ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis I

Epistola XXIV 第24書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis I · PL 16, 1035B · 39 sectiones

Epistolarum classis I 24.0.1

1

Exposito cur legationis suae rationem reddat, quomodo in consistorium ingredi coactus, Maximi osculum recusaverit; et accusationes quibus hic ab eo se deceptum, et a Bautone immissos imperio barbaros criminabatur, in ipsum retorserit, narrat.

PL 16, 1035B

〔アンブロシウスは〕なぜ自分の使節の次第を報告するのかを述べたうえで、どのように評議に入ることを強いられ、マクシムスの接吻を拒んだかを語る。また、マクシムスが、自分はアンブロシウスに欺かれたと、そしてバウトによって帝国に蛮族が送り込まれたと責めたその非難を、〔アンブロシウスが〕彼自身に投げ返したことを語る。

Epistolarum classis I 24.0.2

2

Tum ubi retulit, qua libertate Valentiniani clementiam ejus crudelitati opposuerit, utque Gratiani corpus redderetur, institerit, nec non post exprobratam tyranno Vallionis caedem fuerit ejectus, suam non tam de periculo suo, quam de Hygini exsilio sollicitudinem subdit.

PL 16, 1035B

次に、どれほどの率直さでウァレンティニアヌスの寛容を彼の残酷に対置したか、またグラティアヌスの遺体が返されるよう強く求めたこと、さらに僭主にウァッリオの殺害を非難したのちに追い出されたことを語ったうえで、自分の憂いは自分の危険にあるよりも、ヒュギヌスの追放にあることを付け加える。

Epistolarum classis I 24.0.3

3

AMBROSIUS VALENTINIANO IMPERATORI. 23. Etsi superioris legationis meae fides ita approbata sit tibi, ut ratio ejus a me non quaeratur, satis enim claruit eo ipso quod aliquot dies retentus sum intra Gallias, me volentia Maximo non recepisse, neque iis adstipulatum, quae ad voluntatem ejus magis, quam ad pacem propenderent: denique non commisisses secundam legationem, nisi primam probasses.

PL 16, 1035B

アンブロシウスより皇帝ウァレンティニアヌスへ。23.〔底本(ミーニュ)も 23 と刷る。位置からは 1〕あなたにとって私の先の使節の誠実さがすでに認められており、その報告が私に求められることがないとしても——というのは、私がガリアの内に数日留められたというまさにそのことから、私がマクシムスの望むことを受け入れず、平和よりも彼の意志に傾くことに同意しなかったことは十分に明らかだったからである。実に、最初の使節を認めていなければ、あなたは二度目の使節を委ねなかったであろう——

Epistolarum classis I 24.0.4

4

Sed quia regredienti mihi decernendi secum imposuit necessitatem, ideo hac epistola expositionem legationis meae insinuandam putavi; ne cujusquam sermo veris prius vana intexeret, quam reditus meus integra, et sincerae veritatis expressa signaculo manifestaret.

PL 16, 1035C

それでも、戻って来る私に、彼が自分と争う必要を課したので〔decernendi secum の意は定かでない。「彼と争う」と取った〕、私はこの書簡で使節の次第を伝えるべきだと考えた。私の帰還が、完全で混じりけのない真理の印を刻まれたものを明らかにするより先に、誰かの言葉が真実に空しいものを織り交ぜることのないようにである。

Epistolarum classis I 24.0.5

5

2. Cum pervenissem Treviros, postridie processi ad palatium. Egressus est ad me vir Gallicanus, praepositus cubiculi, eunuchus regius. Poposci adeundi copiam, quaesivit num rescriptum haberem clementiae tuae. Respondi habere.

PL 16, 1036A

2. 私はトリーアに着くと、翌日、宮殿に進んだ。ガリカヌスという人、侍従長〔praepositus cubiculi〕で宮廷の宦官である者が、私のもとに出てきた〔Gallicanus は人名とも「ガリアの」とも取れる。人名と取った〕。私は〔皇帝に〕会う機会を求めた。彼は、あなたの寛容の勅答を持っているかと尋ねた。私は持っていると答えた。

Epistolarum classis I 24.0.6

6

Retulit non posse me, nisi in consistorio videri. Dixi non esse hunc morem sacerdotalem, certe esse aliqua de quibus serio deberem cum suo principe confabulari. Quid plura?

