Epistolarum classis I 19.0.1
AMBROSIUS a VIGILIO ad episcopatum recens allecto, ut sibi formam institutionis traderet, obsecratus, admonet ne fideles cum infidelibus patiatur inire conjugia: deterreat populum a fraudibus atque fenoribus: ad hospitalitatem vero illum hortetur: sed potissimum ut memorata christianorum cum gentilibus matrimonia efficacius prohibeat, historiam Samsonis universam decurrit atque edisserit.
PL 16, 982Cアンブロシウスは、新たに司教職に選ばれたウィギリウスから、自らの教導のための手本を示してほしいと懇願されて、信者が不信仰の者と結婚することを許さぬよう戒め、民を詐欺と高利から遠ざけ、客のもてなしへと彼を促し、とりわけキリスト教徒と異教徒の先に述べた結婚をいっそう効果的に禁じるために、サムソンの歴史を全体にわたって述べ、解き明かす。
Epistolarum classis I 19.0.2
AMBROSIUS VIGILIO. 1. Poposcisti a me institutionis tuae insignia, quoniam novus accitus es ad sacerdotium. Et quoniam te ipsum aedificasti, ut oportuit, qui dignus habitus es tanto munere; quomodo et alios aedifices, significandum videtur.
PL 16, 982Cアンブロシウスよりウィギリウスへ。1. あなたは私に、自らの教導のための指針を求めた。新たに司教職に招かれたからである。そして、あなたはこれほどの務めにふさわしいと見なされた者として、しかるべく自分自身を築き上げたのだから、どのように他の人々をも築き上げるかを、示すべきだと思われる。
Epistolarum classis I 19.0.3
2. Primum omnium cognosce Ecclesiam Domini tibi commissam; ideoque vitandum semper, ne quid obrepat offensionis, et fiat velut commune corpus ejus gentilium admixtione.
PL 16, 983A2. まず何よりも、あなたに委ねられた主の教会を知れ。それゆえ、いかなるつまずきも忍び込まぬよう、また異教徒が混ざることで教会の体がいわば〔異教徒と〕共通のものとなってしまわぬよう、常に避けねばならない。
Epistolarum classis I 19.0.4
Unde Scriptura tibi dicit: Ne accipias uxorem de filiabus Chananaeorum, sed vade in Mesopotamiam, in domum Bathuel, id est, domum sapientiae; et ejus tibi acquire copulam (Gen. XXVIII, 1, 2) .
PL 16, 983Aそれゆえ聖書はあなたに言う。「カナン人の娘たちから妻を迎えてはならない。メソポタミアへ、バトエルの家、すなわち知恵の家へ行け。そしてその家の者との結びつきを自分のために得よ」(創世記28:1–2)。
Epistolarum classis I 19.0.5
Mesopotamia autem regio est in partibus Orientis, quae duobus maximis per ea locorum Euphrate et Tigri fluminibus circumvenitur, quibus origo est in Armeniae locis.
PL 16, 983Aところでメソポタミアは東方にある地方で、その地域を流れる二つの大河、ユーフラテスとティグリスに囲まれており、これらの川の源はアルメニアの地にある。
Epistolarum classis I 19.0.6
Influunt autem diverso meatu in mare Rubrum; et ideo Mesopotamiae nomine signatur figura Ecclesiae, quae maximis fluentorum prudentiae irriguis atque justitiae fecundat mentes fidelium, quibus sacri baptismatis, cujus typus praecessit in Rubro mari infundit gratiam, culpamque abluit.
PL 16, 983A両河は別々の流れで紅海に注ぐ。それゆえメソポタミアの名によって教会の象りが示される。教会は、思慮と正義の最も大いなる流れの灌漑によって信者たちの精神を実り豊かにし、彼らに聖なる洗礼の恩寵——その予型は紅海においてすでに先立っていた——を注ぎ、咎を洗い去る。
Epistolarum classis I 19.0.7
Doce ergo plebem, ut non ex alienigenis, sed ex domibus christianis conjugii quaeratur copula. 3. Nemo fraudet mercenarium mercede debita; quia et nos mercenarii sumus Dei nostri, et ab eo mercedem laboris nostri exspectamus (Levit. XIX, 13) .
PL 16, 983Bだから民に教えよ、結婚の結びつきは異国の者からではなく、キリスト教徒の家々から求めるように、と。3. 「誰も、日雇い人から当然の賃金を騙し取ってはならない」。我々もまた我々の神の日雇い人であり、神から我々の労苦の報いを待ち望んでいるからである(レビ記19:13)。
Epistolarum classis I 19.0.8
Et tu quidem, o quicumque es negotiator, mercenario tuo mercedem pecuniariam negas, id est, vilem, caducam: tibi autem negabitur merces promissorum coelestium: Non fraudabis ergo, ut Lex dicit, mercenarium mercede sua (Deut. XXIV, 14) .
PL 16, 983Bところで汝は、おお、商人である者は誰であれ、自分の日雇い人に金銭の賃金を拒む。すなわち卑しくはかない賃金をである。だが汝には、天の約束の報いが拒まれるであろう。それゆえ、律法の言うとおり、「汝は、日雇い人からその賃金を騙し取ってはならない」(申命記24:14)。
Epistolarum classis I 19.0.9
4. Non dabis pecuniam tuam ad usuram; quoniam scriptum est quod is qui pecuniam suam non dedit ad usuram, habitabit in tabernaculo Dei (Ps. XIV, 5) ; nam ille supplantatur, qui usurarum captat emolumenta.
PL 16, 983C4. あなたは自分の金を利息付きで貸してはならない。「自分の金を利息付きで貸さなかった者は、神の幕屋に住まう」と書かれているからである(詩篇14:5)。利息の利得をあさる者は、足をすくわれるからである。
Epistolarum classis I 19.0.10
Itaque vir christianus si habet, det pecuniam quasi non recepturus: aut certe sortem, quam dedit, recepturus. Habet in ea non mediocrem gratiae usuram. Alioquin decipere istud est, non subvenire.
PL 16, 984Aだから、持っているキリスト教徒は、返してもらわない者のように金を与えよ。さもなくば、少なくとも貸した元金だけは返してもらうつもりで貸せ。それには恩寵の少なからぬ利息がある。そうでなければ、それは助けではなく欺きである。
Epistolarum classis I 19.0.11
Quid enim durius, quam ut des pecuniam tuam non habenti, et ipse duplum exigas? Qui simplum non habuit unde solveret, quemadmodum duplum solvet?
PL 16, 984A実際、持たない者に自分の金を貸しながら、自らは二倍を取り立てるほど、むごいことがあろうか。一倍すら返す当てのなかった者が、どうして二倍を返せるだろうか。
Epistolarum classis I 19.0.12
5. Exemplo nobis sit Tobias, qui numquam requisivit pecuniam, quam dederat, nisi extremo vitae suae tempore (Tob. IV, 21) ; magis ne fraudaret haeredem, quam ut depositam pecuniam cogeret ac recuperaret.
PL 16, 984A5. トビトを我々の手本とせよ。彼は、貸した金を、自らの生涯の最後の時を除いて、一度も取り立てなかった(トビト記4:21)。それは預けた金を強いて取り戻すためというより、むしろ相続人を損なわないためであった。
Epistolarum classis I 19.0.13
Populi saepe conciderunt fenore, et ea publici exitii causa exstitit. Unde nobis sacerdotibus id praecipue curae sit, ut ea vitia resecemus, quae in plurimos videntur serpere.
PL 16, 984A民はしばしば高利によって倒れ、それが公けの破滅の原因となった。それゆえ我々司教にとっては、とりわけ、多くの人々の間に広がりつつあるように見えるそれらの悪徳を断ち切ることが、関心事でなければならない。
Epistolarum classis I 19.0.14
6. Hospitem doce voluntarium magis quam ex necessitate esse oportere; ne in hospitio deferendo inhospitalem affectum animi sui prodat, et in ipsa hospitis susceptione per injuriam violetur gratia: sed magis excolatur officiorum usu, et aliquo humanitatis ministerio.
