ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola XXXI 第31書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1065C · 29 sectiones

Epistolarum classis I 31.0.1

1

Quaerenti IRAENEO num eos qui statim a pueritia, et eos qui jam aetate provectiores crediderint, diversa charitate Deus diligat; respondet sanctus Praesul in Scriptura Deum Synagogae, quae prius fidelis fuerat, lapsum doluisse; postea tamen charitatem suam transtulisse ad Ecclesiam, ut per duas uxores David, nec non Moysis de muliere captiva locum significatur.

PL 16, 1065C

イレナエウスが、幼いころからただちに信じた者たちと、すでに年を重ねてから信じた者たちとを、神は異なる愛で愛するのかと尋ねたのに対し、聖なる司教は、聖書において神が、かつて忠実であった会堂の堕落を嘆いたこと、しかしのちに自らの愛を教会へ移したことを答える。これはダビデの二人の妻、またモーセの捕虜の女についての箇所によって示されるという。

Epistolarum classis I 31.0.2

2

AMBROSIUS IRENAEO salutem. 1. Differentia charitatis utrum sit aliqua apud Deum, eorum qui a pueritia crediderint, et eorum qui juventutis aut posterioris aetatis processu, prudenter requirendum putasti; nam hoc quoque Scriptura divina non praetermisit, neque intactum reliquit.

PL 16, 1065C

アンブロシウスよりイレナエウスへ、挨拶を送る。1. 幼いころから信じた者たちと、青年期あるいはそれ以後の年齢の歩みのなかで信じた者たちとのあいだに、神のもとで愛の違いが何かあるのかどうかを、あなたは思慮深く尋ねるべきことと考えた。実に、神の聖書もこのことを見過ごさず、手つかずのまま残してもいない。

Epistolarum classis I 31.0.3

3

Siquidem Dominus Deus noster ad Joel prophetam non otiose ait: Lamentare ad me super Sponsam praecinctam sacco in virum ejus virginalem (Joel I, 9), dolens Synagogam, quae antea virginitate sua desponsata Dei Verbo foret, vel animam certe quae de bonis meritis decidisset; ita offendiculum incidisse peccatorum flagitiis, ut odia contraheret, et inquinamento impietatis, ac perfidiae obsoleta sordibus, miserabili esset despectui, longe mutata ab illius Sponsae gratia, quae ante meruerat audire: Sponsabo te mihi in fide et justitia et misericordia (Ose. II, 19) .

PL 16, 1065D

というのも、我々の主なる神はヨエル預言者に、理由なくではなく言う。「私に向かって嘆け、おとめであるその夫のゆえに荒布を帯びた花嫁のことで」(ヨエル1:9)。〔神は〕かつてはおとめの身のゆえに神の言葉と婚約していた会堂、あるいは少なくとも善い功績から落ちた魂を悼んでいるのである。罪の恥ずべき行いのゆえに躓きが降りかかり、憎しみを招き、不敬虔の汚れと背信の汚れにまみれて古び、惨めな軽蔑の的となって、かつて「私は信仰と正義と慈しみにおいて、汝を私に婚約させる」(ホセア2:19)と聞くにふさわしかったあの花嫁の恩寵から、遠く変わり果てたのである。

Epistolarum classis I 31.0.4

4

2. Nec immerito lamentabilis pronuntiatur, quae tantorum munerum amiserat pretium, et virtutum dotalium tam grave subierat dispendium, ut ei virginalis Sponsus eriperetur.

PL 16, 1066A

2. 彼女が嘆かわしい者と宣告されるのは当然である。それほど大きな賜物の価値を失い、持参金としての徳のこれほど重い損失を被って、おとめの花婿を奪われたのだから。

Epistolarum classis I 31.0.5

5

Nostris enim meritis Verbum Dei nobis aut vivit, aut moritur; nam si bona studia atque opera nostra sint, vivit atque operatur in nobis Dei Verbum: si tenebrosae cogitationes operationesque nostrae sint, occidit nobis sol justitiae (Malac. IV, 2) .

