Epistolarum classis I 37.0.1
Cum SIMPLICIANUS AMBROSIO testatus esset eum utiliter facturum, si quid ex Apostolo dissereret apud populum, ipsius voluntati se hoc daturum spondet sanctus vir, maxime cum amicum in eo judicem sibi futurum noscat.
PL 16, 1083Cシンプリキアヌスがアンブロシウスに、使徒の言葉について何か民の前で論じるなら有益であると請け合ったので、聖なる人〔アンブロシウス〕は、とりわけ友が自分の裁き手になると知っているため、彼の望みに応えてそうすると約束する。
Epistolarum classis I 37.0.2
Itaque mittit ad eum, quod eodem absente disputaverat, scilicet libertatem nostram in sapientia positam esse: quam sententiam a philosophis ambitiose jactatam dicit. Hanc tamen a Patribus proditam cum ex Salomone astruit, tum exemplis Jacobi ac Josephi.
PL 16, 1083Cそこで彼は、先にこの友の不在のときに論じたこと、すなわち我々の自由は知恵にあるということを彼に送る。この説は哲学者たちが自負をこめて言い立てたものだと彼は言う。しかし彼は、これが父祖たちによって伝えられたものであることを、ソロモンから、またヤコブとヨセフの例から立証する。
Epistolarum classis I 37.0.3
Ex his ostendit non venditione servum, at sapientia liberum quemque fieri. Hinc demonstrato quis liber, an secus, eum solum definit sui juris esse, qui non cogitur; unde colligit servire cum libertate interdum jungi.
PL 16, 1083Cこれらから彼は、人が奴隷となるのは売買によってではなく、自由となるのは知恵によることを示す。ここから、誰が自由で誰がそうでないかを示した後、強いられない者だけが自分自身の権利のもとにあると定め、そこから、仕えることが時に自由と結びつくことを導く。
Epistolarum classis I 37.0.4
Sub haec sequuntur vere liberorum quaedam exempla et descriptiones, quibus subditur libertate hunc demum frui, qui vivat ex legibus. Deinde nonnullis contra philosophos disputatis, eorum heroibus Christianos opponit.
PL 16, 1084Aこれに続いて、真に自由な者のいくつかの例と描写があり、そこに、法に従って生きる者こそが自由を享受する、と付け加えられる。次いで、哲学者たちに対していくつかの論を述べ、彼らの英雄にキリスト教徒を対置する。
Epistolarum classis I 37.0.5
Ac tandem ubi confirmavit eos, qui pravis affectibus serviunt, liberos non esse; quomodo membra nostra justitiae serviant, docet. AMBROSIUS SIMPLICIANO salutem.
PL 16, 1084Aそして最後に、邪な情動に仕える者が自由でないことを確証した後、我々の肢体がいかにして正義に仕えるかを教える。アンブロシウスよりシンプリキアヌスへ、挨拶を送る。
Epistolarum classis I 37.0.6
1. Proxime cum veteris amoris usu familiaris inter nos sermo caederetur, delectari te insinuasti mihi, cum aliquid de Pauli apostoli scriptis coram populo ad disputandum assumerem; quod ejus profundum in consiliis vix comprehendatur, sublime in sententiis audientem erigat, disputantem accendat: tum quia in plerisque ita se ipse suis exponat sermonibus, ut is qui tractat, nihil inveniat quod adjiciat suum; ac si velit aliquid dicere, grammatici magis quam disputatoris fungatur munere.
PL 16, 1084A1. 先ごろ、旧来の愛情の習いで我々のあいだで打ち解けた話をしていたとき、あなたは私に、私が使徒パウロの著作のあるものを民の前で論じるために取り上げると、喜びを覚えると打ち明けた。〔それは、一つには〕パウロの深みは、その意図においては容易に捉えられず、その高みは、思想において聞く者を高め、論じる者を燃え立たせるからであり、また一つには、多くの箇所で彼が自らの言葉で自分をこのように説明するので、論じる者は自分の付け加えるべきものを何も見いださず、何か言おうとしても、論者の務めよりむしろ文法家の務めを果たすことになるからである。
Epistolarum classis I 37.0.7
2. In eo tamen quoniam et veteris affectum amicitiae, et quod plus est, paternae gratiae amorem recognosco (nam vetustas habet aliquid cum pluribus consociabile, patrius amor non habet) tum quia non jejune me fecisse jam, quod postulas, arbitratus es, parebo voluntati tuae, admonitus praesertim, et provocatus exemplo meo, quod mihi non difficillimum; quia non magnum aliquem, sed me ipsum imitabor, cum in meos non magnos aliquos usus revertor.
PL 16, 1084B2. しかし、このことにおいて私は、古い友情の情愛を、さらにそれ以上に、父のような好意の愛を認める(古さには多くの人と分かち合えるものがあるが、父の愛にはそれがない)。またあなたは、あなたが求めることを私がすでに貧弱にではなく成し遂げたと考えたので、私はあなたの意志に従う。とりわけ、自分自身の例に促され、呼び起こされたのだから。それは私にとって決して難しくはない。偉大な誰かではなく私自身を模倣するのであり、大したことのない自分の習いに立ち返るだけだからである。
Epistolarum classis I 37.0.8
3. Et de consiliis quidem, cum beatae vitae imago atque effigies nostro sermone exprimeretur, putamus eam factam complexionem, ut pluribus fortasse aliis, tibi certe amanti nostri non improbemur; licet difficilius sit tuo judicio, quam plurium non displicere: sed judicii pondus affectu ablevas, eoque mihi blandior.
PL 16, 1084B3. そして意図について言えば〔de consiliis の指すものは定かでない。§1 の「意図において」(in consiliis)を受け、§4 の「思想」(sententiae)と対になるものと取った〕、幸いな生の像と姿が我々の語りで表されたとき、我々は、その組み立てが、ほかの多くの人々にもおそらく、我々を愛するあなたには確かに、退けられないようにできたと思う。もっとも、多数の人に不快でないことよりも、あなたの判断に不快でないことのほうが難しいのだが。ただ、あなたは判断の重みを情愛で軽くしてしまい、私はそのことでいっそう自分に甘くなる。
Epistolarum classis I 37.0.9
4. Haec autem epistola, quoniam te absentem offendit, de sententiis Pauli est apostoli, qui nos a servitute in libertatem vocat dicens: Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum (I Cor. VII, 23) , ostendens libertatem nostram in cognitione esse sapientiae.
PL 16, 1084C4. さて、この書簡は、〔その論じが〕あなたの不在のときに当たったので、使徒パウロの思想について記す。パウロは我々を隷属から自由へと呼んで言う。「汝らは代価をもって買われた。人の奴隷となるな」(一コリント7:23)。このように彼は、我々の自由が知恵の認識にあることを示している。
Epistolarum classis I 37.0.10
Quae sententia magno a philosophis fluctuata atque jactata est disputationis molimine, dicentibus quia omnis sapiens liber, omnis autem insipiens serviat. 5. Sed multo hoc prius David filius dixit, qui ait: Stultus sicut luna mutatur (Eccl. XXVII, 12) .
PL 16, 1084Cこの説は、哲学者たちによって、大きな議論の企てをもって揺れ動かされ、言い立てられた。すべての賢者は自由であり、すべての愚者は奴隷であると言うのである。5. しかしこれは、はるか以前にダビデの子が言った。「愚か者は月のように変わる」(集会の書27:12)。
Epistolarum classis I 37.0.11
Sapiens enim non metu frangitur, non potestate mutatur, non attollitur prosperis, non tristibus mergitur; ubi enim sapientia, ibi virtus animi, ibi constantia et fortitudo.
PL 16, 1085A賢者は恐れによって砕かれず、権力によって変えられず、順境に思い上がらず、悲嘆に沈まない。知恵のあるところには、心の徳、堅固さ、勇気があるからである。
Epistolarum classis I 37.0.12
Sapiens ergo idem est animo, non minuitur, non augetur rerum mutationibus: nec ut parvulus fluctuat, ut circumferatur omni vento doctrinae, sed manet perfectus in Christo, fundatus charitate, radicatus fide.
PL 16, 1085Aゆえに賢者は心において常に同一であり、事物の移り変わりによって減りも増えもしない。幼子のように揺れ動き、あらゆる教えの風に吹き回されることなく、キリストにおいて完全であり続け、愛に基礎づけられ、信仰に根づいている。
Epistolarum classis I 37.0.13
Sapiens ergo defectus rerum ignorat, et varios animi casus nescit: sed fulgebit sicut sol justitiae, qui in regno Patris sui fulget (Matth. XIII, 43) . 6. Unde tamen hoc plenius hauserit Philosophia, de qua Patrum disciplina et prudentia, consideremus.
PL 16, 1085Aゆえに賢者は、物事の衰えを知らず、心の種々の浮き沈みを知らない。彼は「正義の太陽のように輝く。その太陽は自らの父の国で輝いている」(マタイ13:43)。6. しかし、哲学がこのことをどこからいっそう豊かに汲み取ったのかを考えよう。それは父祖たちの訓育と思慮からである〔de qua Patrum disciplina et prudentia は文が整わない。de qua を「そこから」(源)と取り、このように解した〕。
Epistolarum classis I 37.0.14
Nonne primus Noe, cum advertisset quia insipienter filius suus Cham riserat nudatum patrem, maledixit ei, dicens: Maledictus Cham, servus domesticus erit fratribus suis (Gen. IX, 25) ; et praeposuit ei fratres ejus dominos, qui sapienter patris senectutem honorandam putarunt?