PL 16, 984B6. もてなす者には、必要に迫られてではなく自発的にそうすべきであると教えよ。客を迎えるにあたって、自らの心の不親切な思いを露わにして、客を受け入れるその場で、不当にも好意が損なわれることのないように、むしろ務めの実践と、何らかの人間らしい奉仕によって〔好意が〕育まれるように。
Epistolarum classis I 19.0.15
Non enim a te munera exiguntur ditia, sed officia voluntaria, plena pacis, et convenientis concordiae; meliora sunt enim olera cum amicitia et gratia, quam si exquisitis dapibus adornetur convivium, si desit affectus gratiae (Prov. XV, 17) .
PL 16, 984B実際、あなたに求められているのは豊かな贈り物ではなく、平和と調和に満ちた、自発的な務めである。友情と好意を伴う野菜のほうが、好意の情がないまま選りすぐりの御馳走で宴を飾るよりも勝っているからである(箴言15:17)。
Epistolarum classis I 19.0.16
Legimus peremptos gravi populos excidio propter violata jura hospitii (Judic. XX, 44) . Propter libidinem quoque commissa bella atrocia (Gen. XXXIV, 25) .
PL 16, 984B我々が読むところでは、客人の権利が侵されたために、諸民が重い滅亡によって滅ぼされた(士師記20:44)。また情欲のゆえにも、残虐な戦いが引き起こされた(創世記34:25)。
Epistolarum classis I 19.0.17
7. Sed prope nihil gravius quam copulari alienigenae, ubi et libidinis et discordiae incentiva, et sacrilegii flagitia conflantur.
PL 16, 984B7. しかし、異国の者と結ばれることほど重大なことはほとんどない。そこでは情欲と不和の火種が、また冒瀆の恥ずべき行いが、練り上げられるからである。
Epistolarum classis I 19.0.18
Nam cum ipsum conjugium velamine sacerdotali, et benedictione sanctificari oporteat; quomodo potest conjugium dici, ubi non est fidei concordia? Cum oratio communis esse debeat, quomodo inter dispares devotione potest esse conjugii communis charitas?
PL 16, 984C実に、結婚そのものが司教の覆いと祝福によって聖とされるべきであるのに、信仰の一致がないところで、どうしてそれを結婚と呼べようか。祈りが共通でなければならないのに、敬虔において異なる者たちの間に、どうして結婚の共通の愛がありえようか。
Epistolarum classis I 19.0.19
Saepe plerique capti amore feminarum fidem suam prodiderunt; ut patrum populus in Beelphegor. Unde Phinees, arrepto gladio, interfecit Hebraeum et Madianiten feminam (Num. XXV, 8) , et mitigavit indignationem divinam, ne totus populus exstingueretur.
PL 16, 985A女たちへの愛に捕らわれて、自らの信仰を裏切った者は多い。ベエルフェゴルにおける父祖の民がそうであった。それゆえピネハスは剣を取って、ヘブライ人とミディアンの女を殺し(民数記25:8)、神の憤りを和らげて、民がすべて滅ぼされることのないようにした。
Epistolarum classis I 19.0.20
8. Quid de pluribus exemplis loquar? Ex multis unum proferam, et ejus commemoratione liqueat, quam perniciosum sit alienigenae mulieris adscivisse copulam. Quis fortior, et ab incunabulis suis et munitior Dei spiritu, quam Nazaraeus Samson?
PL 16, 985A8. 多くの例について何を語ろうか。多くのうちから一つを挙げよう。その記憶によって、異国の女との結びつきを受け入れることがいかに有害であるかが、明らかになるように。揺りかごのころから、神の霊によって、ナジル人サムソンよりも強く、また堅く守られた者があろうか。
Epistolarum classis I 19.0.21
Et ipse proditus est, et ipse per mulierem non potuit suam tenere gratiam (Judic. XVI, 18 et seq.) .
PL 16, 985Aそれでも彼は裏切られ、女によって自らの恩寵を保つことができなかった(士師記16:18以下)。
Epistolarum classis I 19.0.22
Cujus generationis et vitae totius seriem historico digestam stylo enarrabimus secundum sacri libri continentiam, quae in hunc est modum, non verborum serie, sed sensu.
PL 16, 985Aその誕生と全生涯の経過を、歴史を綴る筆で整えて、聖なる書の内容に従って語ることにする。それは次のとおりであって、語の連なりではなく、意味に従って〔語る〕。
Epistolarum classis I 19.0.23
9. Multos per annos Hebraeorum populum subditum Palaestini ac subjectum habebant; quoniam fidei praerogativam amiserat, qua victoriam patres adepti fuere.
PL 16, 985B9. 多くの年のあいだ、ペリシテ人はヘブライ人の民を従え、服属させていた。民が、父祖たちがそれによって勝利を得た信仰の特権を失っていたからである。
Epistolarum classis I 19.0.24
Non penitus tamen interciderat insigne electionis apud auctorem suum, et funiculus haereditatis: sed quia rerum secundarum insolentia saepe extollebantur, dabat eos plerumque in potestatem hostium, ut more ingenii humani remedium malorum de coelo sibi quaererent.
PL 16, 985Bとはいえ、選びの徴と相続の綱は、その作り主のもとで完全に失われてはいなかった。しかし、順境の驕りにしばしば思い上がったため、神は人間の本性の常として、災いの救いを天に求めさせようと、しばしば彼らを敵の手に渡したのである。
Epistolarum classis I 19.0.25
Tunc enim Deo subditi sumus, cum adversis aliquibus urgemur: secundae res mentem extollunt. Quod cum alias usu probatum sit, tum maxime in ea rerum conversione, qua rursus ad Hebraeos a Palaestinis versa vice res mutatae.
PL 16, 985B実に我々は、何らかの逆境に迫られているときに、神に服する。順境は精神を高ぶらせる。これは他の折にも経験によって確かめられたが、ことにヘブライ人とペリシテ人のあいだで事態が立場を入れ替えて変わった、あの情勢の転換において、そうであった。
Epistolarum classis I 19.0.26
10. Namque cum diuturna injuria longae subjectionis ita essent depressa Hebraeorum pectora, ut nullus virili ingenio ad libertatem animos tollere auderet, ortus est illis Samson divino oraculo praedestinatus, magnus vir, nec in pluribus numerandus, sed in paucis praestantissimus, et quod sine ulla controversia sit, viribus corporis omnium facile primus.
PL 16, 985C10. というのも、長い服属の久しい不正によってヘブライ人の胸がひどく押しひしがれ、男らしい気概で自由へと心を奮い立たせようとする者が誰もいなかったとき、彼らのためにサムソンが、神の託宣によって予定されて生まれた。大いなる人であり、多数の中に数えられる者ではなく、少数の中で最も優れた者であって、疑いなく、体の力においては、誰よりもたやすく第一であった。
Epistolarum classis I 19.0.27
Eoque ingenti admiratione nobis spectandus a principio, non illa quae temperantiae et sobrietatis jam inde a pueritia vini abstentius praeclara insignia dedit, nec illa quae intonso capite Nazaraeus sacra diu servavit custodia: sed ab adolescentia, quae in aliis aetas mollior, in hoc egregia, atque supra humanum modum perfectae virtutis stupenda facinora effecit: quibus divini oraculi mox aperuit fidem, quod non perfunctorie tanta eum anteisset gratia; ut descenderet angelus, per quem ortus ejus praeter spem parentibus annuntiaretur, futurum regimen et praesidium suis; nam gravibus jamdiu Palaestinorum imperiis afflictabantur.
