ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola XXXVIII 第38書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1095D · 31 sectiones

Epistolarum classis I 38.0.1

1

Sapientem esse divitem, neque hic ullum sexum excipi se didicisse ex Petri epistola, cujus locus enucleatur. Pacem aliasque virtutes divites esse, divitumque ordini Enoch atque Eliam annumerandos.

PL 16, 1095D

賢者は富める者であること、この点でいかなる性も除かれないことを、ペトロの書簡から学んだとして、その箇所が解き明かされる。平和をはじめ諸々の徳は富であり、富める者の列にエノクとエリヤも数えられるべきこと。

Epistolarum classis I 38.0.2

2

Post quae Achab et Nabuthe inter se comparatis, propositum problema confirmatur. AMBROSIUS SIMPLICIANO salutem. 1. Videbamur proxime in disceptationes incidisse philosophiae, cum de apostoli Pauli epistola sumentes exordium, tractaremus quod omnis sapiens liber.

PL 16, 1096A

これらのあと、アハブとナボトが比べられ、提起された問題が確かめられる。アンブロシウスよりシンプリキアヌスへ、挨拶を送る。1. 我々は先ごろ、哲学の議論に入り込んでいたようであった。使徒パウロの書簡から出発して、賢者はみな自由であるということを論じていたのである。

Epistolarum classis I 38.0.3

3

Verum postea, cum Petri apostoli epistolam legerem, adverti quod omnis sapiens etiam dives: nec sexum exceperit, qui feminas ornatum omnem non in pretiosis monilibus, sed in bonis moribus habere scripserit: Non enim, inquit, extrinsecus capillorum implicatio, aut auri circumpositio, aut habitus vestimentorum ornamentum, sed ille absconditus cordis homo (I Petr. III, 3, 4) .

PL 16, 1096A

しかしその後、使徒ペトロの書簡を読んでいて、賢者はみな富める者でもあると気づいた。ペトロは、女性たちの飾りがすべて高価な首飾りにではなく良き習いにあると書いたのだから、性をも除いてはいない。彼は言う。「実に、飾りとは、外側の髪の編み込みや、金を巡らすこと、衣服の装いではなく、あの隠れた心の人である」(一ペトロ3:3–4)。

Epistolarum classis I 38.0.4

4

2. Duo sunt igitur et esse hominem in homine, et illum esse divitem, qui sibi nullarum divitiarum usum requirat. Pulchre autem cordis hominem dixit, eo quod totus sapientiae sit absconditus, sicut ipsa sapientia, quae non videtur, sed intelligitur.

PL 16, 1096A

2. こうして二つのことがある。人の中に人がいること、そして、いかなる富の用も自分に求めない者が富める者であることである。彼が「心の人」と言ったのは見事である。その人は全く知恵の中に隠れているからで、それは知恵そのものと同じく、見られるものではなく、悟られるものなのである。

Epistolarum classis I 38.0.5

5

Nemo ante Petrum tali expressione usus est, ut diceret cordis hominem; exterior enim homo plurima in se membra habet: interior autem cordis homo totus plenus sapientiae est, plenus gratiae, plenus decoris.

PL 16, 1096B

ペトロより前に、「心の人」と言うほどのこのような表現を用いた者はいない。外なる人は自らのうちに数多くの肢体を持つが、内なる心の人は、全く知恵に満ち、恩寵に満ち、美しさに満ちている。

Epistolarum classis I 38.0.6

6

3. In incorruptione, inquit, quieti et modesti spiritus, qui est ante Deum dives (Ibid.) . Et vere dives, qui in conspectu Dei potest dives videri, in cujus conspectu terra exigua, mundus ipse angustus est: sed solum illum Deus divitem novit, qui sit dives aeternitate, qui non opum, sed virtutum fructus recondat.

PL 16, 1096B

3. 「静かで慎み深い霊の朽ちなさにおいて、神の前で富んでいる者」と彼は言う(一ペトロ3:3–4)。まことに、神の目に富んで見えうる者こそ富める者である。神の目には地は小さく、世界そのものが狭い。神が富める者として知るのは、永遠において富む者、財の実りではなく徳の実りを蓄える者だけである。

Epistolarum classis I 38.0.7

7

Quis autem ante Deum dives, nisi quietus et modestus spiritus, qui numquam corrumpitur? Nonne tibi videtur dives, qui habet pacem animi, tranquillitatem quietis; ut nihil concupiscat, nullis exagitetur cupiditatum procellis, nec vetera fastidiat, et nova quaerat, et semper desiderando, fiat in summis divitiis inops?