PL 16, 1085B最初にノアが、息子ハムが裸の父を愚かにも笑ったと気づいたとき、彼を呪って言ったではないか。「呪われよ、ハム。彼は兄弟たちの家の奴隷となる」(創世記9:25)。そして、父の老いを敬うべきものと賢く考えた彼の兄弟たちを、ハムの上に主人として置いた。
Epistolarum classis I 37.0.15
7. Nonne etiam fons ille disciplinarum omnium Jacob, ubertatem disputationis hujus omnium pectoribus infudit, qui sapientiae merito praelatus est fratri seniori (Gen. XXVII, 29) ?
PL 16, 1085B7. またあらゆる訓育の源であるあのヤコブこそ、この議論の豊かさをすべての人の胸に注ぎ込んだのではないか。彼は知恵の功績によって、年長の兄に優先された(創世記27:29)。
Epistolarum classis I 37.0.16
Denique pater pius, qui inter duos filios affectu certaret paterno, sed discreparet judicio (affectus enim necessitudine defertur, meritis autem judicia formantur) cum divideret alteri gratiam, alteri misericordiam: sapienti gratiam, insipienti misericordiam; quia ad virtutem se propriis viribus erigere non poterat, nec spontaneum gressum attollere, benedixit eum, ut serviret fratri suo, et esset ipsius servus, ostendens ita deteriorem esse servitute insipientiam, ut remedio ei servitus sit; quia stultus regere se non potest, et nisi moderatorem habeat, praecipitatur propriis voluntatibus.
PL 16, 1085B実に、敬虔な父は、二人の息子に対して父としての情愛では競い合うほどであったが、判断では差を設けた(情愛は縁の近さによって与えられるが、判断は功績によって形づくられるからである)。彼は一人に恩寵を、もう一人に慈しみを分けたとき──知恵ある者には恩寵を、愚者には慈しみを──その愚者は、自らの力で徳へと身を起こすことも、自ら進んで歩みを進めることもできなかったので、彼を祝福して、兄弟に仕え、その奴隷となるようにした。それによって父は、愚かさが隷属よりも悪いものであり、隷属が愚者の救済策であることを示している。愚か者は自分を治めることができず、導く者を持たなければ、自分自身の意志によって破滅に陥るからである。
Epistolarum classis I 37.0.17
8. Diligens ergo pater et consulens, servum eum fratris sui fecit, ut ejus regeretur consilio.
PL 16, 1085C8. 配慮深く心遣いをする父は、彼を兄弟の奴隷とした。兄弟の助言によって導かれるようにするためである。
Epistolarum classis I 37.0.18
Ideo inconsultis populis sapientes quique adhibentur rectores, qui plebeiam insipientiam vigore proprio regant; ut potentiae specie dominentur, quo vel invitos auctoritate potestatis subjiciant ad obediendum prudentioribus, et obsequendum legibus.
PL 16, 1085Cそれゆえ、思慮を欠く民には、知恵ある者が支配者として立てられ、民衆の愚かさを自らの力で統べる。力の外見によって支配し、嫌がる者をも権力の権威によって従わせ、より思慮ある者たちに服従し、法に従うようにするためである。
Epistolarum classis I 37.0.19
Imposuit igitur insipienti velut indomito jugum, et cui in gladio suo vivendum dixerat, libertatem negavit; ne temeritate laberetur, praefecit ei fratrem, cujus auctoritate et moderatione subjectus proficeret ad conversionem.
PL 16, 1086A彼は愚者に、いわば馴らされていない獣に軛を課し、「剣によって生きるべきである」と言った相手には自由を拒んだ。軽率によって滑り落ちないよう、兄弟を上に置いた。その権威と統御のもとに従って、愚者は回心へと進むためである。
Epistolarum classis I 37.0.20
Et quia servitus habet discretionem (est enim necessitatis infirmior, voluntatis fortior; quia pulchrius est bonum, quod non ex necessitate fit, sed ex voluntate) ideo ei primo jugum imposuit necessitatis, postea benedictionem ei voluntariae subjectionis impertivit.
PL 16, 1086A隷属には区別がある(必然による隷属はいっそう弱く、意志による隷属はいっそう強い。必然からではなく意志から生じる善は、いっそう美しいからである)。ゆえに父は、彼にまず必然の軛を課し、のちに自発的な服従の祝福を授けた。
Epistolarum classis I 37.0.21
9. Non igitur natura servum facit, sed insipientia: nec manumissio liberum, sed disciplina.
PL 16, 1086A9. ゆえに、人を奴隷にするのは本性ではなく愚かさであり、人を自由にするのは解放ではなく訓育である。
Epistolarum classis I 37.0.22
Denique Esau liber natus est, et servus factus est: Joseph venditus in servitutem est (Gen. XXXVII, 28) , et electus est ad potestatem (Gen. XLI, 41) ; ut suis emptoribus imperaret.
PL 16, 1086A実に、エサウは自由に生まれ、奴隷になった。ヨセフは奴隷として売られ(創世記37:28)、権力へと選ばれた(創世記41:41)。自分の買い主たちを支配するためである。
Epistolarum classis I 37.0.23
Non dedignabatur tamen obsequium sedulitatis, sed tenebat virtutis fastigium, conservabat libertatem innocentiae, integritatis auctoritatem. Unde pulchre psalmista ait: In servum venumdatus est Joseph: humiliaverunt in compedibus pedes ejus (Psal. CIV, 18) .
PL 16, 1086Bしかし彼は、勤勉な従順を軽んじなかった。徳の頂を保ち、無垢の自由、身の無傷さの権威を守った。それゆえ詩篇作者は見事に言う。「ヨセフは奴隷として売られた。人々は足枷で彼の足を卑しめた」(詩篇104:18)。
Epistolarum classis I 37.0.24
In servum, inquit, venumdatus est, non servus factus. Humiliaverunt pedes ejus, non animam ejus. 10. Quomodo enim humiliata est anima, de qua dicit: Ferrum pertransivit anima ejus?
PL 16, 1086B「奴隷として売られた」と彼は言う。奴隷にされたのではない。「彼の足を卑しめた」のであって、彼の魂を卑しめたのではない。10. 実に、魂はどうして卑しめられたであろうか。それについて彼は言う。「鉄が彼の魂を貫いた」。
Epistolarum classis I 37.0.25
Nam cum aliorum animas peccatum transeat (ferrum enim peccatum est, quod est penetrabile) Joseph sancti anima ita non patuit peccato, ut magis peccatum ipsa penetraret.
PL 16, 1086B他の者たちの魂は罪が貫く(鉄とは罪であり、貫き通すものだからである〔penetrabile は「貫かれうる」とも読める。能動に取った〕)が、聖なるヨセフの魂は罪に対して開かれず、むしろ魂のほうが罪を貫いたのである。
Epistolarum classis I 37.0.26
Denique nec herilis illecebrae flexus est delinimento, nec immerito flammas non sensit libidinis, quia majore divinae flagrabat ardore gratiae.
PL 16, 1086B実に彼は、女主人の誘惑の甘言に心を曲げず、情欲の炎を感じなかったのも当然である。神的な恩寵のいっそう大きな熱で燃えていたからである。
Epistolarum classis I 37.0.27
Unde et hoc pulchre de eo dictum est: Quia eloquium Domini ussit eum (Psal. CIV, 19) ; quo restinxit ignitas diaboli sagittas. 11. Quomodo hic servus, qui erudivit principes populi in illa frumentaria dispensatione; ut futurae inopiae consulerent et providerent?
PL 16, 1086Cゆえにこの点もまた、彼について見事に言われている。「主の言葉が彼を燃やした」(詩篇104:19)。それによって彼は、悪魔の燃える矢を消した。11. では、この人がどうして奴隷であろうか。穀物の管理において、民の長たちを教え、将来の欠乏に備えて備蓄するようにさせた者が。
Epistolarum classis I 37.0.28
Aut quomodo servus, qui totam terram acquisivit, et universum populum Aegyptiorum in servitutem redegit (Gen. XLVII, 20) ?
PL 16, 1086Cあるいは、全地を手に入れ、エジプト人の民全体を隷属に引き入れた者が、どうして奴隷であろうか(創世記47:20)。
Epistolarum classis I 37.0.29
Non ut conditionem servitii ignobilis irrogaret, sed ut tributum constitueret, praeter possessionem tamen sacerdotalem, quam a tributis immunem reservavit; ut apud Aegyptios quoque inviolabilis haberetur religio sacerdotalis.
PL 16, 1086Cそれは卑しい隷属の身分を課すためではなく、貢納を定めるためであった。ただし祭司の所有地は例外であり、貢納を免除して取り置いた。エジプト人のもとでも、祭司の宗教が不可侵とされるためである。
Epistolarum classis I 37.0.30
12. Non fecit igitur eum servum venditio; nam utique negotiatoribus erat venditus: verum si pretium spectes, multos invenies qui emerunt sibi puellulas formae elegantioris, quarum amore capti, turpi servitio sese dederunt.
PL 16, 1086D12. ゆえに、売買が彼を奴隷にしたのではない。たしかに彼は商人たちに売られたが、代価に目を向ければ、容姿の優れた少女を買い、その愛にとらえられて、恥ずべき隷属に身を委ねた者を、あなたは多く見いだすであろう。
Epistolarum classis I 37.0.31
Videbatur Apeme concubina Darii regis sedens ad dexteram ejus, auferens de capite ejus diadema, et suo imponens vertici, palmis faciem ejus sinistra manu verberans: quam rex aperto ore intuebatur, gaudens si quando arrideret ei mulier: quod si ea indignaretur, miserum se atque afflictum putaret; ut potestate submissa, blanditias obtexeret, et conciliari sibi eam deprecaretur (III Esdr. IV, 29, 30) .
