Epistolarum classis I 60.0.1
PATERNUM filio neptem ex filia uxorem tradere cogitantem a proposito ipsa nominum consideratione deterret. Id legi divinae congruum negat, itemque pietati ac Caesareis constitutionibus: tum solutis quibusdam objectiunculis, eadem nuptias non expedire confirmat.
PL 16, 1183Aパテルヌスが、息子に娘の娘である孫娘を妻として与えようと考えているのを、名そのものの考察によって思いとどまらせる。それは神の法にかなわず、また敬虔と皇帝たちの勅法にも合わないと言い、次いで若干の小さな反論を解いて、同じ結婚が益とならないことを確言する。
Epistolarum classis I 60.0.2
AMBROSIUS PATERNO. 1. Paterni quidem unanimi mei salutationem legi, sed consultationem haudquaquam paternam; ut velis filio neptem copulare ex filia: sed nec avo te, nec patre dignam.
PL 16, 1183Bアンブロシウスよりパテルヌスへ。1. 私は、心を同じくする友パテルヌスの挨拶を読んだが、その相談は決して父らしいものではなかった〔名の「パテルヌス」は「父の」の意〕。あなたは、息子に、娘から生まれた孫娘を結びつけようと望む。だがそれは、祖父としてのあなたにも、父としてのあなたにも、ふさわしくない。
Epistolarum classis I 60.0.3
Itaque quid consulueris, considera; omne enim quod agere volumus, prius nomen facti ejus interrogemus, et tunc utrum laude an vituperatione dignum sit, aestimabimus.
PL 16, 1183Bそれゆえ、あなたが何を相談したのかを考えよ。我々が行おうとすることは何であれ、まずその行いの名を問い、それから称賛に値するか非難に値するかを判断すべきである。
Epistolarum classis I 60.0.4
Verbi gratia, misceri mulieri quibusdam voluptas est, medicorum etiam pueri corporibus utile ferunt: sed considerandum utrum conjugi, an extraneae; deinde nuptae, an innuptae.
PL 16, 1183Bたとえば、女と交わることを、ある者たちは快楽とし、医者たちの弟子〔pueri〕までが体に有益だと言う〔medicorum etiam pueri の係りは定かでない〕。だが考えるべきは、妻とのことか、他人の女とのことか。さらに、嫁いだ女か、嫁いでいない女かである。
Epistolarum classis I 60.0.5
Si quis desponsata sibi et tradita utatur, conjugium vocat: qui alienae expugnat pudorem, adulterium facit, cujus vel solo nomine reprimitur plerumque tentandi audacia (27, q. 2; c. Quis desponsata) .
PL 16, 1183B自分に婚約させられ引き渡された女を用いる者は、それを結婚と呼ぶ。他人の女の恥じらいを攻め落とす者は、姦通を犯す。その名だけでも、試みようとする大胆さはたいてい抑えられる(27, q. 2; c. Quis desponsata)〔この丸括弧の参照は教会法の『教令集』(第2部第27事例第2問)を指すらしい〕。
Epistolarum classis I 60.0.6
Hostem ferire victoria est, reum aequitas, innocentem homicidium: quod si quis perspiciat animo, revocat manum. Ergo etiam tu quid consulas, quaeso tecum retractes. 2. Conjugium vis inter filios nostros componere. Quaero utrum pares copulandi, an impares sint?
PL 16, 1183C敵を打つのは勝利であり、罪ある者を打つのは公正であり、無辜の者を打つのは殺人である。もし誰かがこれを心で見通せば、手を引く。だから、あなたも、何を相談しているのかを、どうか自分で考え直してほしい。2. あなたは我々の子らのあいだに結婚を結ぼうとしている。私は問う、結ばれる者たちは釣り合っているのか、いないのか。
Epistolarum classis I 60.0.7
Sed, nisi fallor, compares appellari solent. Boves qui jungit ad aratrum, equos ad currum, pares eligit, et ut aetas conveniat et forma, nec natura discrepet, nec decoloret diversitas.