PL 16, 1036A

彼は、私は評議の場でしか〔皇帝に〕会えないと伝えた。私は、これは司教の慣わしではないと言った。少なくとも、私が真剣に彼の君主と語り合わねばならないことがあるのだと〔suo の指すところは定かでない。宦官の君主、すなわちマクシムスと取った〕。これ以上何を言おうか。

Epistolarum classis I 24.0.7

7

Consuluit eum, sed eadem referenda credidit; ut liqueret etiam priora ex illius arbitrio deprompta.

PL 16, 1036A

彼は〔君主に〕相談したが、同じことを伝えねばならないと信じた。それによって、先の〔返答〕もあの者の意向から出されたものであったことが明らかになった。

Epistolarum classis I 24.0.8

8

Dixi tamen alienum id quidem a nostro munere, sed me recepto officio non defuturum; gratam mihi esse humilitatem in tuo praesertim, et quod verum est, fraternae pietatis negotio. 3. Ubi sedit in consistorio, ingressus sum, assurrexit ut osculum daret.

PL 16, 1036A

しかし私は言った。それは我々の務めにそぐわないが、引き受けた職務を私は怠らないであろう、謙遜は、とりわけあなたの、そして真実を言えば兄弟の敬虔の務めにおいては、私にとって喜ばしい、と。3. 彼が評議の場に座ると、私は入った。彼は接吻を与えようとして立ち上がった。

Epistolarum classis I 24.0.9

9

Ego inter consistorianos steti. Hortari coeperunt alii, ut ascenderem: vocare ille. Respondi ego: Quid oscularis eum, quem non agnoveris? Si enim me agnovisses, non hoc loco videres. Commotus es, inquit, episcope.

PL 16, 1036B

私は評議員たちの間に立った。ほかの者たちは、上るよう私を促し始め、彼自身も私を呼んだ。私は答えた。「汝は、知らない者に、なぜ接吻するのか。もし汝が私を知っていたなら、この場所で私を見ることはなかったはずだ。」「あなたは動揺した、司教よ」と彼は言った。

Epistolarum classis I 24.0.10

10

Non, inquam, injuria, sed verecundia, quod alieno consisto loco. Et prima, inquit, legatione ingressus es consistorium. Nec illud, inquam, mei erroris fuit: vocantis, non ingredientis vitium est. Cur, inquit, ingressus es?

PL 16, 1036B

「不当な扱いのためではなく、恥じらいのためだ。私は自分のものでない場所に立っているのだから」と私は言った。「しかし最初の使節のときには、あなたは評議の場に入った」と彼は言った。「それも私の過ちではなかった」と私は言った。「呼ぶ者の過ちであって、入る者の過ちではない。」「なぜあなたは入ったのか」と彼は言った。

Epistolarum classis I 24.0.11

11

Quia, inquam, tunc ut inferiori pacem petebam, nunc ut aequali. Cujus, inquit, beneficio aequali? Respondi: Omnipotentis Dei, qui Valentiniano regnum, quod dederat, reservavit.

PL 16, 1036B

「あのときは下位の者として平和を求めていたが、今は対等の者として求めているからだ」と私は言った。「誰のおかげで対等なのか」と彼は言った。私は答えた。「全能の神のおかげだ。神は、ウァレンティニアヌスに自らが与えた王国を保った。」

Epistolarum classis I 24.0.12

12

4. Ad postremum erupit dicens: Quoniam me lusistis tu et ille Bauto, qui sibi regnum sub specie pueri vindicare voluit, qui etiam barbaros mihi immisit: quasi ego non habeam, quos possim adducere; cum mihi tot millia barbarorum militent, et annonas a me accipiant.

PL 16, 1036C

4. ついに彼は激して言った。「あなたとあのバウトが私を欺いた。あの者は少年を口実に自分のために王国を要求しようとし、私に対して蛮族をも送り込んだ。まるで私に連れて来られる者がいないかのように。私には何千もの蛮族が兵として仕え、私から糧食を受けているというのに。」

Epistolarum classis I 24.0.13

13

Quod si ego tunc temporis quando venisti, non fuissem retentus, quis mihi obstitisset et virtuti meae? 5. Ad haec ego leniter: Non opus est, inquam, ut commovearis, cum causa nulla sit commotionis: sed patienter audias, quae referantur istis.