PL 16, 1087Aダレイオス王の妾アペメが、王の右に座り、王の頭から冠を取って自分の頭に載せ、左手の手のひらで王の顔を打つのが見られた。王は口を開けて彼女を見つめ、女がときどき彼に微笑むと喜び、彼女が腹を立てると、自分を惨めで打ちひしがれた者と思った。王権を低くして甘言を連ね、彼女が自分と和解するよう懇願したのである(第三エズラ4:29, 30)。
Epistolarum classis I 37.0.32
13. Sed quid ista magno allegamus ambitu? Non videmus plerumque in potestatem piraticam vel immanium barbarorum redactos parentes a filiis redimi pecunia? Numquid leges pecuniae potiores quam leges naturae? Numquid in servitute accersitur pietas?
PL 16, 1087A13. だが、なぜこれらのことを大げさな迂回をして持ち出すのか。海賊や残忍な蛮族の支配下に落ちた親が、息子たちによって金で買い戻されるのを、我々はしばしば見ているではないか。金銭の法が自然の法にまさるのか。隷属の中に〔子としての〕敬虔が招き入れられるのか。
Epistolarum classis I 37.0.33
Plerique emptores leonum sunt, et tamen non dominantur leonibus: sed ita subjiciuntur versa vice, ut si exasperatos eos excutere cervice toros viderint, fugiant et delitescant.
PL 16, 1087B多くの者は獅子を買うが、それでも獅子を支配してはいない。むしろ立場が逆になって、怒り猛った獅子が首の筋を震わせるのを見ると、逃げて身を隠すのである。
Epistolarum classis I 37.0.34
Nihil ergo praejudicat pecunia, quae plerumque sibi dominos emit: nihil tabulae auctionales, quibus emptor frequenter adjudicatur atque addicitur. Contractus non mutat genus, nec sapientiae libertatem adimit.
PL 16, 1087Bゆえに金銭は何も先に決めない。金銭はしばしば自分のために主人を買うのである。競売の証書も何も決めない。それによって買い手がしばしば〔売られた者に〕帰属させられ、引き渡されるのだから。契約は素性を変えず、知恵の自由を奪わない。
Epistolarum classis I 37.0.35
Denique famulo sapienti multi, ut scriptum est (Prov. XVII, 2) , serviunt liberi: et est servus intelligens, qui regat dominos stultos. 14. Quem ergo magis liberum censes?
PL 16, 1087B実に、書かれているように(箴言17:2)、知恵ある使用人には多くの自由人が仕える。そして、愚かな主人たちを治める、理解ある奴隷がいる。14. では、あなたはどちらをいっそう自由だと考えるか。
Epistolarum classis I 37.0.36
Sola est sapientia libera, quae divitibus pauperes praeficit, et quae servos propriis fenerare dominis facit: fenerare non pecuniam, sed intellectum: fenerare talentum illius Dominici aeternique thesauri, qui numquam corrumpitur, cujus et usura pretiosa est: fenerare illud intelligibile eloquiorum argentum coelestium, de quo Lex dicit: Fenerabis gentibus, tu autem non mutuaberis (Deut. XV, 6) .
PL 16, 1087C自由なのは知恵だけであり、それは富める者の上に貧しい者を立て、奴隷に自分の主人たちへ貸し付けさせる。貸し付けるのは金銭ではなく理解である。主の永遠の宝、決して朽ちることのない宝のタラントを貸し付ける。その利息もまた貴い。天の言葉の、知性によって捉えられる銀を貸し付ける。それについて律法は言う。「汝は諸国民に貸すが、汝自身は借りることがない」(申命記15:6)。
Epistolarum classis I 37.0.37
Quod Hebraeus feneravit gentibus, ipse autem non accepit a populis doctrinam, sed tradidit: cui aperuit Dominus thesaurum suum, ut gentes pluvia sermonis sui faceret humescere, et fieret princeps gentium, ipse autem supra se principem nullum haberet.
PL 16, 1087Cヘブライ人が諸国民に貸し付けたということは、彼自身は諸々の民から教えを受けず、むしろ伝えたということである。主は彼に自らの宝を開き、諸国民を自らの言葉の雨で潤し、諸国民の長となるようにした。彼自身は、自分の上にいかなる長も持たない。
Epistolarum classis I 37.0.38
15. Liber est ergo qui sapiens est, pretio emptus oraculorum coelestium, illo auro, illo argento sermonis divini: pretio emptus sanguinis (non enim minimum est emptorem agnoscere) pretio emptus gratiae, qui audivit et intellexit dicentem: Qui sititis, ite ad aquam; et quicumque non habetis argentum, ite, emite, et bibite, et manducate (Esai. LV, 1) .
PL 16, 1087C15. ゆえに、自由なのは知恵ある者である。彼は天の託宣の代価をもって買われた。あの金、あの神的な言葉の銀によって。血の代価をもって買われた(買い主を知ることは決して小さなことではない)。恩寵の代価をもって買われた。彼は、こう語る言葉を聞き、理解した者である。「渇く者たちよ、水のもとへ行け。銀を持たない者たちはみな、行って、買い、飲み、食べよ」(イザヤ55:1)。
Epistolarum classis I 37.0.39
16. Liber est ille, qui progrediens in bellum, si viderit mulierem bonam aspectu, et depraedatus opes inimicorum suorum, repertam illic concupierit eam, demptis superfluis, et indumento captivitatis detracto, in uxorem sibi copulaverit, jam non servam, sed liberam (Deut. XXI, 10, 11) ; intelligit enim famulatui prudentiam et disciplinam non subjacere.
PL 16, 1088A16. 自由なのは、戦に出て、見た目の美しい女を見、敵の財産を略奪し、そこで見つけた彼女を望むに至り、余分なものを取り除き、捕囚の衣を脱がせて妻として自分に結び合わせた者であり、〔その女は〕もはや奴隷ではなく自由な者である(申命記21:10, 11)。彼は、思慮と訓育が奴隷としての奉仕に従属するものでないことを理解しているからである。
Epistolarum classis I 37.0.40
Ideoque Lex dicit: Non venumdabitur pecunia (Ibid., 14) ; omne enim pretiosum non est ea dignum. Et Job dicit: Attrahe sapientiam in interiora (Job. XXVIII, 18) . Non illi comparabitur Aethiopiae topazion, quod auro habetur argentoque pretiosius.
PL 16, 1088Aゆえに律法は言う。「金で売られてはならない」(申命記21:14)。あらゆる貴重なものは、それにふさわしくないからである。またヨブは言う。「知恵を奥底に引き寄せよ」(ヨブ記28:18)。そして、「エチオピアのトパーズも、それに比べられない」とあり、トパーズは金や銀よりも貴いとされるものである。
Epistolarum classis I 37.0.41
17. Sed non ille solum liber, qui dominum licitatorem non pertulit, aut tollentem digitum non vidit, sed ille magis liber, qui intra se liber est, qui legibus naturae liber est, legem sciens naturae praescriptam esse moribus, non conditionibus; et mensuram officiorum consentaneam non hominis arbitrio, sed naturae disciplinis.
PL 16, 1088A17. だが、自由なのは、値をつける主人に耐えなかった者、指を上げる者を見なかった者だけではない。むしろ、自分の内で自由な者、自然の法に従って自由な者こそが、いっそう自由である。彼は、自然の法が境遇にではなく品性に対して定められていること、また務めの度合いが人の恣意にではなく自然の訓育に合致するものであることを知っている。
Epistolarum classis I 37.0.42
Utrum igitur iste liber tibi tantummodo, an quidam censor videtur, et praefectus moribus? Unde vere ait Scriptura quia pauperes divitum praepositi erunt, et privati utique administrantium (Prov. XXII, 7) .
PL 16, 1088Bではこの自由人は、あなたにとって、ただの自由人にすぎないと見えるか、それとも一種の監察官であり、風紀の長官と見えるか。ゆえに聖書は真に言う。「貧しい者は富める者の上に立つ者となる」。また私人は、明らかに、統治する者たちの上に立つのである(箴言22:7)。
Epistolarum classis I 37.0.43
18. An tibi liber videtur, qui pecunia suffragium sibi emit? qui plausum populi magis, quam judicium requirit prudentium? Ille ergo liber est, qui popularibus auris movetur; ille qui reformidat sibilum vulgi?
PL 16, 1088B18. 金銭で票を買う者が、あなたには自由だと見えるか。思慮ある者たちの判断よりも民衆の喝采を求める者が。ならば、民衆の風に動かされる者、群衆の野次を恐れる者が自由なのか。
Epistolarum classis I 37.0.44
Sed non ista libertas, quam manumissus accipit, et palma lictoris donatus acquirit. Non enim munificentiam, sed virtutem libertatem esse arbitror: quae non suffragiis defertur alienis, sed magnanimitate propria vindicatur ac possidetur.
PL 16, 1088Bだが、解放された者が受ける自由、執吏の平手打ちによって授けられて得る自由は、そのようなものではない。私は、自由とは寛大な贈与ではなく徳だと考える。それは他人の票によって与えられるのではなく、自らの高邁によって主張され、所有されるのである。
Epistolarum classis I 37.0.45
Sapiens enim semper liber est, semper honoratus, semper is qui praesit legibus. Denique justo non est posita lex, sed injusto (I Tim. I, 9) ; justus enim ipse sibi lex est, non habens necesse longius sibi accersere formam virtutis, quam corde inclusam gerat, scriptum habens opus legis in tabulis cordis sui, cui dictum sit: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus (Prov. V, 15) .