PL 16, 1096B

神の前で富める者とは、決して朽ちることのない、静かで慎み深い霊でなくて誰であろうか。心の平安と静けさの穏やかさを持ち、何も欲せず、欲望の嵐に揺さぶられず、古いものを嫌って新しいものを求めることもなく、欲し続けることで最高の富の中にあって乏しくなることもない者が、あなたには富める者と見えないだろうか。

Epistolarum classis I 38.0.8

8

4. Ea est pax vere dives, quae superat omnem mentem (Philip. IV, 7) . Dives pax, dives modestia, dives fides; Fideli enim totus mundus possessio est (Prov. XVII, 6) : dives simplicitas; sunt enim et divitiae simplicitatis, quae nihil discutit, nihil contractum, nihil suspectum, aut frudulentum putat, sed puro se fundit affectu.

PL 16, 1096C

4. 「あらゆる精神にまさる」平和こそ、まことに富める平和である(フィリピ4:7)。富める平和、富める慎ましさ、富める信仰。「信じる者にとっては、全世界が所有である」(箴言17:6)。富める純朴。実に、純朴にも富がある。それは何も問いたださず、何をも偏狭なもの、疑わしいもの、欺きのあるものとは見なさず、純粋な情でおのれを注ぎ出すのである〔底本は frudulentum。fraudulentum と読む〕。

Epistolarum classis I 38.0.9

9

5. Dives bonitas, quam si quis servaverit, pascitur in divitiis coelestis haereditatis; et ut antiquioribus exemplis Scripturae utamur: Beatus, inquit, vir, quem arguit Dominus. Admonitionem autem Dei ne recusaveris. . . . .

PL 16, 1096C

5. 富める善良。これを守る者は、天の嗣業の富のうちに養われる。聖書の古い例を用いるなら、こう言われている。「主に戒められる人は幸いである。神の諭しを拒んではならない。……」

Epistolarum classis I 38.0.10

10

In fame liberabit te a morte, in praelio de manu ferri liberabit te, et a flagello linguae te abscondet . . . . . Ferae bestiae pacificae erunt tibi, et scies quod in pace erit domus tua (Job. V, 17) .

PL 16, 1096D

「飢饉にあっては汝を死から救い、戦いにあっては剣の手から汝を救い、舌の鞭から汝を隠す。……野の獣は汝に対して平和であり、汝は、汝の家が平和にあることを知る」(ヨブ記5:17)。

Epistolarum classis I 38.0.11

11

Mitigatis enim carnis hujus vitiis, et passionibus, quae militare adversus animam solent, tabernacula tua sine perturbatione erunt, domus sine offensione, semen sine defectu, posteritas sicut odor agri pleni, sepultura sicut messis.

PL 16, 1097A

実に、この肉の悪徳と、魂に対して戦うのが常である情念とが和らげられれば、あなたの幕屋は動揺なく、家は躓きなく、子孫は欠けることなく、後裔は満ちた野の香りのように、墓は刈り入れのようになる。

Epistolarum classis I 38.0.12

12

Siquidem quando alii suum defectum arbitrantur, tunc acervus tritici tui supernis maturus infertur apothecis. 6. Merito justus semper fenerat, iniquus indiget.

PL 16, 1097A

他の者たちが自分の欠乏を思うときにこそ、あなたの小麦の山は熟して、天の倉に納められる。6. 当然ながら、正しい者はつねに貸し付け、不法な者は乏しい。

Epistolarum classis I 38.0.13

13

Ille justitias fenerat, fenerat mandatum Dei pauperibus et egenis: at vero insipiens et quod putat se habere, nequaquam possidet. An putas illum possidere, qui thesauro suo die ac nocte incubans, avara et misera torquetur sollicitudine?

PL 16, 1097A

前者は正義を貸し付け、神の戒めを貧しい者と乏しい者に貸し付ける。だが愚か者は、持っていると思うものさえ全く所有していない。昼も夜も自分の宝に覆いかぶさって、貪欲で惨めな心労に苛まれる者が、所有していると、あなたは思うか。

Epistolarum classis I 38.0.14

14

Ille vero eget, et si aliis dives videtur, sibi pauper est; quia non utitur eo quod habet, qui adhuc alia rapit, alia desiderat: ubi enim nullus cupiditati modus, qui fructus divitiarum?

PL 16, 1097A

後者は実に乏しいのであって、他の人々には富める者と見えても、自分にとっては貧しい。なお他のものを奪い、他のものを欲する者は、持っているものを用いないからである。欲望に限りのないところに、富の何の実りがあろうか。

Epistolarum classis I 38.0.15

15

Nemo est dives, qui quod habet, secum hinc auferre non potest: quod enim hic relinquitur, non nostrum, sed alienum est.

PL 16, 1097B

持っているものをここから自分とともに持ち去れない者は、誰も富める者ではない。ここに残されるものは、我々のものではなく、他人のものだからである。

Epistolarum classis I 38.0.16

16

7. Dives Enoch, qui quod habuit secum transtulit, et omnem illum bonitatis suae censum coelestibus intulit receptaculis (Gen. V, 25) : qui ideo raptus est, ne cor ejus malitia mutaret (Sap. IV, 11) .