PL 16, 1036C

「もし私が、あなたが来たあの時に留められていなかったなら、誰が私と私の武勇に立ちはだかっただろうか。」5. これに対し私は穏やかに言った。「動揺する必要はない。動揺の理由は何もないのだから。ただ、これらのことに対して答えられることを、汝は辛抱して聞くがよい。」

Epistolarum classis I 24.0.14

14

Propterea et ego veni, quia prima legatione, dum mihi credis, per me deceptum te esse asserebas. Gloriosum mihi est et hoc pro salute pupilli imperatoris. Quos enim episcopi magis, quam pupillos debemus tueri?

PL 16, 1037A

「それゆえ私も来たのだ。最初の使節のとき、汝は私を信じていながら、私によって欺かれたと主張していたのだから。孤児である皇帝の救いのためであるなら、このこともまた私にとって栄誉である。司教である我々は、孤児たちよりも誰を守るべきだろうか。」

Epistolarum classis I 24.0.15

15

Scriptum est enim: Judicate pupillo, et justificate viduam, et eripite injuriam accipientem (Esai. I, 17) ; et alibi: Judices viduarum, et patres orphanorum (Ps. LXVII, 6) . 6. Tamen non exprobrabo beneficium meum Valentiniano.

PL 16, 1037A

「というのは、こう書かれているからだ。『孤児のために裁け、やもめを義とせよ、不当な扱いを受ける者を救い出せ』(イザヤ1:17)。また別の箇所に、『やもめたちの裁き手、孤児たちの父』(詩篇67:6)とある。6. だが私は、ウァレンティニアヌスに対する私の恩を責め立てて言うことはしない。」

Epistolarum classis I 24.0.16

16

Ut verum eloquar, ubi ego tuis legionibus obstiti, queminus influeres in Italiam? Quibus rupibus? qua acie? quibus numeris? An vero corpore meo clausi tibi Alpes? Utinam hoc meum esset! objectionem non timerem, non vererer criminationes tuas.

PL 16, 1037A

「本当のことを言えば、汝の軍団がイタリアに流れ込むのを、私はどこで妨げたというのか。どの岩場で。どの戦列で。どの部隊で。それとも本当に、私の体で汝のためにアルプスを閉ざしたとでもいうのか。それが私の功績であったなら。そうであれば私は非難を恐れず、汝の告発を畏れはしないだろう。」

Epistolarum classis I 24.0.17

17

Quibus promissis lusi te, ut paci acquiesceres? Nonne intra Gallias juxta urbem Moguntiacum comes Victor occurrit mihi, quem direxisti, ut pacem rogaret? In quo ergo te fefellit Valentinianus, qui prius pacem a te rogatus est, quam postularet?

PL 16, 1037B

「どんな約束で私が汝を欺き、汝が平和に落ち着くようにしたというのか。ガリアの内、モグンティアクムの町のあたりで、平和を求めるために汝が差し向けた伯ウィクトルが私に出会ったではないか。では、ウァレンティニアヌスは何において汝を欺いたのか。彼は、自分が求める前に、汝から平和を求められたのだ。」

Epistolarum classis I 24.0.18

18

In quo te fefellit Bauto, qui devotionem imperatori exhibuit suo? An quia principem suum non prodidit? 7. In quo ego te circumscripsi?

PL 16, 1037B

「バウトは何において汝を欺いたのか。自分の皇帝に忠誠を示したことにおいてか。それとも、自分の君主を裏切らなかったことにおいてか。7. 私は何において汝を陥れたのか。」

Epistolarum classis I 24.0.19

19

Qui ubi primum veni, cum diceres quod Valentinianus ad te quasi filius ad patrem venire deberet; responderim non esse aequum, ut aspero hiemis tempore puer cum matre vidua penetraret Alpes: sine matre autem tanto itineri dubiis rebus committeretur?

PL 16, 1037B

「私が最初に来たとき、汝は、ウァレンティニアヌスは子が父のもとに来るように汝のもとへ来るべきだと言った。そのとき私は、冬の厳しい時期に、少年が母であるやもめとともにアルプスを越えるのはふさわしくなく、かといって母なしで、不確かな状況のなか、これほどの旅に身を任せさせるのもふさわしくない、と答えたのではなかったか〔Qui ubi primum veni … responderim の構文は定かでない。問いの形に取った〕。」

Epistolarum classis I 24.0.20

20

De pace nobis legationem commissam, non de adventu ejus promissionem: spondere nos id non potuisse certum est, quod mandatum non erat: me certe nihil spopondisse, adeo ut diceres: Exspectemus quid Victor responsi referat.