PL 16, 1066A

実に、我々の功績によって、神の言葉は我々にとって生きもし、死にもする。というのも、我々の志と業が善いものであれば、神の言葉は我々のうちで生き、働く。もし我々の思いと行いが暗いものであれば、正義の太陽は我々にとって沈む(マラキ4:2)。

Epistolarum classis I 31.0.6

6

Et ideo lamentandum praecepit pro ea anima. Nam sicut illis gratulandum et epulandum est, cum quibus Sponsus est; ita illi animae lugendum, cui Sponsus fuerit ereptus, sicut de apostolis scriptum est in Evangelio: quoniam cum auferetur ab eis Sponsus, tunc jejunabunt in illis diebus (Matth. IX, 15) .

PL 16, 1066B

それゆえ神は、その魂のために嘆くよう命じた。というのも、花婿がともにいる者たちには喜び、宴を張るのがふさわしいように、花婿が奪われた魂には悲しむのがふさわしいからである。福音書で使徒たちについて書かれているとおりである。「花婿が彼らから取り去られるとき、そのとき彼らはその日々に断食する」(マタイ9:15)。

Epistolarum classis I 31.0.7

7

3. Ergo et haec anima habebat ante laetitiam et exsultationem, cum haberet παρθενικὸν λόγον.

PL 16, 1066B

3. それゆえこの魂も、おとめの言葉(パルテニコス・ロゴス)〔ギリシア語〕を持っていたときには、以前は喜びと歓喜を持っていた。

Epistolarum classis I 31.0.8

8

Et ideo non jejunabat, quia dies erant epularum et refectionis; cum adesset Sponsus, invehens quibus aderat, ubertatis affluentias, coelestis alimenti copias, vini rigatus, quo corda hominum laetificantur: sed posteaquam Sponsum factis suis amisit, jubetur in cilicio agere poenitentiam peccatorum suorum, et deflere semetipsam; quia mortuus est et crucifixus pro ea Christus, qui est παρθενικὸς λόγος (Psal. CIII, 15) .

PL 16, 1066B

そのとき断食しなかったのは、宴と元気を取り戻す日々だったからである。花婿がともにいたとき、彼は居合わせた者たちに、豊かさのあふれ、天の食物の潤沢さ、人の心を喜ばせるぶどう酒の潤いをもたらした。しかし彼女が自らの行いによって花婿を失ったのち、荒布をまとって自らの罪の悔い改めを行い、自分自身を嘆くよう命じられる。彼女のために死に、十字架につけられたキリストが、おとめの言葉(パルテニコス・ロゴス)〔ギリシア語〕だからである(詩篇103:15)。

Epistolarum classis I 31.0.9

9

4. Si a prima aetate convenit, nec alterius anima haec videtur experta copulam; sed a principio virginalem fidei suae florem Christo dicavit, atque ipsi primis foederata pietatis mysteriis sacros juvencula cultus recepit; ipsa est Israelitica anima veteris prosapiae ex genere patriarcharum, quae si inoffensum fidei servasset curriculum, magni meriti foret Sponsa Verbi virginalis, tamquam illa quae apprehendit justitiam, et obviabit illi quasi mater, et quasi mulier a virginitate suscipiet illam (Eccl. XV, 2) .

PL 16, 1066C

4. もし最初の年齢から〔花婿と〕結ばれたのなら、この魂は他のいかなる〔夫〕との交わりも経験したとは見えない。むしろ初めから、おとめの身にある信仰の花をキリストに献げ、若い娘として、敬虔の最初の奥義によって彼と結ばれ、聖なる礼拝を受けた。これこそ、族長たちの血筋に属する古い家系のイスラエルの魂であって、もし信仰の道程を躓きなく守っていたなら、おとめである言葉の、大いなる功績ある花嫁となったはずである。正義を捉えた女のようにである。「そして〔知恵は〕母のように彼女を迎え、おとめの身からの妻のように彼女を受け入れる」(集会の書15:2)〔引用の文には主語が刷られていない。集会の書の文脈から知恵と補った〕。