PL 16, 1088C賢者はつねに自由であり、つねに尊ばれ、つねに法の上に立つ者である。実に、「法は義人のために設けられたのではなく、不義な者のために設けられた」(一テモテ1:9)。義人は自らにとっての法であり、徳の模範を遠くから求める必要がない。それを心に閉じて携え、法の働きを自分の心の板に書かれて持っているからである。その者に、こう言われた。「汝の器から水を飲め。汝の井戸の泉から飲め」(箴言5:15)。
Epistolarum classis I 37.0.46
Quid enim nobis tam proximum, quam Dei verbum? Hoc est verbum in corde nostro, et in ore nostro, quod non videmus et tenemus. 19. Sapiens ergo liber, quoniam qui ea facit, quae vult, liber est.
PL 16, 1088C実に、神の言葉ほど我々に近いものがあるだろうか。それは、我々が見ずにとらえている、我々の心の中、口の中にある言葉である。19. ゆえに賢者は自由である。なぜなら、望むことをなす者は自由だからである。
Epistolarum classis I 37.0.47
Sed non omnis bona voluntas, sed sapientis est omnia quae bona sunt velle; odit enim malum, quia quod bonum est, elegit. Ergo si quod bonum est elegit, arbiter electionis, et eligens operationis liber est; quia quod vult facit: liber ergo sapiens.
PL 16, 1088Cだが、すべての意志が善い意志なのではない。善いものをすべて望むことが賢者のものである。賢者は悪を憎むからである。善いものを選んだのだから。ゆえに、善いものを選んだのなら、選択の主として、また選びつつ行為において自由である。望むことをなすからである。ゆえに賢者は自由である。
Epistolarum classis I 37.0.48
Sapiens omnia quae facit, bene facit. Qui autem bene facit omnia, recte facit omnia: qui vero recte facit omnia, utique inoffense, et irreprehensibiliter, et sine damno et commotione sui facit omnia.
PL 16, 1089A賢者は、なすことをすべて善くなす。すべてを善くなす者は、すべてを正しくなす。すべてを正しくなす者は、必ず、躓きなく、非難されることなく、損害や自分の動揺なしに、すべてをなす。
Epistolarum classis I 37.0.49
Cui igitur hoc subest, ut inoffense faciat omnia, faciat irreprehensibiliter, faciat sine commotione sui, sine damno; nihil insipienter facit, sed sapienter omnia. Qui autem sapienter facit, nihil habet quod metuat; metus enim in peccato est.
PL 16, 1089Aゆえに、すべてを躓きなく、非難されることなく、自分の動揺なく、損害なくなす者は、何一つ愚かにはなさず、すべてを賢明になす。賢明になす者は、恐れるべきものを何も持たない。恐れは罪のうちにあるからである。
Epistolarum classis I 37.0.50
Ubi autem nulla formido, ibi libertas: ubi libertas, ibi potestas faciendi quod vult: solus ergo sapiens liber est.
PL 16, 1089Aそして恐れの全くないところに自由があり、自由のあるところに望むことをなす力がある。ゆえに賢者だけが自由である。
Epistolarum classis I 37.0.51
20. Etenim qui neque cogi potest, neque prohiberi, is nequaquam servus: sapientis autem est neque cogi neque prohiberi: non est igitur servus sapiens.
PL 16, 1089A20. 実に、強いられることも妨げられることもありえない者は、決して奴隷ではない。賢者は強いられることも妨げられることもない者である。ゆえに賢者は奴隷ではない。
Epistolarum classis I 37.0.52
Prohibetur enim, qui non fungitur iis, quae desiderat: quae autem desiderat sapiens, nisi ea quae virtutis et disciplinae sunt, sine quibus esse non potest? In ipso enim sunt, nec divelluntur ab eo.
PL 16, 1089A望むものを享受しない者は妨げられる。賢者が望むのは、徳と訓育に属するもの以外の何であろうか。それなしにはありえないものである。それらは彼自身の内にあり、彼から引き離されることはない。
Epistolarum classis I 37.0.53
Quod si divelluntur, jam non sapiens, qui sit sine virtutis usu ac disciplina, quibus ipse se fraudet, si non sit voluntarius virtutis interpres. Quod si cogitur, manifestum est quod invitus faciat.
PL 16, 1089Bもし引き離されるなら、それはもはや賢者ではない。徳の働きと訓育を欠く者であり、もし自ら進んで徳の解き明かし手でないなら、自らそれらを奪うことになる。もし強いられるなら、彼が不本意に行うことは明白である。
Epistolarum classis I 37.0.54
In omnibus autem factis aut a virtute correctiones sunt, aut a malitia prolapsiones, aut media, aut indifferentia. Virtutis non coactus, sed voluntarius exsecutor est sapiens; quoniam omnia quae placent, agit malitiae fugitans, nec somnium ejus admittit.
PL 16, 1089Bすべての行いには、徳から出た正しい行いか、悪意による転落か、中間のものか、どちらでもよいものかがある。賢者は、徳を、強いられてではなく自ら進んで遂行する者である。気に入ることはすべて行い、悪意を避け、その夢をも受け入れない。
Epistolarum classis I 37.0.55
Indifferentibus ita non movetur, ut nullis momentis sicut vulgus hominum huc atque illuc inclinetur, sed tamquam in statera mens ejus aequa lance pendeat; ut neque ad voluptaria propendeat, neque omnino ad ea, quae sunt aversanda, vel leviter studium inclinet suum, sed immobilis maneat affectu.
PL 16, 1089Bどちらでもよいものについては、人の群れのように何かの契機であちらこちらへ傾くほどには動かされず、いわば天秤にかかるように、その精神は均等な秤皿に懸かっている。快楽をもたらすものへ傾かず、避けるべきものへは軽くさえ熱意を傾けず、情動において不動にとどまる。
Epistolarum classis I 37.0.56
Unde liquet quia nihil invitus facit sapiens, neque cogitur; quia si servus esset, cogeretur: liber igitur est sapiens. 21. Apostolus quoque sic definit dicens: Non sum ego liber, non sum apostolus (I Cor. IX, 1) ?
PL 16, 1089Cここから明らかなのは、賢者は何事も不本意にはなさず、強いられもしないということである。もし奴隷なら強いられるであろうから。ゆえに賢者は自由である。21. 使徒もまたこう規定して言う。「私は自由ではないのか、使徒ではないのか」(一コリント9:1)。
Epistolarum classis I 37.0.57
Sed adeo liber, ut cum subintrassent quidam tentare libertatem ejus, nec ad horam, ut ipse ait (Galat. II, 5) , cederet subjectioni, ut veritas Evangelii praedicaretur. Qui ergo non cessit, volens praedicavit.
PL 16, 1089Cしかも彼は、ある者たちが彼の自由を探るために潜り込んだとき、彼自身が言うように、一時間も服従に屈しないほど自由であった(ガラテヤ2:5)。福音の真理が宣べ伝えられるためである。ゆえに屈しなかった彼は、自ら進んで宣べ伝えた。
Epistolarum classis I 37.0.58
Ubi voluntas, ibi merces voluntatis: ubi necessitas, ibi obsequium necessitatis. Melior ergo voluntas quam necessitas. Velle ergo sapientis est, parere et servire insipientis.
PL 16, 1089C意志のあるところには意志の報いがあり、必然のあるところには必然への従順がある。ゆえに意志は必然にまさる。望むことは賢者のものであり、従い仕えることは愚者のものである。
Epistolarum classis I 37.0.59
22. Haec etiam est Apostoli definitio dicentis: Si enim volens hoc ago, mercedem habebo: si autem invitus, dispensatio mihi credita est (I Cor. IX, 17) . Sapienti igitur merces defertur, sapiens autem ex voluntate facit: liber itaque secundum Apostolum sapiens.
PL 16, 1089C22. これはまた使徒の規定でもある。彼は言う。「もし私が自ら進んでこれを行うなら、報いを得る。もし不本意に行うなら、務めがゆだねられているだけである」(一コリント9:17)。ゆえに賢者には報いが与えられ、賢者は意志によって行う。したがって使徒によれば、賢者は自由である。
Epistolarum classis I 37.0.60
Unde et ipse clamat: Vos enim in libertatem vocati estis, tantum ne libertatem in occasionem carnis detis (Galat. V, 13) . Sequestrat a lege Christianum, ne invitus videatur legi succumbere: vocat in Evangelium, quod volentes et praedicant et operantur.
PL 16, 1089Dゆえに彼自身も叫ぶ。「汝らは自由へと召されたのである。ただ、その自由を肉の機会としてはならない」(ガラテヤ5:13)。彼はキリスト教徒を律法から切り離し、不本意に律法に屈するように見えないようにし、福音へと招く。福音は、自ら進む者たちが宣べ伝え、実行するものである。
Epistolarum classis I 37.0.61
Judaeus sub Lege, Christianus per Evangelium: in Lege servitus, in Evangelio libertas, ubi cognitio sapientiae. Omnis ergo qui Christum recipit, sapiens: qui autem sapiens, liber: omnis igitur Christianus et liber et sapiens.
PL 16, 1089Dユダヤ人は律法の下に、キリスト教徒は福音によって生きる。律法には隷属が、福音には自由があり、そこには知恵の認識がある。ゆえに、キリストを受け入れる者はみな賢者であり、賢者はみな自由である。ゆえに、キリスト教徒はみな、自由であり、賢者である。
Epistolarum classis I 37.0.62
23. Docuit me tamen Apostolus quod ultra ipsam libertatem sit, ut servire libertas sit: Cum liber, inquit, essem omnium me servum feci; ut plures lucrifacerem (I Cor. IX, 19) . Quid est ultra libertatem, nisi habere Spiritum gratiae, habere charitatem?