PL 16, 985Cこうして我々は、最初から大きな驚嘆をもってこの人を見るべきである。幼いころからすでに、節制と節度の、酒を断つ〔底本は abstentius。ミーニュの脚注の伝える版・写本の読み abstinens(酒を断って)に従う〕という輝かしい徴を示した年ごろによってでも、刈らぬ髪のナジル人として長く聖なる務めを守った年ごろによってでもない。そうではなく、他の者においては弱い年ごろである青年期から、この人においては際立って、人間の域を超えた完全な徳〔ここの virtus は武勇の力を言う〕による驚くべき業を成し遂げたことによってである。それによって彼は、神の託宣の確かさをまもなく示した。これほどの恩寵がなおざりに彼に先立っていたのではなかった。すなわち、天使が降り、思いがけず親に彼の誕生を告げ、同胞のための将来の統治と守りを告げたのである。彼らは長らくペリシテ人の重い支配に苦しめられていたからである。
Epistolarum classis I 19.0.28
11. Pater illi erat de tribu Dan timens Deum (Judic. XIII, 2 et seq.) , haud ignobili genitus loco, praestans caeteris: mater utero sterilis, sed animi virtutibus haud infecunda; quae propriae hospitio mentis recipere meruit visionem angeli, mandatum tenuit, oraculum implevit.
PL 16, 986A11. 父は、ダン部族の、神を畏れる人であり(士師記13:2以下)、卑しからぬ家柄に生まれ、他の者にまさっていた。母は胎において不妊であったが、心の徳において決して不毛ではなかった。彼女は自らの精神の宿りに天使の幻を迎えるにふさわしいとされ、命じられたことを守り、託宣を実現した。
Epistolarum classis I 19.0.29
Nec tamen passa sine viro scire vel divinitatis secretum, insinuavit marito visum sibi hominem Dei, praeclara specie, futurae sobolis ferentem oracula: qua pollicitatione sese fidentem cum conjuge fidem promissorum coelestium participare.
PL 16, 986Aそれでも彼女は、夫を抜きにしては神的なものの秘密さえ知ることをよしとせず、麗しい姿の神の人が自分に見え、生まれる子についての託宣をもたらしたことを、夫に伝えた。その約束に信頼して、夫とともに天の約束への信仰にあずかろうとしたのである〔participare を支える動詞が刷られていない。「望んだ」を補って解した〕。
Epistolarum classis I 19.0.30
Quod ubi comperit, pie Deum precatus oravit; ut sibi quoque visionis ejus gratia tribueretur, dicens: Ad me, Domine, angelus veniat tuus.
PL 16, 986Aこれを知ると、彼は敬虔に神に祈り求めた。その幻の恩寵が自分にも与えられるように、と言って。「主よ、汝の天使が私のもとに来るように」。
Epistolarum classis I 19.0.31
12. Unde ego arbitror, non zelo mulieris, quae esset spectabilis pulchritudinis, aliquid eum suspectum habuisse, ut quidam existimavit: sed magis divinae zelo gratiae provocatum, conspectus sacri voluisse participari munere.
PL 16, 986B12. それゆえ私は、ある人が考えたように、彼が、見目麗しい女であった妻への嫉妬から、何か疑いを抱いたのだとは考えない。むしろ神の恩寵への熱意に駆り立てられて、聖なる者を見るという賜物にあずかりたいと望んだのだと考える。
Epistolarum classis I 19.0.32
Neque enim vitiis animi prave affectus, tantam apud Dominum invenisset gratiam, ut angelus in ejus domum reverteretur: qui monitis iis quae usus oraculi postulavisset, subito flammae vehementis elevatus specie, sese recepit.
PL 16, 986B実際、心の悪徳に邪悪に冒された者であれば、主のもとでこれほどの恩寵を見いだして、天使が彼の家に戻ってくることはなかったであろう。天使は、託宣の用が求めたことを諭したのち、突然、激しい炎の姿で上げられて、去った。
Epistolarum classis I 19.0.33
Id formidolosum viro, mulier salubrius interpretata, in gaudium vertit, atque ademit sollicitudinem; eo quod prosperorum indicium, non adversantium sit visere Deum.
PL 16, 986Bこれを夫は恐ろしいと思ったが、妻はより健全に解釈して、喜びに変え、不安を取り除いた。神を見ることは、不利な兆しではなく、幸いの徴だからである。
Epistolarum classis I 19.0.34
13. Talibus e coelo commendatus insignibus ubi primum adolevit, conjugio mentem intendit, sive quod vagam ac familiarem adolescentulis abhorreret animo lubricae libidinis consuetudinem: sive quia jam causa quaerebatur, quemadmodum a cervicibus plebis suae averteret Palaestinorum potentiam, duraque imperia.
PL 16, 986B13. このような天来の徴によって推挙された彼は、成人するとすぐに、結婚へと心を向けた。若者に身近な、定めのない不安定な情欲の習いを心から嫌ったためか、あるいはまた、どのようにして同胞の首からペリシテ人の権力と厳しい支配をそらすか、その口実がすでに求められていたためである。
Epistolarum classis I 19.0.35
Pergens itaque (Judic. XIV, 1 et seq.) in Thamnatam (urbi hoc nomen est in illis positae locis, quae tunc temporis Palaestinorum incolis frequentabatur), virginem aspexit, grata specie, et vultu decoro, et parentes proprios, quorum comitatu fultus gradiebatur, oravit ut eam in conjugium sibi poscerent.
PL 16, 986Cこうして彼はティムナへ(士師記14:1以下)——その名の町は、当時ペリシテの住民が多く住んでいた土地にある——赴き、おとめを見た。その姿は好ましく、顔立ちは美しかった。そして、付き従っていた自分の両親に、彼女を自分の妻として求めてくれるようにと頼んだ。
Epistolarum classis I 19.0.36
Verum illi ignorantes quod eo intentio vergeret, ut Palaestinis aut negantibus infestior foret, aut acquiescentibus, affectus inferendae in subditos injuriae demeretur; cum ex conjunctione aequalitas par, et gratia consortii jure accresceret, aut si quid offensum esset, longius ultionis studia procederent, quasi alienigenam declinandam arbitrabantur.
PL 16, 986Cしかし両親は、その意図が、ペリシテ人が拒めばいっそう敵対的になり、承諾すれば臣下に害を加えようという気持ちが失われるようにというところへ向かっていることを知らなかった。結びつきから対等の立場と交わりの好意が当然増すであろうし、あるいは何か害が及べば復讐の熱意がさらに遠くまで進むであろうからである〔cum 以下の構文は崩れているらしく、係りが定かでない。サムソンの意図の理由と取った〕。両親は、彼女を他国の者として避けるべきだと考えていた。
Epistolarum classis I 19.0.37
Sed ubi flectere animum pignoris legitimorum objectu frustra experti, in arbitrium ejus volentes concessere.
PL 16, 986Dだが、法にかなった縁組を持ち出して〔底本は pignoris legitimorum objectu。語の係りが定かでなく、このように解した〕彼の心を曲げようとしても無駄だとわかると、彼らは自ら進んで彼の判断に任せた。
Epistolarum classis I 19.0.38
14. Recepta itaque petitione, Samson cum sibi promissam reviseret, divertit, et paulisper de aggere deflexit; continuoque occurrit ei leo ferus de silva, agresti libertate saevior.
PL 16, 987A14. こうして求めが受け入れられたので、サムソンは、約束された女のもとを再び訪ねる折に、脇道に入り、少し堤から逸れた。すると間もなく、森から猛々しい獅子が彼に向かってきた。野の自由さゆえにいっそう凶暴であった。
Epistolarum classis I 19.0.39
Comes nullus, telum in manibus haudquaquam suppeditabat: cedere pudor, et conscia virtus fiduciam dare. Ruentem in se brachiis amplexus necat, et lacertorum nodo exanimatum, praeter aggerem supra silvestria germina projecit ac dereliquit.