PL 16, 1037B

「我々に委ねられたのは平和についての使節であって、彼の来訪についての約束ではなかった。我々は、委任されていなかったことを約束できなかったのは確かである。私は確かに何も約束しておらず、そのため汝は、『ウィクトルがどんな返答を持ち帰るか待とう』と言ったほどである。」

Epistolarum classis I 24.0.21

21

Illum autem liquet, me retento, pervenisse Mediolanum; negatumque ei, quod postulabat. De pace tantum conspirare studia, non de adventu imperatoris, quem moveri non oporteret. Praesens eram, ubi Victor rediit. Quomodo ergo revocavi Valentinianum?

PL 16, 1037C

「ところが、私が留められている間に、彼〔ウィクトル〕がミラノに着いたこと、そして彼が求めたことが拒まれたことは明らかである。努力は平和のためにのみ一致するのであって、動かされるべきでない皇帝の来訪のためではない。ウィクトルが戻ったとき、私はそこにいた。ではどうして私がウァレンティニアヌスを呼び戻したというのか。」

Epistolarum classis I 24.0.22

22

Legati iterum missi ad Gallias, qui ejus adventum negarent, apud Valentiam Gallorum me repererunt: milites utriusque partis, qui custodirent juga montium, offendi revertens.

PL 16, 1037C

「彼の来訪を断るために再びガリアへ遣わされた使節たちは、ガリア人のウァレンティアで私に出会った。山々の尾根を守る両陣営の兵士たちに、私は帰途で出くわした。」

Epistolarum classis I 24.0.23

23

Quos ego tuos revocavi exercitus? quas de Italia reflexi aquilas? quos immisit barbaros Bauto comes?

PL 16, 1037C

「私が汝のどの軍隊を呼び戻したというのか。イタリアからどの鷲旗を引き返させたのか。伯バウトはどんな蛮族を送り込んだのか。」

Epistolarum classis I 24.0.24

24

8. Et quid mirum si hoc Bauto fecisset, Transrhenanus genere; cum tu miniteris imperio Romano barbarorum auxilia, et turmas translimitanas, quibus commeatus provincialium tributa solvebant?

PL 16, 1037C

8. 「しかも、バウトは生まれがライン川の向こうの者であるのに、これをしたとして何が不思議か。汝自身がローマ帝国に対して、蛮族の補助軍や国境の向こうの騎兵隊を突きつけて脅しているというのに。その者たちには、属州民の貢租が糧食として支払われていた。」

Epistolarum classis I 24.0.25

25

Vide autem quid intersit inter tuas minitationes, et Valentiniani augusti pueri mansuetudinem. Tu flagitabas quod barbarorum stipatus agminibus Italiae te infunderes: Valentinianus Hunnos atque Alanos appropinquantes Galliae per Alemanniae terras reflexit.

PL 16, 1038A

「だが、汝の脅しと、少年アウグストゥス・ウァレンティニアヌスの温和とのあいだにどれほどの違いがあるかを見よ。汝は、蛮族の群れに囲まれてイタリアに流れ込むことを要求した。ウァレンティニアヌスは、ガリアに近づくフン人とアラン人を、アレマンニアの地を通って引き返させた。」

Epistolarum classis I 24.0.26

26

Quid habet invidiae, si Bauto barbaros cum barbaris fecit decernere? Quoniam dum tu militem Romanum occupas, dum is adversum se utrinque praetendit, in medio Romani imperii sinu Juthungi populabantur Rhetias; et ideo adversus Juthungum Hunnus accitus est.

PL 16, 1038A

「バウトが蛮族どうしを戦わせたとして、何の非難に値するのか。汝がローマの兵士を〔内戦に〕引き留め、兵士が両側から互いに向かって身構えている間に〔dum is adversum se utrinque praetendit の係りは定かでない。ローマの兵士が両側で互いに対峙している、と取った〕、ローマ帝国のまさに懐の中でユトゥンギ人がラエティアを荒らしていたのだ。それゆえユトゥンギ人に対してフン人が呼び寄せられた。」

Epistolarum classis I 24.0.27

27

Idem tamen quia de finitimo proterebat Alemanniam, et jam de vicinia mali urgebat Gallias; coactus est triumphos suos deserere, ne tu timeres. Confer utriusque factum. Tu fecisti incursari Rhetias, Valentinianus suo tibi auro pacem redemit.