Epistolarum classis I 31.0.10

10

5. Altera quoque est acquisita ex gentibus, et utraque Sponsa unius Verbi, quod est magnum mysterium.

PL 16, 1066C

5. もう一つの魂も諸国民から獲得されたものであり、双方とも唯一の言葉の花嫁である。これは大いなる奥義である。

Epistolarum classis I 31.0.11

11

Idque tibi demonstratur in libro Regnorum (I Reg. XXV, 39) ; si quidem David duas uxores habuit Achinaam Jezrahelitem, et Abigaeam acquisitam sibi postea: illam rigidiorem, istam misericordiae plenam et gratiae, hospitalem ac liberalem animam, quae revelata facie Patrem vidit, speculata ejus gloriam; quae suscepit divinum illum paternae gratiae rorem, ut habet nominis interpretatio.

PL 16, 1066D

このことは、列王の書(サムエル記上25:39)であなたに示されている。実に、ダビデにはイズレエル人アキノアムと、のちに自分のために獲得したアビガイアの二人の妻があった。前者はより厳格であり、後者は慈しみと恩寵に満ちた、客をもてなす気前のよい魂である。彼女は覆いを取った顔で父を見て、その栄光を眺め、その名の解釈が示すとおり、父の恩寵のあの神的な露を受けた。

Epistolarum classis I 31.0.12

12

Quid autem ros Patris, nisi Dei Verbum, quod humore fidei atque justitiae infudit corda universorum?

PL 16, 1066D

では父の露とは、信仰と正義の潤いですべての人の心に注いだ、神の言葉でなくて何であろうか。

Epistolarum classis I 31.0.13

13

6. Pulchre igitur huic animae verus dicit David, quod illi Abigaeae dictum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui misit te hodie huc obviam mihi, et benedicti mores tui (Ibid., 32 et seq.) . Et iterum dicit ei: Ascende in pace in domum tuam.

PL 16, 1067A

6. それゆえ真のダビデは、あのアビガイアに言われたことを、この魂にふさわしく言う。「イスラエルの神である主は祝福されよ。主は今日、汝をここへ、私に出会うように遣わした。汝の振る舞いは祝福されている」(サムエル記上25:32以下)。そして再び彼女に言う。「平安のうちに、汝の家に上れ」。

Epistolarum classis I 31.0.14

14

Vide, jam audivi vocem tuam, et reveritus sum faciem tuam (Ibid.) . Denique in Canticis etiam haec verba sunt Sponsi ad Sponsam: Ostende mihi faciem tuam, et insinua mihi vocem tuam (Cant. II, 14) .

PL 16, 1067A

「見よ、私はすでに汝の声を聞き、汝の顔を敬った」(サムエル記上)。実に雅歌にも、花婿から花嫁へのこの言葉がある。「汝の顔を私に見せよ。汝の声を私に聞かせよ」(雅歌2:14)。

Epistolarum classis I 31.0.15

15

7. Et tunc quidem dimissa est, quoniam alterum habebat virum, qui dicebatur Hebraice Nabal, Latine insipiens, durus, inhospitalis, inhumanus, ingratus qui officia nesciret referre: sed posteaquam defunctus est vir ejus, solutam a lege viri accepit eam sibi in uxorem propheta David.

PL 16, 1067A

7. そしてそのとき彼女は送り帰された。別の夫がいたからである。その夫はヘブライ語でナバル、ラテン語で愚か者と呼ばれ、頑固で、客をもてなさず、無情で、恩を知らず、報いることを知らなかった。しかしその夫が死んだのち、預言者ダビデは、夫の律法から解かれた彼女を、自分の妻として迎えた。

Epistolarum classis I 31.0.16

16

Per cujus copulam Ecclesiae crediturae ex gentibus significantur mysteria, quae amisso viro, cui ante juncta fuerat, transivit ad Christum, censu pio dives, humilitatis et fidei, misericordiae quoque dotata patrimonio.

