ動く多くの者の労苦があるからである。
Epistolarum classis I 35.0.35
Ut si aliquis ad superiora se littoris subsistat et adhuc medio corpore caedatur fluctibus, ingemiscit et comparturit, donec totus evadat. Ingemiscit utique, qui adhuc nobis dicit: Quis infirmatur, et ego non infirmor (II Cor. XI, 29) ?
PL 16, 1080Cたとえば、ある者が岸の高いところに身を据えながら、なお体の半ばを波に打たれているなら、全身が逃れ出るまで、呻き、ともに産みの苦しみをする。今もなお我々に向かって「誰かが弱っているのに、私が弱らずにいられようか」(二コリント11:29)と言う者は、確かに呻いているのである。
Epistolarum classis I 35.0.36
13. Non ergo nos moveat, quod ita scriptum est: Qui primitias Spiritus habentes, ipsi intra nos ingemiscimus, adoptionem filiorum exspectantes, redemptionem corporis nostri (Rom. VIII, 23) ; sensus enim apertus est, eo quod primitias Spiritus habentes ingemiscunt, adoptionem filiorum exspectantes: quae adoptio filiorum, redemptio totius corporis est, quando facie ad faciem quasi Dei filius per adoptionem videbit illud divinum et aeternum bonum; est enim adoptio filiorum in Ecclesia Domini, quando clamat Spiritus, Abba pater (Galat. IV, 6) ; sicut habes ad Galatas.
PL 16, 1081A13. だから、こう書かれていることに我々が動揺する必要はない。「霊の初穂を持つ者として、我々自身は心の内で呻き、子とされることを、我々の体の贖いを待ち望んでいる」(ローマ8:23)。意味は明らかである。霊の初穂を持つ者が呻くのは、子とされることを待ち望むからであり、その子とされることとは、体全体の贖いである。そのとき、人は養子によって神の子となった者として、顔と顔を合わせて、あの神的で永遠の善を見るのである。子とされることは、「アッバ、父よ」と霊が叫ぶとき、主の教会においてすでにある(ガラテヤ4:6)。ガラテヤの人々への手紙にあるとおりである。
Epistolarum classis I 35.0.37
Sed illa erit perfecta, quando resurgent omnes in incorruptione, honore, gloria, qui mereantur Dei faciem videre; tunc enim vere redemptam se humana judicabit conditio. Unde Apostolus gloriatur dicens: Quia spe salvi facti sumus (Rom. VIII, 24) .
PL 16, 1081Aしかしそれは、神の顔を見るにふさわしいとされる者たちが皆、不朽と栄誉と栄光のうちに復活するとき、完全なものとなる。そのとき初めて、人間という被造の状態は、自らが真に贖われたと判断するであろう。ゆえに使徒は誇って言う。「我々は望みによって救われたのである」(ローマ8:24)。
Epistolarum classis I 35.0.38
Solvat enim spes, sicut et fides, de qua dicitur: Fides tua te salvum fecit (Luc. XVIII, 42) .
PL 16, 1081B望みは、信仰と同じく、救うからである〔底本は solvat(解く)。salvat と読む〕。信仰については言われている。「汝の信仰が汝を救った」(ルカ18:42)。
Epistolarum classis I 35.0.39
14. Ergo creatura quae non sponte, sed in spe vanitati subjecta est (Rom. VIII, 20) , spe salvatur, sicut et Paulus, cum sciret lucrum sibi esse mori, ut cum Christo esset solutus corpore, permanebat in carne propter eos quos Christo acquireret (Philip. I, 21) .
PL 16, 1081B14. それゆえ、自ら進んででなく、望みのうちに空しさに服した被造物(ローマ8:20)は、望みによって救われる。パウロもまた同じである。彼は、死ぬことが自分にとって益であり、体から解かれてキリストとともにいることを知りながら、キリストのために得ようとする人々のゆえに、肉にとどまっていた(フィリピ1:21)。
Epistolarum classis I 35.0.40
Spes autem quid est, nisi futurorum exspectatio? Unde ait: Spes autem quae videtur, non est spes (Rom. VIII, 21) . Non enim quae videntur, sed quae non videntur aeterna sunt: Nam quod videt quis, quid sperat?