PL 16, 1038A

「しかしその同じフン人が、近い所からアレマンニアを踏みにじり、すでに近隣から禍をもってガリアに迫っていたので、汝が恐れることのないよう、自らの勝利の戦果を捨てて退かざるをえなかった。双方の行いを比べよ。汝はラエティアを襲撃させ、ウァレンティニアヌスは自分の金で汝のために平和を買い戻した。」

Epistolarum classis I 24.0.28

28

9. Aspice illum quoque, qui tibi ad dexteram assistit, quem Valentinianus, cum posset suum dolorem ulcisci, honoratum ad te redire fecit.

PL 16, 1038B

9. 「汝の右に立っているあの者をも見よ。ウァレンティニアヌスは、自分の痛みに報復できたにもかかわらず、彼を栄誉を与えて汝のもとへ帰らせた。」

Epistolarum classis I 24.0.29

29

Tenebat eum in suis terris, atque in ipso nuntio necis fraternae frenavit impetus: nec tibi vicem etsi non parilis dignitatis, ejusdem tamen necessitudinis retulit. Confer ergo, te judice, utriusque factum.

PL 16, 1038B

「彼を自分の領地に留めていたが、兄弟の死の知らせを受けたそのときにも、衝動を抑えた。そして汝に対し、同等の地位ではないにしても同じ間柄の者を〔殺して〕報い返しはしなかった。それゆえ、汝自身を裁き手として、双方の行いを比べよ。」

Epistolarum classis I 24.0.30

30

Ille tibi fratrem tuum viventem remisit, tu illi vel mortuum redde. Quid illi reliquias germani abnegas, qui tibi adversum se auxilia non negavit? 10. Sed vereris ne exuviarum reditu renovetur militibus dolor; hoc enim allegas.

PL 16, 1038B

「彼は汝の兄弟を生きたまま汝に返した。汝は彼に、せめて死んだ者を返せ。自分に対する補助軍を汝に拒まなかった者に、兄弟の遺骸をなぜ拒むのか。10. しかし汝は、亡骸が戻ることで兵士たちの悲しみが新たになることを恐れている。そう汝は申し立てているのだから。」

Epistolarum classis I 24.0.31

31

Quem viventem deseruerunt, eum defendent peremptum? Quid eum mortuum times, quem occidisti, cum posses servare? Hostem, inquis, meum peremi. Non ille tuus hostis, sed tu illius. Ille jam non sentit defensionem, tu causam considera.

PL 16, 1038C

「生きている間に見捨てた者を、殺されたあとで守るだろうか。汝が救えたのに殺した者を、なぜ死んでから恐れるのか。『私は私の敵を殺した』と汝は言う。彼が汝の敵なのではない。汝が彼の敵なのだ。彼はもはや防衛を感じない。汝は事の次第をよく考えよ。」

Epistolarum classis I 24.0.32

32

Si quis adversum te hodie imperium in his partibus usurpandum putet, quaero utrum te hostem illius dicas, an illum tibi? Nisi fallor, usurpator bellum infert, imperator jus suum tuetur. Ergo quem non debueras occidere, ejus reliquias negas?

PL 16, 1038C

「もし誰かが今日、この地方で汝に対して帝位を奪うべきだと考えたなら、汝はその者の敵と言うのか、それとも彼が汝の敵なのか、私は問う。私が誤っていなければ、簒奪者が戦争を仕掛け、皇帝が自分の権利を守るのだ。ゆえに、汝が殺すべきでなかった者の遺骸を、汝は拒むのか。」

Epistolarum classis I 24.0.33

33

Habeat Valentinianus imperator vel fratris exuvias pacis tuae obsides. Et quomodo allegabas quod eum non mandaveris occidi, quem prohibes sepeliri? Poterit igitur credi quod ei non invideris vitam, cui etiam sepulturam invides? 11. Sed ad me revertar.