PL 16, 1067B

その結びつきによって、諸国民から信じることになる教会の奥義が示される。教会は、以前に結ばれていた夫を失って、キリストのもとへ移ったのであり、敬虔な資産に富み、謙遜と信仰、さらに慈しみの財産を持参金として備えている。

Epistolarum classis I 31.0.17

17

8. Sed hoc loco non ista deploratur, sed illa Achinaam, quae fuit male fortis in fratrem; et ideo illi frater factus est in commotionem. Unde ex persona eorum dictum est: Posuisti nos in parabolam in gentibus, commotionem capitis in populis (Psal. XLIII, 15) .

PL 16, 1067B

8. しかしこの箇所で嘆かれているのはこの女ではなく、あのアキノアムである。彼女は兄弟に対して悪しく強かった。それゆえ兄弟は彼女にとって動揺となった。それゆえ彼らの人格から、こう言われている。「汝は我々を、諸国民のあいだで語り草とし、もろもろの民のあいだで頭を振られる者とした」(詩篇43:15)。

Epistolarum classis I 31.0.18

18

Quam nutantem inveniens diabolus, sicut leo diruit, et jucunditatem ejus abstulit (Mich. IV, 4) : vineam ejus et ficum evertit, sub quibus solebat ante requiescere, et arescere fecit fructus ejus.

PL 16, 1067B

悪魔は、彼女がよろめいているのを見つけて、獅子のように打ち倒し、その喜びを奪った(ミカ4:4)。彼女のブドウとイチジクを覆し、かつてはその下で休むのが常であったのに、その実を枯らせた。

Epistolarum classis I 31.0.19

19

9. Quos aridos miseratus, atque albentes siccitate nimia, dicit ad prophetam Deus: Lamentare ad me super Sponsam praecinctam cilicio, et super virum ejus virginalem (Joel I, 9), id est, super animae hujusmodi vel Synagogae virum mortuum.

PL 16, 1067C

9. 神は、枯れ、あまりの乾きで白くなったそれら〔の実〕を憐れんで、預言者に言う。「私に向かって嘆け、荒布を帯びた花嫁のことで、またそのおとめである夫のことで」(ヨエル1:9)。すなわち、このような魂、あるいは会堂の、死んだ夫のことである。

Epistolarum classis I 31.0.20

20

Cui loco alio expostulans dicit (Ose. IV, 6) , eo quod oblita propositi sui, oblita charitatis, immemor gratiae, devia disciplinae, superiorem uxoris affectum amiserit.

PL 16, 1067C

別の箇所で、彼女に抗議して言う(ホセア4:6)〔底本はここで引用が欠けているらしい〕。それは、彼女が自らの志を忘れ、愛を忘れ、恩寵を忘れ、教えから逸れて、妻としての以前の情愛を失ったからである。

Epistolarum classis I 31.0.21

21

Meritoque suis eam sermonibus redarguit, memorans et retexens ejusdem blanditias, et pietatis vocabula: Non sicut domesticum me vocabas, et patrem et initiatorem virginitatis tuae.

PL 16, 1067C

そして当然のこと、自らの言葉で彼女を責め、彼女のかつてのやさしい言葉と敬虔の呼び名を思い起こさせ、繰り返す。「汝は私を、家の者のように、また汝のおとめの身の父、手ほどきをする者として、呼んでいたではないか」〔Non sicut … vocabas の構文は定かでない。かつての呼び名を思い起こさせる文脈から、反語の問いと取った〕。

Epistolarum classis I 31.0.22

22

10. Ergo huic animae cui per intemperantiam ejus mortuum est Dei Verbum, et ille παρθενικὸς λόγος occidit, luctum incidit, intercessorem adhibet; ut vocetur ad poenitentiam, quo possit mereri misericordiam.