PL 16, 987A供の者はなく、手には武器もなかった。退くことは恥であり、自覚する徳が確信を与えた。自分に襲いかかる獅子を腕で抱きしめて殺し、腕の結び目で息絶えさせて、堤の向こう、森の若芽の上に投げ捨てて置き去りにした。
Epistolarum classis I 19.0.40
Locus erat laetus pabuli herboso gramine, vinetis consitus. Itaque apud dilectissimam sibi sponsam exuvias ferae credidit sine momento futuras; cum talium rerum tempora non terribilibus spoliis, sed mitibus gaudiis, et festa fronde fiant venustiora.
PL 16, 987Aそこは牧草の青い草が茂る楽しい場所で、ブドウ畑が植えられていた。そこで彼は、最愛の花嫁のもとでは、獣の戦利品は何の重みも持たないだろうと考えた。こうした事柄の折は、恐ろしい戦利品によってではなく、穏やかな喜びと祝いの葉飾りによって、いっそう美しくなるからである。
Epistolarum classis I 19.0.41
Denique post eadem regrediens via, favum in utero leonis offendit, atque abstulit, donum parentibus ac puellae futurum; talia enim sponsam munera decent, ac degustato melle, favum praedictis edendum dedit, causam repressit.
PL 16, 987B実に、同じ道を引き返す途中で、獅子の腹の中に蜂の巣を見つけ、それを取り出した。両親と娘への贈り物にするためである。花嫁にはそうした贈り物がふさわしい。そして蜜を味わってから、蜂の巣を先に述べた者たちに食べさせたが、その由来は伏せた。
Epistolarum classis I 19.0.42
15. Sed forte quadam die nuptialis festi celebrabatur convivium, laeta in epulis juventus mutuis se ad ludum invitabat sermonibus; cum alius alium salsiore dicacitate perstringeret, sicut se hujusmodi usus habet, certamen laetitiae accendebatur.
PL 16, 987B15. ところがある日、婚礼の祝いの宴が催され、宴席で陽気な若者たちが、互いの言葉でたわむれを誘い合っていた。ある者が別の者をより辛辣な冗談でやり込め、こうした場の習いのとおり、陽気な競い合いが燃え上がっていた。
Epistolarum classis I 19.0.43
Ibi tum quaestionem hujusmodi proposuit Samson juvenibus coepulantibus: De manducante exivit esca, et de forti processit dulce; absolventibus pollicens praemium, quasi mercedem sapientiae, triginta sindones, et totidem stolas, secundum numerum virorum comessantium, aut mulctam ignorantibus.
PL 16, 987Bそのとき、サムソンは、ともに宴にあずかる若者たちに、次のような謎を出した。「食らう者から食物が出、強い者から甘いものが出た」。解いた者には、知恵への報いのように、三十枚の亜麻布の衣と同じ数の長衣を、宴の男たちの数に応じて約束し、解けなかった者には罰を約束した。
Epistolarum classis I 19.0.44
16. Qui cum enodare implexa, et distinguere ambigua nequirent, mulierem ejus partim minis exagitando, partim fatigando precibus, eo impulere, ut a viro posceret quaestionis ejus absolutionem, insigne futurum conjugalis gratiae in mercedem amoris.
PL 16, 987C16. 彼らは、からまった謎を解きほぐし、あいまいな点を見分けることができなかったので、彼の妻を、あるいは脅しで駆り立て、あるいは頼み込んで疲れさせ、夫に謎の解答を求めさせるようにしむけた。それは愛への報いとして、夫婦の情愛の印となるはずだというのである。
Epistolarum classis I 19.0.45
Atque ea seu animi territa, seu muliebri ingenio inflexa, veluti pio questu maritalis odii dolorem praetexere hoc coepit, quod secretum viri consors totius vitae et conscia non comperisset, similisque caeteris habita foret, cui arcanum viri proprii non crederetur: Odisti me, inquit, et non amasti, quam celasti usque adhuc.
PL 16, 987Cすると彼女は、心に恐れたためか、女の気質に動かされたためか、いわば敬虔な嘆きのように、夫に憎まれている痛みを口実にし始めた。すなわち、全生涯の伴侶であり秘密を分かつ者であるのに、夫の秘密を知らされず、他の女と同じ扱いを受け、自分の夫の秘め事を打ち明けてもらえない、というのである。彼女は言った。「あなたは私を憎み、愛さなかった。〔その私に〕あなたは今まで隠してきた」〔底本は quam celasti usque adhuc。quam の係りが定かでなく、このように解した〕。
Epistolarum classis I 19.0.46
17. Hisque et caeteris talibus invictus ad caetera animus, muliebribus emollitus blanditiis, aperuit dilectae propositam quaestionem, et illa civibus.
PL 16, 987C17. こうしたことや他のこれらのような言葉によって、他のことには屈しなかった心も、女のへつらいにほだされ、愛する女に出された謎を明かし、彼女はそれを市民たちに明かした。
Epistolarum classis I 19.0.47
A quibus vix tandem septimo die, qui praescriptus absolvendae parabolae fuerat, ante occasum solis comperta soluta sunt, atque in hunc modum relata: Quid fortius leone? Quid dulcius melle?
PL 16, 987D彼らによって、ようやく第七日、謎を解くために定められた日の日没前に、謎は解かれ、次のようにして報告された。「獅子より強いものは何か。蜜より甘いものは何か」。
Epistolarum classis I 19.0.48
Et ille respondit: nec muliere aliquid perfidiosius: Nam si non domuissetis vitulam meam, numquam intelligeretis parabolam meam; et statim descendit in Ascalonem et triginta viros peremit, quorum exuvias auferens, eos qui propositam quaestionem solverant, promisso munere donavit.
PL 16, 988Aすると彼は答えた。女より背信的なものもない、と。「もし諸君が私の若い雌牛を馴らさなかったなら、私の謎を決して解かなかっただろう」。そしてただちにアシュケロンに下って、三十人を殺し、その戦利品を奪って、出された謎を解いた者たちに、約束した贈り物として与えた。
Epistolarum classis I 19.0.49
18. Abstinuit autem conjugio puellae, cujus perfidiam deprehenderat, atque in patriam domum sese recepit.
PL 16, 988A18. 彼は、背信を見抜いた娘との結婚を控え、父の家へ帰った。
Epistolarum classis I 19.0.50
Turbataque animi juvencula, quae indignationem laesi, ferociam fortissimi fraudi sibi futuram justa formidine perhorresceret, in alterius viri concessit nuptias; quem tamen paranymphum sibi Samson quasi fidum sodalem, cum duceret eam uxorem, adsciverat.
PL 16, 988A気を動転させた若い女は、侮辱された者の憤りと、最も強い者の凶暴さが、自分に害をもたらすだろうと正当に恐れ、別の男の婚礼へ去った。サムソンは、彼女を妻に迎えるとき、その男を信頼できる仲間として花婿付添人に選んでいた。
Epistolarum classis I 19.0.51
Nec sic tamen, praetento licet conjugio, offensionis periculum avertit. Namque (Judic. XV, 1 et seq.) ubi res prodita, volentique ad conjugem redire interclusa copia, quod pater eam alii viro nupsisse diceret, sororem sane ejus, si vellet, ducere liceret; stimulo injuriae exulceratus, publicam excogitavit ultionem capessere domesticae contumeliae indignatione: correptisque trecentis vulpibus, adulta aestate, cum jam matura essent in agris frumenta, binas sibi invicem caudam ad caudam ligavit, atque in medium earum ardentem inseruit facem, nodoque adstrinxit inexsolubili, et ultor injuriae super manipulos messis dimisit frumentariae, quam secuerant incolae Palaestinorum.