PL 16, 1090A23. しかし使徒は私に、自由そのものを超えるもの、すなわち仕えることが自由であるようなものがあることを教えた。彼は言う。「私はすべての人に対して自由であったが、より多くの人を得るために、自らをすべての人の僕とした」(一コリント9:19)。自由を超えるものとは、恩寵の霊を持つこと、愛を持つこと以外に何であろうか。
Epistolarum classis I 37.0.63
Libertas enim liberum facit hominibus, charitas amicum Deo. Unde ait Christus: Vos autem dixi amicos (Joan. XV, 15) . Bona charitas, de qua dicitur: Per charitatem Spiritus servite invicem (Galat. V, 13) . Servivit et Christus, ut omnes liberos faceret.
PL 16, 1090A自由は人々に対して自由な者とし、愛は神の友とする。ゆえにキリストは言う。「私は汝らを友と呼んだ」(ヨハネ15:15)。愛は善いものであり、それについて言われる。「霊の愛によって、互いに仕えよ」(ガラテヤ5:13)。キリストもまた、すべての人を自由にするために仕えた。
Epistolarum classis I 37.0.64
Manus ejus in cophino servierunt (Psal. LXXX, 7) : qui non rapinam est arbitratus esse se aequalem Deo, formam servi accepit (Phil. II, 6) ; et omnia omnibus factus est, ut omnibus salutem afferret (I Cor. IX, 22) .
PL 16, 1090A「彼の手は籠に仕えた」(詩篇80:7)。彼は、神と等しくあることを奪い取るべきものと考えず、僕の姿を取り(フィリピ2:6)、すべての人にすべてとなった。すべての人に救いをもたらすためである(一コリント9:22)。
Epistolarum classis I 37.0.65
Cujus imitator Paulus, et quasi sub Lege erat, et quasi sine Lege vivebat pro eorum utilitate, quos cupiebat lucrari: et infirmis volens fiebat infirmus, ut eos confirmaret: et currebat, ut comprehenderet: et corpus suum castigabat, ut potestates aereas in Christo triumpharet.
PL 16, 1090B彼の模倣者パウロは、律法の下にあるかのようでもあり、律法なしに生きているかのようでもあった。得ようと望んだ人々の益のためである。弱い者たちには自ら進んで弱い者となり、彼らを強めた。走って、つかみ取ろうとし、自分の体を打ち懲らして、キリストにあって空中の諸権威に勝利した。
Epistolarum classis I 37.0.66
24. Est ergo sapienti et servire libertas. Unde colligitur quia stulto et imperare servitus est; et quod pejus est, cum paucioribus praesit, pluribus dominis et gravioribus servit.
PL 16, 1090B24. ゆえに賢者にとっては、仕えることもまた自由である。そこから、愚者にとっては、支配することもまた隷属であると導かれる。さらに悪いことに、彼は、より少数の者の上に立ちながら、より多くの、より重い主人たちに仕えるのである。
Epistolarum classis I 37.0.67
Servit enim propriis passionibus, servit cupiditatibus suis, quarum dominatum nec nocte potest fugere, nec die; quia intra se dominos habet, intra se servitium patitur intolerabile, Gemina enim servitus est, altera corporis, animarum altera: domini autem corporis quidem homines, animarum autem malitiae et passiones, a quibus sola animi libertas sapientem vindicat; ut servitio ei liceat exire.
PL 16, 1090B彼は自分自身の情念に仕え、自分の欲望に仕え、その支配を夜も昼も逃れることができない。主人を自分の内に持ち、自分の内で耐えがたい隷属を被るからである。隷属は二重である。一つは体の、もう一つは魂の隷属であり、体の主人は人間だが、魂の主人は悪意と情念である。そこから賢者を解き放つのは、心の自由だけであり、それによって賢者は隷属から出ることが許される。
Epistolarum classis I 37.0.68
25. Quaeramus igitur illum vere sapientem, vere liberum, qui quamvis sub plurimorum dominatu degat, libere dicit: Quis est, qui mecum judicio contendat?
PL 16, 1090C25. ゆえに、真に賢く、真に自由な者を求めよう。多くの者の支配のもとにあっても、自由にこう言う者である。「私と法廷で争う者は誰か」。
Epistolarum classis I 37.0.69
Tu solus manum tuam a me abstine, a cujus conspectu non potero me abscondere; et timor tuus non me percellat (Job XIII, 19 et seq.) . 26. Quem secutus David rex ait: Tibi soli peccavi (Psal. L, 6) .
PL 16, 1090C「ただ汝一人、手を私から遠ざけよ。汝の面前から私は身を隠すことができない。汝への恐れが私を打ち倒さぬように」(ヨブ記13:19以下)。26. 彼に従って、ダビデ王は言う。「汝にのみ私は罪を犯した」(詩篇50:6)。
Epistolarum classis I 37.0.70
Regali enim subnixus fastigio, quasi legum dominus legibus reus non erat, soli Deo obnoxius tenebatur, qui dominus est potestatum.
PL 16, 1090C王位の高みに支えられて、いわば法の主として、彼は法に対して罪責を負う者ではなく、ただ神にのみ従属していた。神は諸権力の主である。
Epistolarum classis I 37.0.71
27. Alium audi liberum: Mihi autem pro minimo est, ut a vobis dijudicer, aut ab humano die: sed neque me ipsum dijudico; nihil enim mihi sum conscius . . . . qui autem dijudicat me, Dominus est (I Cor. IV, 3, 4) .
PL 16, 1090C27. もう一人の自由な者の言葉を聞け。「私にとっては、汝らから裁かれることも、人の日に裁かれることも、ごく小さなことである。私は自分自身をも裁かない。私には何も自分に覚えがないからである……だが私を裁く者は主である」(一コリント4:3, 4)。
Epistolarum classis I 37.0.72
Vera libertas hominis spiritalis, quia dijudicat omnia, ipse autem a nemine dijudicatur, nec a quocumque creaturae participe, sed soli Deo se subditum novit, qui solus sine peccato est (I Cor. II, 15) , de quo dicit Job: Vivit Dominus, qui sic me judicat (Job XXVII, 2) ; solus enim ille potest judicare justum, cujus in conspectu coelum non est mundum, nec stellarum pura et clara lumina.
PL 16, 1090D真の自由は霊的な人のものである。彼はすべてを裁き、自らは誰からも裁かれない。被造物にあずかるいかなる者からでもなく、ただ神にのみ自分が従うことを知っている。罪のないのは神ただ一人である(一コリント2:15)。神についてヨブは言う。「私をこのように裁く主は生きている」(ヨブ記27:2)。実に、義人を裁きうるのは、その面前では天も清くなく、星々の清い明るい光もそうでない神だけだからである。
Epistolarum classis I 37.0.73
28. Quis est qui Sophoclea in medium ferat carmina dicentia: Jupiter mihi praeest, nullus autem hominum? Quanto antiquior Job, quanto vetustior David? Agnoscant ergo de nostris se habere, quaecumque praestantiora locuti sunt.
PL 16, 1090D28. 「ユピテルが私の上に立つ。人間は誰も私の上に立たない」と語るソポクレスの詩句を、人々の前に持ち出すのは誰か〔ミーニュの脚注は、アンブロシウスがこのソポクレスの例をほかの多くの例とともにフィロンから借りたらしいとする。ただしフィロンと違って異教の例をおとしめ、ここでもソポクレスをヨブより後の人として、ソポクレスがヨブから得たことを示そうとしている、とする〕。ヨブはどれほど古く、ダビデはどれほど昔の人か。ゆえに彼らは、より優れたことを語ったものは何であれ、我々のものから得ていることを認めよ。
Epistolarum classis I 37.0.74
29. Quis igitur sapiens, nisi qui ad ipsa pervenit divinitatis secreta, et manifestata sibi cognovit occulta sapientiae?
PL 16, 1091A29. 神性そのものの秘密に到達し、知恵の隠れていることが自らに明らかにされたと知った者でなければ、誰が賢者か。
Epistolarum classis I 37.0.75
Solus igitur sapiens, qui duce Deo usus est ad cognoscenda veritatis cubilia, et mortalis homo immortalis Dei haeres et successor est factus per gratiam, et quidam jucunditatis particeps, sicut scriptum est: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis (Psal. XLIV, 8) .
PL 16, 1091Aゆえに賢者とは、神を導き手として、真理の臥所を知るに至った者だけである。死すべき人間が、恩寵によって不死の神の相続人・後継者となり、ある種の喜びにあずかる者となったのである。書かれているとおりである。「それゆえ神、汝の神は、汝の仲間たちにまさって、喜びの油を汝に注いだ」(詩篇44:8)。
Epistolarum classis I 37.0.76
30. Si quis igitur propius ea introspiciat rerum negotia, cognoscet quanta sapienti adjumenta, et quanta in ipsis insipienti refragia sint; quod huic adjumento libertas, illi impedimento servitus sit.
PL 16, 1091A30. ゆえに、これらの事の営みをもう少し近くから見る者は、賢者にとってどれほどの助けがあり、愚者にとってその事柄の中にどれほどの妨げがあるかを知るであろう。すなわち、前者には自由が助けであり、後者には隷属が妨げである。
Epistolarum classis I 37.0.77
Insurgit enim sapiens quasi victor debellatis a se ac triumphatis libidine, timore, ignavia, moestitudine, caeterisque vitiis; donec ea de possessione suae mentis eliminet, et omnibus terminis finibusque suis propulset atque arceat: quoniam dux cautior novit excursus cavere latrocinantium, et quaedam furta belli, quae iniquissimi animae nostrae adversarii ignitis saepe pertentant spiculis; sunt enim nobis quaedam et in pace praelia, et in bello pax.