PL 16, 1067C

10. それゆえ、不節制のゆえに神の言葉が死に、あのおとめの言葉(パルテニコス・ロゴス)〔ギリシア語〕が沈んだこの魂に、〔神は〕嘆きを課し〔底本は luctum incidit。ミーニュの脚注は、これをパリの最新の版の読みとする。indicit(「嘆きを命じる」)とも読める。その意に取った〕、仲裁者を差し向ける。悔い改めへと呼ばれ、慈しみを受けるにふさわしくなるためである。

Epistolarum classis I 31.0.23

23

Illa autem quae bona intellectu, et decora in aspectu valde, sicut Abigaea acquisita sibi erat in praelio; devictis adversariis, et mortuo viro, qui vallatus nequitiis spiritalibus repugnabat ac resistebat, ne sibi speciosa uxor adimeretur (I Reg. XXV, 30) : quasi victor et diligens Sponsus jucunditatem confert et gratiam, emundans eam ab omnibus pulchritudinis ejus impedimentis, et exuens vestimentis captivitatis; ut depositis omnibus capitis sui capillis, id est, peccatorum criniculis, qui quasi superflui nostro in corpore videntur: Quoniam si vir comam nutriat, ignominia est illi (I Cor. XI, 54) ; in unitate fidei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi studeat occurrere (Ephes. IV, 13) ; ut omnem deponat animi perturbationem, et charitate fundata augeatur in Domino Jesu, et universo acquirat incrementum corpori.

PL 16, 1067D

しかし、理解において善く、容貌がきわめて麗しいあの魂は、アビガイアのように、戦いのうちに自分のものとして獲得された。敵は打ち負かされ、霊的な悪意に取り巻かれて、麗しい妻が自分から取り去られないよう逆らい抵抗していた夫は死んだ(サムエル記上25:30)。勝者であり愛する花婿として、〔彼は〕喜びと恩寵を与え、彼女の美を妨げるすべてのものから彼女を清め、捕らわれの衣を脱がせる。それは、頭のすべての髪、すなわち罪の巻き毛を捨て去るためである。この巻き毛は、我々の体では余計なもののように見える。「もし男が髪を伸ばすなら、それは彼にとって恥である」(一コリント11:54〔底本は54。11:14 のことか〕)。そして、信仰の一致において、完全な人へ、キリストの充満の年齢の成熟へと至るよう努めるためである(エフェソ4:13)。心のあらゆる動揺を捨て、愛に根ざして主イエスにおいて成長し、全体の体への増し加えを得るためである。

Epistolarum classis I 31.0.24

24

11. Haec est anima illa, quam Lex demonstrat tibi in specie mulieris bonae, quam si videris in praeda, et concupieris accipere in uxorem tibi: Induces, inquit, eam in domum tuam (Deut. XXI, 11 et seq.) ; ut tota ei committas interiora domus tuae, omnium tuorum viscerum possessionem, auferas ejus superflua, tondeas lapsus; et novacula non satis acuta, ne faciat dolum, tuarum exuvias passionum, atque inanes sensus recidas.

PL 16, 1068A

11. これこそ、律法があなたに、良き女の姿で示している魂である。もしあなたが戦利品のうちに彼女を見て、妻として迎えたいと望むなら、「汝は彼女を汝の家に連れ込め」と〔律法は〕言う(申命記21:11以下)。それは、あなたの家の内なるすべて、あなたのすべての内臓の所有を彼女に委ね、彼女の余分なものを取り去り、過ちを刈り取り、十分には鋭くない剃刀で――それが欺きをなさないように――、あなたの情念の脱ぎ捨てた物と、空虚な感覚を切り落とすためである〔ne faciat dolum の主語は定かでない。剃刀と取った〕。

Epistolarum classis I 31.0.25

25

Ideo ait: Rades ejus caput; quo nulla obstacula patiantur oculi sapientis, qui sunt in capite ejus.

