ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola LV 第55書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1167C · 14 sectiones

Epistolarum classis I 55.0.1

1

EUSEBII sobolem partim apud se remansisse, partim ad illum profectam esse commemorans, duos Faustinos accommodatis familiae Noachi benedictionibus exornat; et salutanti Valentiniano Chanaan et Nembrot personas aptat. AMBROSIUS EUSEBIO.

PL 16, 1167C

エウセビウスの子らが、一部は自分のもとにとどまり、一部は彼のもとへ旅立ったことを伝え、二人のファウスティヌスを、ノアの家族にふさわしい祝福で飾る。また、挨拶を送るウァレンティニアヌスに、カナンとニムロドの人物像を当てはめる。アンブロシウスよりエウセビウスへ。

Epistolarum classis I 55.0.2

2

1. Faustinus uterque tibi redditus est, nobis utrumque Ambrosium pignus resedit. Ipse habes quod primum in patre, et quod jucundissimum est in filio minore; quia et virtutis apicem tenes, et humilitatis exhibes gratiam: nos quod medium inter patrem et juniorem filium.

PL 16, 1168A

1. 二人のファウスティヌスはあなたのもとに返された。我々のもとには、アンブロシウスの名を持つ二つの担保が残った〔ミーニュの脚注によれば、少年アンブロシウスとおとめアンブロシアを指す〕。あなた自身は、父においては第一のものを、年少の子においてはいちばん楽しいものを持っている。徳の頂を保ち、謙遜の魅力を示しているからである。我々は、父と年少の子とのあいだにあるものを持っている。

Epistolarum classis I 55.0.3

3

Tecum summa totius domus, et perpetuati vocabuli jugis successio: apud nos parca mediocritas, quae et de summo pendeat, et in posteriore subsistat. Tecum igitur requies utriusque nostrum, quae cum invicem nobis refunditur, omnem animi abstergit sollicitudinem.

PL 16, 1168A

あなたのもとには、家全体の頂と、永続する名の絶え間ない継承がある。我々のもとには、ささやかな中庸があり、それは頂に懸かり、また後なるものに拠って立つ。それゆえ、あなたのもとに我々二人の安息があり、それが互いに我々に注ぎ返されるとき、心のあらゆる心配を拭い去る。

Epistolarum classis I 55.0.4

4

Tecum is qui et moribus et operibus suis et sobole tali invenit gratiam apud Dominum nostrum. Tecum is qui inter mundi hujus procellas spiritalem nutrivit columbam, quae ei fructus afferat pacis (Gen. VIII, 11 et seq.) , uncta olivo integritatis.

PL 16, 1168B

あなたのもとには、その振る舞いと行いと、そのような子孫によって、我々の主のもとで恩寵を得た者がいる。あなたのもとには、この世の嵐のさなかに、霊的なハトを養い、無垢のオリーブ油を塗られたそのハトが平和の実をもたらす者がいる(創世記8:11以下)。

Epistolarum classis I 55.0.5

5

Tecum is qui aedificavit aram Deo, quem benedixit Deus et filios ejus, dicens: Crescite, et multiplicamini (Gen. IX, 9) ; cum quo testamentum pacis statuit suae; ut sit ei et filiis ejus in progeniem aeternam.

PL 16, 1168B

あなたのもとには、神のために祭壇を築いた者がいる。神は彼とその子らを祝福して言った。「増えよ、殖えよ」(創世記9:9)〔引照の番号は刷りのまま。内容は創世記9:1に当たる〕。神は彼と、自らの平和の契約を結んだ。それが彼とその子らに、永遠の世代にわたってあるようにと。

Epistolarum classis I 55.0.6

6

2. Habes igitur haeredem divinae benedictionis, consortem gratiae, participem justitiae. Sed vide, quaeso, ne iste noster Noe agricola, bonus plantator feracis vineae, cum fuerit amoris et gratiae tuae inebriatus poculo, tamquam crapulatus a vino, diutius quieti indulgeat: ac si forte indormierit, excitet eum Sem nostri desiderium.

PL 16, 1168B

2. あなたは、神の祝福の相続人、恩寵の分かち手、正義にあずかる者を持っている。だが、どうか気をつけよ。我々のあのノア、農夫にして実り豊かなブドウ畑の良き植え手が、あなたの愛と好意の杯に酔い、ぶどう酒に酔いしれたかのように、あまり長く休息にふけらないように。もしや眠り込んだなら、我々への慕わしさというセムが彼を目覚めさせるように。

Epistolarum classis I 55.0.7

7

3. Est et ibi Japhet junior ex fratribus (Gen. IX, 23) , qui pietatis reverentia patrem induat, quem pater et dormiens videat, nec umquam de pectore dimittat suo, quin semper oculis et complexu teneat, atque evigilans intelligat, quae ei fecerit filius suus junior.

PL 16, 1168C

3. そこには兄弟たちのうち年下のヤフェトもいる(創世記9:23)。敬愛の畏れをもって父に衣を着せる者である。父は眠りながらも彼を見、胸から決して手放さず、いつも目と抱擁にとどめ、目覚めて、年下の子が自分にしたことを悟る。

Epistolarum classis I 55.0.8

8

Qui latitudo Latine dicitur, eo quod in labiis ejus diffusa gratia sit, et in moribus; propter quod benedixit eum Dominus, quia ipse tamquam Bononiam retrorsum rediens patrem texit pio charitatis velamine (Gen. IX, 26) , et detulit pietati honorem, de quo et pater ait: Laetificet Deus Japhet in domibus Sem (Ibid., 27) .