PL 16, 988Aしかし、結婚を口実としたところで、そのようにしても危険と恨みは避けられなかった。すなわち(士師記15:1以下)、事が漏れ、妻のもとへ戻ろうとしても道を閉ざされ、父親が、彼女は別の男に嫁いだと言い、しかしその妹ならよければ迎えてもよいと言ったので、侮辱の刺に傷つけられ、家の中での辱めへの憤りから、公けの復讐を企てた。三百匹のキツネを捕らえ、盛夏、畑の麦がすでに熟れていたとき、二匹ずつ尾と尾を互いに結び、その間に燃える松明を差し込み、解けない結び目で締め、不正の復讐者として、ペリシテ人の住民が刈り入れた麦束の上に放った。
Epistolarum classis I 19.0.52
At illae igni exterritae, quacumque praecipites convolvebantur, spargebant incendium, et exurebant spicas eorum. Quo dispendio commoti, quod omnes sibi locorum fructus interierant, factum principibus suis intimaverunt.
PL 16, 988Bだがキツネたちは火に怯えて、真っ逆さまに駆け回るところどこでも火を撒き散らし、彼らの穂を焼き尽くした。この損害に動転し、土地の実りがすべて失われたので、彼らはこの事を自分たちの長たちに知らせた。
Epistolarum classis I 19.0.53
Et illi miserunt viros in Thamnatam, qui mulierem quae variato fidem conjugio mutaverat, ac totam ejus domum parentesque igni involvere; quod ea causa suae vastitatis et injuriae foret: nec oportuisse laedi virum pronuntiantes, qui posset malo publico se ulcisci.
PL 16, 988Cすると長たちはティムナに人を遣わし、結婚を変えて信義を変えたあの女と、その家全体と両親とを火で包んだ。その女こそが自分たちの荒廃と害の原因だったからである。また、公けの災いによって復讐できるほどの男を害すべきではなかったのだ、と宣告した。
Epistolarum classis I 19.0.54
19. Nec tamen Samson populis Palaestinorum delicti gratiam fecit, atque eo vindictae fine contentus fuit: sed concidit eos strage maxima, plurimique eorum ferro interiere. Ipse autem concessit in Etam, ad torrentem in deserto. Petra illic erat munitio tribus Juda.
PL 16, 988C19. それでもサムソンはペリシテ人の民に対して罪を赦すことはせず、その程度の報復で満足することもなかった。むしろ彼らを大虐殺で打ち倒し、彼らの多くが剣で滅んだ。彼自身は、荒れ野の渓流のほとりのエタムに退いた。そこに岩があり、ユダ部族の砦であった。
Epistolarum classis I 19.0.55
Palaestini vero, ut qui eum non auderent lacessere, nec munitionis praerupta arduaque superare, tribum Juda denuntiato adorsi urgere praelio, cum justa referri cernerent, quod subditos sibi et tributarios perditum iri nequaquam verum et aequum atque ex usu videretur publico, pro alieno praesertim facinore: consulentes in medium, tradi sibi designatorem tanti flagitii postulaverunt, atque ita illis quod ab eo commissum, futurum sine noxa esset.
PL 16, 988Cペリシテ人は、彼を挑発する勇気はなく、砦の険しく高い崖を越えることもできなかったので、宣戦してユダ部族を攻め立てた。しかし、自分たちに服し貢ぎを納める者たちを滅ぼすことは、決して正しくもなく公正でもなく、公共の益にもかなわないと見え、まして他人の所業のゆえにはそうだと、正当な反論が述べられるのを見て、協議のうえ、これほどの悪事の張本人を自分たちに引き渡すことを要求した。そうすれば、彼によって行われたことについて、ユダは害を受けないであろう、と。
Epistolarum classis I 19.0.56
20. Qua praescripta sibi conditione, viri de tribu Juda tria millia ex suis congregantes ascenderunt ad eum, et praefato quod essent subdititii Palaestinorum, quibus sibi necessitas obediendi non ex arbitrio, sed ex periculi formidine maneret; facti sui invidiam retorquebant in eos, qui jus cogendi habebant.
PL 16, 989A20. この条件を課されて、ユダ部族の男たちは、自分たちの中から三千人を集めて彼のもとへ上り、自分たちがペリシテ人に従属する者であり、服従の必要は自分の意志ではなく危険への恐れから生じているのだと予め言って、自分たちの行為への非難を、強制する権利を持つ者に向けて返した。
Epistolarum classis I 19.0.57
Tum ille: Et quae, inquit, justitiae forma est, genus Abrahamidarum, ut circumscriptae primo conjugis, deinde abductae perniciosa mihi vindicta sit, et sine periculo domesticam injuriam non licuerit ulcisci?
PL 16, 989Aすると彼は言った。「アブラハムの子孫よ、正義の形とは何か。最初は妻を欺かれ、次いで連れ去られた私にとって、復讐が有害となり、家の中の侮辱を危険なしに晴らすことが許されなかったとは。」
Epistolarum classis I 19.0.58
Tantumne inclinatis animos ad turpe vernularum obsequium; ut exsecutores vos alienae praebeatis insolentiae, atque in vosmet ipsos vertatis manus? Si pereundum est, quia dolorem habui liberum, juvat perire manibus Palaestinorum.
PL 16, 989A「諸君はそれほどまでに、奴隷の卑しい追従へ心を傾けるのか。他人の傲慢の執行人を自ら買って出て、自分自身に手を向けるのか。自由な痛みを抱いたために滅びねばならないのなら、ペリシテ人の手にかかって滅びるほうがよい。」
Epistolarum classis I 19.0.59
Tentata domus, sollicitata uxor: si non licuit mihi vivere sine eorum fraude, saltem liceat mori sine meorum scelere. Retuli ego acceptam injuriam, non intuli? Vos aestimate an digna vicissitudo fuerit.
PL 16, 989B「家は試みられ、妻は唆された。彼らの欺きなしに私が生きることが許されなかったのなら、せめて同胞の罪なしに死ぬことは許されてほしい。私は受けた害を返したのであって、与えたのではないではないか。報いが釣り合っていたかどうかは、諸君が判断せよ。」
Epistolarum classis I 19.0.60
Illi de damno fructuum queruntur, ego de conjugis amissione: conferte manipulos messis, et sociam thori. Dolorem meum ipsi probarunt, cujus injurias vindicaverunt. Videte quo vos ministerio dignos putant.
PL 16, 989B「彼らは作物の損害を嘆くが、私は妻を失ったことを嘆く。麦束を持ち寄れ、そして寝床の伴侶をも。彼らは私の痛みを自ら是認した。私の受けた害を彼らが罰したのだから。見よ、彼らが諸君をどのような務めにふさわしいと考えているかを。」
Epistolarum classis I 19.0.61
A vobis eum in mortem affici volunt, quem ipsi ultione dignum de iis, qui laeserant, judicaverunt, et qui vindictae praebuere ministerium. Sed si adeo subdita superbis colla geritis, tradite me hostium manibus; vos nolite occidere.
PL 16, 989B「彼らは、自ら、害を加えた者たちに対して報復に値すると判断し、しかも自ら報復の務めを果たしたその男を、諸君の手で死なせようとしている〔qui … praebuere は複数なので、ペリシテ人自身を指すと取った〕。しかし諸君が、それほどまでに首を傲慢な者たちに従わせているのなら、私を敵の手に引き渡せ。ただ諸君は殺すな。」
Epistolarum classis I 19.0.62
Non mortem abnuo, sed vestrum fugio contagium. Verum si formidine ceditis insolentibus, alligate vinculis manus: inermes licet, invenient sibi arma nodis solutae. Certe conditioni impositae satis futurum arbitrati sunt, si viventem in potestatem daretis.
PL 16, 989C「私は死を拒むのではない。諸君の汚れを避けるのだ。しかし恐れのゆえに傲慢な者たちに屈するのなら、私の手を鎖で縛れ。たとえ武器がなくとも、縄目から解かれた手は、自分のために武器を見いだすだろう。たしかに彼らは、諸君が私を生きたまま引き渡すなら、課した条件は十分満たされると考えたのだ」。
Epistolarum classis I 19.0.63
21. Quibus illi auditis (Ibid., 13 et seq.) , quamvis tria millia virorum ascenderant, sacramentum dederunt quod a se vitae ejus vis nulla irrogaretur; tantummodo patiens vinculorum esset, ut deditionem ejus patrarent, quo vacui fierent ejus, cujus arguebantur, facinoris.