PL 16, 1091B賢者は、情欲、恐れ、怠惰、悲嘆、その他の悪徳を自ら討ち破り、凱旋した勝者のように立ち上がる。ついにそれらを自分の精神の領有から追い出し、自分のあらゆる境界から撃退して遠ざけるまでである。より慎重な指揮官は、盗賊たちの襲撃や、戦争のある種の策略を避けることを心得ているからである。それは、我々の魂の最も不正な敵が、火のついた矢でしばしば試みるものである。実に我々には、平和の中にもある種の戦いがあり、戦争の中にも平和がある。
Epistolarum classis I 37.0.78
Unde et ille ait: Foris pugnae, intus timores. Sed in his omnibus superamus propter eum, qui dilexit nos (II Cor. VII, 5) . Dicit quia neque angustiis, neque persecutionibus, neque fame, periculo, morte terretur (Rom. VIII, 37) .
PL 16, 1091Bゆえにあの人〔パウロ〕も言う。「外には戦い、内には恐れ」。「しかしこれらすべてにおいて、我々を愛した者のゆえに我々は勝ち超える」(二コリント7:5)。彼は、艱難によっても、迫害によっても、飢えによっても、危険によっても、死によっても脅かされないと言う(ローマ8:37)。
Epistolarum classis I 37.0.79
31. Qui vero haec timet, qui mortem reformidat, quomodo non servus? Servit profecto, et miseram quidem servitutem; nihil enim sic animam ad omnem servitutem dejicit, quomodo formido mortis.
PL 16, 1091B31. 一方、これらを恐れる者、死におびえる者が、どうして奴隷でないことがあろうか。確かに彼は仕えている、しかも惨めな隷属に。死への恐怖ほど、魂をあらゆる隷属へ突き落とすものはないからである。
Epistolarum classis I 37.0.80
Quomodo enim se erigat abjectus et vilis sensus atque ignobilis, demersus in omnem infirmitatis voraginem vitae hujus cupiditate?
PL 16, 1091C卑しく、取るに足りず、卑賤な感覚が、この生への欲望ゆえにあらゆる弱さの深みに沈められているとき、どうして身を起こせようか。
Epistolarum classis I 37.0.81
Vide quam servus: Abscondam me, inquit, et ero gemens et tremens super terram; et erit, omnis qui invenerit me, occidet me (Gen. IV, 14) . Itaque quasi servus signum accepit, nec sic tamen necem potuit evadere.
PL 16, 1091C見よ、いかに奴隷であることか。「私は身を隠し、地上で呻き震える者となろう。私を見つけた者はみな、私を殺すだろう」(創世記4:14)。こうして彼は奴隷のように印を受けたが、それでもなお殺されることを逃れられなかった。
Epistolarum classis I 37.0.82
Servit igitur peccator formidini, servit etiam cupiditati, servit avaritiae, servit libidini, servit malitiae, servit iracundiae, et videtur hujusmodi sibi liber: sed magis servit, quam si sub tyrannis positus. 32. Illi autem liberi sunt, qui legibus vivunt.
PL 16, 1091Cゆえに罪人は恐れに仕え、欲望に仕え、貪欲に仕え、情欲に仕え、悪意に仕え、怒りに仕える。そしてこのような者は、自分では自由だと思われる。しかし彼は、僭主たちのもとに置かれる場合よりも、いっそう仕えている。32. 一方、自由なのは、法に従って生きる者たちである。
Epistolarum classis I 37.0.83
Lex autem vera sermo rectus, lex vera non insculpta tabulis, nec aere incisa, sed impressa mentibus, atque infixa sensibus; quando sapiens non sub lege, sed ipse sibi lex est, opus legis in corde suo continens, naturali sibi stylo et quadam inscriptione formatum (Rom. II, 14, 15) .
PL 16, 1091C真の法とは正しい言葉であり、板に刻まれ、青銅に刻み込まれたものではなく、精神に刻印され、感覚に打ち込まれたものである。賢者は法の下にあるのではなく、自らが自分にとっての法であり、法の働きを自分の心に収め、自然の筆と、ある種の銘によって形づくられたものとして持つからである(ローマ2:14, 15)。
Epistolarum classis I 37.0.84
Tantumne igitur caecitatis est, ut non videamus manifestas rerum expressiones, et virtutum imagines?
PL 16, 1092A我々は、事物の明白な表現や、諸徳の像が見えないほど盲目なのだろうか。
Epistolarum classis I 37.0.85
Et quam indignum, ut populi integri obediant humanis legibus, quo sint libertatis participes: sapientes autem veram legem naturae expressam ad imaginem Dei, veramque rationem signiferam libertatis negligant et derelinquant; cum in ea tanta libertas sit, ut parvuli servire vitiis nesciamus, alieni ab ira, exsortes avaritiae, ignari libidinis!
PL 16, 1092Aそして、全民が自由にあずかるために人間の法には従うのに、賢者たちが、神の像に即して刻まれた自然の真の法、自由の旗手たる真の理性を軽んじ、棄てるとは、何と恥ずべきことか。そこにはかくも大きな自由があるので、幼子である我々は悪徳に仕えることを知らず、怒りを持たず、貪欲を持たず、情欲を知らないのに。
Epistolarum classis I 37.0.86
Quam miserum igitur, ut qui nascimur in libertate, moriamur in servitute! 33. Sed hoc fit levitate animi, atque infirmitate morum; quia curas inanes volvimus, et operamur supervacua: sapientis autem cor, actumque et opus radicatum esse decet atque immobile.
PL 16, 1092A自由に生まれながら隷属のうちに死ぬとは、何と惨めなことか。33. だがこれは、心の軽薄さと品性の弱さによる。我々は空しい思い煩いを巡らし、無益なことを行うからである。しかし賢者の心、行為、働きは、根づいて不動であるのがふさわしい。
Epistolarum classis I 37.0.87
Hoc docuit Moyses, quando manus ei graviores fiebant, ita ut vix sustineret eas Jesus Nave.
PL 16, 1092Bモーセがこれを教えた。彼の手が重くなり、イエス・ナウェ〔ヌンの子ヨシュア〕がやっと支えるほどであったときである。
Epistolarum classis I 37.0.88
Ideoque vincebat populus, quando non perfunctoria gerebantur opera, sed plena ponderis atque virtutis, non nutantis animi, nec titubantis affectu, sed fundatae mentis stabilitate (Exod. XVII, 12) .
PL 16, 1092Bゆえに民が勝ったのは、おざなりの業ではなく、重みと徳に満ちた業がなされたときであった。揺れ動く心や、情動においてよろめく心によってではなく、基礎づけられた精神の安定によって行われたときである(出エジプト記17:12)。
Epistolarum classis I 37.0.89
Ergo sapiens extendit manus suas, stultus autem contrahit, sicut scriptum est: Quia stultus complexus est manus suas, et voravit viscera sua (Eccles. IV, 5) , carnalia magis cogitans quam spiritalia.
PL 16, 1092Bゆえに賢者は手を伸ばし、愚者は手を縮める。書かれているとおりである。「愚か者は手を組み合わせ、自分の内臓を食らった」(コヘレトの言葉4:5)。霊的なことよりも肉的なことを考えているのである。
Epistolarum classis I 37.0.90
At non filia Juda, quae expandens manus, clamavit ad Dominum: Tu scis quia falsum testimonium adversus me dicunt (Dan. XIII, 43) . Melius est arbitrata non peccare, sed et incidere in calumnias accusantium, quam peccatum subire sub impunitatis velamine.
PL 16, 1092Bだがユダの娘はそうではなかった。手を広げて主に叫んだ。「汝は知っている、彼らが私に対して偽りの証言をしていることを」(ダニエル13:43)。彼女は、罪を犯さずに告発者たちの讒言に陥るほうが、罰を受けないという覆いの下で罪を負うよりまさると考えた。
Epistolarum classis I 37.0.91
Ea ergo contemptu mortis servavit innocentiam. Sed nec filia Jephte, quae votum patris de immolatione sua proprio atque hortatorio firmavit assensu (Judic. XI, 36) .
PL 16, 1092Cゆえに彼女は、死を軽んじて無垢を守った。エフタの娘もまた同様で、自分を犠牲とするという父の誓願を、自らの励ましの同意によって確かなものとした(士師記11:36)。
Epistolarum classis I 37.0.92
34. Non enim ego de contemptu mortis libros philosophorum depromo, aut gymnosophistas Indorum, quorum prae caeteris Calani laudatur responsum Alexandro, cum eum juberet sequi: Qua me, inquit, laude dignum Graeciam petere poscis, si possum cogi facere quod nolo?
PL 16, 1092C34. 実のところ私は、死の軽蔑について、哲学者たちの書物を持ち出すのでも、インドの裸の賢者たちを持ち出すのでもない。そのうち他の誰よりもカラノスの、アレクサンドロスに答えた言葉が称賛される。アレクサンドロスが自分に従うよう命じたとき、彼は言う。「私が望まないことを強いられうる者なら、どんな称賛に値する者として、あなたは私にギリシアへ向かうよう求めるのか」。
Epistolarum classis I 37.0.93
Et vere plenus auctoritatis sermo, sed magis mens plena libertatis. Denique et epistolam scripsit. « Calanus Alexandro. 35. « Amici persuadent tibi manus et necessitatem inferre Indorum philosophis, nec in somnis quidem videntes nostra opera.