PL 16, 1184Aだが、思い違いでなければ、結ばれる者たちは「連れ合い(compares)」と呼ばれるのが常である。牛を犂に、馬を車につなぐ者は、釣り合うものを選ぶ。年齢も姿も合い、本性も食い違わず、違いによって見栄えが損なわれることのないようにするのだ。
Epistolarum classis I 60.0.8
Tu copulare paras filium tuum, et neptem ex filia, hoc est, ut accipiat sororis suae filiam, diversa licet matre quam socrus editus. Interroga nominum religionem: nempe avunculus iste illius, illa hujus neptis vocatur.
PL 16, 1184Aあなたは自分の息子を、娘の娘である孫娘と結ばせようとしている。すなわち、息子が自分の姉妹の娘を迎えるということである。もっとも、彼は、姑となる者とは母を異にして生まれたのだが。名のもつ神聖さに問え。確かに、この者はあの女の母方の叔父と呼ばれ、あの女はこの者の姪と呼ばれる〔neptis は孫娘をも姪をも言う〕。
Epistolarum classis I 60.0.9
Nec ipse te revocat sonus nominum; cum hic avum resonet, illa hoc nomen ad avunculum, quod ad avum referat? Quanta deinde etiam reliquorum confusio vocabulorum? Idem avus et socer vocabere, ea quoque tibi neptis et nurus diverso nomine nuncupabitur.
PL 16, 1184A名の響きそのものもあなたを引き戻さないのか。それは「祖父」と響き、あの女は、祖父に向けるその名を叔父にも向けることになるのに〔avunculus(叔父)の語は avus(祖父)に響きが近い〕。さらに、そのほかの呼び名の混乱はいかばかりか。あなたは同じ人でありながら祖父とも舅とも呼ばれ、あの孫娘もあなたにとって、孫娘とも嫁とも、別々の名で呼ばれることになる。
Epistolarum classis I 60.0.10
Mutuabuntur etiam fratres diversa vocabula, ut illa socrus fratris sit, iste gener sororis. Nubat avunculo suo neptis, et immaculatorum pignorum charitas illecebroso amore mutetur. 3. Super hoc igitur meam a sancto viro episcopo vestro exspectari sententiam dicis.
PL 16, 1184B兄弟たちも互いに別の呼び名を借りることになる。あの女は兄弟の姑となり、この男は姉妹の婿となる。姪が自分の叔父に嫁ぐとしよう。そして、汚れなき肉親の愛は、誘惑的な恋に取って代わられる。3. あなたは、このことについて、諸君の聖なる司教によって私の判断が待たれていると言う。
Epistolarum classis I 60.0.11
Non opinor, neque arbitror. Nam si ita esset, et ipse scribendum putasset: non scribendo autem significavit quod nequaquam hinc dubitandum arbitraretur.
PL 16, 1184B私はそうは思わず、そう考えもしない。実際、もしそうであったなら、彼自身が書くべきと考えたはずだ。だが書かなかったことによって、彼は、この件について疑うべきことは全くないと考えていることを示したのだ。
Epistolarum classis I 60.0.12
Quid enim est, quod dubitari queat; cum lex divina etiam patrueles fratres prohibeat convenire in conjugalem copulam, qui sibi quarto sociantur gradu? Hic autem gradus tertius est, qui etiam civili jure a consortio conjugii exceptus videtur.
PL 16, 1184B実に、疑われうることがどこにあろう。神の法は、従兄弟どうしでさえ、結婚の結合に入ることを禁じている。彼らは第四親等で結ばれているのに。ところがこの親等は第三であり、市民法によっても、婚姻の交わりから除外されていると見える。
Epistolarum classis I 60.0.13
4. Sed prius sacrae legis scita interrogemus; praetendis enim in tuis litteris, quod permissum hoc divino jure connubium hujusmodi pignoribus existimetur, eo quod non sit prohibitum.