PL 16, 1097B

7. 富める者はエノクである。彼は持っていたものを自分とともに移し、その善良の全財産を天の貯蔵庫に納めた(創世記5:25)。彼は、悪意が彼の心を変えることのないよう、それゆえ取り去られたのである(知恵の書4:11)。

Epistolarum classis I 38.0.17

17

Dives Elias, qui virtutum suarum thesauros curru igneo sublimis sedibus aethereis invexit (IV Reg. II, 11) . Et tamen iste non mediocres divitias haeredi reliquit, quas ipse non amitteret.

PL 16, 1097B

富める者はエリヤである。彼は自分の徳の宝を、火の戦車に乗って高く天の座へ運び入れた(列王記四2:11)。しかも彼は、自分が失うことのない少なからぬ富を、後継ぎに残した。

Epistolarum classis I 38.0.18

18

Quis hunc pauperem vel tunc dixerit, cum victus quotidiani indigens alimonia, mitteretur ad viduam, ut pasceretur ab ea; quando ad ejus vocem coelum claudebatur et aperiebatur, quando ad ejus verbum hydria farinae et vas olei non deficiebat per triennium, sed abundabat: nec minuebatur usu, sed replebatur (III Reg. XVII, 9 et seq.) ?

PL 16, 1097B

日々の糧の食物に事欠き、やもめのもとへ遣わされて、その女に養われたときでさえ、誰が彼を貧しいと言うだろうか。彼の声によって天は閉じ、また開かれ、彼の言葉によって粉の甕と油の壺は三年にわたって欠けることなく、かえって満ち溢れ、使っても減らず、むしろ満たされたのである(列王記三17:9以下)。

Epistolarum classis I 38.0.19

19

Quis illum pauperem dixerit, ad cujus voluntatem descendebat ignis (IV Reg. I, 14) , quem invia aliis flumina non concludebant (IV Reg. II, 8) , sed in suum fontem recurrebant; ut sicco propheta transiret pede?

PL 16, 1097C

誰が、彼を貧しいと言うだろうか。彼の意志のままに火が降り(列王記四1:14)、他の者には通れぬ川が彼を閉じ込めず(列王記四2:8)、むしろ自らの源へと逆流して、預言者が乾いた足で渡るほどであったのに。

Epistolarum classis I 38.0.20

20

8. Duos finitimos vetus historia describit (III Reg. XXI, 1 et seq.) , regem Achab, et pauperem Nabuthen; quem horum pauperiorem, quem ditiorem credimus?

PL 16, 1097C

8. 古い歴史は二人の隣人を描く(列王記三21:1以下)。王アハブと、貧しいナボトである。この二人のうち、どちらをより貧しく、どちらをより豊かと我々は考えるか。

Epistolarum classis I 38.0.21

21

Alter regali fulcro divitiarum praeditus, inexplebilis insatiabilisque opibus suis, exiguam pauperis vineam desideravit: alter despiciens animo βασιλέων τὰς πολυ χρύσους τύχας, imperialesque gazas, suo erat contentus palmite.

PL 16, 1097C

一方は富という王の支えを備え〔fulcrum は臥台(の脚)の意もある〕、自らの財に飽くことを知らず満ち足りることもなく、貧しい者の小さなブドウ畑を欲した。他方は心のうちで「王たちの黄金に満ちた幸運」〔ギリシア語。底本は語が離れて刷られており、「黄金に富む」の一語の崩れらしい〕や帝国の財宝を見下し、自分のブドウの枝で満ち足りていた。

Epistolarum classis I 38.0.22

22

Nonne videtur hic magis dives, hic magis rex, qui sibi abundabat, suas regebat cupiditates; ut nihil alienum concupisceret? ille autem egentissimus, cui aurum suum vile, alienus palmes pretiosissimus aestimabatur?

PL 16, 1098A

こちらの方がより富める者、こちらの方がより王ではないか。この者は自分に満ち足り、自分の欲望を治め、他人のものを何も欲しなかった。かの者の方がはなはだしく乏しい者ではないか。彼には自分の金は安物、他人のブドウの枝は何より貴いと思われたのだから。

Epistolarum classis I 38.0.23

23

Sed qua ratione egentissimus, cognosce: quia divitiae injuste congregatae evomuntur (Job XX, 15) ; radix autem justorum manet (Prov. XII, 12) , et ut palma floret (Psal. XCI, 13) . 9. An non egentior paupere is, qui tamquam umbra praeterit (Psal. CXLIII, 4) ?