PL 16, 989C21. これを聞くと(士師記15:13以下)、三千人の男が上ってきていたにもかかわらず、彼らは、自分たちから彼の命に対する暴力は一切加えないと誓約を与えた。ただ縛られることを耐えよと。それは、彼の引き渡しを果たし、咎められている所業から自分たちが解放されるためであった。
Epistolarum classis I 19.0.64
22. Accepta itaque fide, spelaeo egressus, deseruit petrae munitionem: ac duobus innexus funibus, ubi appropinquare accitos ad suscipiendum Palaestinorum validos videt, infremuit spiritu, et universa dirupit vincula; atque arripiens maxillam asini jacentem, percussit mille viros, fugavit alios grandi virtutis spectaculo; cum inermi et uni cederent armatorum agmina.
PL 16, 989C22. こうして信義を受けて、洞窟から出て、岩の砦を離れた。二本の縄で縛られ、呼び寄せられたペリシテ人の屈強な者たちが引き取りに近づいてくるのを見ると、霊において身を震わせ、すべての縄を引きちぎった。そして地に落ちていた驢馬の顎骨をつかみ取り、千人を打ち、他の者たちを逃走させた。徳の偉大な光景であった。武器を持たぬ一人の前に、武装した軍勢が退いたのである。
Epistolarum classis I 19.0.65
Et qui cominus ausi fuerant congredi, facili negotio, nullo labore obtruncati; aliis fuga exitium dempsit. Unde hodieque Agon loco nomen est, quod ibi Samson gloriosum certamen virtute egregia consummaverit.
PL 16, 990Aそして、近接して戦おうとした者たちは、たやすく、労なく切り倒され、他の者には逃走が滅びを免れさせた。それゆえ今日に至るまでその地は「アゴン」〔競技の意〕と呼ばれる。そこでサムソンが、卓越した徳で栄光ある戦いを果たしたからである。
Epistolarum classis I 19.0.66
23. Sed utinam quam fortis in hostem, tam moderatus in victoria fuisset. Verum quod facile usu venit, insolens rerum secundarum animus, qui debuit eventum pugnae divino favori et praesidio deferre, sibi arrogavit, dicens: In maxilla asinae delevi mille viros.
PL 16, 990A23. しかし、敵に対して強かったのと同じだけ、勝利においても節度があってほしかったものだ。だが、容易に起こることだが、順境に驕った心は、戦いの結果を神の好意と守りに帰すべきであったのに、それを自分のものにした。「驢馬の顎骨で私は千人を滅ぼした」と言って。
Epistolarum classis I 19.0.67
Nec aram statuit Deo nec hostiam immolavit: sed negligens sacrificii, assumptor gloriae, ut triumphum suum perpetuo consecraret nomine, vocavit locum Maxillae interfectionem.
PL 16, 990A彼は神に祭壇を築かず、いけにえも献げなかった。かえって犠牲をなおざりにして栄光を取り上げ、自らの勝利を永遠に名に刻むために、その地を「顎骨の殺戮」と名づけた。
Epistolarum classis I 19.0.68
24. Et mox siti graviter coepit inardescere, et potus deerat, nec jam ferre ac tolerare poterat.
PL 16, 990B24. するとまもなく激しい渇きに焼かれ始め、飲み物は乏しく、もはや耐え忍ぶことができなかった。
Epistolarum classis I 19.0.69
Unde intelligens quod nihil tam facile esset humanae opis, quod sine divino adjumento non difficile foret, exclamavit atque obsecravit, ne sibi Deus omnipotens in offensam verteret, quod imprudenter incauto sermone sibi aliquid assignavisset.
PL 16, 990Bそこで、人の助けによるものでどれほど容易に見えることも、神の助けなしには難しくないものはないことを悟り、彼は叫び、全能の神に懇願した。軽率で不用意な言葉で何かを自分のものとしたことを、神が自分への不興の種としないように、と。
Epistolarum classis I 19.0.70
Quinetiam illam victoriam Deo deputabat dicens: Tu dedisti in manu servi tui salutem magnam hanc, et nunc subvenit; quia ecce morior siti, et in potestatem eorum de quibus tantum donasti triumphum, sitis necessitate adjudicor.
PL 16, 990Bさらにあの勝利を神に帰して言った。「汝はこの大いなる救いを汝の僕の手に与えた。今や助けよ〔底本は subvenit(助ける)。subveni(助けよ)と読む〕。見よ、私は渇きで死にかけている。汝が彼らに対してあれほどの勝利を与えた、その当の者たちの手に、渇きの窮乏のために私は引き渡されようとしている」。
Epistolarum classis I 19.0.71
Quomodo Dei misericordia, cum projecisset ille maxillam, aperuit scissuram ejus, et fons erupit ex ea, et bibit Samson, et resumpsit spiritum, et vocavit locum invocationem fontis, eo quod victoriae jactantiam invocationis precibus emendasset: ita diversa judicia mature edita, quod et arrogantia cito offensam incurreret, et humilitas sine ulla offensione sese reconciliaret.
PL 16, 990B神の慈しみが、彼が顎骨を投げ出すとその裂け目を開き、そこから泉が湧き出て、サムソンは飲み、息を取り戻し、その地を「泉の呼びかけ」と名づけたように——勝利の誇りを呼び求める祈りによって改めたからである——このように、異なる裁きが時を得て下された。すなわち、高慢はすぐに不興を招き、謙遜は何の不興もなく和解するのである。
Epistolarum classis I 19.0.72
25. Verum ubi decursa serie bellum Palaestinorum composuit, et suorum declinans ignaviam, et hostilem despiciens manum, Gazam sese contulit: ea civitas erat in locis Palaestinorum, et habitabat illic in diversorio.
PL 16, 990C25. だが、事の流れを経て、ペリシテ人との戦いを収め、同胞の怯懦を避け、敵の手を軽んじて、彼はガザに赴いた。その町はペリシテ人の土地にあり、彼はそこで宿に泊まっていた。
Epistolarum classis I 19.0.73
Quod cognitum Gazei (Judic. XVI, 1 et seq.) haudquaquam dissimulatione praeteterierunt, sed festinantes circumdederunt diversorium ejus, et obsederunt universos aditus domus; ne fugam in nocte componeret.
PL 16, 990Cこれを知ったガザの人々は(士師記16:1以下)、少しも黙過せず〔底本は praeteterierunt。praeterierunt と読む〕、急いで彼の宿を取り囲み、家へのあらゆる入り口を塞いだ。夜のうちに逃げる準備をさせないためである。
Epistolarum classis I 19.0.74
Itaque Samson cognito quid pararetur, compositas insidias noctis medio praevertens, columnas domus manibus amplexus, materiem totam et culminis molem cervice valida sustentans, in verticem montis altissimi transportavit, qui imminebat urbi Chebron, quae populis Hebraeis incolebatur.
PL 16, 990Cそこでサムソンは、何が企まれているかを知り、仕組まれた待ち伏せを夜半に先んじて破り、家の柱を両手で抱え、梁のすべてと屋根の重みを強い首で支えて、ヘブライ人の民が住むヘブロンの町の上にそびえる、いと高い山の頂へと運んだ。
Epistolarum classis I 19.0.75
26. Sed cum libero et vago motu transgrederetur non solum regionis paternae terminos, sed etiam morum limites, et majorum observatione praescriptos, eam sibi futurae mox cladis pestem invenit.
PL 16, 991A26. しかし彼は、自由で放縦な動きにまかせて、父祖の土地の境だけでなく、祖先の守りによって定められた習わしの限界をも越えたため、やがて来る破滅の災いを自らのために見いだした。
Epistolarum classis I 19.0.76
Namque parum fida expertus alienigenae uxoris prima connubia, qui debuisset cavere vel postea, rursus Dalilae mulieris fornicariae copulam non declinavit; et cum eam diligeret impense, tentandi se causam dolis hostilibus praestitit.