PL 16, 1184C4. だがまず、聖なる律法の規定に尋ねよう。あなたは書簡で、この種の肉親どうしのこの結婚は、禁じられていないのだから、神の法によって許されていると見なされる、と主張している。
Epistolarum classis I 60.0.14
Ego autem et prohibitum assero; quia cum leviora interdicta sint de patruelibus fratribus, multo magis hoc quod arctioris est plenum necessitudinis, interdictum arbitror. Qui enim leviora astringit, graviora non solvit, sed alligat.
PL 16, 1184Cだが私は、それが禁じられていると主張する。従兄弟どうしについて、より軽い事柄が禁じられているのだから、いっそう緊密な絆に満ちたこの関係は、なおさら禁じられていると私は考える。実に、軽い事柄を縛る者は、重い事柄を解くのではなく、結びつけるのである。
Epistolarum classis I 60.0.15
5. Quod si ideo permissum putas, quia specialiter non est prohibitum; nec illud prohibitum sermone Legis reperies, ne pater filiam suam accipiat uxorem. Numquid ideo licet, quia non est prohibitum?
PL 16, 1185A5. また、特に禁じられていないから許されていると思うのなら、父が自分の娘を妻に迎えてはならないということも、律法の言葉のうちに禁じられているとは見いださないだろう。ではそれは、禁じられていないから許されるのか。
Epistolarum classis I 60.0.16
Minime; interdictum est enim naturae jure, interdictum est lege, quae est in cordibus singulorum: interdictum est inviolabili praescriptione pietatis, titulo necessitudinis.
PL 16, 1185A決してそうではない。それは自然の法によって禁じられており、各人の心にある法によって禁じられている。敬虔の侵すべからざる規定によって、肉親の絆という名目によって禁じられている。
Epistolarum classis I 60.0.17
Quanta hujusmodi invenies non esse interdicta lege per Moysen edita, et tamen interdicta sunt quadam voce naturae! 6. Multaque sunt, quae licet facere, sed non expedit; omnia enim licent, sed non expediunt (I Cor. VI, 12) : omnia licent, sed non aedificant.
PL 16, 1185Aモーセによって出された律法で禁じられていないのに、それでも自然のある声によって禁じられているこの種の事柄が、どれほどあるかを、あなたは見いだすであろう。6. 行うことが許されていても益とならないことは多い。「すべては許されているが、すべてが益となるわけではない」(一コリント6:12)。「すべては許されているが、すべてが建てるわけではない」。
Epistolarum classis I 60.0.18
Si ergo etiam ab iis nos revocat Apostolus, quae non aedificant; quomodo faciendum putamus, quod et non licet Legis oraculo, et non aedificat, discrepante pietatis ordine?
PL 16, 1185B使徒が、建てないことからさえ我々を呼び戻すのなら、律法の託宣によって許されておらず、しかも建てることもなく、敬虔の秩序と食い違うものを、我々は行うべきだとどうして考えようか。
Epistolarum classis I 60.0.19
Et tamen illa ipsa vetera, quae fuerant duriora, temperata sunt per Evangelium Domini Jesu: Transierunt vetera, ecce facta sunt nova (II Cor. V, 17) . 7. Quid tam solemne quam osculum inter avunculum et neptem, quod iste quasi filiae debet, haec quasi parenti?
PL 16, 1185Bそれでもなお、より厳しかったあの古い定めそのものも、主イエスの福音によって和らげられた。「古いものは過ぎ去った。見よ、新しいものとなった」(二コリント5:17)。7. 叔父と姪のあいだの口づけほど、きまりに適ったものがあろうか。一方は娘に対するように、他方は親に対するように、それを負っているのだ。
Epistolarum classis I 60.0.20
Hoc igitur inoffensae pietatis osculum suspectum facies de talibus cogitando nuptiis, et religiosissimum sacramentum caris pignoribus eripies.