PL 16, 1081B望みとは、来たるべきものへの待望でなくて何であろうか。ゆえに彼は言う。「見える望みは望みではない」(ローマ8:21)〔引照は刷られたまま。この句はローマ8:24 に当たる〕。実に、永遠なのは見えるものではなく、見えないものである。「人は見ているものを、なお何のために望むのか」。
Epistolarum classis I 35.0.41
Videmur enim tenere ea, quae videmus: quomodo ergo quae tenemus, speramus? nihil igitur eorum quae sperantur, videtur: Oculus enim non vidit, nec auris audivit, quae praeparavit Deus diligentibus eum (I Cor. II, 9) .
PL 16, 1081B我々は、見ているものを手にしているように思う。ではどうして、手にしているものを望むのか。ゆえに、望まれているもののどれも、見えない。「目は見たことがなく、耳は聞いたことがない。神が自らを愛する者たちのために備えたものを」(一コリント2:9)。
Epistolarum classis I 35.0.42
15. Ergo si sperari non potest quod videtur, non bene habent aliqui: Nam quod videt quis quid, et sperat. Nisi forte sic: Nam quod videt quis, quid et sperat, vel quid exspectat?
PL 16, 1081C15. それゆえ、見えるものは望まれえないのだから、よくない〔読み〕を持つ者がある〔「non bene habent aliqui」は、ある者の持つ読みがよくない、の意に取った〕。「人は見ているものを、何を、なお望むのか」というのがそれである。あるいは、こう読むべきかもしれない。「人は見ているものを、さらに何を望み、何を待ち望むのか」。
Epistolarum classis I 35.0.43
Quia illud verum est, quia id speramus, quod non videmus; et ideo quamvis abesse videatur a nobis, exspectamus illud per patientiam: Exspectans enim exspectavi Dominum, et respexit me (Psal. XXXIX, 2) .
PL 16, 1081Cそれが真であるのは、我々が見ていないものを望むからである。ゆえに、それが我々から遠く離れているように見えても、我々は忍耐によってそれを待ち望む。「私は待ちに待った、主を。すると主は私に目を向けた」(詩篇39:2)。
Epistolarum classis I 35.0.44
Ideo ergo exspectamus patienter, quia bonus est Dominus sustinentibus eum (Thren. III, 25) . Et videtur convenire, quia reddidit per patientiam: Exspectamus quae speramus, et non videmus.
PL 16, 1081Cゆえに我々が忍耐をもって待つのは、「主は、彼を待ち望む者たちに対して善い」からである(哀歌3:25)。そして、〔使徒が〕忍耐の語によって述べ返したことと、これは合致すると見える。「我々は、望みながら見ていないものを待ち望む」。〔reddidit の主語は定かでない。ローマ8:25で使徒が忍耐の語を述べたことを指すと取った〕
Epistolarum classis I 35.0.45
Multum enim facit, qui sperat ea et exspectat, quae non videntur; et propterea quod intendat mentem ad illud omne quod est, sustinet.
PL 16, 1081C実に、見えないものを望み、待ち望む者は、多くをなしている。そして、あるところのあのすべてに精神を向けるがゆえに、耐え忍ぶのである。
Epistolarum classis I 35.0.46
16. Pulchre autem dicitur: Spes autem quae videtur, non est spes (Rom. VIII, 24) ; de potestatibus istius saeculi, de dignitatibus, de divitiis. Vides nescio quem fascibus praeeminentem et curribus, nihil habet spei in curribus, qui videntur.
PL 16, 1081D16. 「見える望みは望みではない」(ローマ8:24)とは、見事に言われている。それは、この世の権力、顕職、富についてである。束桿と戦車で抜きん出ている誰かを、あなたは見る。戦車は見えるものである以上、戦車に望みは何もない。
Epistolarum classis I 35.0.47
Nec in ipso coeli elemento spes est, sed in Domino coeli. Nec Chaldaeus in stellis spem habet, quas observat; nec dives in possessionibus, nec avarus in usuris: sed ille spem habet, qui in eum spem suam ponit, quem non videt, id est, in Domino Jesu, qui medius nostrum stat, et non videtur (Joan. I, 26) . Denique oculus non vidit, nec auris audivit, quae praeparavit Dominus diligentibus eum.
PL 16, 1082A天という元素そのものにも望みはなく、望みは天の主にある。カルデア人は、観察する星々に望みを置かず、富める者は所有物に、貪欲な者は利子に置かない。むしろ、見ていない相手、すなわち主イエスに自らの望みを置く者こそが望みを持つ。主イエスは我々の真ん中に立ちながら、見えないのである(ヨハネ1:26)。実に、「目は見たことがなく、耳は聞いたことがない、主が自らを愛する者たちのために備えたものを」。