PL 16, 991Aすなわち、異国の妻との最初の結婚で信義の薄さを経験していたのだから、その後は警戒すべきであったのに、再び、淫らな女デリラとの結びつきを避けなかった。そして彼女を深く愛したので、敵の策略に、自分を試す口実を与えてしまった。
Epistolarum classis I 19.0.77
Ascendentes enim Palaestini ad eam, polliciti sunt pecuniam viritim daturos mille et centum denarios, si proderet eis in quo ille fiduciam virtutis suae constitutam haberet: quo cognito, circumveniri et capi posset.
PL 16, 991Aペリシテ人は彼女のもとに上って、一人あたり千百デナリオンの金を与えると約束した。もし彼が自分の徳への頼みを何に置いているかを彼らに明かすなら、それを知って、彼を欺き捕らえることができるからである。
Epistolarum classis I 19.0.78
27. At illa quae semel se pecuniae prostituerat, (Ibid., 6 et seq.) , astute satis et callide inter pocula et illecebras amoris quasi admirans fortitudinis ejus eminentiam, quaerere hoc coepit, quo tandem genere tantum praestaret reliquorum virtutibus; simul et quasi pavida atque sollicita orare, ut dilectae suae committeret, qui nexus astrictum alienae potestati substerneret.
PL 16, 991B27. だが彼女は、一度金に身を売った者として(士師記16:6以下)、杯と愛の誘いのさなかに、彼の勇気の卓越に驚いたふりをして、かなり巧みに狡猾に、いったいどのような仕方で他の者の徳をそれほど凌いでいるのかと尋ね始めた。同時に、怯え心配するふりをして、愛する女である自分に、どんな縛りが彼を縛って他人の力の下に倒すのかを、打ち明けてくれるようにと願った。
Epistolarum classis I 19.0.79
Ille autem adhuc sobrius et fortis animi adversus delinimenta meretricia dolum dolo retulit, dicens quia si vitibus virentibus adhuc et non aridis alligaretur, infirmitate corporis adaequaret aliorum similitudinem. « Quo Palaestini per Dalilam sibi comperto, cum vitea soporanti circumdedissent vincula, quasi de improviso excitum, haud degenerem offendere notae et solitae fortitudinis; cum solutis nexibus, virtus libera multis licet, resisteret ac repugnaret.
PL 16, 991Bだが彼は、なお素面で心強く、娼婦のたぶらかしに対して、策略には策略をもって返した。もし、まだ青くて乾いていないブドウの蔓で縛られるなら、体の弱さにおいて他の者たちと同じになるだろう、と言って。〔ラテン語本文の « は翻刻に紛れたもので、ミーニュ(col. 991B)には無い〕ペリシテ人はデリラを通してこれを知り、眠っている彼のまわりにブドウの蔓の縄を巻きつけた。しかし、思いがけず起こされた彼は、知られた常のままの勇気に少しも劣らぬ姿であった。結び目が解かれ、自由になった徳が、多勢であっても抵抗し、はねつけたからである。
Epistolarum classis I 19.0.80
28. Sed ubi parum processit, rursus Dalila quasi derisa et conquerens repetere artes suas, et fidem amoris poscere non praetermittebat.
PL 16, 991C28. しかし事が進まなかったので、デリラは、あざけられた者のように嘆き、またも策を弄し、愛の誓いを求めることをやめなかった。
Epistolarum classis I 19.0.81
Cui Samson validus adhuc consilii, dolum ridens, significavit ligatum se septem funibus, qui adhuc sine usu forent, venturum in potestatem hostium: sed et hoc frustra fuit.
PL 16, 991Cサムソンは、なお分別を失わず、策略を笑って、まだ使われていない七本の縄で縛られるなら、敵の手に落ちるだろうと告げた。だがこれも無駄であった。
Epistolarum classis I 19.0.82
Tertio quoque tamquam de mysterio deprompsit, et jam lapsuro propior, si dissoluti essent crines septem capitis sui, et quasi in cubitum intexti, discederet ab eo virtus sua. Et hoc quoque lusit insidiarum fabricatores.
PL 16, 991C三度目にも、奥義を明かすかのように、すでに転落にいっそう近づいて、もし自分の頭の七つの髪の房が解かれ、いわば一キュビトの長さに織り込まれるなら、自分から徳が去るだろうと打ち明けた。これもまた、策略を仕組む者たちを欺いた。
Epistolarum classis I 19.0.83
29. At postremum cum illusum sibi toties procax mulier deploravisset, indignam se habitam dolens, cui comitteretur arcanum dilecti; et id quod pro reremedio quaereret, ad proditionem suspectari videret, lacrymis fidem coegit: simul quia debebatur invictae ad id tempus fortitudinis viro, ut aerumnam incideret, saucius animi secretum aperit: praetendere in se virtutem Dei, et esse Domino sanctificatum, secundum ejus praeceptum comam pascere, quae si attonderetur, desineret Nazaraeus esse, et propriae virtutis usum amitteret.
PL 16, 991C29. 最後に、図々しい女は、これほど何度もだまされたと嘆き、愛する人の秘密を打ち明けられるにふさわしくないと見なされたことを悲しみ、救いを求めたもの〔底本は reremedio。remedio と読む〕が裏切りの疑いを受けるのを見て、涙で信を強いた。同時に、それまで不敗の勇気を持つ男には、苦難に陥ることが定められていたので〔simul quia debebatur … ut aerumnam incideret の構文は定かでない。避けられない定めと取った〕、心を傷つけられて秘密を明かした。自分の内に神の力が現れていること、主に聖別されていること、主の命令に従って髪を養っていること、もしそれが刈られれば、ナジル人でなくなり、自分の徳の働きを失うことを。
Epistolarum classis I 19.0.84
Palaestini per mulierem comperta infirmitate viri, sceleris mercedem afferunt, ut pretio obnoxia, dolum patraret.
PL 16, 992Aペリシテ人は、女を通して男の弱さを知り、悪事の報酬を持ってきた。金に縛られた女が、策略を成し遂げるようにである。
Epistolarum classis I 19.0.85
30. At illa meretriciis delinimentis fessum amoris in soporem compulit, et tonsore adhibito, septem crines capitis ejus admota novacula abscidit, continuoque interdicti praevaricatione vires minutae.
PL 16, 992A30. 彼女は、娼婦のたぶらかしで、愛に疲れた彼を眠りに落とし、髪を刈る者を呼び、剃刀を当てて、彼の頭の七つの髪の房を切り落とした。すると禁令への背反によって、ただちに力が減じた。
Epistolarum classis I 19.0.86
Denique ex somno expergitus: Faciam, inquit, sicut soleo: et excutiam me super adversarios; sed nec animi sui alacritatem, nec virtutem agnovit: nec vigor erat, nec gratia manebat.
PL 16, 992B実に彼は眠りから覚めて〔底本は expergitus。experrectus と読む〕言った。「私はいつものようにする。そして敵の上に身を振り払おう」。だが自らの心の機敏さも徳も感じ取れず、気力はなく、恩寵も留まっていなかった。
Epistolarum classis I 19.0.87
Itaque reputans secum quod improvide se mulieribus credidisset, et calvi ratus tentare ulterius aliquid damnatum infirmitatis caecitati oculos, vinculis manus praebuit, et compedibus innexus carcerem intravit multis sibi incognitum tempestatibus.
PL 16, 992Bそこで、女たちを軽率に信じたことを心の中で思い返し、また、これ以上何かを試みても欺かれるだけだと考えて、弱さに定められた者として、目を盲目に、手を鎖に差し出し〔ミーニュの脚注は、calvi ratus を decipi se ratus(欺かれると思って)、tentare ulterius aliquid を「もしさらに何かを試みるなら」、damnatum infirmitatis を「弱さに定められたので」の意と解く。calvi は calvor(欺く)の受動である〕、足枷に縛られて、長い歳月、彼の知らなかった牢に入った〔multis sibi incognitum tempestatibus の係りは定かでない。これまで知らなかった牢と取った〕。
Epistolarum classis I 19.0.88
31. Et jam processu temporis (Judic., XVI, 22 et seq.) crescere ei coma coeperat itaque cum esset celebre convivium, Palaestinorum conventui producitur de carcere Samson, ac statuitur in populi conspectu.