PL 16, 1038C

「皇帝ウァレンティニアヌスが、せめて兄弟の亡骸を、汝の平和の人質として持つがよい。また、埋葬することを禁じている者を、殺せと命じなかったと、どうして汝は申し立てていたのか。埋葬までも惜しむ相手に、命を惜しまなかったと、信じられるだろうか。11. だが私自身のことに戻ろう。」

Epistolarum classis I 24.0.34

34

Audio te queri quod se ad Theodosium imperatorem potius contulerint, qui sunt cum Valentiniano imperatore. Quid igitur futurum sperabas, cum tu refugientes eos ad poenam posceres, captos necares: Theodosius autem muneribus ditaret, donaret honoribus?

PL 16, 1038D

「私は聞いている。皇帝ウァレンティニアヌスのもとにいる者たちが、むしろ皇帝テオドシウスのもとに身を寄せたと、汝が嘆いていると。では、汝が逃れて来る者たちを刑罰のために要求し、捕えれば殺す一方で、テオドシウスが贈り物で富ませ、名誉を与えるなら、何が起こると汝は期待していたのか。」

Epistolarum classis I 24.0.35

35

Quos, inquit, occidi? Respondi ei, Vallionem. At quem virum? qualem bellatorem? Haeccine fuit justa causa exitii, quod imperatori suo fidem servavit? Non ego, inquit, eum jussi occidi. Respondi: Hoc audivimus, quod occidi jussus sit.

PL 16, 1039A

「私が誰を殺したというのか」と彼は言った。私は彼に答えた。「ウァッリオだ。どれほどの人物をか。どれほどの戦士をか。自分の皇帝に忠誠を守ったことが、破滅の正当な理由だったのか。」「私は彼を殺せと命じていない」と彼は言った。私は答えた。「我々は、殺せと命じられたと聞いた。」

Epistolarum classis I 24.0.36

36

Sed, inquit, si ipse sibi vim non intulisset, jusseram eum deduci Cabillonum, et ibi vivum exuri. Respondi: Ergo propterea et illud creditum est, quod eum occideris. Quis autem sibi parcendum putaret, cum occisus sit bellator strenuus, miles fidelis, comes utilis?

PL 16, 1039A

「しかし」と彼は言った。「もし彼が自ら手を下していなかったなら、私は彼をカビッロヌムに連行し、そこで生きたまま焼くよう命じていた。」私は答えた。「それゆえに、汝が彼を殺したとも信じられたのだ。勇猛な戦士、忠実な兵士、有用な伯が殺されたのに、誰が自分は容赦されると考えようか。」

Epistolarum classis I 24.0.37

37

Ita tum discessi, ut se tractaturum diceret. 12. Postea cum videret me abstinere ab episcopis, qui communicabant ei, vel qui aliquos, devios licet a fide, ad necem petebant; commotus eis jussit me sine mora regredi.

PL 16, 1039A

こうして私はそのとき退いた。彼は〔この件を〕検討すると言った。12. その後、彼は、私が、彼と交わりを持つ司教たち、また、信仰から逸れた者であっても、ある者たちを死に至るまで追及する司教たちから身を遠ざけているのを見て、彼らに動かされて〔commotus eis の意は定かでない。彼らに憤って、と取った〕、私に遅滞なく引き返すよう命じた。

Epistolarum classis I 24.0.38

38

Ego vero libenter, etsi me plerique insidias evasurum non crederent, ingressus sum iter, hoc solo dolore percitus, quod Hyginum episcopum senem in exsilium duci comperi, cui nihil jam nisi extremus superesset spiritus.

PL 16, 1039B

私は喜んで、たとえ多くの者が私が謀略を逃れられるとは信じていなかったにせよ、旅路に就いた。ただ一つの苦痛に駆り立てられてである。老いた司教ヒュギヌスが追放に連れて行かれると知ったのだ。彼にはもはや最後の息しか残されていなかった。

Epistolarum classis I 24.0.39

39

Cum de eo convenirem comites ejus, ne sine veste, sine plumario paterentur extrudi senem, extrusus ipse sum. 13. Haec est expositio legationis meae. Vale, Imperator; et esto tutior adversus hominem pacis involucro bellum tegentem.

PL 16, 1039B

私が彼の伯たち〔ejus の指すところは定かでない。マクシムスの、と取った〕に、老人が衣もなく、羽毛の寝具〔plumarium の意は定かでない〕もなく追い出されるのを許さないようにと話しかけたとき、私自身が追い出された。13. これが私の使節の報告である。健やかであれ、皇帝よ。そして、平和の包みで戦争を覆い隠す人間に対して、いっそう用心せよ。