PL 16, 1098A

だが、いかなる理由ではなはだしく乏しいのか、知れ。不正に集められた富は吐き出される〔からである〕(ヨブ記20:15)。「正しい者たちの根は残り」(箴言12:12)、「ヤシのように花を咲かせる」(詩篇91:13)。9. 影のように過ぎ去る者は、貧しい者よりも乏しいのではないか(詩篇143:4)。

Epistolarum classis I 38.0.24

24

Hodie impius exaltatur, cras non erit, nec invenietur aliquis locus ejus (Psal. XXXVI, 35, 36) . Quid est itaque divitem esse, nisi abundare? Quis autem abundat, qui sit animo contractior?

PL 16, 1098A

「今日、不敬虔な者は高く上げられるが、明日にはいない。その場所も見つからない」(詩篇36:35–36)。ならば富んでいるとは、満ちあふれていること以外の何であろうか。心がより縮こまっている者が、どうして満ちあふれていようか。

Epistolarum classis I 38.0.25

25

Qui autem animo contractior, utique angustior: quae igitur in angustiis abundantia? Non ergo dives, qui non abundat.

PL 16, 1098B

心が縮こまっている者は、とりもなおさずより狭い。ならば、狭さの中にどのような満ちあふれがあろうか。それゆえ、満ちあふれていない者は富める者ではない。

Epistolarum classis I 38.0.26

26

Unde pulchre David: Divites, inquit, eguerunt, et esurierunt (Psal. XXXIII, 10) ; quoniam cum haberent Scripturarum thesauros coelestium, eguerunt qui non intellexerunt, et esurierunt qui nullum spiritalis gratiae gustarunt cibum.

PL 16, 1098B

それゆえダビデは見事に言う。「富める者たちは乏しくなり、飢えた」(詩篇33:10)。天の聖書の宝を持ちながら、悟らなかった者は乏しくなり、霊的な恩寵の食物を少しも味わわなかった者は飢えたのである。

Epistolarum classis I 38.0.27

27

10. Nihil igitur affectu sapientis ditius, nihil insipientis egentius. Nam cum regnum Dei pauperum sit (Matth. V, 3) , quid esse locupletius potest? Et ideo praeclare Apostolus: O altitudo, inquit, divitiarum sapientiae et scientiae Dei (Rom. XI, 33) !

PL 16, 1098B

10. したがって、賢者の情より富むものはなく、愚者の情より乏しいものはない。実に、神の国が貧しい者たちのものであるのなら(マタイ5:3)、これより豊かなものがありえようか。それゆえ使徒も見事に言う。「ああ、神の知恵と知識の富の深さよ」(ローマ11:33)!

Epistolarum classis I 38.0.28

28

Praeclare etiam David, qui in via testimoniorum coelestium, quasi in omnibus divitiis, delectabatur (Psal. CXVIII, 14). Expresse Moyses, qui ait: Nephthalim satietas accipientium (Deut. XXXIII, 23) .

PL 16, 1098B

ダビデもまた見事に、天の証しの道において、あたかもあらゆる富においてのように喜んだ(詩篇118:14)。モーセも明確に、こう言う。「ナフタリは、受ける者たちの満ち足りである」(申命記33:23)。

Epistolarum classis I 38.0.29

29

Nephthalim, abundantia significatur Latina interpretatione, vel dilatatio. Ibi ergo abundantia, ubi satietas: ubi autem fames cupiditatum, ubi inexplebilis appetentia; ibi utique paupertas.

PL 16, 1098C

ナフタリは、ラテン語に訳せば「満ちあふれ」、あるいは「広がり」を意味する。満ち足りがあるところにこそ満ちあふれがあり、欲望の飢えがあり、満たされない渇望があるところには、まさしく貧しさがある。

Epistolarum classis I 38.0.30

30

Sed quia vix ulla rei pecuniariae vel mundi hujus cupiditas satietatem habet; ideo addidit: Et replebitur benedictione (Ibid.) .

PL 16, 1098C

だが、金銭のことであれ、この世のことであれ、およそ欲望が満ち足りることはほとんどないので、彼は付け加えた。「そして祝福に満たされる」(申命記33:23)。

Epistolarum classis I 38.0.31

31

11. Secundum haec Petrus apostolus definivit non in auro et argento et indumentis feminarum esse ornamentum, sed in occulto cordis homine atque abscondito (I Pet. III, 3) ; unde nulla se exuat cultum pietatis, ornatum gratiae, vitae aeternae haereditatem. Vale, et nos dilige; quia nos te diligimus.

PL 16, 1098C

11. これらに従い、使徒ペトロは、飾りは金や銀や女たちの衣にあるのではなく、隠れた、秘められた心の人にあるのだと定めた(一ペトロ3:3)。それゆえ、いかなる〔女性も〕敬虔の装いと、恩寵の飾りと、永遠の生命の嗣業とを脱ぎ捨てることのないように。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。