PL 16, 992B31. やがて時が経つにつれ(士師記16:22以下)、彼の髪が伸び始めていた。そこで盛大な宴が催されたとき、サムソンはペリシテ人の集まりのため牢から引き出され、民の見る前に立たされた。
Epistolarum classis I 19.0.89
Erant tria millia ferme hominum virilis ac muliebris sexus; et gravibus eum insultabant conviciis, circumagebant ludibriis, quod durius et ultra ipsam captivitatis speciem viro ingenitae virtutis conscio tolerabatur.
PL 16, 992Bそこには男女およそ三千人がいた。彼らは激しい罵りで彼を嘲り、からかいで取り巻いた。それは、生まれつきの徳を自覚するこの男にとって、捕らわれの身の姿をも超えて、いっそう耐えがたいものであった。
Epistolarum classis I 19.0.90
Nam vivere et mori naturae functio, ludibrio esse probro ducitur. Cupiens igitur tantam contumeliam vel ultione solari, vel morte in reliquum praevertere, simulato quod propter infirmitatem corporis et nodos compedum sustentare sese nequiret; poposcit a puero, qui dirigebat vias ejus, ut admoveret eum ad columnas proximas, quibus domus omnis suffulciebatur.
PL 16, 992C生きることも死ぬことも自然の働きだが、笑い者にされることは恥辱と見なされるからである。そこで彼は、これほどの侮辱を、報復によって慰めるか、さもなければ死によって今後の恥を未然に防ぐかしようと望み、体の弱さと足枷の縛りのために自分を支えられないふりをして、自分の道を導く少年に、家全体を支えている最も近い柱のところまで自分を寄せてくれるよう頼んだ。
Epistolarum classis I 19.0.91
Et admotus, utraque manu fulcra totius comprehendit aedificii, atque intentis ad festa sacrificii Palaestinis, quod Dagoni deo suo deferebant, per quem sibi adversarium suum datum in potestatem arbitrabantur, muliebris perfidiae dolos beneficiis annumerantes coelestibus, exclamavit ad Dominum dicens: Domine, adhuc semel memor pueri tui esto, ut pro duobus oculis meis vindictam tribuas de nationibus; ne dent gloriam suis diis, quod ipsis juvantibus, me in potestatem acceperint: nec vitam meam pluris facio.
PL 16, 992C連れて行かれると、彼は両手で建物全体の支えをつかんだ。ペリシテ人たちは、自分たちの神ダゴンへの犠牲の祭りに心を向けていた。彼らは、そのダゴンによって自分たちの敵が手に渡されたと考え、女の背信の策略を天の恵みの数に入れていた。そのとき彼は主に叫んで言った。「主よ、いま一度、汝の僕を覚えよ。私の二つの目のために、諸民族に報復を与えよ。彼らが、自分たちの神々の助けによって私を手に入れたと言って、神々に栄光を帰さないように。私は自分の命をそれ以上に重んじはしない。」
Epistolarum classis I 19.0.92
Moriatur anima mea cum Palaestinis, ut agnoscant sibi infirmitatem meam non minus quam virtutem exitialem fuisse.
PL 16, 993A「私の魂がペリシテ人とともに死ぬように。私の弱さが彼らにとって、私の徳に劣らず破滅となったことを、彼らが悟るように」。
Epistolarum classis I 19.0.93
32. Concussit itaque columnas magna vi, ac dissolvit et comminuit eas: quas secuta ruina superioris culminis, et ipsum involvit, et universos, qui desuper aspectabant, praecipitavit.
PL 16, 993A32. こうして彼は柱を大いなる力で揺さぶり、解き、砕いた。柱に続いて上の屋根が崩れ、彼自身をも巻き込み、上から見ていた者すべてを突き落とした。
Epistolarum classis I 19.0.94
Ibi magna vis marium feminarumque promiscue exanimata, et triumphus quaesitus perempto et supra omnes superiores victorias haud quaquam degenere et decoloro exitu.
PL 16, 993Aそこで男女入り混じった大勢が息絶え、殺された彼のために勝利が得られた。それは、先のあらゆる勝利にまさる、少しも卑しくも色あせてもいない最期であった。
Epistolarum classis I 19.0.95
Nam etsi inviolabilis ad id locorum et deinceps, atque incomparabilis in hac vita expertis belli fuerit viris, tamen in morte se ipsum vicit, et insuperabilem gessit animum, ut contemneret, et quasi pro nihilo haberet vitae finem omnibus formidolosum.
PL 16, 993A実際、それまで、またそのあとも、戦いを経験した人々にとって、この世においては不可侵であり比類なき者であったにせよ、それでも死において彼は自分自身に打ち勝ち、克服しがたい心を示して、すべての人が恐れる命の終わりを軽んじ、無きに等しいと見なしたのである。
Epistolarum classis I 19.0.96
33. Virtutis igitur fuit quod victoriarum numero diem clausit, nec captivum exitum, sed triumphalem invenit.
PL 16, 993B33. それゆえ、勝利の数をもって生涯の日を閉じ、捕らわれの最期ではなく凱旋の最期を迎えたことは、徳に属することであった。
Epistolarum classis I 19.0.97
Circumscriptum autem fuisse a muliere, naturae potius quam personae ascribendum; quia humana conditio, quam culpa inferior; premitur enim et cedit illecebris flagitiorum.
PL 16, 993B女に欺かれたことは、個人にではなくむしろ本性に帰すべきである。人間の境遇は咎の下に置かれ〔ミーニュの脚注は、諸版の conditio major, quam culpa inferior を退けて写本どおり major を除き、人間の本性が咎に服する(咎より弱い)意とする。ヨセフスの「罪に劣る人間の本性」という句を引く〕、恥ずべき行いの誘いに圧されて屈するからである。
Epistolarum classis I 19.0.98
Itaque cum Scriptura ei testificetur quod plures in morte, quam in lumine vitae istius positus occiderit, videtur ad adversariorum magis exitium captus, quam quo ipse dejectior fieret, aut minor esset: non est enim se expertus inferiorem, cujus sepultura praestantior, quam potentia fuit.
PL 16, 993Bだから、聖書は彼について、彼がこの世の命の光の中にいたときよりも死においてのほうが多くの者を殺した、と証言しているので、彼が捕らえられたのは、むしろ敵の滅びのためであって、彼自身がより卑しくなり、あるいは劣るためではなかったと見える。その墓が力より優れていた者は、自分が劣る者であると経験したのではないからである。
Epistolarum classis I 19.0.99
Denique non telis, sed cadaveribus hostium pressus et humatus est, proprio tectus triumpho, clarum insigne relinquens posteris; eo quod populum suum, quem captivum invenerat, viginti annis in libertate judicio suo rexit, et sepultus in patrio solo libertatis haeredem dimisit.
PL 16, 993B実に彼は、武器によってではなく、敵の死体に覆われて埋められた。自分の凱旋に包まれ、後の世の人々に輝かしい徴を遺した。捕らわれの身で見いだした自分の民を、二十年間、自らの判断で自由のうちに治め、父祖の地に葬られて、自由の相続人を遺したのである。
Epistolarum classis I 19.0.100
34. Hoc ergo exemplo liquet alienigenarum consortia refugienda; ne pro charitate conjugii proditionis insidiae succedant. Vale, et nos dilige, quia nos te diligimus.
PL 16, 993C34. それゆえこの例から、異国の者との交わりは避けねばならないことが明らかである。結婚の愛のかわりに、裏切りの罠が続くことのないように。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。我々もあなたを愛しているのだから。