PL 16, 1092Cまことに権威に満ちた言葉であるが、それ以上に、自由に満ちた精神である。実に彼は書簡も書いた。「カラノスよりアレクサンドロスへ。35. 友人たちは、あなたに、インドの哲学者たちに手を下し、強制を加えるよう説いている。我々の営みを夢にさえ見ていないのである」。
Epistolarum classis I 37.0.94
Corpora enim transferes de loco ad locum: animas non coges facere, quod nolunt, non magis quam saxa et ligna vocem emittere. Maximus ignis viventibus corporibus dolorem inurit, et gignit corruptionem: super hunc nos sumus; viventes enim exurimur.
PL 16, 1092D「あなたは体を一つの場所から別の場所へ移すことはできる。しかし魂に、望まぬことをさせることはできない。石や木に声を出させることができないのと同じである。最大の火は、生きている体に痛みを焼きつけ、損壊を生む。我々はこれを超えている。生きたまま焼かれるのだから」。
Epistolarum classis I 37.0.95
Non est rex, neque princeps, qui extorqueat nobis facere, quod non proposuimus. Nec similes sumus Graeciae philosophorum, qui verba pro rebus meditati sunt ad opinionis celebritatem: nobis res sociae verbis, et verba rebus: res celeres, et sermones breves: in virtute nobis libertas beata est. » 36 et
PL 16, 1093A「我々を強いて、我々が定めていないことをなさせる王も君主もいない。我々は、ギリシアの哲学者たちのように、世評の高まりのために言葉を事柄の代わりに思索する者ではない。我々には、事柄が言葉と結びつき、言葉が事柄と結びついている。事柄は速やかであり、言葉は短い。徳において、我々には幸いな自由がある」。〔ミーニュは次の段落の頭に「36 et 37.」と刷る〕
Epistolarum classis I 37.0.96
37. Praeclara verba, sed verba: praeclara constantia, sed viri: praeclara epistola, sed philosophi. Apud nos autem et puellae de mortis appetentia sublimes usque ad coelum erexere virtutum gradus.
PL 16, 1093A36・37. 立派な言葉だが、言葉にすぎない。立派な堅固さだが、男のものである。立派な書簡だが、哲学者のものである。だが我々のもとでは、少女たちさえ、死への憧れによって、徳の段階を天にまで高く築き上げた。
Epistolarum classis I 37.0.97
Quid Theclam, quid Agnem, quid Pelagiam loquar, quae tamquam nobilia vitulamina pullulantes, ad mortem quasi ad immortalitatem festinaverunt? Inter leones virgo exsultavit, et rugientes bestias spectavit intrepida.
PL 16, 1093Aテクラ、アグネス、ペラギアについて何を語ろうか。彼女たちは、高貴な若枝のように芽吹きつつ、死へ、あたかも不死へ向かうかのように急いだ。獅子たちの間でおとめは歓喜し、吼える獣たちを恐れずに見つめた。
Epistolarum classis I 37.0.98
Et ut nostra cum Indorum gymnosophistis conferamus, quod ille verbis gloriatus est, sanctus Laurentius factis probavit; ut vivus exureretur, et flammis superstes diceret: Versa, manduca.
PL 16, 1093Bそして我々のものをインドの裸の賢者たち(ギュムノソフィスタイ)のものと比べるなら、かの者が言葉で誇ったことを、聖ラウレンティウスは行いで証明した。生きながら焼かれ、炎に打ち勝って言ったのである。「裏返せ、食え」。
Epistolarum classis I 37.0.99
Haud degener Abrahamidarum, et Machabaeorum concertatus puerorum, quorum alii super flammas canebant: alii cum exurerentur, non rogabant, ut parceretur: sed invehebantur, ut amplius persecutor inflammaretur (II Macch. VII, 5 et seq.) . Liber igitur sapiens.
PL 16, 1093B〔彼は〕アブラハムの子孫たちにも、マカバイの少年たちの戦いにも、劣らなかった〔底本は Haud degener … concertatus で、主語が省かれている。ラウレンティウスを主語に補った〕。少年たちのうち、ある者は炎の上で歌い、またある者は焼かれるとき、容赦を乞わず、かえって迫害者がいっそう燃え上がるよう罵倒した(マカバイ二7:5以下)。ゆえに賢者は自由である。
Epistolarum classis I 37.0.100
38. Quid autem sublimius sancta Pelagia, quae vallata persecutoribus; priusquam tamen in eorum conspectum veniret, aiebat: Volens morior, nemo me continget manu, nemo oculo protervo violabit virginem, mecum feram pudorem, mecum incolumem verecundiam: nullum praedones lucrum suae capient insolentiae.
PL 16, 1093B38. だが、聖なるペラギアより崇高な者があろうか。彼女は迫害者たちに取り囲まれたが、彼らの目の前に出る前にこう言っていた。「私は進んで死ぬ。誰も手で私に触れず、誰も不躾な目でこのおとめを辱めはしない。私は恥じらいを自分とともに持っていき、傷なき慎みを自分とともに持っていく。略奪者たちは、自分たちの横暴から何の利得も得ない。」
Epistolarum classis I 37.0.101
Pelagia Christum sequetur, libertatem nemo auferet, nemo captivam videbit liberam fidem, insignemque pudicitiam, et prosapiam prudentiae. Quod servum est, hic manebit, nullos in usus debitum.
PL 16, 1093C「ペラギアはキリストに従う。自由を誰も奪わない。自由な信仰と、際立つ貞潔と、思慮の家系とを、誰も囚われのものとして見ることはない〔captivam … liberam fidem の係りは定かでない。captivam を述語に取った〕。隷属すべきものはここに留まる。いかなる用にも負われないまま」。
Epistolarum classis I 37.0.102
Magna igitur piae virginitatis libertas, quae septa agminibus persecutorum, inter maxima pericula integritatis et vitae nequaquam inclinata est.
PL 16, 1093Cそれゆえ、敬虔なおとめの身の自由は大きい。迫害者たちの軍勢に囲まれ、身の無傷さと命の最大の危険のただ中にあっても、決して屈しなかったのである。
Epistolarum classis I 37.0.103
39. At non ille cui dominatur ira, subjicitur enim jugo peccati; homo etiam iracundus peccatum effodit (Prov. XXIX, 22) : Qui autem peccatum facit, servus est peccati (Joan. VIII, 34) . At non ille liber, qui servit avaritiae; non potest enim possidere vas suum.
PL 16, 1093C39. だが、怒りに支配される者は〔自由では〕ない。罪の軛に服しているからである。「怒りやすい人もまた罪を掘り出す」(箴言29:22)。「罪を行う者は罪の僕である」(ヨハネ8:34)。強欲に仕える者も自由ではない。自分の器を所有できないからである。
Epistolarum classis I 37.0.104
Non ille liber, qui serviens desideriis et voluptatibus, vago fluitat errore. Non ille liber, qui curvatur ambitu; servit enim alieno imperio.
PL 16, 1093D欲望と快楽に仕えて、さまよう迷いの中を漂う者も自由ではない。野心にかがむ者も自由ではない。他人の支配に仕えているからである。
Epistolarum classis I 37.0.105
Sed ille liber, qui potest dicere: Omnia mihi licent, sed non omnia mihi utilia; omnia mihi licent, sed ego sub nullius redigar potestate. Esca ventri, et venter escis (I Cor. VI, 12) .
PL 16, 1094Aしかし自由な者とは、こう言える者である。「すべてのことは私に許されている。だがすべてが益になるわけではない。すべてのことは私に許されている。だが私は誰の権力のもとにも置かれない。食物は腹のため、腹は食物のためにある」(一コリント6:12)。
Epistolarum classis I 37.0.106
Ille liber, qui ait: Quid enim libertas nostra judicatur ab infideli conscientia (Ibid., 13) ?
PL 16, 1094A自由な者とは、こう言う者である。「実に、なぜ我々の自由が、不信仰の良心によって裁かれるのか」(一コリント6:13)。
Epistolarum classis I 37.0.107
40. Libertas igitur sapienti, non insipienti convenit; quoniam qui deligat lapidem in fundibalo, similis est ei, qui dat imprudenti claritatem (Prov. XXVI, 8) : se ipsum vulnerat, sibique potius, dum intorquet jaculum, affert periculum.
PL 16, 1094A40. それゆえ自由は賢者にふさわしく、愚者にはふさわしくない。「投石器に石を結びつける者は、無分別な者に栄光を与える者に等しい」(箴言26:8)。彼は自分を傷つけ、槍を投げつけるとき、むしろ自分に危険をもたらす。
Epistolarum classis I 37.0.108
Certe sicut tormento acerbatur, et geminatur malum saxi ruina; sic insipientis in libertate ruina vehementior est. Recidenda igitur insipienti potestas, non adjicienda libertas est; servitus enim ei convenit.
PL 16, 1094A確かに、機械によって苦しみが強められ、石の落下によって害が倍になるように、愚者の自由における破滅もいっそう激しい。それゆえ愚者には、権能を切り詰めるべきで、自由を加えるべきではない。隷属こそ彼にふさわしいからである。
Epistolarum classis I 37.0.109
Ideoque addidit: Spinae nascuntur in manu ebriosi, servitus autem in manu imprudentis (Ibid., 9) ; quia sicut ille suis vulneratur poculis, ita insipiens suis factis.
PL 16, 1094Bそれゆえ彼は付け加えた。「酔う者の手にはとげが生え、無分別な者の手には隷属が生える」(箴言26:9)。酔う者が自分の杯で傷つくように、愚者は自分の行いで傷つくからである。
Epistolarum classis I 37.0.110
Ille bibendo se peccato inserit, iste operando se culpae adjudicat, et factis suis trahitur in servitutem. Videbat se Paulus in captivitatem trahi a lege peccati (Rom. VII, 23) ; et ideo ut liberaretur, confugit ad libertatis gratiam.