PL 16, 1185Bそれなのにあなたは、このような結婚を考えることで、傷つけられていない敬虔のこの口づけを疑わしいものとし、いとも神聖な絆〔sacramentum〕を愛する肉親から奪うことになる。
Epistolarum classis I 60.0.21
8. Sed si divina et praetereunt, saltem imperatorum praecepta, a quibus amplissimum accepisti honorem, haudquaquam praeterire te debuerunt.
PL 16, 1185B8. しかし、たとえ神の定めがあなたの目を逃れるとしても、せめて皇帝たちの命令——あなたはその皇帝たちから最高の栄誉を受けたのだ——は、あなたの目を逃れてはならなかった。
Epistolarum classis I 60.0.22
Nam Theodosius imperator etiam patrueles fratres et consobrinos vetuit inter se conjugii convenire nomine, et severissimam poenam statuit, si quis temerare ausus esset fratrum pia pignora; et tamen illi invicem sibi aequales sunt: tantummodo quia propinquitatis necessitudine et fraternae societatis ligantur vinculo, pietati eos voluit debere, quod nati sunt.
PL 16, 1185C実に、皇帝テオドシウスは、父方の従兄弟どうしと母方の従兄弟どうしにも、互いに婚姻の名で結ばれることを禁じ、もし誰かが兄弟の敬虔な肉親を犯そうとしたなら、最も厳しい刑罰を定めた。それでも彼らは互いに対等である。ただ、近親の絆と兄弟の結びつきの紐帯で結ばれているがゆえに、彼らが生まれたことを敬虔に負うべきだと、彼は望んだのである。
Epistolarum classis I 60.0.23
9. Sed dicis alicui relaxatum. Verum hoc legi non praejudicat; quod enim in commune statuitur, ei tantum proficit, cui relaxatum videtur, longe diversa invidia.
PL 16, 1185C9. だが、あなたは、ある者には免除されたと言う。しかしこれは法を損なわない。共通に定められたことは、免除されたとされる者にだけ益するのであり、その者に向けられる反感はまったく別である〔invidia の係りは定かでない〕。
Epistolarum classis I 60.0.24
Illud tamen licet in veteri Testamento legimus, ut aliquis uxorem suam sororem diceret; istud inauditum, ut quisquam neptem suam in uxorem accipiat, et conjugem dicat.
PL 16, 1186Aそれでも、旧約では、ある者が自分の妻を姉妹と呼ぶことは許されていたと我々は読む。しかし、自分の孫娘を妻に迎えて配偶者と呼ぶなど、前代未聞である。
Epistolarum classis I 60.0.25
10. Jam illud pulcherrimum, quod negasti neptem tuam avunculo suo tuo filio propinquo semini convenire; quia non agnationis copuletur necessitudine.
PL 16, 1186A10. 次に、あの点は実に見事である。あなたは、自分の孫娘が、叔父であるあなたの息子と近い血筋で結ばれることを否定した。父系の血縁の絆で結ばれていないから、と。
Epistolarum classis I 60.0.26
Quasi vero et uterini fratres, id est, diverso patre, sed eadem matre geniti, possint diverso sexu inter se in conjugium convenire; cum et ipsi agnationis jus habere non queant, sed cognationis tantum sibi titulo connexi sint.
PL 16, 1186Aまるで、同母の兄弟、すなわち父を異にして同じ母から生まれた者たちが、性を異にして互いに結婚に入りうるかのようにである。彼らもまた父系の権利をもつことはできず、血縁の名目でだけ結ばれているのに。
Epistolarum classis I 60.0.27
11. Unde oportet ab ea discedas intentione, quae etiamsi liceret, tamen tuam familiam non propagaret: debet enim tibi filius noster nepotes, debet etiam neptis charissima pronepotes. Vale cum tuis omnibus.
PL 16, 1186A11. それゆえ、たとえ許されたとしても、あなたの家系を増やすことにはならないその意図から、あなたは離れるべきである。実に、我々の息子はあなたに孫たちを負い、愛しい孫娘もまた曾孫たちを負うのだから。健やかであれ、あなたの家族みなとともに。