PL 16, 1068B

それゆえ〔律法は〕言う。「汝は彼女の頭を剃れ」。それは、彼女の頭にある賢者の目が、いかなる妨げも受けないためである。

Epistolarum classis I 31.0.26

26

Et sedebit, inquit, triginta diebus in domo tua (Eccles. II, 14) , peccata propriae deplorans nativitatis, et commenta nequissimi patris diaboli, qui vult congregare, quae non generavit (Jerem. XVII, 11) ; ut hujus mystici numeri purificatione mundata, conjugii claves adipiscatur.

PL 16, 1068B

「そして彼女は汝の家で三十日の間座る」と言う(コヘレトの言葉2:14)〔引照は刷られたまま。引かれた文は申命記21:13 に当たり、コヘレトの言葉2:14 は前の節の「賢者の目は頭にある」に当たる〕。〔彼女は〕自らの生まれの罪と、最も邪悪な父である悪魔の企みを嘆きつつ〔座る〕。この悪魔は、自分が産まなかったものを集めようとする者である(エレミヤ17:11)。それは、この奥義の意味をもつ数の清めによって清められて、結婚の鍵を得るためである。

Epistolarum classis I 31.0.27

27

12. Et pulchre ait: Postea intrabis ad eam; ut totus ingrediaris in animam tuam, atque intra ipsam te colligas, et in ea habites, apud eam commoreris, in ipsa tibi sit omnis conversatio; ut sis non in carne, sed in spiritu, et proponas adjungere eam tibi ad consortium vitae, sciens quoniam communicabit tecum de bonis; et perfunctus ejus gratia dicas: Puer autem eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam (Sap. VIII, 19) .

PL 16, 1068B

12. そして「その後に、汝は彼女のもとに入れ」と見事に言う。それは、あなたが全体として自分の魂に入り、その内に自らを集め、そこに住み、彼女のもとにとどまり、彼女のうちにあなたのすべての営みがあるようにするためである。こうして肉にではなく霊にあり、彼女をあなたに結びつけて生命の交わりを持とうと企て、彼女があなたと善きものを分かち合うであろうことを知り、その恩寵を享受したのち、あなたが言うためである。「私は才に恵まれた子どもであって、善い魂を受け継いだ」(知恵の書8:19)。

Epistolarum classis I 31.0.28

28

Et illa tibi respondeat: Assumam te, et inducam te in domum matris meae, et in secretum ejus, quae me concepit (Cant. III, 4) . Bona mater animarum Hierusalem illa, quae in coelo est. 13. Erit ergo uxor tua, et inveniens te osculabitur te.

PL 16, 1068C

そして彼女があなたに答えるように。「私は汝を連れて、私の母の家へ、私を身ごもった者の奥の間へ導き入れる」(雅歌3:4)。善い母とは、魂たちの母、天にあるあのエルサレムである。13. それゆえ彼女はあなたの妻となり、あなたを見つけてあなたに口づけするであろう。

Epistolarum classis I 31.0.29

29

Et si postea displicuerit tibi (Deut. XXI, 14) ; quod castiget corpus suum, et servituti redigat, non patieris eam servire, id est, voluptatibus corporis, nec subjicies eam carni, sed liberam permanere patieris: nec alienabis eam, hoc est enim vendere: nec contemnes eam, sed permittes servire eam Deo suo in castitate fidei, et bonorum operum sobrietate. Vale, et nos dilige; quia nos te diligimus.

PL 16, 1068C

そして、もしのちにあなたの意にかなわなくなるなら(申命記21:14)――それは彼女が自らの体を懲らしめて隷属させる〔ことのゆえ〕であるが――、あなたは彼女を仕えさせてはならない。すなわち体の快楽に仕えさせてはならず、彼女を肉に従わせてもならず、自由なままとどまるに任せよ。また彼女を手放してはならない。それは売ることだからである。また彼女を侮ってもならない。むしろ、彼女が自らの神に、信仰の貞潔と善い業の節度において仕えることを許せ。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。