PL 16, 1094B前者は飲むことで自分を罪に差し入れ、後者は行うことで自分を咎に引き渡し、自分の行いによって隷属へ引かれていく。パウロは、罪の法によって自分が捕らわれの身へと引かれるのを見ていた(ローマ7:23)。それゆえ、解放されるために、自由の恩寵に逃れたのである。
Epistolarum classis I 37.0.111
41. Non sunt igitur liberi insipientes, quibus dicitur: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. In freno et chamo maxillas eorum constringe, qui non appropinquent tibi.
PL 16, 1094B41. それゆえ愚者たちは自由ではない。彼らにはこう言われている。「分別のない馬や騾馬のようになるな。轡と馬勒で彼らの顎を締めよ。彼らが汝に近づかぬように」。
Epistolarum classis I 37.0.112
Multa flagella peccatorum (Psal. XXXI, 9 et seq.) ; quia multis flagellis opus est, ut eorum imprudentia coerceatur. Disciplina hoc exigit, non inclementia.
PL 16, 1094B「罪人には多くの鞭がある」(詩篇31:9以下)。彼らの無分別を抑えるには、多くの鞭が必要だからである。これを求めているのは規律であって、無慈悲ではない。
Epistolarum classis I 37.0.113
Denique qui parcit baculo suo, odit filium suum (Prov. XIII, 24) : simul quia unusquisque gravius suis peccatis flagellatur.
PL 16, 1094B実に、「自分の杖を惜しむ者は、自分の子を憎む」(箴言13:24)。同時に、各人は自分の罪によっていっそう重く鞭打たれるからである。
Epistolarum classis I 37.0.114
Gravia enim delictorum pondera, gravia criminum verbera, sicut onus gravantur grave, et infligunt animae cicatrices, et putrescere faciunt mentis ulcera (Psal. XXXVII, 5, 6) .
PL 16, 1094C実に、罪の重荷は重く、罪科の鞭は重い。それらは重い荷のように重くのしかかり、魂に傷痕を負わせ、精神の潰瘍を腐らせる(詩篇37:5–6)。
Epistolarum classis I 37.0.115
42. Deponamus igitur tam gravem servitutis sarcinam, renuntiemus luxuriae ac deliciis, quae nos quibusdam astringunt nexibus cupiditatum, et vinculis ligant.
PL 16, 1094C42. それゆえ、隷属というこれほど重い荷を下ろそう。放縦と享楽を捨てよう。それらは我々を欲望のいくつかの結び目で縛り、鎖でつなぐものである。
Epistolarum classis I 37.0.116
Nihil enim prosunt deliciae stulto: et quicumque a pueritia dederit se deliciis, manebit in servitute: ut vivens mortuus sit. Recidatur ergo luxuries, deliciae recesentur: et si quis fuit luxuriosus, valedicat superioribus.
PL 16, 1094C享楽は愚か者に何の益もない。幼いときから享楽に身を委ねる者は、隷属にとどまり、生きながら死んだ者となる。それゆえ放縦は切り詰められ、享楽は刈り込まれよ〔底本は recesentur。resecentur(切り取られる)と読む。ミーニュの脚注が引くボワイエ写本の異読 divitiae resecentur にもこの語形が見える〕。放縦であった者がいるなら、以前のものに別れを告げよ。
Epistolarum classis I 37.0.117
Recisa enim vinea fructum affert, semiputata frondescit, neglecta luxuriat. Ideoque scriptum est: Tamquam agricultura homo imprudens, et tamquam vinea homo egens sensu; si reliqueris eum, desertus erit (Prov. XXIV, 30) .
PL 16, 1094C切られたブドウの木は実を結び、半ば刈られたものは葉を茂らせ、放置されたものは茂りすぎる。それゆえ書かれている。「無分別な人は耕作地のようであり、感覚を欠く人はブドウ畑のようである。汝がそれを放っておけば、荒れ果てる」(箴言24:30)。
Epistolarum classis I 37.0.118
Colamus ergo corpus hoc nostrum, castigemus illud, redigamus in servitutem, non illud despiciamus. 43. Sunt enim nostra membra arma justitiae, sunt et arma peccati.
PL 16, 1095Aそれゆえ、我々のこの体を耕し、これを戒め、隷属に服させよう。これを軽んじてはならない。43. 実に、我々の肢体は正義の武器であり、罪の武器でもある。
Epistolarum classis I 37.0.119
Si elevantur, arma justitiae sunt, ut peccatum in his non dominetur: si mortuum fuerit corpus nostrum peccato, non regnabit in eo culpa, et erunt membra nostra a peccato libera.
PL 16, 1095Aもしそれらが高く挙げられるなら、正義の武器となり、罪がその中で支配しないようになる。我々の体が罪に対して死んでいるなら、咎はその中で王となることなく、我々の肢体は罪から自由になる。
Epistolarum classis I 37.0.120
Non obediamus igitur cupiditatibus ejus, neque exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato. Si videris mulierem ad concupiscendum eam, membra tua arma peccati sunt. Si locutus es ad sollicitandam eam, lingua tua et os tuum membra peccati sunt.
PL 16, 1095Aそれゆえ、体の欲望に従わず、我々の肢体を不法の武器として罪に差し出さないようにしよう。もしあなたが、女を欲情をもって見たなら、あなたの肢体は罪の武器である。女をそそのかすために話したなら、あなたの舌とあなたの口は罪の肢体である。
Epistolarum classis I 37.0.121
Si abstulisti terminos a patribus positos, membra tua arma peccati sunt. Si festinasti velocioribus pedibus ad effundendum innocentium sanguinem, membra tua arma iniquitatis sunt.
PL 16, 1095Aもし父祖の置いた境界を取り除いたなら、あなたの肢体は罪の武器である。もし罪なき者の血を流すために、いっそう速い足で急いだなら、あなたの肢体は不法の武器である。
Epistolarum classis I 37.0.122
44. Contra, si vidisti egenum, et induxisti in domum tuam, membra tua arma justitiae sunt. Si eripuisti injuriam accipientem, vel eum qui ducebatur ad mortem, si scidisti chirographum debitoris, membra tua arma justitiae sunt.
PL 16, 1095B44. 反対に、もし貧しい者を見て、あなたの家に迎え入れたなら、あなたの肢体は正義の武器である。もし、不当を受ける者や、死へ引かれる者を救い出したなら、もし債務者の証文を破ったなら、あなたの肢体は正義の武器である。
Epistolarum classis I 37.0.123
Si confessus es Christum (arma enim intellectus (Prov. XIV, 7) labia sapientiae) labia tua membra justitiae sunt. Qui potest dicere: Oculus eram caecorum, pes claudorum, pater infirmorum (Job XXIX, 15) , membra ejus membra justitiae sunt.
PL 16, 1095Bもしあなたがキリストを告白したなら(実に、悟りの武器(箴言14:7)は知恵の唇である)、あなたの唇は正義の肢体である。「私は盲人の目、足の不自由な者の足、病人の父であった」(ヨブ記29:15)と言える者の肢体は、正義の肢体である。
Epistolarum classis I 37.0.124
45. Ergo liberati a peccato, quasi pretio empti sanguinis Christi, non subjiciamur servituti hominum vel passionum. Non erubescamus peccatum nostrum fateri.
PL 16, 1095B45. それゆえ、罪から解放され、いわばキリストの血という代価で買い取られた者として、人々や情念の隷属に服することのないようにしよう。自らの罪を告白することを恥じないようにしよう。
Epistolarum classis I 37.0.125
Vide quam liber, qui poterat dicere: Non reveritus sum multitudinem populi; ut non annuntiarem in conspectu omnium peccatum meum (Job. XXXI, 33) .
PL 16, 1095B見よ、どれほど自由であったかを。彼はこう言うことができた。「私は民の群衆を恐れて、すべての人の前で自分の罪を告げずにいることはしなかった」(ヨブ記31:33)。
Epistolarum classis I 37.0.126
Qui enim confitetur Domino, exuitur a servitute; Justus enim accusator est sui in principio sermonis (Prov. XVIII, 17) . Non solum liber, sed etiam justus: sed justitia in libertate est, et libertas in confessione; simul enim ac confessus quis fuerit, absolvitur.
PL 16, 1095C実に、主に告白する者は、隷属から解き放たれる。「正しい者は、言葉の初めに自らを訴える者である」(箴言18:17)。自由であるのみならず、正しくもある。正義は自由のうちにあり、自由は告白のうちにある。人は、告白するや否や赦免されるからである。
Epistolarum classis I 37.0.127
Denique Dixi, pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei (Psal. XXXI, 5) . Mora ergo absolutionis in confitendo est, confessionem sequitur peccatorum remissio.
PL 16, 1095C実に、「私は言った。『私は主に向かって、私に反する私の不義を告げよう』。すると汝は私の心の不敬虔を赦した」(詩篇31:5)。それゆえ、赦免が遅れるかどうかは告白にかかっている。罪の赦しは告白に続く。
Epistolarum classis I 37.0.128
Sapiens est igitur, qui confitetur: liber, cui peccatum dimissum est, nulla jam contrahens aera peccati. Vale, et nos dilige, ut facis; quia et ego te diligo.
PL 16, 1095Cしたがって、告白する者は賢者であり、罪を赦された者は自由な者である。もはや罪の負債を何も負わないからである。健やかであれ。そして、あなたがそうしているように、我々を愛してほしい。私もあなたを愛しているのだから。