PL 16, 1169A

ヤフェトはラテン語で「広さ」と言われる。彼の唇にも振る舞いにも恩寵が注がれているからである。そのゆえに主は彼を祝福した。彼がいわばボローニャへ後ずさりして戻る者〔底本は Bononiam。ミーニュの脚注は、これを写本の真の読みとし、少年ファウスティヌスが父とともにボローニャへ帰ったことを言うとする。古い版は tamquam bonus、ローマ版は nepa(蠍)を加え、一部の写本は Bononia と読む。「後ずさりして」は創世記9:23 にかけている〕のように、愛の敬虔な覆いで父を覆い(創世記9:26)〔番号は刷りのまま。父を覆うことは創世記9:23にあたる〕、敬愛に誉れを帰したからである。それについて父も言う。「神がヤフェトを、セムの家々で喜ばせるように」(創世記9:27)。

Epistolarum classis I 55.0.9

9

Unde et in enumeratione generationum (Gen. X, 1 et seq.) praefertur seniori fratri, in benedictione substituitur: praefertur propter honorem nominis, substituitur propter praerogativam senioris aetatis, et honorificentiam naturae debitam.

PL 16, 1169A

それゆえ世代の列挙(創世記10:1以下)では年長の兄弟より先に置かれ、祝福では次に置かれる。名の誉れのゆえに先に置かれ、年長者の特権と、本性に負うべき尊敬のゆえに次に置かれる。

Epistolarum classis I 55.0.10

10

4. Sem autem dicitur latine nomen. Et bene hic noster Ambrosius bonum nomen, in cujus domibus dilatetur Japhet; quia potius est nomen bonum super multas divitiarum copias (Prov. XXII, 1) .

PL 16, 1169A

4. セムはラテン語で「名」と言われる。そしてこの我々のアンブロシウスは、見事に「良い名」であり、その家々でヤフェトが広げられる。「良い名は、多くの富の豊かさにまさって望ましい」(箴言22:1)からである。

Epistolarum classis I 55.0.11

11

Sit ergo et iste benedictus, et gratia ejus super aurum et argentum, sit in portione ejus semen Abrahae, sit benedictio omnis in posteritate et omni familia justi viri. Sed maledictus nemo, benedicti omnes; benedictus enim Sarae fructus.

PL 16, 1169B

それゆえ、この者も祝福されよ。その好意は金銀にまさり、その分け前にアブラハムの子孫があるように。正しい人の子孫とすべての家に、あらゆる祝福があるように。だが呪われる者は誰もなく、すべての者が祝福される。サラの実は祝福されているのだから。

Epistolarum classis I 55.0.12

12

5. Salutant te Ambrosii, salutat Parthenius dulcissimus, salutat Valentinianus paratus ad humilitatem; quod Hebraice Chanaan dicitur, quasi puer fratris sui, cui et nomine suo cessit.

PL 16, 1169B

5. アンブロシウスたちがあなたに挨拶し、いとも甘美なパルテニウスが挨拶し、謙遜に備えたウァレンティニアヌスが挨拶する。「謙遜に備えた者」はヘブライ語でカナンと言われる。彼はいわば自分の兄弟の僕であり、その兄弟に自分の名さえ譲ったのである。

Epistolarum classis I 55.0.13

13

Et ideo tamquam Nembroth gemini gigas nominis, venator egregius super terram, de quo dictum est: Tamquam Nembroth gigas venator ante Dominum (Gen. X, 9) .

PL 16, 1169B

そして、それゆえ、ニムロドのように二重の名を持つ巨人であり〔gemini nominis は gigas にかかる性質の属格と取った〕、地の上の卓越した狩人であって、その者について「ニムロドのように、主の前にいる巨人にして狩人」と言われた(創世記10:9)。

Epistolarum classis I 55.0.14

14

Namque ingenio subrusticus, viribus validus, quos ingenio aequare non potest, viribus superat; ut Comacinas rupes gestare secum, et faciem, tauro propior, vultu videatur exprimere, posthabitum se indignatus, et paterno exutum vocabulo, metropolitanum virum Bononiensi subditum; quia infantiae nescit blanditias, et de nutricis gremio se illaesus excussit. Vale, et nos dilige; quia nos te diligimus.

PL 16, 1169B

というのも、生まれつきはやや粗野で、力は強く、才で並べない相手には力で勝る。それで、コモの岩山を身に帯び、雄牛にいっそう近い顔つきを面持ちに表しているかに見える。自分が後回しにされ、父の名を奪われ、大都市の人でありながらボローニャの人に従わされたことに憤っているのだ〔metropolitanum virum は大都市(ミラノ)の人である彼自身を、Bononiensi はボローニャへ行ったファウスティヌスを指すと取った〕。幼児の甘えを知らず、乳母の膝から無傷で〔ミーニュの脚注によれば、一部の写本は in ulcus、一部は inultus と読む〕身を振りほどいたからである。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。